.
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم کشاورزی
گروه آموزشی زراعت
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی کشاورزی گرایش زراعت
عنوان
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
استاد راهنما:
دکتر محمد نقی صفرزاده ویشکایی
نگارش:
رقیه قربانی جیرسرایی
بهمن 1393
تقدیر و تشکر
ستایش خدای را که به من قدرت اندیشدن، خواندن و نوشتن داد.
سپاس خدای را که به من جسارت خواستن و قدرت توانستن داد.
شکر خدای را که صبری فراوان در این مسیر عطا کرد.
سپاسی ویژه خداوند را که اراده ای قوی در اختیار گذاشت تا بتوانم شاید به اندازه کوچکترین آفریده اش علمی بیاموزم.
از پدرم و خانواده ام که در طول سپری شدن این مدت صبوری پیشه کرده و مرا تحمل کردند بسیار قدردانی می کنم.
از استاد گرامی دکتر محمد نقی صفرزاده به عنوان استاد راهنما که در این مدت مانند معلمی مهربان دستانم را همچون کودکی خردسال برای آموزش دادن گرفتند و به اندازه توانم مرا راهنمایی کردند بسیار سپاسگزارم.
تقدیم
به نام آن که تمام هستی از آن اوست
به نام آن که تمام واژه های زلال، پاک و عشق آفرین از او سرچشمه می گیرد
واژه هایی چون مادر و پدر
تقدیم به روح پاک مادرم که با آغوش همیشه گرم و مهربانش صبوری را به من آموخت و حضور گرمش در قلبم آرامشی است برای روزهای سخت و طاقت فرسا و دعاهای خالصانه اش برایم کلید درهای بسته است.
تقدیم به پدرم که در طی دوران تحصیل همیشه در کنارم بوده و تیکه گاه و پشتیبانم است.
تقدیم به خواهران و برادرانم که در همه حال برای ادامه و رسیدن به اهدافم مشوقانم هستند.
تقدیم به دوستان و صمیمی ترین همراهی که در این راه عاشقانه یاری ام کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول مقدمه2
فصل دوم بررسی منابع 5
2-1 مبدأ و تاریخچه لوبیا6
2-2 اهمیت اقتصادی لوبیا6
2-3 سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا7
2-4 خصوصیات گیاه شناسی لوبیا8
2-5 نیازهای اقلیمی لوبیا12
2-6 تاریخ کاشت12
2-6-1 اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا13
2-6-2 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبیا14
2-6-3 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه لوبیا14
2-6-4 اثر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبیا16
2-6-5 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک لوبیا17
2-7 مالچ17
2-7-1 ویژگی های مالچ18
2-7-2 مالچ کاه و کلش18
2-7-3 فوائد مالچ کاه و کلش18
2-7-4 اثر مالچ کاه و کلش بر رشد گیاه20
2-7-5 اثر مالچ بر عملکرد دانه لوبیا21
2-7-6 اثر مالچ در کنترل علف هرز22
2-7-7 اثر مالچ بر رطوبت خاک23
فصل سوم مواد و روش ها 24
3-1 زمان و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی محل اجرای طرح25
3-2 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک محل انجام آزمایش26
3-3 مشخصات طرح آزمایشی28
3-4 مراحل اجرای طرح آزمایشی28
3-5 خصوصیات مورد بررسی28
3-5-1 تعداد غلاف سبز در هر بوته28
3-5-2 تعداد دانه سبز در هر بوته29
3-5-3 تعداد دانه خشک در هر بوته29
3-5-4 تعداد گل در مرحله R229
3-5-5 تعداد گره های ریشه در هر بوته29
3-5-6 تعیین درصد پوشش علف های هرز در هر کرت29
3-5-7 درصد رطوبت نسبی خاک29
3-5-8 عملکرد غلاف خشک30
3-5-9 عملکرد دانه خشک30
3-6-10 عملکرد بیولوژیک30
3-5-11 شاخص برداشت30
3-5-12 درجه باردهی30
3-5-13 تعداد غلاف خشک در هر بوته30
3-5-14 وزن صد دانه31
3-5-15 محتوای نسبی آب برگ31
3-6 محاسبات آماری31
فصل چهارم نتایج و بحث 32
4-1 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد غلاف سبز در هر بوته لوبیا33
4-2 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه سبز در هر بوته لوبیا34
4-3 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه خشک در هر بوته لوبیا35
4-4 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گل در هر بوته لوبیا در مرحله R236
4-5 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گره ریشه لوبیا39
4-6 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درصد پوشش علف هرز41
4-7 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک43
4-9 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد غلاف خشک لوبیا45
4-10 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد دانه خشک لوبیا48
4-11 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد بیولوژیک لوبیا51
4-12 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر شاخص برداشت لوبیا53
4-13 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درجه باردهی لوبیا55
فصل پنجم نتیجه گیری کلی………………………………………………………….60
پیشنهادات61
منابع مورد استفاده62
چکیده انگلیسی70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول2-1 مراحل رشد رویشی لوبیا11
جدول 2-2 مراحل رشد زایشی لوبیا11
جدول3-1 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک زراعی محل اجرای آزمایش27
جدول 4-1 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا38
جدول 4-2 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا47
جدول 4-3 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا57
جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا58
جدول 4-5 برش دهی اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ و خصوصیات مورد بررسی لوبیا………59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 مقدار بارندگی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش25
نمودار 3-2 تغییرات دمای حداقل و حداکثر طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش 25
نمودار 3-3 تغییرات ساعات آفتابی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش26
نمودار 4-1 اثر مالچ بر تعداد غلاف سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا33
نمودار 4-2 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-3 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه خشک تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-4 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گل تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-5 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هربوته لوبیا40
نمودار 4-6 اثر مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا………………………………….40
نمودار 4-7 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا40
نمودار 4-8 اثر مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-9 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-10 اثر تاریخ کاشت بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-11 اثر مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-12 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-13 اثر مالچ بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-14 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-15 اثر مالچ بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-16 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد دانه گیاه لوبیا50
نمودار 4-17 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-18 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-19 اثر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت گیاه لوبیا54
نمودار 4-20 اثر مالچ بر شاخص برداشت خشک گیاه لوبیا54
نمودار 4-21 اثر تاریخ کاشت بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
نمودار 4-22 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
چکیده
به منظور تعیین تاریخ کاشت مناسب و بررسی اثر کاربرد مالچ بر رشد و عملکرد لوبیا آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1393 در مزرعه تحقیقاتی واقع در روستای حسن آباد کوچصفهان اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل تاریخ کاشت در سه سطح(3، 10 و 17 اردیبهشت) و دو سطح استفاده از مالچ کاه و کلش و عدم استفاده از مالچ کاه و کلش بود. خصوصیات مورد بررسی عبارت بودند از: تعداد غلاف سبز، تعداد دانه سبز، تعداد دانه خشک، تعداد غلاف خشک، تعداد گل، تعداد گره های ریشه، درصد پوشش علف های هرز، رطوبت نسبی خاک، عملکرد غلاف خشک، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، درجه باردهی، وزن صد دانه، محتوای نسبی آب برگ. نتایج تجزیه واریانس نشان داد، اثر تاریخ کاشت برای تمام صفات به جز تعداد غلاف سبز و درصد علف هرز معنی دار بود. اثر مالچ نیز برای همه صفات به غیر از تعداد دانه سبز، تعداد گل، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ برای صفات تعداد دانه خشک، تعداد گره ریشه، تعداد برگ، درصد علف هرز، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. مقایسه میانگین صفات مورد بررسی نشان داد تاریخ کاشت اول اثر بیشتری نسبت به سایر تاریخ های کاشت داشت. استفاده از مالچ کاه و کلش به طور مؤثری صفات مورد ارزیابی را افزایش داد. براساس نتایج به دست آمده تاریخ کاشت اول و استفاده از مالچ اثر بیشتری بر رشد و عملکرد لوبیا در این منطقه داشت.
کلمات کلیدی: تاریخ کاشت، عملکرد، لوبیا، مالچ

فصل اول
مقدمه
دو سوم ساکنین زمین با فقر غذایی و سوء تغذیه روبرو هستند. مهمترین نقص غذایی مربوط به کمبود پروتئین می باشد. در کشورهای عقب مانده و در حال توسعه به دلیل کمبود منابع پروتئین حیوانی و فقر اقتصادی، نیاز پروتئینی انسانها از منابع گیاهی به ویژه حبوبات تأمین می شود(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). لوبیا یکی از قدیمی ترین منابع غذایی بشر است که به دلیل آسانی هضم، ارزش غذایی خوب و محتوای پروتئین بالا در بین حبوبات دارای اهمیت خاص است(لک و همکاران، 1388). افزایش تولید در کشاورزی عمدتاً یا از طریق افزایش سطح زیرکشت و یا افزایش عملکرد در واحد سطح انجام می گیرد. زمان کاشت یکی از مهمترین عوامل زراعی مؤثر بر روی عملکرد و دیگر خصوصیات هر گیاه زراعی است و مناسب ترین زمان کاشت برای هر گیاه زمانی است که خاک رطوبت مناسب و مطلوب و دمای لازم برای رشد بذر را دارا باشد(ثابتی و همکاران، 1392). دستیابی به عملکرد دانه زیاد در لوبیا از اهداف اصلی کشت این گیاه است که می تواند با تغییر عوامل ژنتیکی، محیطی و مدیریتی و برهمکنش آنها به دست آید. از میان عوامل مدیریتی، تاریخ کاشت عامل مهمی است که از راه تأثیر بر طول دوره رشد رویشی و زایشی و نسبت آنها، بر عملکرد کمی و کیفی لوبیا اثرمی گذارد کاشت به موقع لوبیا سبب می شود که زمان گلدهی با دماي مناسب برخورد کرده و در نتیجه غلاف و دانه ي بیشتري تشکیل شود. تاریخ کشت مناسب همچنین، سبب بهینه شدن طول دوره رشد و گسترش اندامهاي رویشی شده و پتانسیل انتقال مواد فتوسنتزي به قسمتهاي ذخیره اي از جمله دانه را افزایش می دهد. اما، تأخیر در کاشت در کنار کوتاه تر کردن طول دوره رشد رویشی سبب گل انگیزي زودتر از موعد گیاه می شود که به نوبه ي خود کاهش تجمع ماده خشک، کاهش تعداد غلاف و شاخه در بوته و در نهایت، کاهش عملکرد را در پی خواهد داشت(شفارودی و همکاران، 1391). خشکی عمده ترین تنش محیطی و مهمترین عامل محدود کننده تولید محصولات در سرتاسر جهان است. برای این منظور مالچ به عنوان محافظی برای گیاهان به کار می رود و آن ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند. مالچ یکی از تکنیک های مدیریتی خوب است که می تواند محیط خاک را حفظ و باعث کاهش هجوم علف هرز گردد(خنک و همکاران، 1391). در این روش خاك بوسیله مواد زیستی(کاه و کلش، بقایاي گیاهی، برگ درختان و غیره) یا مواد غیر زیستی نظیر پلاستیک پوشانده می شود که از طریق جلوگیری از خروج رطوبت خاک، کنترل علف های هرز و کاهش هدر رفت آب، جلوگیری از سله بستن خاک، جلوگیری از تابش نور خورشید و افزایش راندمان مصرف خاک باعث کاهش مصرف آب می شود(رجب لاریجانی و زرگر، 1391). همچنین به نزول دمای خاک، کاهش فرسایش اصلاح اراضی زیرکشت، ایجاد فشار بر جوانه زنی و عدم استقرار علف های هرز، تولید گیاهان زراعی با ارزش و با کیفیت و مدیریت حشرات کمک می نماید(کوچکی، 1383). در نتیجه استفاده از مالچ کاه و کلش باعث افزایش معنی داری بر روی عملکرد لوبیا و همچنین افزایش رطوبت و کاهش مصرف آب می شود و این گیاه به دلیل بومی بودن آن و همچنین سازگار بودن آن با خاک این منطقه(کوچصفهان) انتخاب شده است. به همین جهت، مطالعه حاضر به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان در کوچصفهان اجرا شد.

فصل دوم
بررسی منابع
2-1- مبدأ و تاریخچه لوبیا
منشا گونه های حبوبات بیش از یک نقطه در جهان است و در دنیای قدیم مناطقی مانند مدیترانه، آسیای مرکزی، آسیای صغیر، آفریقا، هندوستان و مناطق هند و چین را شامل می گردد. در دنیای جدید آمریکای مرکزی و جنوبی نیز مناطق مهمی هستند. اندونزی، استرالیا و آمریکای شمالی مناطق ثانویه منشا حبوبات به شمار می روند. مبدأ لوبیا معمولی احتمالا بخشهای حاره آمریکای جنوبی در مکزیک و گواتمالا است. لوبیا 4 تا 7 هزار سال قبل از میلاد در مکزیک و بین 1 تا 3 هزار سال قبل از میلاد توسط بومیان آمریکا کشت و کار می شده، که با کشف قاره آمریکا زراعت آن در دنیا گسترش پیدا کرده است(مجنون حسینی، 1387). اصل پیدایش لوبیا در آمریکا است که دانشمندان در اواخر قرن 19 بر اساس مشاهدات بدست آمده از بقایای باستان شناسی ابتدا از پرو و پس از آن از جنوب غربی ایالات متحده به این نتیجه رسیدند(باقری، محمودی، قزلی، 1380؛ مارتینز1، 2003). در دنیا تا کنون چهل هزار ژرم پلاسم لوبیا جمع آوری شده که اکثر آنها به دو منطقه خشک و مرکز پیدایش آمریکای جنوبی و مرکزی تعلق دارند. در بین انواع گونه ها، لوبیا معمولی خشک و لوبیا سبز بیشترین توجه را به خود معطوف داشته اند. لوبیا سبز در قرن 16 میلادی توسط اسپانیایی ها و پرتقالی ها به اروپا آورده شد و از آنجا به آفریقا و آسیا منتقل گردید(مجنون حسینی، 1387).
2-2- اهمیت اقتصادی لوبیا
مصرف جهانی حبوبات طی دوره 1990 تا 2007 با میانگین رشد سالانه 41/1 درصد، از 32میلیون تن در سال 1990 به 39 میلیون تن در سال 2007 رسیده است. کشورهای شبه قاره هند و در رأس آنها هند از جمله بزرگترین مصرف کنندگان حبوبات در جهان می باشند. هند با 27 درصد مصرف جهانی، بزرگترین مصرف کننده حبوبات در جهان است. 65 الی 70 درصد کل تولید حبوبات در جهان به مصرف انسان می رسد و حدود 25 درصد مورد مصرف دامی است که عمدتاً مربوط به کشورهای توسعه یافته در آمریکا، اروپا و استرالیا است(خوفی و انویه تکیه، 1388). توسعه کشت لوبیا در کشور بعنوان یک زراعت تابستانه تابع محدودیت مختلف اقلیمی واکولوژیکی است به طوری که تولید این محصول با حداقل مصرف نهاده هایی چون آب و کودهای فسفره می تواند ارزش اقتصادی این محصول را در مقایسه با سایر محصولات تابستانه حفظ نماید(مدنی و همکاران، 1384). برخی حبوبات در تجارت بین المللی افزون بر تولید روغن برای مصارف مختلف تغدیه انسان و دام استفاده می شوند. اهمیت آنها بعد از غلات است و در ایران پس از گندم و برنج قرار دارند. اراضی تحت کشت حبوبات برای تولید دانه خوراکی حدود 10 درصد مساحت سطح زیر کشت غلات است و در بین حبوبات لوبیا از لحاظ سطح زیر کشت مقام دوم را دارا می باشد(مجنون حسینی، 1387). اگر چه پروتئین غذاهای حیوانی از لحاظ تعداد و میزان برخی اسیدهای آمینه ضروری برتر از پروتئین های گیاهی هستند ولی برخی حبوبات مانند لوبیا درصد پروتئین بیشتری نسبت به غذاهای حیوانی دارا می باشند(کوچکی، 1383). حبوبات به جای مصرف نیتروژن خاک، از نیتروژن جوی بهره برداری نموده و مصرف نهاده کودی را در سیستمهای کشت فشرده، اقتصادی تر می سازند(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). در بازار داخلی تولید حبوبات در ایران طی دوره 1360 تا 1384 از 290هزار تن به 639 هزار تن افزایش پیدا کرده است. از کل تولید حبوبات در کشور، محصول نخود با سهم تولید 52/41 درصد در رتبه اول قرار دارد و محصول لوبیا با 84/33 درصد، عدس 7/17 درصد و سایر حبوبات 9/6 درصد در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. بررسی روند تولید حبوبات در کشور نشان دهنده نوسانات تولید از سال 1370 به بعد به خصوص سال های 1372 تا 81 است. بیشترین مقدار تولید مربوط به سال 1375 با 704 هزار تن می باشد. هر چند در سال ها به علت افزایش صادرات و تقاضای داخلی میزان واردات رو به افزایش گذاشته ولی تأثیر قابل توجهی در تأمین تقاضای داخلی ندارد. در بازار صادراتی لوبیا با توجه به سهم نسبتاً بالای چهار کشور صادر کننده استرالیا، ترکیه، ایران و مکزیک در طول بیش از دو دهه، بازار دارای ساختار انحصار چند جانبه بسته بوده است. نسبت های تمرکز چهار کشور بزرگ از 3/65 درصد در سال 1980 به 5/73 درصد در سال 2004 تغییر پیدا کرده که این روند حاکی از گرایش بازار به سمت یک بازار انحصاری پایدار است. تولید جهانی لوبیا 44/31 درصد در سال 2007 گزارش شده است(خوفی و انویه تکیه، 1388). بر اساس گزارش آمار فائو تولید لوبیا در ایران 224هزار تن در سال 2013 می باشد. در گزارشی عملکرد بذر لوبیا حدوداً 1200کیلوگرم در هکتار و عملکرد غلاف آن حدوداً 2500 کیلوگرم در هکتار بیان شده است بر این اساس قیمت یک هکتار بذر خشک لوبیا 240 میلیون ریال و قیمت یک هکتار غلاف آن 150 میلیون ریال در سال 1393می باشد.
2-3- سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا
بر اساس مطالعات و تحقیقات به عمل آمده توسط فائو، سطح زیر کشت و تولید حبوبات در جهان در دوره های زمانی 25 ساله تا سال 2100 پیش بینی گردیده است. بر این اساس سطح زیر کشت حبوبات در فاصله سال های 1990 تا 2010 افزایش، در دوره 2010 تا 2050 ثابت و سپس دارای کاهش خواهد بود. پیش بینی روند جهانی حبوبات نیز حاکی از روند افزایشی تولید کشورهای در حال توسعه تا سال 2050 و سپس روند کاهشی طولی محصول طی 50 سال بعدی 2050 تا 2100 می باشد(خوفی و انویه تکیه، 1388). لوبيا عضوي از خانواده حبوبات است و سطح زير كشت اين محصول در جهان حدود 27 میلیون هكتار و متوسط عملكرد آن 658 كيلوگرم در هكتار است(فاضلی و همکاران، 1390). بزرگترین تولیدکننده لوبیا در دنیا کشورهای هندوستان، آمریکا، برزیل و مکزیک هستند(مجنون حسینی، 1387). به نظر متخصصين علم زراعت، پتانسيل عملكرد اين محصول تا مرز پنج تن در هكتار هم قابل افزايش است. بر اساس آمارهاي موجود، اراضي زير سطح كشت لوبيا در جهان، 40 درصد مربوط به كشورهاي آسیایی و حدود 26/21 درصد در ايران، بعد از دو محصول نخود 46/61 درصد و عدس 24/21 درصد قرار دارد. هم اكنون سطح زير كشت اين محصول در ايران حدود11میلیون هكتار با توليدی حدود 22 میلیون تن می باشد(فاضلی و همکاران، 1390).
2-4- خصوصیات گیاه شناسی لوبیا
لوبیا با نام انگلیسی کامان بین2 و نام علمی فاسئولوس ولگاریس3 از راسته رزالس4، خانواده لگومینوز5 زیر خانواده پاپیلیونیده6 شاخه فاسئولیه7 و جنس فاسئولوس8 می باشد(مجنون حسینی، 1387). لوبیا گیاهی علفی و یکساله است. ریشه آن اغلب به صورت راست بوده و بسته به شرایط فیزیکی و رطوبت خاک می تواند تا اعماق زمین نفوذ کند. تعدادی ریشه ثانویه نیز از ریشه اصلی منشعب می شوند. در روی ریشه گرهک هایی تشکیل می گردد که در داخل آنها باکتری های ریزوبیوم(ریزوبیوم فازئولی)9 قرار گرفته که با همیاری گیاه میزبان به تثبیت نیتروژن هوای اطراف ریشه در داخل گرهک ها می پردازند. در این همزیستی، گیاه میزبان(لوبیا) علاوه بر آنکه انرژی مورد نیاز باکتری ها را به صورت کربن تثبیت شده تأمین می نماید، انرژی لازم به منظور توسعه گرهک ها را نیز فراهم نموده و با مکانیزم های منحصر به فرد خود فرایند تثبیت را در برابر محیط اکسیداتیو حفاظت می نماید. باکتری های ریزوبیوم نیز با واکنش تسریعی آنزیم های نیتروژناز تولیدی خود را در تبدیل نیتروژن جوی به آمونیم به کار می برند. گرهک ها در قسمت مرکزی ریشه اصلی تشکیل می شوند، تعداد گرهک ها در هر گیاه لوبیا به کمتر از 100 عدد در گیاهان بالغ و سالم می رسد. گرهک های فعال صورتی یا قرمز رنگ بوده و در اواسط فصل نمو و رشد گیاهان بر روی ریشه ها غالب می شوند. رشد ریشه با نزدیک شدن بلوغ در گیاه متوقف نگردیده و تا زمان رسیدگی محصول، ریشه ها به رشد طولی خود ادامه می دهند. ریشه اصلی و ریشه های فرعی در عمق نسبتاً یکسانی قرار می گیرند. به عبارت دیگر ریشه های فرعی کاملاٌ توسعه می یابند. لوبیا سیستم ریشه ای کم عمقی دارد و بنابراین به آبیاری مکرر واکنش نشان می دهد. سیستم ریشه ای راست باعث استوار نگه داشتن این گیاه علفی یکساله در خاک می شود.
ساقه در لوبیای معمولی ساقة بند بند، باریک و زاویه دار می باشد و گونه های مختلف از نظر شکل بوته، طول و غلاف و تعداد دانه در غلاف و اندازة دانه ها با هم متفاوت می باشند. دو فرم اصلی رشد و نمو در گیاه لوبیا معمولی وجود دارد، فرم رشد محدود(ایستاده یا بوته ای) و فرم رشد نامحدود(رونده یاخزنده). در فرم رشد محدود، که شاخه گل دهنده(خوشه) در امتداد محور اصلی ساقه یا ساقه های فرعی قرار دارد، رشد رویشی بوته محدود بوده و در هنگام گل دهی متوقف می شود. در انواع رشد محدود لوبیا طول ساقه 40 تا 60 سانتیمتر(پاکوتاه) و دارای شاخه و برگ زیادی هستند. در این فرم رویشی با شکفتن گل ها، که از پایین به بالای ساقه آزاد شده رشد بوته متوقف شده، رسیدن همزمان و برداشت مکانیکی محصول امکان پذیر می شود. در فرم رشد نامحدود که شاخه گل دهنده در امتداد محور برگ ها ظاهر شده، رشد رویشی، گلدهی و غلاف دهی بطور همزمان یا متناوب تا هنگامی که دما و رطوبت مناسب رشد وجود داشته باشد ادامه می یابد. واریته های رشد نامحدود لوبیا ساقه طویلی داشته و گاهی ارتفاع بوته به 5/1 تا 2 متر می رسد که به قیم یا حامل احتیاج دارد. ساقه اصلی در این لوبیا تا مراحل نهایی رشد گیاه قابل تشخیص بوده و شاخه ها در تمام طول ساقه تشکیل می شوند .
برگهای لوبیا سه برگچه ای با دمبرگ مشترک و بلند هستند که به صورت متناوب روی ساقه می رویند. برگ ها تخم مرغی شکل و کوچک بوده و غالبا در کنار هر برگچه یک عدد گوشوارک وجود دارد. دو برگ اولیه لوبیا ساده و سایر برگها مرکب و سه برگچه ای هستند. برگچه ها کرک دار، پهن و در انتها به یک رأس باریک ختم می شوند.
گل آذین لوبیا بصورت خوشه ای از جوانه های جانبی کنار برگ ها به وجود می آیند و در هر خوشه 2 تا 8 گل در امتداد دمگل مشترک تشکیل می شود. گلبرگ ها به رنگ های مختلف سفید، آبی، قرمز، ارغوانی، صورتی، بنفش، زرد دیده می شوند. بزرگترین گلبرگ آن درفش نام دارد و به هنگام شکوفایی به صورت ایستاده قرار می گیرد. دو گلبرگ جانبی کوچکتر را که کم و بیش موازی یکدیگر هستند، بال می نامند. در بخش پایینی هم دو گلبرگ با نزدیک شدن به یکدیگر ساختمانی را به وجود آورده اند که ناو نام گرفته است. همه گلبرگ ها(5 عدد) در انتها به یکدیگر و یا به کاسبرگ چسبیده اند. کاسبرگ ها به طور معمول 5 عدد، به رنگ سبز در قسمت تحتانی گل قرار دارند که در انتها به یک لوله باریک تبدیل می شوند. درون هر گل 10 پرچم وجود داردکه تشکیل لوله ای در حول مادگی می دهند، یعنی 9 عدد پرچم ها به یکدیگر متصل شده اند و یکی آزاد است. به این وضعیت ساختمانی پرچم ها دیادلفوس می گویند. در اکثر لوبیا ها این حالت اول بیشتر مشاهده می شود. مادگی یک برچه شامل یک تخمدان با دو ردیف تخمک است که پس از باروری مجموعاٌ غلاف و دانه ها را به وجود می آورند. گل لوبیا خودگشن است(مجنون حسینی، 1387). بر اثر تلقیح، گل و از نمو دیواره خارجی تخمدان میوه، لوبیا که به صورت نیام یا غلاف می باشد به وجود می آید. میوه غلافی یک برچه ای است. پس از بارور شدن تخمک ها بذرها در داخل غلاف رشد می کنند. غلاف دو دیواره داخلی و خارجی داشته و از حاشیه به هم متصل هستند. هنگام رسیدن میوه دو دیواره غلاف بطور یکسان خشک نمی شوند و همین امر سبب می شود که غلاف ها شکفته شوند و بذر یا بذر های داخل آنها بیرون ریخته شوند. غلاف های لوبیا معمولی به صورت کشیده و حاوی یک یا چند دانه به شکل قلوه ای هستند. در هر غلاف تعداد 4 تا 12 عدد لوبیا موجود است، دانه لوبیا در خاک ازنظر جوانه زنی برون خاکی یا اپی جیل10 می باشد. یعنی در موقع خارج شدن جوانه از خاک، ابتدا محور زیر لپه کمی خمیده شده و سپس با حالت قائم از خاک بیرون آمده و لپه ها با این حرکت فنر مانند محور زیر لپه به بالای سطح خاک فرستاده می شوند(مجنون حسینی، 1387؛ بادیون11، 2001)
رشد و نمو لوبیا به 2 مرحله رویشی و زایشی تقسیم می شود. مراحل رشد رویشی(V)12 بر اساس تعداد گره بر روی ساقه اصلی، شامل گره برگ اولیه است در حالی که مراحل رشد زایشی(R)13 علاوه بر گره ها بر اساس خصوصیات غلاف و دانه نیز می باشد(کوچکی، 1383). دوره رشد رویشی در لوبیا ها 75 تا 120 روز به طول می انجامد که از سبز شدن گیاهچه، تشکیل برگ های حقیقی، تشکیل ساقه و جوانه های جانبی رویشی تشکیل شده است. در طول دوره تمایز اندام های زایشی، برگ های حقیقی بیشتری تشکیل می شوند، ساقه های جانبی تولید شاخه های زاینده می کنند و بالاخره غنچه ها و گل ها تشکیل خواهند شد. این دوره بین 2 تا 4 هفته در زودرس ترین ارقام لوبیا به طول می انجامد، در حالی که ارقام دیررس ممکن است به 2 تا 5/2 ماه برسد(مجنون حسینی، 1387). براین اساس مراحل رشد رویشی و زایشی در جداول(2-1) (2-2) به صورت زیر است(لبارون14، 1979).

جدول2-1- مراحل رشد رویشی لوبیا
مراحل رشد زایشیعنوان مرحلهتوضیحاتR1اوایل گلدهییک گل باز شده در هر بوته وجود داردR2اواسط گلدهی50 درصد گلها باز شده اندR3اوایل تشکیل غلافیک غلاف به حداکثر طول خود رسیدهR4اواسط تشکیل غلاف50 درصد غلاف ها به حداکثر طول خود رسیده اندR5اوایل پر شدن دانهیک غلاف با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR6اواسط پرشدن دانه50 درصد غلاف ها با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR7رسیدگی فیزیولوژیکیک غلاف از رنگ سبز به رنگ زرد تغییر رنگ داده استR8رسیدگی برداشت80 درصد غلاف ها تغییر رنگ داده اندمراحل رشد رویشیعنوان مرحلهتوضیحاتVEبدون گرهمحور زیر لپه، لپه ها را از خاک خارج می کندVCاولین گرهدو لپه بذر در بالای سطح خاک در گره اول قابل مشاهده هستند
222222222دومین گرهدو برگ اولیه لوبیا (قلبی شکل) مشاهده می شودV1سومین گرهاولین سه برگچه ای در گره سوم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV2چهارمین گرهدومین سه برگچه ای در گره چهارم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV3پنجمین گرهسومین سه برگچه ای در گره پنجم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهVnnامین گرهn گره روی ساقه اصلی دارای خوشه های گل که هنوز قابل رویت نیستند باز شدهجدول 2-2- مراحل رشد زایشی لوبیا
2-5- نیازهای اقلیمی لوبیا
این گیاه در مناطق نیمه حاره آمریکای مرکزی منشأ گرفته و به ارتفاعات بالا(762 تا 8/1828 متر بالاتر از سطح دریا) متعلق است(کوچکی، 1383). این گیاه را می توان از ارتفاع صفر تا 2000 متری از سطح دریا کشت نمود. کشت لوبیا در مناطق گرمسیر و پر باران مناسب نبوده ولی در مناطق معتدل و گرمسیر با مقدار بارندگی متوسط1500 تا 2000 میلیمتر می توان به کشت آن اقدام کرد(مجنون حسینی،1387). در مناطق مرطوب تر در مقایسه با مناطق خشک تر که دارای عرض جغرافیایی و ارتفاع مشابهی هستند گلدهی و رسیدگی دیرتر حادث می شود. نور خورشید برای نمو گیاه ضروری است و سایه اندازی باعث کوتولگی و کاهش عملکرد می شود(کوچکی، 1383). تاریخ کاشت لوبیا بسته به نقاط و اقلیمهای مختلف تفاوت خواهد داشت. به طور کلی دمای خاک نباید کمتر از 10 درجه سانتیگراد باشد، زیرا حداقل دما برای جوانه زدن و رویش بذر لوبیا 12 تا 14 درجه سانتیگراد است. در مناطق جنوبی(گرم) کشور از اواخر فروردین ماه و در مناطق معتدل و سردسیر اواخر اردیبهشت تا خرداد ماه به کشت لوبیا می توان اقدام نمود. کاشت دیرتر لوبیا ممکن است سبب ریزش گلهای آن شود. البته چون لوبیا در دوره رشد و نمو خود به مقدار معینی حرارت(1500 تا 3000 کالری) احتیاج دارد در مناطقی که تابستان کوتاهی دارند بلافاصله پس ازحصول دمای متوسط 10 درجه سانتیگراد باید اقدام به کشت نمود، اما چنانچه تابستان منطقه کاشت گرم و طولانی باشد بهتر است کشت را زمانی آغاز کرد که حداقل دمای محیط روزانه 12 تا 14 درجه سانتیگراد باشد. دمای مناسب برای رشد و نمو لوبیا حدود 25 تا 30 درجه سانتیگراد است، در دمای بالاتر از 45 درجه سانتیگراد گیاه به بذر نمی نشیند، در دمای2 درجه سانتیگراد گیاه لوبیا برگ های سبز خود را از دست داده و زرد می شود. برای رشد و نمو کامل لوبیا 120 تا 130 روز بدون یخبندان به شرط آنکه دمای خاک کمتر از 10 درجه سانتیگراد نباشد، لازم است. لوبیا در گیلان در دو فصل بهار(اواسط اسفند تا اوایل فروردین) و پاییز(اواسط شهریور تا اوایل مهر) کشت می گردد، این گیاه در کشت دوم نیز مورد استفاده قرار می گیرد(کوچکی، 1386). pH مناسب برای لوبیا بین 5/5 تا 7 می باشد.
2-6- تاریخ کاشت
در یک اقلیم معتدل، انتخاب تاریخ کاشت به علت ضرورت حداکثر استفاده از منابع در یک فصل رشد کوتاه اهمیت دارد. بهار فرصت کوتاهی برای به حداکثر رسیدن محصول، گیاهان زراعی است. جهت افزایش عملکرد در واحد سطح که هدف اصلی زراعت است عواملی نظیر استفاده از ارقام اصلاح شده، تهیه و آماده سازی بستر بذر مطلوب، انتخاب تاریخ و روش کاشت مناسب، میزان بذر، تناوب زراعی و غیره مؤثر هستند(قنبری و طاهری مازندرانی، 1382). عوامل فوق موجب تغییرات در رشد و میزان عملکرد می گردند. شرایط محیطی و مدیریت زراعی بر رشد نمو گیاه اثر مثبت گذاشته و در نتیجه منجر به افزایش عملکرد می شود و یا تأثیر منفی برآن موجب کاهش عملکرد می گردد(لک و همکاران، 1388)
2-6-1- اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا
تاريخ كاشت در محصول لوبيا بسيار حائز اهميت بوده و بايد طوري برنامه ريزي گردد كه مراحل حساس رشد لوبيا به ويژه گلدهي با گرما و تنشهاي خشكي تابستان مواجه نشود هدف از تعيين تاريخ كاشت يافتن زمان كاشت رقم يا گروهي از ارقام مشابه يك گياه است و بهترين تاريخ كاشت منجر به حصول عملكرد بالاتري در مقايسه با ساير تاريخ هاي كاشت می گردد(مهرپویان و همکاران، 1389). اگرچه ارقام بسياري از لوبيا در دامنه وسيعي از محيط ها داراي پتانسيل عملكرد بالايي هستند ولي قابليت توليد عملكرد ناشي از سازگاري گياه به شرايط موجود فصل رشد، درجه حرارت، فتوپريود و عمليات مديريت گياه زراعي بستگی دارد(محمد خانی و همکاران، 1384). تعیین زمان صحیح کاشت گیاهان زراعی تحت تأثیر عوامل اقلیمی مختلف از قبیل بارش، دما و طول روز قرار دارد و یکی از مهم ترین جنبه های مدیریتی لازم برای تولید گیاهان زراعی است. این اهمیت به دلیل شدت تأثیر عوامل روی ژنوتیپ های مختلف برای دستیابی به پتانسیل تولید می باشد. معمولا تاریخ کاشت با سایر مدیریت های زراعی اثر متقابل نشان می دهد(صالحی و همکاران، 1387). برای تولید عملکرد اقتصادی مطلوب در زراعت لوبیا، علاوه بر رشد سبزینه های مناسب در اوایل دوره رشد، توزیع و تخصیص مطلوب مواد فتوسنتزی در اندام زایشی در طول دوره رشد نیز مهم است. شاخص سطح برگ یکی از شاخص های مهم رشدی است. که می تواند بر قدرت فتوسنتز گیاه مؤثر باشد، شاخص سطح برگ در تعیین درصد تابش خورشیدی جذب شده به وسیله هر گیاه مهم است و بنابراین رشد گیاه و عملکرد نهایی ماده خشک را تحت تأثیر قرار می دهد. هر چه تاریخ کاشت بیشتر به تأخیر بیافتد از مقدار حداکثر شاخص سطح برگ کاسته شده و دوام سطح برگ کاهش می یابد(شفارودی و همکاران، 1392). با توجه به نگرانی هاي زیست محیطی موجود در خصوص کاربرد علف کش در گیاهان زراعی و همچنین حساسیت لوبیا به علف کش ها استفاده از راهکارهاي زراعی جهت کم کردن اثرات علف هاي هرز بر گیاه ضروري به نظر می رسد. استفاده از تاریخ مناسب کاشت روشی برای کنترل زراعی کاهش رقابت علف هاي هرز و افزایش توان رقابتی گیاهان زراعی است(اورسنجی و همکاران، 1388). کاشت زود هنگام سبب افزایش رشد رویشی و برخورد گلدهی، گرده افشانی و اوایل دانه بندی با هوای گرم تیر و مرداد می شود. به طور کلی، کاشت بسیار زود محصولات گرما دوست ممکن است استقرار گیاهچه را به دلیل خنکی هوا و رطوبت زیاد خاک به مخاطره اندازد. کاشت دیر هنگام نیز معمولا محدودیت رشد رویشی و گلدهی زود هنگام گیاه همراه است، اما ممکن است طول دوران دانه بندی به دلیل برخورد با هوای خنک آخر فصل طولانی شده و یا برداشت آن به دلیل وقوع باران های پاییزی با مشکلاتی روبرو شود. همچنین تاریخ کاشت مناسب می تواند در مدیریت مبارزه با بیماریهای گیاهی استفاده شود. در تحقیقی تأخیر در کاشت باعث کاهش بیماری پوسیدگی زغالی لوبیا با عامل ماکروفومینا فیزیولینا15 شد و همچنین با کشت زود هنگام لوبیا نتیجه گرفته شد که بیماری لکه برگی در اثر قارچ آلترنریا آلترنت16 افزایش می یابد(لک و همکاران، 1388).
2-6-2- اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبیا
تصور آن است که انواع گوناگون لوبیای زراعی از نظر سازگاری به دمای زیاد متفاوتند. از این رو ممکن است واکنش آنها به تأخیر در کاشت متفاوت باشد. تأخیر کاشت بهاره لوبیا غالباً با افزایش دما طی دوران رشد رویشی و زایشی گیاه، و در نتیجه با تسریع نمو همراه می باشد. تسریع نمو موجب کاهش فرصت برای رشد ساقه اصلی، تولید ساقه های فرعی و سطح فتوسنتز کننده می گردد؛ هم چنین موجب کوتاهی ساقه اصلی از طریق تشکیل شمار کمتری گره، و در نتیجه پیدایش مکان کمتر برای تشکیل غلاف می شود، و شمار غلاف در ساقه اصلی را کاهش می دهد(خواجه پور و باقریان نایینی، 1380). در تاریخ کاشت زود، در اثر طولانی بودن دوره رشد رویشی، شاخه های فرعی بیشتری در هر بوته تولید شده و در اثر طولانی بودن دوره رشد زایشی تعداد غلاف در بوته افزایش می یابد که با کوتاهتر شدن طول دوره رشد در اثر تأخیر در کاشت، تعداد شاخه های فرعی نیز کاهش یافته و در نهایت به کاهش تعداد غلاف در بوته منجر می گردد. در کاشت هاي دیرهنگام که طول دوره رشد گیاه کوتاه می باشد می توان با استفاده از جمعیت گیاهی بیشتر، کاهش تعداد غلاف در متر مربع را که ناشی از کاهش رشد گیاه و کاهش تعداد غلاف در بوته است جبران نمود(گلچین و همکاران، 1387؛ شفارودی و همکاران، 1391). در آزمایش انجام شده روی لوبیا، اثر تاریخ کاشت روی تعداد غلاف در بوته معنی دار بوده است در واقع بیشترین تعداد غلاف در بوته در تاریخ های کاشت زود حاصل می شود(قنبری و طاهری مازندرانی، 1382؛ ثابتی و همکاران، 1392). با تأخیر در کاشت، طول دوره رسیدن به گلدهی کاهش یافته و شرایط نامساعد(افزایش دما) در طی این دوره باعث ریزش گلها می شود که در نهایت مراحل نمو کوتاه شده و زمان رسیدگی تسریع می شود، در نتیجه با محدودیت زمان تولید مواد فتوسنتزی، میزان ریزش غلاف افزایش می یابد(کوچکی و بنایان اول، 1373؛ محلوجی و همکاران، 1379).
2-6-3- اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه لوبیا
عملکرد گیاه نتیجه تخصیص مواد فتوسنتزی به اندام های اقتصادی گیاه می باشد که از طریق روابط متعادل بین مخزن حاصل می شود یا به عبارت دیگر موازنه صحیح بین منبع و مخزن عامل ذستیابی به عملکرد های مطلوب است. در واقع عملکرد گیاه زراعی بخش اقتصادی گیاه است که به منظور مصرف انسان و دام استفاده می شود و بر حسب مقدار دانه یا ماده خشک در واحد سطح زمین اندازه گیری می شود، عملکرد یک گیاه زراعی تحت تأثیر چندین عامل و اثرات متقابل آنها قرار می گیرد. این عوامل به طور کلی شامل آب و هوا، خاک، گیاه، عوامل اجتماعی و اقتصادی می شوند. عوامل ذکر شده از یک ناحیه به ناحیه دیگر، از سالی به سال دیگر و از فصلی به فصل دیگر بسیار متغیر بوده و سبب نوسانات عملکرد گیاهان می باشند(وقار و همکاران، 1388). در مطالعه ای تحت عنوان تأثیر تاریخ و آرایش کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا دریافتند که تعداد دانه در غلاف در حبوباتی نظیر لوبیا چنان چه دستخوش تغییر می گردد که به سرعت می تواند میزان تولید دانه را افزایش یا کاهش دهد اما غالباً در این محصول تعداد دانه در غلاف کمتر تحت تأثیر شرایط محیطی واقع می شود. به طوری که در اثر تجزیه واریانس صفات اندازه گیری شده در آزمایش، دیده شد که اثر سال بر تعداد دانه در غلاف معنی دار نبوده اما تاریخ کاشت های مختلف بر این صفت مؤثرند(محمدی و مجد نصیری، 1390). در تحقیقی جهت بررسی اثرات تاریخ کاشت و رقم بر عملکرد و اجزای عملکرد لوبیا قرمز در منطقه بروجرد نتایج نشان داد که اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه در غلاف به صورت معنی دار کاهش یافته است و بیشترین تعداد دانه در غلاف متعلق به تاریخ کاشت اول می باشد(ثابتی و همکاران، 1392). به منظور بررسی واکنش اجزای عملکرد و عملکرد دانه ژنوتیپ های مختلف لوبیا با تأخیر در کاشت، آزمایشی با طرح بلوکهای کامل تصادفی و آرایش تیمارها در چارچوب کرتهای یک بار خرد شده در اصفهان انجام شد طبق گزارشات شمار دانه در هر غلاف اصلی تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار می گیرد و با تأخیر در کاشت کاهش می یابد. در واقع تأخیر در کاشت سبب برخورد دانه بندی با هوای گرم شده و شمار دانه در هر غلاف را کاهش می دهد؛ کاهش سطح فتوسنتز کننده در اثر تأخیر در کاشت را می توان عامل کاهش شمار دانه در هر غلاف ساقه اصلی دانست(خواجه پور و باقریان نایینی، 1380). با بررسی رابطه بین تراکم بوته و عملکرد دانه سه رقم لوبیا چیتی در تاریخ های مختلف کاشت نتایج بدست آمده حاکی از آن است که تعداد دانه در بین ارقام اختلاف معنی داری دارد و اثر تراکم و تاریخ های کاشت مختلف روی این صفت معنی دار نشد و بیان شد که تعداد دانه در غلاف بیشتر تحت تأثیر ساختار ژنتیکی گیاه است و کمتر تحت تأثیر عوامل زراعی قرار می گیرد؛ همچنین در این آزمایش میانگین عملکرد دانه در واحد سطح در تاریخ های مختلف کاشت به طور معنی داری متفاوت بود. بیشترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول و کمترین آن در تاریخ کاشت سوم حاصل شد. علت اصلی تولید عملکرد دانه بیشتر، در تاریخ کاشت اول امکان رشد کافی گیاه، استفاده بهینه از منابع موجود و مواجه نشدن دوره گلدهی و گرده افشانی با دمای بالا در اواسط تابستان می باشد. از طرفی مقایسه میانگین سایر صفات مرتبط با عملکرد از جمله تعداد غلاف، تعداد دانه در غلاف و وزن صد دانه نیز در تاریخ کاشت اول در مقایسه با تاریخ های کاشت دوم و سوم بیشتر بوده که مجموعه این عوامل سبب افزایش عملکرد دانه در کشت اول شده است(گلچین و همکاران، 1387). تاريخ کاشت و تراکم بوته تاثير معني‌داري در کاهش وزن خشک علف‌هاي هرز و افزايش وزن خشک لوبيا دارند. با تاخير در تاريخ کاشت، فشار علف‌هاي هرز افزايش يافته در حالي که با افزايش تراکم محصول از وزن خشک علف‌هاي هرز کاسته می شود و عملکرد لوبيا افزايش می يابد(اورسنجی، 1386).
2-6-4- اثر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبیا
در هنگام انتخاب تاریخ کاشت مطلوب باید به درجه حرارت خاک، قابلیت دسترسی آب، حاصلخیزی خاک و نوع گیاه توجه شود(کوچکی و همکاران، 1376). با نظر به این که گیاهان کاشته شده در تاریخ کاشت های مختلف از نظر طول فصل رشد، شرایط فتوپریود، دما و رطوبت قابل دسترسی با یکدیگر تفاوت دارند بنابراین در تاریخ های مختلف کاشت نیاز به ارقام خاص می باشد. در کشت بهاره، مراحل رشد رویشی و زایشی گیاهان با افزایش دما و فتوپریود و نیز کاهش رطوبت مواجه شده و در نتیجه به علت کاهش دوره رشد رویشی و زایشی و تنش رطوبتی عملکرد نهایی کمتر می شود(گلدانی و همکاران، 1379). تأثیر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد از طریق تأثیر به واکنش طول روز و درجه حرارت ایجاد می شود. تاریخ کاشت نامناسب منجر به برخورد دوران رشد رویشی و زایشی گیاه با شرایط نامناسبی از طول روز و یا درجه حرارت می گردد. کاهش طول دوران رشد با برخورد دوران های حساس رشد گیاه با شرایط نامساعد از حرارت می تواند سبب کاهش رشد رویشی و اجزاء عملکرد و یا حتی مرگ گیاه گردد. ارقام مورد کاشت گیاهان زراعی مهم در ایران مانند گندم، ذرت و لوبیا نسبت به طول روز بی تفاوت هستند و طول دوران رشد این گیاهان بیشتر



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

.
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم کشاورزی
گروه آموزشی زراعت
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی کشاورزی گرایش زراعت
عنوان
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
استاد راهنما:
دکتر محمد نقی صفرزاده ویشکایی
نگارش:
رقیه قربانی جیرسرایی
بهمن 1393
تقدیر و تشکر
ستایش خدای را که به من قدرت اندیشدن، خواندن و نوشتن داد.
سپاس خدای را که به من جسارت خواستن و قدرت توانستن داد.
شکر خدای را که صبری فراوان در این مسیر عطا کرد.
سپاسی ویژه خداوند را که اراده ای قوی در اختیار گذاشت تا بتوانم شاید به اندازه کوچکترین آفریده اش علمی بیاموزم.
از پدرم و خانواده ام که در طول سپری شدن این مدت صبوری پیشه کرده و مرا تحمل کردند بسیار قدردانی می کنم.
از استاد گرامی دکتر محمد نقی صفرزاده به عنوان استاد راهنما که در این مدت مانند معلمی مهربان دستانم را همچون کودکی خردسال برای آموزش دادن گرفتند و به اندازه توانم مرا راهنمایی کردند بسیار سپاسگزارم.
تقدیم
به نام آن که تمام هستی از آن اوست
به نام آن که تمام واژه های زلال، پاک و عشق آفرین از او سرچشمه می گیرد
واژه هایی چون مادر و پدر
تقدیم به روح پاک مادرم که با آغوش همیشه گرم و مهربانش صبوری را به من آموخت و حضور گرمش در قلبم آرامشی است برای روزهای سخت و طاقت فرسا و دعاهای خالصانه اش برایم کلید درهای بسته است.
تقدیم به پدرم که در طی دوران تحصیل همیشه در کنارم بوده و تیکه گاه و پشتیبانم است.
تقدیم به خواهران و برادرانم که در همه حال برای ادامه و رسیدن به اهدافم مشوقانم هستند.
تقدیم به دوستان و صمیمی ترین همراهی که در این راه عاشقانه یاری ام کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول مقدمه2
فصل دوم بررسی منابع 5
2-1 مبدأ و تاریخچه لوبیا6
2-2 اهمیت اقتصادی لوبیا6
2-3 سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا7
2-4 خصوصیات گیاه شناسی لوبیا8
2-5 نیازهای اقلیمی لوبیا12
2-6 تاریخ کاشت12
2-6-1 اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا13
2-6-2 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبیا14
2-6-3 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه لوبیا14
2-6-4 اثر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبیا16
2-6-5 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک لوبیا17
2-7 مالچ17
2-7-1 ویژگی های مالچ18
2-7-2 مالچ کاه و کلش18
2-7-3 فوائد مالچ کاه و کلش18
2-7-4 اثر مالچ کاه و کلش بر رشد گیاه20
2-7-5 اثر مالچ بر عملکرد دانه لوبیا21
2-7-6 اثر مالچ در کنترل علف هرز22
2-7-7 اثر مالچ بر رطوبت خاک23
فصل سوم مواد و روش ها 24
3-1 زمان و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی محل اجرای طرح25
3-2 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک محل انجام آزمایش26
3-3 مشخصات طرح آزمایشی28
3-4 مراحل اجرای طرح آزمایشی28
3-5 خصوصیات مورد بررسی28
3-5-1 تعداد غلاف سبز در هر بوته28
3-5-2 تعداد دانه سبز در هر بوته29
3-5-3 تعداد دانه خشک در هر بوته29
3-5-4 تعداد گل در مرحله R229
3-5-5 تعداد گره های ریشه در هر بوته29
3-5-6 تعیین درصد پوشش علف های هرز در هر کرت29
3-5-7 درصد رطوبت نسبی خاک29
3-5-8 عملکرد غلاف خشک30
3-5-9 عملکرد دانه خشک30
3-6-10 عملکرد بیولوژیک30
3-5-11 شاخص برداشت30
3-5-12 درجه باردهی30
3-5-13 تعداد غلاف خشک در هر بوته30
3-5-14 وزن صد دانه31
3-5-15 محتوای نسبی آب برگ31
3-6 محاسبات آماری31
فصل چهارم نتایج و بحث 32
4-1 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد غلاف سبز در هر بوته لوبیا33
4-2 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه سبز در هر بوته لوبیا34
4-3 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه خشک در هر بوته لوبیا35
4-4 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گل در هر بوته لوبیا در مرحله R236
4-5 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گره ریشه لوبیا39
4-6 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درصد پوشش علف هرز41
4-7 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک43
4-9 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد غلاف خشک لوبیا45
4-10 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد دانه خشک لوبیا48
4-11 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد بیولوژیک لوبیا51
4-12 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر شاخص برداشت لوبیا53
4-13 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درجه باردهی لوبیا55
فصل پنجم نتیجه گیری کلی………………………………………………………….60
پیشنهادات61
منابع مورد استفاده62
چکیده انگلیسی70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول2-1 مراحل رشد رویشی لوبیا11
جدول 2-2 مراحل رشد زایشی لوبیا11
جدول3-1 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک زراعی محل اجرای آزمایش27
جدول 4-1 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا38
جدول 4-2 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا47
جدول 4-3 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا57
جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا58
جدول 4-5 برش دهی اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ و خصوصیات مورد بررسی لوبیا………59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 مقدار بارندگی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش25
نمودار 3-2 تغییرات دمای حداقل و حداکثر طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش 25
نمودار 3-3 تغییرات ساعات آفتابی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش26
نمودار 4-1 اثر مالچ بر تعداد غلاف سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا33
نمودار 4-2 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-3 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه خشک تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-4 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گل تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-5 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هربوته لوبیا40
نمودار 4-6 اثر مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا………………………………….40
نمودار 4-7 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا40
نمودار 4-8 اثر مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-9 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-10 اثر تاریخ کاشت بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-11 اثر مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-12 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-13 اثر مالچ بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-14 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-15 اثر مالچ بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-16 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد دانه گیاه لوبیا50
نمودار 4-17 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-18 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-19 اثر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت گیاه لوبیا54
نمودار 4-20 اثر مالچ بر شاخص برداشت خشک گیاه لوبیا54
نمودار 4-21 اثر تاریخ کاشت بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
نمودار 4-22 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
چکیده
به منظور تعیین تاریخ کاشت مناسب و بررسی اثر کاربرد مالچ بر رشد و عملکرد لوبیا آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1393 در مزرعه تحقیقاتی واقع در روستای حسن آباد کوچصفهان اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل تاریخ کاشت در سه سطح(3، 10 و 17 اردیبهشت) و دو سطح استفاده از مالچ کاه و کلش و عدم استفاده از مالچ کاه و کلش بود. خصوصیات مورد بررسی عبارت بودند از: تعداد غلاف سبز، تعداد دانه سبز، تعداد دانه خشک، تعداد غلاف خشک، تعداد گل، تعداد گره های ریشه، درصد پوشش علف های هرز، رطوبت نسبی خاک، عملکرد غلاف خشک، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، درجه باردهی، وزن صد دانه، محتوای نسبی آب برگ. نتایج تجزیه واریانس نشان داد، اثر تاریخ کاشت برای تمام صفات به جز تعداد غلاف سبز و درصد علف هرز معنی دار بود. اثر مالچ نیز برای همه صفات به غیر از تعداد دانه سبز، تعداد گل، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ برای صفات تعداد دانه خشک، تعداد گره ریشه، تعداد برگ، درصد علف هرز، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. مقایسه میانگین صفات مورد بررسی نشان داد تاریخ کاشت اول اثر بیشتری نسبت به سایر تاریخ های کاشت داشت. استفاده از مالچ کاه و کلش به طور مؤثری صفات مورد ارزیابی را افزایش داد. براساس نتایج به دست آمده تاریخ کاشت اول و استفاده از مالچ اثر بیشتری بر رشد و عملکرد لوبیا در این منطقه داشت.
کلمات کلیدی: تاریخ کاشت، عملکرد، لوبیا، مالچ

فصل اول
مقدمه
دو سوم ساکنین زمین با فقر غذایی و سوء تغذیه روبرو هستند. مهمترین نقص غذایی مربوط به کمبود پروتئین می باشد. در کشورهای عقب مانده و در حال توسعه به دلیل کمبود منابع پروتئین حیوانی و فقر اقتصادی، نیاز پروتئینی انسانها از منابع گیاهی به ویژه حبوبات تأمین می شود(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). لوبیا یکی از قدیمی ترین منابع غذایی بشر است که به دلیل آسانی هضم، ارزش غذایی خوب و محتوای پروتئین بالا در بین حبوبات دارای اهمیت خاص است(لک و همکاران، 1388). افزایش تولید در کشاورزی عمدتاً یا از طریق افزایش سطح زیرکشت و یا افزایش عملکرد در واحد سطح انجام می گیرد. زمان کاشت یکی از مهمترین عوامل زراعی مؤثر بر روی عملکرد و دیگر خصوصیات هر گیاه زراعی است و مناسب ترین زمان کاشت برای هر گیاه زمانی است که خاک رطوبت مناسب و مطلوب و دمای لازم برای رشد بذر را دارا باشد(ثابتی و همکاران، 1392). دستیابی به عملکرد دانه زیاد در لوبیا از اهداف اصلی کشت این گیاه است که می تواند با تغییر عوامل ژنتیکی، محیطی و مدیریتی و برهمکنش آنها به دست آید. از میان عوامل مدیریتی، تاریخ کاشت عامل مهمی است که از راه تأثیر بر طول دوره رشد رویشی و زایشی و نسبت آنها، بر عملکرد کمی و کیفی لوبیا اثرمی گذارد کاشت به موقع لوبیا سبب می شود که زمان گلدهی با دماي مناسب برخورد کرده و در نتیجه غلاف و دانه ي بیشتري تشکیل شود. تاریخ کشت مناسب همچنین، سبب بهینه شدن طول دوره رشد و گسترش اندامهاي رویشی شده و پتانسیل انتقال مواد فتوسنتزي به قسمتهاي ذخیره اي از جمله دانه را افزایش می دهد. اما، تأخیر در کاشت در کنار کوتاه تر کردن طول دوره رشد رویشی سبب گل انگیزي زودتر از موعد گیاه می شود که به نوبه ي خود کاهش تجمع ماده خشک، کاهش تعداد غلاف و شاخه در بوته و در نهایت، کاهش عملکرد را در پی خواهد داشت(شفارودی و همکاران، 1391). خشکی عمده ترین تنش محیطی و مهمترین عامل محدود کننده تولید محصولات در سرتاسر جهان است. برای این منظور مالچ به عنوان محافظی برای گیاهان به کار می رود و آن ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند. مالچ یکی از تکنیک های مدیریتی خوب است که می تواند محیط خاک را حفظ و باعث کاهش هجوم علف هرز گردد(خنک و همکاران، 1391). در این روش خاك بوسیله مواد زیستی(کاه و کلش، بقایاي گیاهی، برگ درختان و غیره) یا مواد غیر زیستی نظیر پلاستیک پوشانده می شود که از طریق جلوگیری از خروج رطوبت خاک، کنترل علف های هرز و کاهش هدر رفت آب، جلوگیری از سله بستن خاک، جلوگیری از تابش نور خورشید و افزایش راندمان مصرف خاک باعث کاهش مصرف آب می شود(رجب لاریجانی و زرگر، 1391). همچنین به نزول دمای خاک، کاهش فرسایش اصلاح اراضی زیرکشت، ایجاد فشار بر جوانه زنی و عدم استقرار علف های هرز، تولید گیاهان زراعی با ارزش و با کیفیت و مدیریت حشرات کمک می نماید(کوچکی، 1383). در نتیجه استفاده از مالچ کاه و کلش باعث افزایش معنی داری بر روی عملکرد لوبیا و همچنین افزایش رطوبت و کاهش مصرف آب می شود و این گیاه به دلیل بومی بودن آن و همچنین سازگار بودن آن با خاک این منطقه(کوچصفهان) انتخاب شده است. به همین جهت، مطالعه حاضر به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان در کوچصفهان اجرا شد.

فصل دوم
بررسی منابع
2-1- مبدأ و تاریخچه لوبیا
منشا گونه های حبوبات بیش از یک نقطه در جهان است و در دنیای قدیم مناطقی مانند مدیترانه، آسیای مرکزی، آسیای صغیر، آفریقا، هندوستان و مناطق هند و چین را شامل می گردد. در دنیای جدید آمریکای مرکزی و جنوبی نیز مناطق مهمی هستند. اندونزی، استرالیا و آمریکای شمالی مناطق ثانویه منشا حبوبات به شمار می روند. مبدأ لوبیا معمولی احتمالا بخشهای حاره آمریکای جنوبی در مکزیک و گواتمالا است. لوبیا 4 تا 7 هزار سال قبل از میلاد در مکزیک و بین 1 تا 3 هزار سال قبل از میلاد توسط بومیان آمریکا کشت و کار می شده، که با کشف قاره آمریکا زراعت آن در دنیا گسترش پیدا کرده است(مجنون حسینی، 1387). اصل پیدایش لوبیا در آمریکا است که دانشمندان در اواخر قرن 19 بر اساس مشاهدات بدست آمده از بقایای باستان شناسی ابتدا از پرو و پس از آن از جنوب غربی ایالات متحده به این نتیجه رسیدند(باقری، محمودی، قزلی، 1380؛ مارتینز1، 2003). در دنیا تا کنون چهل هزار ژرم پلاسم لوبیا جمع آوری شده که اکثر آنها به دو منطقه خشک و مرکز پیدایش آمریکای جنوبی و مرکزی تعلق دارند. در بین انواع گونه ها، لوبیا معمولی خشک و لوبیا سبز بیشترین توجه را به خود معطوف داشته اند. لوبیا سبز در قرن 16 میلادی توسط اسپانیایی ها و پرتقالی ها به اروپا آورده شد و از آنجا به آفریقا و آسیا منتقل گردید(مجنون حسینی، 1387).
2-2- اهمیت اقتصادی لوبیا
مصرف جهانی حبوبات طی دوره 1990 تا 2007 با میانگین رشد سالانه 41/1 درصد، از 32میلیون تن در سال 1990 به 39 میلیون تن در سال 2007 رسیده است. کشورهای شبه قاره هند و در رأس آنها هند از جمله بزرگترین مصرف کنندگان حبوبات در جهان می باشند. هند با 27 درصد مصرف جهانی، بزرگترین مصرف کننده حبوبات در جهان است. 65 الی 70 درصد کل تولید حبوبات در جهان به مصرف انسان می رسد و حدود 25 درصد مورد مصرف دامی است که عمدتاً مربوط به کشورهای توسعه یافته در آمریکا، اروپا و استرالیا است(خوفی و انویه تکیه، 1388). توسعه کشت لوبیا در کشور بعنوان یک زراعت تابستانه تابع محدودیت مختلف اقلیمی واکولوژیکی است به طوری که تولید این محصول با حداقل مصرف نهاده هایی چون آب و کودهای فسفره می تواند ارزش اقتصادی این محصول را در مقایسه با سایر محصولات تابستانه حفظ نماید(مدنی و همکاران، 1384). برخی حبوبات در تجارت بین المللی افزون بر تولید روغن برای مصارف مختلف تغدیه انسان و دام استفاده می شوند. اهمیت آنها بعد از غلات است و در ایران پس از گندم و برنج قرار دارند. اراضی تحت کشت حبوبات برای تولید دانه خوراکی حدود 10 درصد مساحت سطح زیر کشت غلات است و در بین حبوبات لوبیا از لحاظ سطح زیر کشت مقام دوم را دارا می باشد(مجنون حسینی، 1387). اگر چه پروتئین غذاهای حیوانی از لحاظ تعداد و میزان برخی اسیدهای آمینه ضروری برتر از پروتئین های گیاهی هستند ولی برخی حبوبات مانند لوبیا درصد پروتئین بیشتری نسبت به غذاهای حیوانی دارا می باشند(کوچکی، 1383). حبوبات به جای مصرف نیتروژن خاک، از نیتروژن جوی بهره برداری نموده و مصرف نهاده کودی را در سیستمهای کشت فشرده، اقتصادی تر می سازند(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). در بازار داخلی تولید حبوبات در ایران طی دوره 1360 تا 1384 از 290هزار تن به 639 هزار تن افزایش پیدا کرده است. از کل تولید حبوبات در کشور، محصول نخود با سهم تولید 52/41 درصد در رتبه اول قرار دارد و محصول لوبیا با 84/33 درصد، عدس 7/17 درصد و سایر حبوبات 9/6 درصد در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. بررسی روند تولید حبوبات در کشور نشان دهنده نوسانات تولید از سال 1370 به بعد به خصوص سال های 1372 تا 81 است. بیشترین مقدار تولید مربوط به سال 1375 با 704 هزار تن می باشد. هر چند در سال ها به علت افزایش صادرات و تقاضای داخلی میزان واردات رو به افزایش گذاشته ولی تأثیر قابل توجهی در تأمین تقاضای داخلی ندارد. در بازار صادراتی لوبیا با توجه به سهم نسبتاً بالای چهار کشور صادر کننده استرالیا، ترکیه، ایران و مکزیک در طول بیش از دو دهه، بازار دارای ساختار انحصار چند جانبه بسته بوده است. نسبت های تمرکز چهار کشور بزرگ از 3/65 درصد در سال 1980 به 5/73 درصد در سال 2004 تغییر پیدا کرده که این روند حاکی از گرایش بازار به سمت یک بازار انحصاری پایدار است. تولید جهانی لوبیا 44/31 درصد در سال 2007 گزارش شده است(خوفی و انویه تکیه، 1388). بر اساس گزارش آمار فائو تولید لوبیا در ایران 224هزار تن در سال 2013 می باشد. در گزارشی عملکرد بذر لوبیا حدوداً 1200کیلوگرم در هکتار و عملکرد غلاف آن حدوداً 2500 کیلوگرم در هکتار بیان شده است بر این اساس قیمت یک هکتار بذر خشک لوبیا 240 میلیون ریال و قیمت یک هکتار غلاف آن 150 میلیون ریال در سال 1393می باشد.
2-3- سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا
بر اساس مطالعات و تحقیقات به عمل آمده توسط فائو، سطح زیر کشت و تولید حبوبات در جهان در دوره های زمانی 25 ساله تا سال 2100 پیش بینی گردیده است. بر این اساس سطح زیر کشت حبوبات در فاصله سال های 1990 تا 2010 افزایش، در دوره 2010 تا 2050 ثابت و سپس دارای کاهش خواهد بود. پیش بینی روند جهانی حبوبات نیز حاکی از روند افزایشی تولید کشورهای در حال توسعه تا سال 2050 و سپس روند کاهشی طولی محصول طی 50 سال بعدی 2050 تا 2100 می باشد(خوفی و انویه تکیه، 1388). لوبيا عضوي از خانواده حبوبات است و سطح زير كشت اين محصول در جهان حدود 27 میلیون هكتار و متوسط عملكرد آن 658 كيلوگرم در هكتار است(فاضلی و همکاران، 1390). بزرگترین تولیدکننده لوبیا در دنیا کشورهای هندوستان، آمریکا، برزیل و مکزیک هستند(مجنون حسینی، 1387). به نظر متخصصين علم زراعت، پتانسيل عملكرد اين محصول تا مرز پنج تن در هكتار هم قابل افزايش است. بر اساس آمارهاي موجود، اراضي زير سطح كشت لوبيا در جهان، 40 درصد مربوط به كشورهاي آسیایی و حدود 26/21 درصد در ايران، بعد از دو محصول نخود 46/61 درصد و عدس 24/21 درصد قرار دارد. هم اكنون سطح زير كشت اين محصول در ايران حدود11میلیون هكتار با توليدی حدود 22 میلیون تن می باشد(فاضلی و همکاران، 1390).
2-4- خصوصیات گیاه شناسی لوبیا
لوبیا با نام انگلیسی کامان بین2 و نام علمی فاسئولوس ولگاریس3 از راسته رزالس4، خانواده لگومینوز5 زیر خانواده پاپیلیونیده6 شاخه فاسئولیه7 و جنس فاسئولوس8 می باشد(مجنون حسینی، 1387). لوبیا گیاهی علفی و یکساله است. ریشه آن اغلب به صورت راست بوده و بسته به شرایط فیزیکی و رطوبت خاک می تواند تا اعماق زمین نفوذ کند. تعدادی ریشه ثانویه نیز از ریشه اصلی منشعب می شوند. در روی ریشه گرهک هایی تشکیل می گردد که در داخل آنها باکتری های ریزوبیوم(ریزوبیوم فازئولی)9 قرار گرفته که با همیاری گیاه میزبان به تثبیت نیتروژن هوای اطراف ریشه در داخل گرهک ها می پردازند. در این همزیستی، گیاه میزبان(لوبیا) علاوه بر آنکه انرژی مورد نیاز باکتری ها را به صورت کربن تثبیت شده تأمین می نماید، انرژی لازم به منظور توسعه گرهک ها را نیز فراهم نموده و با مکانیزم های منحصر به فرد خود فرایند تثبیت را در برابر محیط اکسیداتیو حفاظت می نماید. باکتری های ریزوبیوم نیز با واکنش تسریعی آنزیم های نیتروژناز تولیدی خود را در تبدیل نیتروژن جوی به آمونیم به کار می برند. گرهک ها در قسمت مرکزی ریشه اصلی تشکیل می شوند، تعداد گرهک ها در هر گیاه لوبیا به کمتر از 100 عدد در گیاهان بالغ و سالم می رسد. گرهک های فعال صورتی یا قرمز رنگ بوده و در اواسط فصل نمو و رشد گیاهان بر روی ریشه ها غالب می شوند. رشد ریشه با نزدیک شدن بلوغ در گیاه متوقف نگردیده و تا زمان رسیدگی محصول، ریشه ها به رشد طولی خود ادامه می دهند. ریشه اصلی و ریشه های فرعی در عمق نسبتاً یکسانی قرار می گیرند. به عبارت دیگر ریشه های فرعی کاملاٌ توسعه می یابند. لوبیا سیستم ریشه ای کم عمقی دارد و بنابراین به آبیاری مکرر واکنش نشان می دهد. سیستم ریشه ای راست باعث استوار نگه داشتن این گیاه علفی یکساله در خاک می شود.
ساقه در لوبیای معمولی ساقة بند بند، باریک و زاویه دار می باشد و گونه های مختلف از نظر شکل بوته، طول و غلاف و تعداد دانه در غلاف و اندازة دانه ها با هم متفاوت می باشند. دو فرم اصلی رشد و نمو در گیاه لوبیا معمولی وجود دارد، فرم رشد محدود(ایستاده یا بوته ای) و فرم رشد نامحدود(رونده یاخزنده). در فرم رشد محدود، که شاخه گل دهنده(خوشه) در امتداد محور اصلی ساقه یا ساقه های فرعی قرار دارد، رشد رویشی بوته محدود بوده و در هنگام گل دهی متوقف می شود. در انواع رشد محدود لوبیا طول ساقه 40 تا 60 سانتیمتر(پاکوتاه) و دارای شاخه و برگ زیادی هستند. در این فرم رویشی با شکفتن گل ها، که از پایین به بالای ساقه آزاد شده رشد بوته متوقف شده، رسیدن همزمان و برداشت مکانیکی محصول امکان پذیر می شود. در فرم رشد نامحدود که شاخه گل دهنده در امتداد محور برگ ها ظاهر شده، رشد رویشی، گلدهی و غلاف دهی بطور همزمان یا متناوب تا هنگامی که دما و رطوبت مناسب رشد وجود داشته باشد ادامه می یابد. واریته های رشد نامحدود لوبیا ساقه طویلی داشته و گاهی ارتفاع بوته به 5/1 تا 2 متر می رسد که به قیم یا حامل احتیاج دارد. ساقه اصلی در این لوبیا تا مراحل نهایی رشد گیاه قابل تشخیص بوده و شاخه ها در تمام طول ساقه تشکیل می شوند .
برگهای لوبیا سه برگچه ای با دمبرگ مشترک و بلند هستند که به صورت متناوب روی ساقه می رویند. برگ ها تخم مرغی شکل و کوچک بوده و غالبا در کنار هر برگچه یک عدد گوشوارک وجود دارد. دو برگ اولیه لوبیا ساده و سایر برگها مرکب و سه برگچه ای هستند. برگچه ها کرک دار، پهن و در انتها به یک رأس باریک ختم می شوند.
گل آذین لوبیا بصورت خوشه ای از جوانه های جانبی کنار برگ ها به وجود می آیند و در هر خوشه 2 تا 8 گل در امتداد دمگل مشترک تشکیل می شود. گلبرگ ها به رنگ های مختلف سفید، آبی، قرمز، ارغوانی، صورتی، بنفش، زرد دیده می شوند. بزرگترین گلبرگ آن درفش نام دارد و به هنگام شکوفایی به صورت ایستاده قرار می گیرد. دو گلبرگ جانبی کوچکتر را که کم و بیش موازی یکدیگر هستند، بال می نامند. در بخش پایینی هم دو گلبرگ با نزدیک شدن به یکدیگر ساختمانی را به وجود آورده اند که ناو نام گرفته است. همه گلبرگ ها(5 عدد) در انتها به یکدیگر و یا به کاسبرگ چسبیده اند. کاسبرگ ها به طور معمول 5 عدد، به رنگ سبز در قسمت تحتانی گل قرار دارند که در انتها به یک لوله باریک تبدیل می شوند. درون هر گل 10 پرچم وجود داردکه تشکیل لوله ای در حول مادگی می دهند، یعنی 9 عدد پرچم ها به یکدیگر متصل شده اند و یکی آزاد است. به این وضعیت ساختمانی پرچم ها دیادلفوس می گویند. در اکثر لوبیا ها این حالت اول بیشتر مشاهده می شود. مادگی یک برچه شامل یک تخمدان با دو ردیف تخمک است که پس از باروری مجموعاٌ غلاف و دانه ها را به وجود می آورند. گل لوبیا خودگشن است(مجنون حسینی، 1387). بر اثر تلقیح، گل و از نمو دیواره خارجی تخمدان میوه، لوبیا که به صورت نیام یا غلاف می باشد به وجود می آید. میوه غلافی یک برچه ای است. پس از بارور شدن تخمک ها بذرها در داخل غلاف رشد می کنند. غلاف دو دیواره داخلی و خارجی داشته و از حاشیه به هم متصل هستند. هنگام رسیدن میوه دو دیواره غلاف بطور یکسان خشک نمی شوند و همین امر سبب می شود که غلاف ها شکفته شوند و بذر یا بذر های داخل آنها بیرون ریخته شوند. غلاف های لوبیا معمولی به صورت کشیده و حاوی یک یا چند دانه به شکل قلوه ای هستند. در هر غلاف تعداد 4 تا 12 عدد لوبیا موجود است، دانه لوبیا در خاک ازنظر جوانه زنی برون خاکی یا اپی جیل10 می باشد. یعنی در موقع خارج شدن جوانه از خاک، ابتدا محور زیر لپه کمی خمیده شده و سپس با حالت قائم از خاک بیرون آمده و لپه ها با این حرکت فنر مانند محور زیر لپه به بالای سطح خاک فرستاده می شوند(مجنون حسینی، 1387؛ بادیون11، 2001)
رشد و نمو لوبیا به 2 مرحله رویشی و زایشی تقسیم می شود. مراحل رشد رویشی(V)12 بر اساس تعداد گره بر روی ساقه اصلی، شامل گره برگ اولیه است در حالی که مراحل رشد زایشی(R)13 علاوه بر گره ها بر اساس خصوصیات غلاف و دانه نیز می باشد(کوچکی، 1383). دوره رشد رویشی در لوبیا ها 75 تا 120 روز به طول می انجامد که از سبز شدن گیاهچه، تشکیل برگ های حقیقی، تشکیل ساقه و جوانه های جانبی رویشی تشکیل شده است. در طول دوره تمایز اندام های زایشی، برگ های حقیقی بیشتری تشکیل می شوند، ساقه های جانبی تولید شاخه های زاینده می کنند و بالاخره غنچه ها و گل ها تشکیل خواهند شد. این دوره بین 2 تا 4 هفته در زودرس ترین ارقام لوبیا به طول می انجامد، در حالی که ارقام دیررس ممکن است به 2 تا 5/2 ماه برسد(مجنون حسینی، 1387). براین اساس مراحل رشد رویشی و زایشی در جداول(2-1) (2-2) به صورت زیر است(لبارون14، 1979).

جدول2-1- مراحل رشد رویشی لوبیا
مراحل رشد زایشیعنوان مرحلهتوضیحاتR1اوایل گلدهییک گل باز شده در هر بوته وجود داردR2اواسط گلدهی50 درصد گلها باز شده اندR3اوایل تشکیل غلافیک غلاف به حداکثر طول خود رسیدهR4اواسط تشکیل غلاف50 درصد غلاف ها به حداکثر طول خود رسیده اندR5اوایل پر شدن دانهیک غلاف با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR6اواسط پرشدن دانه50 درصد غلاف ها با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR7رسیدگی فیزیولوژیکیک غلاف از رنگ سبز به رنگ زرد تغییر رنگ داده استR8رسیدگی برداشت80 درصد غلاف ها تغییر رنگ داده اندمراحل رشد رویشیعنوان مرحلهتوضیحاتVEبدون گرهمحور زیر لپه، لپه ها را از خاک خارج می کندVCاولین گرهدو لپه بذر در بالای سطح خاک در گره اول قابل مشاهده هستند
222222222دومین گرهدو برگ اولیه لوبیا (قلبی شکل) مشاهده می شودV1سومین گرهاولین سه برگچه ای در گره سوم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV2چهارمین گرهدومین سه برگچه ای در گره چهارم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV3پنجمین گرهسومین سه برگچه ای در گره پنجم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهVnnامین گرهn گره روی ساقه اصلی دارای خوشه های گل که هنوز قابل رویت نیستند باز شدهجدول 2-2- مراحل رشد زایشی لوبیا
2-5- نیازهای اقلیمی لوبیا
این گیاه در مناطق نیمه حاره آمریکای مرکزی منشأ گرفته و به ارتفاعات بالا(762 تا 8/1828 متر بالاتر از سطح دریا) متعلق است(کوچکی، 1383). این گیاه را می توان از ارتفاع صفر تا 2000 متری از سطح دریا کشت نمود. کشت لوبیا در مناطق گرمسیر و پر باران مناسب نبوده ولی در مناطق معتدل و گرمسیر با مقدار بارندگی متوسط1500 تا 2000 میلیمتر می توان به کشت آن اقدام کرد(مجنون حسینی،1387). در مناطق مرطوب تر در مقایسه با مناطق خشک تر که دارای عرض جغرافیایی و ارتفاع مشابهی هستند گلدهی و رسیدگی دیرتر حادث می شود. نور خورشید برای نمو گیاه ضروری است و سایه اندازی باعث کوتولگی و کاهش عملکرد می شود(کوچکی، 1383). تاریخ کاشت لوبیا بسته به نقاط و اقلیمهای مختلف تفاوت خواهد داشت. به طور کلی دمای خاک نباید کمتر از 10 درجه سانتیگراد باشد، زیرا حداقل دما برای جوانه زدن و رویش بذر لوبیا 12 تا 14 درجه سانتیگراد است. در مناطق جنوبی(گرم) کشور از اواخر فروردین ماه و در مناطق معتدل و سردسیر اواخر اردیبهشت تا خرداد ماه به کشت لوبیا می توان اقدام نمود. کاشت دیرتر لوبیا ممکن است سبب ریزش گلهای آن شود. البته چون لوبیا در دوره رشد و نمو خود به مقدار معینی حرارت(1500 تا 3000 کالری) احتیاج دارد در مناطقی که تابستان کوتاهی دارند بلافاصله پس ازحصول دمای متوسط 10 درجه سانتیگراد باید اقدام به کشت نمود، اما چنانچه تابستان منطقه کاشت گرم و طولانی باشد بهتر است کشت را زمانی آغاز کرد که حداقل دمای محیط روزانه 12 تا 14 درجه سانتیگراد باشد. دمای مناسب برای رشد و نمو لوبیا حدود 25 تا 30 درجه سانتیگراد است، در دمای بالاتر از 45 درجه سانتیگراد گیاه به بذر نمی نشیند، در دمای2 درجه سانتیگراد گیاه لوبیا برگ های سبز خود را از دست داده و زرد می شود. برای رشد و نمو کامل لوبیا 120 تا 130 روز بدون یخبندان به شرط آنکه دمای خاک کمتر از 10 درجه سانتیگراد نباشد، لازم است. لوبیا در گیلان در دو فصل بهار(اواسط اسفند تا اوایل فروردین) و پاییز(اواسط شهریور تا اوایل مهر) کشت می گردد، این گیاه در کشت دوم نیز مورد استفاده قرار می گیرد(کوچکی، 1386). pH مناسب برای لوبیا بین 5/5 تا 7 می باشد.
2-6- تاریخ کاشت
در یک اقلیم معتدل، انتخاب تاریخ کاشت به علت ضرورت حداکثر استفاده از منابع در یک فصل رشد کوتاه اهمیت دارد. بهار فرصت کوتاهی برای به حداکثر رسیدن محصول، گیاهان زراعی است. جهت افزایش عملکرد در واحد سطح که هدف اصلی زراعت است عواملی نظیر استفاده از ارقام اصلاح شده، تهیه و آماده سازی بستر بذر مطلوب، انتخاب تاریخ و روش کاشت مناسب، میزان بذر، تناوب زراعی و غیره مؤثر هستند(قنبری و طاهری مازندرانی، 1382). عوامل فوق موجب تغییرات در رشد و میزان عملکرد می گردند. شرایط محیطی و مدیریت زراعی بر رشد نمو گیاه اثر مثبت گذاشته و در نتیجه منجر به افزایش عملکرد می شود و یا تأثیر منفی برآن موجب کاهش عملکرد می گردد(لک و همکاران، 1388)
2-6-1- اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا
تاريخ كاشت در محصول لوبيا بسيار حائز اهميت بوده و بايد طوري برنامه ريزي گردد كه مراحل حساس رشد لوبيا به ويژه گلدهي با گرما و تنشهاي خشكي تابستان مواجه نشود هدف از تعيين تاريخ كاشت يافتن زمان كاشت رقم يا گروهي از ارقام مشابه يك گياه است و بهترين تاريخ كاشت منجر به حصول عملكرد بالاتري در مقايسه با ساير تاريخ هاي كاشت می گردد(مهرپویان و همکاران، 1389). اگرچه ارقام بسياري از لوبيا در دامنه وسيعي از محيط ها داراي پتانسيل عملكرد بالايي هستند ولي قابليت توليد عملكرد ناشي از سازگاري گياه به شرايط موجود فصل رشد، درجه حرارت، فتوپريود و عمليات مديريت گياه زراعي بستگی دارد(محمد خانی و همکاران، 1384). تعیین زمان صحیح کاشت گیاهان زراعی تحت تأثیر عوامل اقلیمی مختلف از قبیل بارش، دما و طول روز قرار دارد و یکی از مهم ترین جنبه های مدیریتی لازم برای تولید گیاهان زراعی است. این اهمیت به دلیل شدت تأثیر عوامل روی ژنوتیپ های مختلف برای دستیابی به پتانسیل تولید می باشد. معمولا تاریخ کاشت با سایر مدیریت های زراعی اثر متقابل نشان می دهد(صالحی و همکاران، 1387). برای تولید عملکرد اقتصادی مطلوب در زراعت لوبیا، علاوه بر رشد سبزینه های مناسب در اوایل دوره رشد، توزیع و تخصیص مطلوب مواد فتوسنتزی در اندام زایشی در طول دوره رشد نیز مهم است. شاخص سطح برگ یکی از شاخص های مهم رشدی است. که می تواند بر قدرت فتوسنتز گیاه مؤثر باشد، شاخص سطح برگ در تعیین درصد تابش خورشیدی جذب شده به وسیله هر گیاه مهم است و بنابراین رشد گیاه و عملکرد نهایی ماده خشک را تحت تأثیر قرار می دهد. هر چه تاریخ کاشت بیشتر به تأخیر بیافتد از مقدار حداکثر شاخص سطح برگ کاسته شده و دوام سطح برگ کاهش می یابد(شفارودی و همکاران، 1392). با توجه به نگرانی هاي زیست محیطی موجود در خصوص کاربرد علف کش در گیاهان زراعی و همچنین حساسیت لوبیا به علف کش ها استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

.
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم کشاورزی
گروه آموزشی زراعت
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی کشاورزی گرایش زراعت
عنوان
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
استاد راهنما:
دکتر محمد نقی صفرزاده ویشکایی
نگارش:
رقیه قربانی جیرسرایی
بهمن 1393
تقدیر و تشکر
ستایش خدای را که به من قدرت اندیشدن، خواندن و نوشتن داد.
سپاس خدای را که به من جسارت خواستن و قدرت توانستن داد.
شکر خدای را که صبری فراوان در این مسیر عطا کرد.
سپاسی ویژه خداوند را که اراده ای قوی در اختیار گذاشت تا بتوانم شاید به اندازه کوچکترین آفریده اش علمی بیاموزم.
از پدرم و خانواده ام که در طول سپری شدن این مدت صبوری پیشه کرده و مرا تحمل کردند بسیار قدردانی می کنم.
از استاد گرامی دکتر محمد نقی صفرزاده به عنوان استاد راهنما که در این مدت مانند معلمی مهربان دستانم را همچون کودکی خردسال برای آموزش دادن گرفتند و به اندازه توانم مرا راهنمایی کردند بسیار سپاسگزارم.
تقدیم
به نام آن که تمام هستی از آن اوست
به نام آن که تمام واژه های زلال، پاک و عشق آفرین از او سرچشمه می گیرد
واژه هایی چون مادر و پدر
تقدیم به روح پاک مادرم که با آغوش همیشه گرم و مهربانش صبوری را به من آموخت و حضور گرمش در قلبم آرامشی است برای روزهای سخت و طاقت فرسا و دعاهای خالصانه اش برایم کلید درهای بسته است.
تقدیم به پدرم که در طی دوران تحصیل همیشه در کنارم بوده و تیکه گاه و پشتیبانم است.
تقدیم به خواهران و برادرانم که در همه حال برای ادامه و رسیدن به اهدافم مشوقانم هستند.
تقدیم به دوستان و صمیمی ترین همراهی که در این راه عاشقانه یاری ام کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول مقدمه2
فصل دوم بررسی منابع 5
2-1 مبدأ و تاریخچه لوبیا6
2-2 اهمیت اقتصادی لوبیا6
2-3 سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا7
2-4 خصوصیات گیاه شناسی لوبیا8
2-5 نیازهای اقلیمی لوبیا12
2-6 تاریخ کاشت12
2-6-1 اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا13
2-6-2 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبیا14
2-6-3 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه لوبیا14
2-6-4 اثر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبیا16
2-6-5 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک لوبیا17
2-7 مالچ17
2-7-1 ویژگی های مالچ18
2-7-2 مالچ کاه و کلش18
2-7-3 فوائد مالچ کاه و کلش18
2-7-4 اثر مالچ کاه و کلش بر رشد گیاه20
2-7-5 اثر مالچ بر عملکرد دانه لوبیا21
2-7-6 اثر مالچ در کنترل علف هرز22
2-7-7 اثر مالچ بر رطوبت خاک23
فصل سوم مواد و روش ها 24
3-1 زمان و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی محل اجرای طرح25
3-2 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک محل انجام آزمایش26
3-3 مشخصات طرح آزمایشی28
3-4 مراحل اجرای طرح آزمایشی28
3-5 خصوصیات مورد بررسی28
3-5-1 تعداد غلاف سبز در هر بوته28
3-5-2 تعداد دانه سبز در هر بوته29
3-5-3 تعداد دانه خشک در هر بوته29
3-5-4 تعداد گل در مرحله R229
3-5-5 تعداد گره های ریشه در هر بوته29
3-5-6 تعیین درصد پوشش علف های هرز در هر کرت29
3-5-7 درصد رطوبت نسبی خاک29
3-5-8 عملکرد غلاف خشک30
3-5-9 عملکرد دانه خشک30
3-6-10 عملکرد بیولوژیک30
3-5-11 شاخص برداشت30
3-5-12 درجه باردهی30
3-5-13 تعداد غلاف خشک در هر بوته30
3-5-14 وزن صد دانه31
3-5-15 محتوای نسبی آب برگ31
3-6 محاسبات آماری31
فصل چهارم نتایج و بحث 32
4-1 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد غلاف سبز در هر بوته لوبیا33
4-2 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه سبز در هر بوته لوبیا34
4-3 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه خشک در هر بوته لوبیا35
4-4 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گل در هر بوته لوبیا در مرحله R236
4-5 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گره ریشه لوبیا39
4-6 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درصد پوشش علف هرز41
4-7 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک43
4-9 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد غلاف خشک لوبیا45
4-10 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد دانه خشک لوبیا48
4-11 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد بیولوژیک لوبیا51
4-12 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر شاخص برداشت لوبیا53
4-13 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درجه باردهی لوبیا55
فصل پنجم نتیجه گیری کلی………………………………………………………….60
پیشنهادات61
منابع مورد استفاده62
چکیده انگلیسی70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول2-1 مراحل رشد رویشی لوبیا11
جدول 2-2 مراحل رشد زایشی لوبیا11
جدول3-1 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک زراعی محل اجرای آزمایش27
جدول 4-1 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا38
جدول 4-2 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا47
جدول 4-3 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا57
جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا58
جدول 4-5 برش دهی اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ و خصوصیات مورد بررسی لوبیا………59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 مقدار بارندگی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش25
نمودار 3-2 تغییرات دمای حداقل و حداکثر طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش 25
نمودار 3-3 تغییرات ساعات آفتابی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش26
نمودار 4-1 اثر مالچ بر تعداد غلاف سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا33
نمودار 4-2 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-3 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه خشک تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-4 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گل تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-5 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هربوته لوبیا40
نمودار 4-6 اثر مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا………………………………….40
نمودار 4-7 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا40
نمودار 4-8 اثر مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-9 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-10 اثر تاریخ کاشت بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-11 اثر مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-12 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-13 اثر مالچ بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-14 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-15 اثر مالچ بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-16 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد دانه گیاه لوبیا50
نمودار 4-17 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-18 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-19 اثر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت گیاه لوبیا54
نمودار 4-20 اثر مالچ بر شاخص برداشت خشک گیاه لوبیا54
نمودار 4-21 اثر تاریخ کاشت بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
نمودار 4-22 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
چکیده
به منظور تعیین تاریخ کاشت مناسب و بررسی اثر کاربرد مالچ بر رشد و عملکرد لوبیا آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1393 در مزرعه تحقیقاتی واقع در روستای حسن آباد کوچصفهان اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل تاریخ کاشت در سه سطح(3، 10 و 17 اردیبهشت) و دو سطح استفاده از مالچ کاه و کلش و عدم استفاده از مالچ کاه و کلش بود. خصوصیات مورد بررسی عبارت بودند از: تعداد غلاف سبز، تعداد دانه سبز، تعداد دانه خشک، تعداد غلاف خشک، تعداد گل، تعداد گره های ریشه، درصد پوشش علف های هرز، رطوبت نسبی خاک، عملکرد غلاف خشک، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، درجه باردهی، وزن صد دانه، محتوای نسبی آب برگ. نتایج تجزیه واریانس نشان داد، اثر تاریخ کاشت برای تمام صفات به جز تعداد غلاف سبز و درصد علف هرز معنی دار بود. اثر مالچ نیز برای همه صفات به غیر از تعداد دانه سبز، تعداد گل، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ برای صفات تعداد دانه خشک، تعداد گره ریشه، تعداد برگ، درصد علف هرز، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. مقایسه میانگین صفات مورد بررسی نشان داد تاریخ کاشت اول اثر بیشتری نسبت به سایر تاریخ های کاشت داشت. استفاده از مالچ کاه و کلش به طور مؤثری صفات مورد ارزیابی را افزایش داد. براساس نتایج به دست آمده تاریخ کاشت اول و استفاده از مالچ اثر بیشتری بر رشد و عملکرد لوبیا در این منطقه داشت.
کلمات کلیدی: تاریخ کاشت، عملکرد، لوبیا، مالچ

فصل اول
مقدمه
دو سوم ساکنین زمین با فقر غذایی و سوء تغذیه روبرو هستند. مهمترین نقص غذایی مربوط به کمبود پروتئین می باشد. در کشورهای عقب مانده و در حال توسعه به دلیل کمبود منابع پروتئین حیوانی و فقر اقتصادی، نیاز پروتئینی انسانها از منابع گیاهی به ویژه حبوبات تأمین می شود(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). لوبیا یکی از قدیمی ترین منابع غذایی بشر است که به دلیل آسانی هضم، ارزش غذایی خوب و محتوای پروتئین بالا در بین حبوبات دارای اهمیت خاص است(لک و همکاران، 1388). افزایش تولید در کشاورزی عمدتاً یا از طریق افزایش سطح زیرکشت و یا افزایش عملکرد در واحد سطح انجام می گیرد. زمان کاشت یکی از مهمترین عوامل زراعی مؤثر بر روی عملکرد و دیگر خصوصیات هر گیاه زراعی است و مناسب ترین زمان کاشت برای هر گیاه زمانی است که خاک رطوبت مناسب و مطلوب و دمای لازم برای رشد بذر را دارا باشد(ثابتی و همکاران، 1392). دستیابی به عملکرد دانه زیاد در لوبیا از اهداف اصلی کشت این گیاه است که می تواند با تغییر عوامل ژنتیکی، محیطی و مدیریتی و برهمکنش آنها به دست آید. از میان عوامل مدیریتی، تاریخ کاشت عامل مهمی است که از راه تأثیر بر طول دوره رشد رویشی و زایشی و نسبت آنها، بر عملکرد کمی و کیفی لوبیا اثرمی گذارد کاشت به موقع لوبیا سبب می شود که زمان گلدهی با دماي مناسب برخورد کرده و در نتیجه غلاف و دانه ي بیشتري تشکیل شود. تاریخ کشت مناسب همچنین، سبب بهینه شدن طول دوره رشد و گسترش اندامهاي رویشی شده و پتانسیل انتقال مواد فتوسنتزي به قسمتهاي ذخیره اي از جمله دانه را افزایش می دهد. اما، تأخیر در کاشت در کنار کوتاه تر کردن طول دوره رشد رویشی سبب گل انگیزي زودتر از موعد گیاه می شود که به نوبه ي خود کاهش تجمع ماده خشک، کاهش تعداد غلاف و شاخه در بوته و در نهایت، کاهش عملکرد را در پی خواهد داشت(شفارودی و همکاران، 1391). خشکی عمده ترین تنش محیطی و مهمترین عامل محدود کننده تولید محصولات در سرتاسر جهان است. برای این منظور مالچ به عنوان محافظی برای گیاهان به کار می رود و آن ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند. مالچ یکی از تکنیک های مدیریتی خوب است که می تواند محیط خاک را حفظ و باعث کاهش هجوم علف هرز گردد(خنک و همکاران، 1391). در این روش خاك بوسیله مواد زیستی(کاه و کلش، بقایاي گیاهی، برگ درختان و غیره) یا مواد غیر زیستی نظیر پلاستیک پوشانده می شود که از طریق جلوگیری از خروج رطوبت خاک، کنترل علف های هرز و کاهش هدر رفت آب، جلوگیری از سله بستن خاک، جلوگیری از تابش نور خورشید و افزایش راندمان مصرف خاک باعث کاهش مصرف آب می شود(رجب لاریجانی و زرگر، 1391). همچنین به نزول دمای خاک، کاهش فرسایش اصلاح اراضی زیرکشت، ایجاد فشار بر جوانه زنی و عدم استقرار علف های هرز، تولید گیاهان زراعی با ارزش و با کیفیت و مدیریت حشرات کمک می نماید(کوچکی، 1383). در نتیجه استفاده از مالچ کاه و کلش باعث افزایش معنی داری بر روی عملکرد لوبیا و همچنین افزایش رطوبت و کاهش مصرف آب می شود و این گیاه به دلیل بومی بودن آن و همچنین سازگار بودن آن با خاک این منطقه(کوچصفهان) انتخاب شده است. به همین جهت، مطالعه حاضر به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان در کوچصفهان اجرا شد.

فصل دوم
بررسی منابع
2-1- مبدأ و تاریخچه لوبیا
منشا گونه های حبوبات بیش از یک نقطه در جهان است و در دنیای قدیم مناطقی مانند مدیترانه، آسیای مرکزی، آسیای صغیر، آفریقا، هندوستان و مناطق هند و چین را شامل می گردد. در دنیای جدید آمریکای مرکزی و جنوبی نیز مناطق مهمی هستند. اندونزی، استرالیا و آمریکای شمالی مناطق ثانویه منشا حبوبات به شمار می روند. مبدأ لوبیا معمولی احتمالا بخشهای حاره آمریکای جنوبی در مکزیک و گواتمالا است. لوبیا 4 تا 7 هزار سال قبل از میلاد در مکزیک و بین 1 تا 3 هزار سال قبل از میلاد توسط بومیان آمریکا کشت و کار می شده، که با کشف قاره آمریکا زراعت آن در دنیا گسترش پیدا کرده است(مجنون حسینی، 1387). اصل پیدایش لوبیا در آمریکا است که دانشمندان در اواخر قرن 19 بر اساس مشاهدات بدست آمده از بقایای باستان شناسی ابتدا از پرو و پس از آن از جنوب غربی ایالات متحده به این نتیجه رسیدند(باقری، محمودی، قزلی، 1380؛ مارتینز1، 2003). در دنیا تا کنون چهل هزار ژرم پلاسم لوبیا جمع آوری شده که اکثر آنها به دو منطقه خشک و مرکز پیدایش آمریکای جنوبی و مرکزی تعلق دارند. در بین انواع گونه ها، لوبیا معمولی خشک و لوبیا سبز بیشترین توجه را به خود معطوف داشته اند. لوبیا سبز در قرن 16 میلادی توسط اسپانیایی ها و پرتقالی ها به اروپا آورده شد و از آنجا به آفریقا و آسیا منتقل گردید(مجنون حسینی، 1387).
2-2- اهمیت اقتصادی لوبیا
مصرف جهانی حبوبات طی دوره 1990 تا 2007 با میانگین رشد سالانه 41/1 درصد، از 32میلیون تن در سال 1990 به 39 میلیون تن در سال 2007 رسیده است. کشورهای شبه قاره هند و در رأس آنها هند از جمله بزرگترین مصرف کنندگان حبوبات در جهان می باشند. هند با 27 درصد مصرف جهانی، بزرگترین مصرف کننده حبوبات در جهان است. 65 الی 70 درصد کل تولید حبوبات در جهان به مصرف انسان می رسد و حدود 25 درصد مورد مصرف دامی است که عمدتاً مربوط به کشورهای توسعه یافته در آمریکا، اروپا و استرالیا است(خوفی و انویه تکیه، 1388). توسعه کشت لوبیا در کشور بعنوان یک زراعت تابستانه تابع محدودیت مختلف اقلیمی واکولوژیکی است به طوری که تولید این محصول با حداقل مصرف نهاده هایی چون آب و کودهای فسفره می تواند ارزش اقتصادی این محصول را در مقایسه با سایر محصولات تابستانه حفظ نماید(مدنی و همکاران، 1384). برخی حبوبات در تجارت بین المللی افزون بر تولید روغن برای مصارف مختلف تغدیه انسان و دام استفاده می شوند. اهمیت آنها بعد از غلات است و در ایران پس از گندم و برنج قرار دارند. اراضی تحت کشت حبوبات برای تولید دانه خوراکی حدود 10 درصد مساحت سطح زیر کشت غلات است و در بین حبوبات لوبیا از لحاظ سطح زیر کشت مقام دوم را دارا می باشد(مجنون حسینی، 1387). اگر چه پروتئین غذاهای حیوانی از لحاظ تعداد و میزان برخی اسیدهای آمینه ضروری برتر از پروتئین های گیاهی هستند ولی برخی حبوبات مانند لوبیا درصد پروتئین بیشتری نسبت به غذاهای حیوانی دارا می باشند(کوچکی، 1383). حبوبات به جای مصرف نیتروژن خاک، از نیتروژن جوی بهره برداری نموده و مصرف نهاده کودی را در سیستمهای کشت فشرده، اقتصادی تر می سازند(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). در بازار داخلی تولید حبوبات در ایران طی دوره 1360 تا 1384 از 290هزار تن به 639 هزار تن افزایش پیدا کرده است. از کل تولید حبوبات در کشور، محصول نخود با سهم تولید 52/41 درصد در رتبه اول قرار دارد و محصول لوبیا با 84/33 درصد، عدس 7/17 درصد و سایر حبوبات 9/6 درصد در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. بررسی روند تولید حبوبات در کشور نشان دهنده نوسانات تولید از سال 1370 به بعد به خصوص سال های 1372 تا 81 است. بیشترین مقدار تولید مربوط به سال 1375 با 704 هزار تن می باشد. هر چند در سال ها به علت افزایش صادرات و تقاضای داخلی میزان واردات رو به افزایش گذاشته ولی تأثیر قابل توجهی در تأمین تقاضای داخلی ندارد. در بازار صادراتی لوبیا با توجه به سهم نسبتاً بالای چهار کشور صادر کننده استرالیا، ترکیه، ایران و مکزیک در طول بیش از دو دهه، بازار دارای ساختار انحصار چند جانبه بسته بوده است. نسبت های تمرکز چهار کشور بزرگ از 3/65 درصد در سال 1980 به 5/73 درصد در سال 2004 تغییر پیدا کرده که این روند حاکی از گرایش بازار به سمت یک بازار انحصاری پایدار است. تولید جهانی لوبیا 44/31 درصد در سال 2007 گزارش شده است(خوفی و انویه تکیه، 1388). بر اساس گزارش آمار فائو تولید لوبیا در ایران 224هزار تن در سال 2013 می باشد. در گزارشی عملکرد بذر لوبیا حدوداً 1200کیلوگرم در هکتار و عملکرد غلاف آن حدوداً 2500 کیلوگرم در هکتار بیان شده است بر این اساس قیمت یک هکتار بذر خشک لوبیا 240 میلیون ریال و قیمت یک هکتار غلاف آن 150 میلیون ریال در سال 1393می باشد.
2-3- سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا
بر اساس مطالعات و تحقیقات به عمل آمده توسط فائو، سطح زیر کشت و تولید حبوبات در جهان در دوره های زمانی 25 ساله تا سال 2100 پیش بینی گردیده است. بر این اساس سطح زیر کشت حبوبات در فاصله سال های 1990 تا 2010 افزایش، در دوره 2010 تا 2050 ثابت و سپس دارای کاهش خواهد بود. پیش بینی روند جهانی حبوبات نیز حاکی از روند افزایشی تولید کشورهای در حال توسعه تا سال 2050 و سپس روند کاهشی طولی محصول طی 50 سال بعدی 2050 تا 2100 می باشد(خوفی و انویه تکیه، 1388). لوبيا عضوي از خانواده حبوبات است و سطح زير كشت اين محصول در جهان حدود 27 میلیون هكتار و متوسط عملكرد آن 658 كيلوگرم در هكتار است(فاضلی و همکاران، 1390). بزرگترین تولیدکننده لوبیا در دنیا کشورهای هندوستان، آمریکا، برزیل و مکزیک هستند(مجنون حسینی، 1387). به نظر متخصصين علم زراعت، پتانسيل عملكرد اين محصول تا مرز پنج تن در هكتار هم قابل افزايش است. بر اساس آمارهاي موجود، اراضي زير سطح كشت لوبيا در جهان، 40 درصد مربوط به كشورهاي آسیایی و حدود 26/21 درصد در ايران، بعد از دو محصول نخود 46/61 درصد و عدس 24/21 درصد قرار دارد. هم اكنون سطح زير كشت اين محصول در ايران حدود11میلیون هكتار با توليدی حدود 22 میلیون تن می باشد(فاضلی و همکاران، 1390).
2-4- خصوصیات گیاه شناسی لوبیا
لوبیا با نام انگلیسی کامان بین2 و نام علمی فاسئولوس ولگاریس3 از راسته رزالس4، خانواده لگومینوز5 زیر خانواده پاپیلیونیده6 شاخه فاسئولیه7 و جنس فاسئولوس8 می باشد(مجنون حسینی، 1387). لوبیا گیاهی علفی و یکساله است. ریشه آن اغلب به صورت راست بوده و بسته به شرایط فیزیکی و رطوبت خاک می تواند تا اعماق زمین نفوذ کند. تعدادی ریشه ثانویه نیز از ریشه اصلی منشعب می شوند. در روی ریشه گرهک هایی تشکیل می گردد که در داخل آنها باکتری های ریزوبیوم(ریزوبیوم فازئولی)9 قرار گرفته که با همیاری گیاه میزبان به تثبیت نیتروژن هوای اطراف ریشه در داخل گرهک ها می پردازند. در این همزیستی، گیاه میزبان(لوبیا) علاوه بر آنکه انرژی مورد نیاز باکتری ها را به صورت کربن تثبیت شده تأمین می نماید، انرژی لازم به منظور توسعه گرهک ها را نیز فراهم نموده و با مکانیزم های منحصر به فرد خود فرایند تثبیت را در برابر محیط اکسیداتیو حفاظت می نماید. باکتری های ریزوبیوم نیز با واکنش تسریعی آنزیم های نیتروژناز تولیدی خود را در تبدیل نیتروژن جوی به آمونیم به کار می برند. گرهک ها در قسمت مرکزی ریشه اصلی تشکیل می شوند، تعداد گرهک ها در هر گیاه لوبیا به کمتر از 100 عدد در گیاهان بالغ و سالم می رسد. گرهک های فعال صورتی یا قرمز رنگ بوده و در اواسط فصل نمو و رشد گیاهان بر روی ریشه ها غالب می شوند. رشد ریشه با نزدیک شدن بلوغ در گیاه متوقف نگردیده و تا زمان رسیدگی محصول، ریشه ها به رشد طولی خود ادامه می دهند. ریشه اصلی و ریشه های فرعی در عمق نسبتاً یکسانی قرار می گیرند. به عبارت دیگر ریشه های فرعی کاملاٌ توسعه می یابند. لوبیا سیستم ریشه ای کم عمقی دارد و بنابراین به آبیاری مکرر واکنش نشان می دهد. سیستم ریشه ای راست باعث استوار نگه داشتن این گیاه علفی یکساله در خاک می شود.
ساقه در لوبیای معمولی ساقة بند بند، باریک و زاویه دار می باشد و گونه های مختلف از نظر شکل بوته، طول و غلاف و تعداد دانه در غلاف و اندازة دانه ها با هم متفاوت می باشند. دو فرم اصلی رشد و نمو در گیاه لوبیا معمولی وجود دارد، فرم رشد محدود(ایستاده یا بوته ای) و فرم رشد نامحدود(رونده یاخزنده). در فرم رشد محدود، که شاخه گل دهنده(خوشه) در امتداد محور اصلی ساقه یا ساقه های فرعی قرار دارد، رشد رویشی بوته محدود بوده و در هنگام گل دهی متوقف می شود. در انواع رشد محدود لوبیا طول ساقه 40 تا 60 سانتیمتر(پاکوتاه) و دارای شاخه و برگ زیادی هستند. در این فرم رویشی با شکفتن گل ها، که از پایین به بالای ساقه آزاد شده رشد بوته متوقف شده، رسیدن همزمان و برداشت مکانیکی محصول امکان پذیر می شود. در فرم رشد نامحدود که شاخه گل دهنده در امتداد محور برگ ها ظاهر شده، رشد رویشی، گلدهی و غلاف دهی بطور همزمان یا متناوب تا هنگامی که دما و رطوبت مناسب رشد وجود داشته باشد ادامه می یابد. واریته های رشد نامحدود لوبیا ساقه طویلی داشته و گاهی ارتفاع بوته به 5/1 تا 2 متر می رسد که به قیم یا حامل احتیاج دارد. ساقه اصلی در این لوبیا تا مراحل نهایی رشد گیاه قابل تشخیص بوده و شاخه ها در تمام طول ساقه تشکیل می شوند .
برگهای لوبیا سه برگچه ای با دمبرگ مشترک و بلند هستند که به صورت متناوب روی ساقه می رویند. برگ ها تخم مرغی شکل و کوچک بوده و غالبا در کنار هر برگچه یک عدد گوشوارک وجود دارد. دو برگ اولیه لوبیا ساده و سایر برگها مرکب و سه برگچه ای هستند. برگچه ها کرک دار، پهن و در انتها به یک رأس باریک ختم می شوند.
گل آذین لوبیا بصورت خوشه ای از جوانه های جانبی کنار برگ ها به وجود می آیند و در هر خوشه 2 تا 8 گل در امتداد دمگل مشترک تشکیل می شود. گلبرگ ها به رنگ های مختلف سفید، آبی، قرمز، ارغوانی، صورتی، بنفش، زرد دیده می شوند. بزرگترین گلبرگ آن درفش نام دارد و به هنگام شکوفایی به صورت ایستاده قرار می گیرد. دو گلبرگ جانبی کوچکتر را که کم و بیش موازی یکدیگر هستند، بال می نامند. در بخش پایینی هم دو گلبرگ با نزدیک شدن به یکدیگر ساختمانی را به وجود آورده اند که ناو نام گرفته است. همه گلبرگ ها(5 عدد) در انتها به یکدیگر و یا به کاسبرگ چسبیده اند. کاسبرگ ها به طور معمول 5 عدد، به رنگ سبز در قسمت تحتانی گل قرار دارند که در انتها به یک لوله باریک تبدیل می شوند. درون هر گل 10 پرچم وجود داردکه تشکیل لوله ای در حول مادگی می دهند، یعنی 9 عدد پرچم ها به یکدیگر متصل شده اند و یکی آزاد است. به این وضعیت ساختمانی پرچم ها دیادلفوس می گویند. در اکثر لوبیا ها این حالت اول بیشتر مشاهده می شود. مادگی یک برچه شامل یک تخمدان با دو ردیف تخمک است که پس از باروری مجموعاٌ غلاف و دانه ها را به وجود می آورند. گل لوبیا خودگشن است(مجنون حسینی، 1387). بر اثر تلقیح، گل و از نمو دیواره خارجی تخمدان میوه، لوبیا که به صورت نیام یا غلاف می باشد به وجود می آید. میوه غلافی یک برچه ای است. پس از بارور شدن تخمک ها بذرها در داخل غلاف رشد می کنند. غلاف دو دیواره داخلی و خارجی داشته و از حاشیه به هم متصل هستند. هنگام رسیدن میوه دو دیواره غلاف بطور یکسان خشک نمی شوند و همین امر سبب می شود که غلاف ها شکفته شوند و بذر یا بذر های داخل آنها بیرون ریخته شوند. غلاف های لوبیا معمولی به صورت کشیده و حاوی یک یا چند دانه به شکل قلوه ای هستند. در هر غلاف تعداد 4 تا 12 عدد لوبیا موجود است، دانه لوبیا در خاک ازنظر جوانه زنی برون خاکی یا اپی جیل10 می باشد. یعنی در موقع خارج شدن جوانه از خاک، ابتدا محور زیر لپه کمی خمیده شده و سپس با حالت قائم از خاک بیرون آمده و لپه ها با این حرکت فنر مانند محور زیر لپه به بالای سطح خاک فرستاده می شوند(مجنون حسینی، 1387؛ بادیون11، 2001)
رشد و نمو لوبیا به 2 مرحله رویشی و زایشی تقسیم می شود. مراحل رشد رویشی(V)12 بر اساس تعداد گره بر روی ساقه اصلی، شامل گره برگ اولیه است در حالی که مراحل رشد زایشی(R)13 علاوه بر گره ها بر اساس خصوصیات غلاف و دانه نیز می باشد(کوچکی، 1383). دوره رشد رویشی در لوبیا ها 75 تا 120 روز به طول می انجامد که از سبز شدن گیاهچه، تشکیل برگ های حقیقی، تشکیل ساقه و جوانه های جانبی رویشی تشکیل شده است. در طول دوره تمایز اندام های زایشی، برگ های حقیقی بیشتری تشکیل می شوند، ساقه های جانبی تولید شاخه های زاینده می کنند و بالاخره غنچه ها و گل ها تشکیل خواهند شد. این دوره بین 2 تا 4 هفته در زودرس ترین ارقام لوبیا به طول می انجامد، در حالی که ارقام دیررس ممکن است به 2 تا 5/2 ماه برسد(مجنون حسینی، 1387). براین اساس مراحل رشد رویشی و زایشی در جداول(2-1) (2-2) به صورت زیر است(لبارون14، 1979).

جدول2-1- مراحل رشد رویشی لوبیا
مراحل رشد زایشیعنوان مرحلهتوضیحاتR1اوایل گلدهییک گل باز شده در هر بوته وجود داردR2اواسط گلدهی50 درصد گلها باز شده اندR3اوایل تشکیل غلافیک غلاف به حداکثر طول خود رسیدهR4اواسط تشکیل غلاف50 درصد غلاف ها به حداکثر طول خود رسیده اندR5اوایل پر شدن دانهیک غلاف با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR6اواسط پرشدن دانه50 درصد غلاف ها با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR7رسیدگی فیزیولوژیکیک غلاف از رنگ سبز به رنگ زرد تغییر رنگ داده استR8رسیدگی برداشت80 درصد غلاف ها تغییر رنگ داده اندمراحل رشد رویشیعنوان مرحلهتوضیحاتVEبدون گرهمحور زیر لپه، لپه ها را از خاک خارج می کندVCاولین گرهدو لپه بذر در بالای سطح خاک در گره اول قابل مشاهده هستند
222222222دومین گرهدو برگ اولیه لوبیا (قلبی شکل) مشاهده می شودV1سومین گرهاولین سه برگچه ای در گره سوم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV2چهارمین گرهدومین سه برگچه ای در گره چهارم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV3پنجمین گرهسومین سه برگچه ای در گره پنجم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهVnnامین گرهn گره روی ساقه اصلی دارای خوشه های گل که هنوز قابل رویت نیستند باز شدهجدول 2-2- مراحل رشد زایشی لوبیا
2-5- نیازهای اقلیمی لوبیا
این گیاه در مناطق نیمه حاره آمریکای مرکزی منشأ گرفته و به ارتفاعات بالا(762 تا 8/1828 متر بالاتر از سطح دریا) متعلق است(کوچکی، 1383). این گیاه را می توان از ارتفاع صفر تا 2000 متری از سطح دریا کشت نمود. کشت لوبیا در مناطق گرمسیر و پر باران مناسب نبوده ولی در مناطق معتدل و گرمسیر با مقدار بارندگی متوسط1500 تا 2000 میلیمتر می توان به کشت آن اقدام کرد(مجنون حسینی،1387). در مناطق مرطوب تر در مقایسه با مناطق خشک تر که دارای عرض جغرافیایی و ارتفاع مشابهی هستند گلدهی و رسیدگی دیرتر حادث می شود. نور خورشید برای نمو گیاه ضروری است و سایه اندازی باعث کوتولگی و کاهش عملکرد می شود(کوچکی، 1383). تاریخ کاشت لوبیا بسته به نقاط و اقلیمهای مختلف تفاوت خواهد داشت. به طور کلی دمای خاک نباید کمتر از 10 درجه سانتیگراد باشد، زیرا حداقل دما برای جوانه زدن و رویش بذر لوبیا 12 تا 14 درجه سانتیگراد است. در مناطق جنوبی(گرم) کشور از اواخر فروردین ماه و در مناطق معتدل و سردسیر اواخر اردیبهشت تا خرداد ماه به کشت لوبیا می توان اقدام نمود. کاشت دیرتر لوبیا ممکن است سبب ریزش گلهای آن شود. البته چون لوبیا در دوره رشد و نمو خود به مقدار معینی حرارت(1500 تا 3000 کالری) احتیاج دارد در مناطقی که تابستان کوتاهی دارند بلافاصله پس ازحصول دمای متوسط 10 درجه سانتیگراد باید اقدام به کشت نمود، اما چنانچه تابستان منطقه کاشت گرم و طولانی باشد بهتر است کشت را زمانی آغاز کرد که حداقل دمای محیط روزانه 12 تا 14 درجه سانتیگراد باشد. دمای مناسب برای رشد و نمو لوبیا حدود 25 تا 30 درجه سانتیگراد است، در دمای بالاتر از 45 درجه سانتیگراد گیاه به بذر نمی نشیند، در دمای2 درجه سانتیگراد گیاه لوبیا برگ های سبز خود را از دست داده و زرد می شود. برای رشد و نمو کامل لوبیا 120 تا 130 روز بدون یخبندان به شرط آنکه دمای خاک کمتر از 10 درجه سانتیگراد نباشد، لازم است. لوبیا در گیلان در دو فصل بهار(اواسط اسفند تا اوایل فروردین) و پاییز(اواسط شهریور تا اوایل مهر) کشت می گردد، این گیاه در کشت دوم نیز مورد استفاده قرار می گیرد(کوچکی، 1386). pH مناسب برای لوبیا بین 5/5 تا 7 می باشد.
2-6- تاریخ کاشت
در یک اقلیم معتدل، انتخاب تاریخ کاشت به علت ضرورت حداکثر استفاده از منابع در یک فصل رشد کوتاه اهمیت دارد. بهار فرصت کوتاهی برای به حداکثر رسیدن محصول، گیاهان زراعی است. جهت افزایش عملکرد در واحد سطح که هدف اصلی زراعت است عواملی نظیر استفاده از ارقام اصلاح شده، تهیه و آماده سازی بستر بذر مطلوب، انتخاب تاریخ و روش کاشت مناسب، میزان بذر، تناوب زراعی و غیره مؤثر هستند(قنبری و طاهری مازندرانی، 1382). عوامل فوق موجب تغییرات در رشد و میزان عملکرد می گردند. شرایط محیطی و مدیریت زراعی بر رشد نمو گیاه اثر مثبت گذاشته و در نتیجه منجر به افزایش عملکرد می شود و یا تأثیر منفی برآن موجب کاهش عملکرد می گردد(لک و همکاران، 1388)
2-6-1- اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا
تاريخ كاشت در محصول لوبيا بسيار حائز اهميت بوده و بايد طوري برنامه ريزي گردد كه مراحل حساس رشد لوبيا به ويژه گلدهي با گرما و تنشهاي خشكي تابستان مواجه نشود هدف از تعيين تاريخ كاشت يافتن زمان كاشت رقم يا گروهي از ارقام مشابه يك گياه است و بهترين تاريخ كاشت منجر به حصول عملكرد بالاتري در مقايسه با ساير تاريخ هاي كاشت می گردد(مهرپویان و همکاران، 1389). اگرچه ارقام بسياري از لوبيا در دامنه وسيعي از محيط ها داراي پتانسيل عملكرد بالايي هستند ولي قابليت توليد عملكرد ناشي از سازگاري گياه به شرايط موجود فصل رشد، درجه حرارت، فتوپريود و عمليات مديريت گياه زراعي بستگی دارد(محمد خانی و همکاران، 1384). تعیین زمان صحیح کاشت گیاهان زراعی تحت تأثیر عوامل اقلیمی مختلف از قبیل بارش، دما و طول روز قرار دارد و یکی از مهم ترین جنبه های مدیریتی لازم برای تولید گیاهان زراعی است. این اهمیت به دلیل شدت تأثیر عوامل روی ژنوتیپ های مختلف برای دستیابی به پتانسیل تولید می باشد. معمولا تاریخ کاشت با سایر مدیریت های زراعی اثر متقابل نشان می دهد(صالحی و همکاران، 1387). برای تولید عملکرد اقتصادی مطلوب در زراعت لوبیا، علاوه بر رشد سبزینه های مناسب در اوایل دوره رشد، توزیع و تخصیص مطلوب مواد فتوسنتزی در اندام زایشی در طول دوره رشد نیز مهم است. شاخص سطح برگ یکی از شاخص های مهم رشدی است. که می تواند بر قدرت فتوسنتز گیاه مؤثر باشد، شاخص سطح برگ در تعیین درصد تابش خورشیدی جذب شده به وسیله هر گیاه مهم است و بنابراین رشد گیاه و عملکرد نهایی ماده خشک را تحت تأثیر قرار می دهد. هر چه تاریخ کاشت بیشتر به تأخیر بیافتد از مقدار حداکثر شاخص سطح برگ کاسته شده و دوام سطح برگ کاهش می یابد(شفارودی و همکاران، 1392). با توجه به نگرانی هاي زیست محیطی موجود در خصوص کاربرد علف کش در گیاهان زراعی و همچنین حساسیت لوبیا به علف کش ها استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

.
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم کشاورزی
گروه آموزشی زراعت
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته مهندسی کشاورزی گرایش زراعت
عنوان
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
استاد راهنما:
دکتر محمد نقی صفرزاده ویشکایی
نگارش:
رقیه قربانی جیرسرایی
بهمن 1393
تقدیر و تشکر
ستایش خدای را که به من قدرت اندیشدن، خواندن و نوشتن داد.
سپاس خدای را که به من جسارت خواستن و قدرت توانستن داد.
شکر خدای را که صبری فراوان در این مسیر عطا کرد.
سپاسی ویژه خداوند را که اراده ای قوی در اختیار گذاشت تا بتوانم شاید به اندازه کوچکترین آفریده اش علمی بیاموزم.
از پدرم و خانواده ام که در طول سپری شدن این مدت صبوری پیشه کرده و مرا تحمل کردند بسیار قدردانی می کنم.
از استاد گرامی دکتر محمد نقی صفرزاده به عنوان استاد راهنما که در این مدت مانند معلمی مهربان دستانم را همچون کودکی خردسال برای آموزش دادن گرفتند و به اندازه توانم مرا راهنمایی کردند بسیار سپاسگزارم.
تقدیم
به نام آن که تمام هستی از آن اوست
به نام آن که تمام واژه های زلال، پاک و عشق آفرین از او سرچشمه می گیرد
واژه هایی چون مادر و پدر
تقدیم به روح پاک مادرم که با آغوش همیشه گرم و مهربانش صبوری را به من آموخت و حضور گرمش در قلبم آرامشی است برای روزهای سخت و طاقت فرسا و دعاهای خالصانه اش برایم کلید درهای بسته است.
تقدیم به پدرم که در طی دوران تحصیل همیشه در کنارم بوده و تیکه گاه و پشتیبانم است.
تقدیم به خواهران و برادرانم که در همه حال برای ادامه و رسیدن به اهدافم مشوقانم هستند.
تقدیم به دوستان و صمیمی ترین همراهی که در این راه عاشقانه یاری ام کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول مقدمه2
فصل دوم بررسی منابع 5
2-1 مبدأ و تاریخچه لوبیا6
2-2 اهمیت اقتصادی لوبیا6
2-3 سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا7
2-4 خصوصیات گیاه شناسی لوبیا8
2-5 نیازهای اقلیمی لوبیا12
2-6 تاریخ کاشت12
2-6-1 اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا13
2-6-2 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف لوبیا14
2-6-3 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه لوبیا14
2-6-4 اثر تاریخ کاشت بر اجزاء عملکرد لوبیا16
2-6-5 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک لوبیا17
2-7 مالچ17
2-7-1 ویژگی های مالچ18
2-7-2 مالچ کاه و کلش18
2-7-3 فوائد مالچ کاه و کلش18
2-7-4 اثر مالچ کاه و کلش بر رشد گیاه20
2-7-5 اثر مالچ بر عملکرد دانه لوبیا21
2-7-6 اثر مالچ در کنترل علف هرز22
2-7-7 اثر مالچ بر رطوبت خاک23
فصل سوم مواد و روش ها 24
3-1 زمان و موقعیت جغرافیایی و اقلیمی محل اجرای طرح25
3-2 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک محل انجام آزمایش26
3-3 مشخصات طرح آزمایشی28
3-4 مراحل اجرای طرح آزمایشی28
3-5 خصوصیات مورد بررسی28
3-5-1 تعداد غلاف سبز در هر بوته28
3-5-2 تعداد دانه سبز در هر بوته29
3-5-3 تعداد دانه خشک در هر بوته29
3-5-4 تعداد گل در مرحله R229
3-5-5 تعداد گره های ریشه در هر بوته29
3-5-6 تعیین درصد پوشش علف های هرز در هر کرت29
3-5-7 درصد رطوبت نسبی خاک29
3-5-8 عملکرد غلاف خشک30
3-5-9 عملکرد دانه خشک30
3-6-10 عملکرد بیولوژیک30
3-5-11 شاخص برداشت30
3-5-12 درجه باردهی30
3-5-13 تعداد غلاف خشک در هر بوته30
3-5-14 وزن صد دانه31
3-5-15 محتوای نسبی آب برگ31
3-6 محاسبات آماری31
فصل چهارم نتایج و بحث 32
4-1 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد غلاف سبز در هر بوته لوبیا33
4-2 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه سبز در هر بوته لوبیا34
4-3 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد دانه خشک در هر بوته لوبیا35
4-4 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گل در هر بوته لوبیا در مرحله R236
4-5 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر تعداد گره ریشه لوبیا39
4-6 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درصد پوشش علف هرز41
4-7 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک43
4-9 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد غلاف خشک لوبیا45
4-10 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد دانه خشک لوبیا48
4-11 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر عملکرد بیولوژیک لوبیا51
4-12 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر شاخص برداشت لوبیا53
4-13 اثر تاریخ کاشت و مالچ بر درجه باردهی لوبیا55
فصل پنجم نتیجه گیری کلی………………………………………………………….60
پیشنهادات61
منابع مورد استفاده62
چکیده انگلیسی70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول2-1 مراحل رشد رویشی لوبیا11
جدول 2-2 مراحل رشد زایشی لوبیا11
جدول3-1 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک زراعی محل اجرای آزمایش27
جدول 4-1 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا38
جدول 4-2 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا47
جدول 4-3 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا57
جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات عملکرد و اجزای عملکرد گیاه لوبیا58
جدول 4-5 برش دهی اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ و خصوصیات مورد بررسی لوبیا………59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 مقدار بارندگی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش25
نمودار 3-2 تغییرات دمای حداقل و حداکثر طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش 25
نمودار 3-3 تغییرات ساعات آفتابی طی فصل رشد لوبیا در محل انجام آزمایش26
نمودار 4-1 اثر مالچ بر تعداد غلاف سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا33
نمودار 4-2 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه سبز تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-3 اثر تاریخ کاشت بر تعداد دانه خشک تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-4 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گل تشکیل شده در هر بوته لوبیا37
نمودار 4-5 اثر تاریخ کاشت بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هربوته لوبیا40
نمودار 4-6 اثر مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا………………………………….40
نمودار 4-7 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر تعداد گره ریشه تشکیل شده در هر بوته لوبیا40
نمودار 4-8 اثر مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-9 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درصد پوشش علف هرز در لوبیا42
نمودار 4-10 اثر تاریخ کاشت بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-11 اثر مالچ بر مقدار رطوبت نسبی خاک44
نمودار 4-12 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-13 اثر مالچ بر عملکرد غلاف خشک گیاه لوبیا46
نمودار 4-14 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-15 اثر مالچ بر عملکرد دانه خشک گیاه لوبیا50
نمودار 4-16 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد دانه گیاه لوبیا50
نمودار 4-17 اثر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-18 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد بیولوژیک گیاه لوبیا52
نمودار 4-19 اثر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت گیاه لوبیا54
نمودار 4-20 اثر مالچ بر شاخص برداشت خشک گیاه لوبیا54
نمودار 4-21 اثر تاریخ کاشت بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
نمودار 4-22 اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر درجه باردهی گیاه لوبیا56
اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان
چکیده
به منظور تعیین تاریخ کاشت مناسب و بررسی اثر کاربرد مالچ بر رشد و عملکرد لوبیا آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1393 در مزرعه تحقیقاتی واقع در روستای حسن آباد کوچصفهان اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل تاریخ کاشت در سه سطح(3، 10 و 17 اردیبهشت) و دو سطح استفاده از مالچ کاه و کلش و عدم استفاده از مالچ کاه و کلش بود. خصوصیات مورد بررسی عبارت بودند از: تعداد غلاف سبز، تعداد دانه سبز، تعداد دانه خشک، تعداد غلاف خشک، تعداد گل، تعداد گره های ریشه، درصد پوشش علف های هرز، رطوبت نسبی خاک، عملکرد غلاف خشک، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، درجه باردهی، وزن صد دانه، محتوای نسبی آب برگ. نتایج تجزیه واریانس نشان داد، اثر تاریخ کاشت برای تمام صفات به جز تعداد غلاف سبز و درصد علف هرز معنی دار بود. اثر مالچ نیز برای همه صفات به غیر از تعداد دانه سبز، تعداد گل، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ برای صفات تعداد دانه خشک، تعداد گره ریشه، تعداد برگ، درصد علف هرز، عملکرد دانه خشک، عملکرد بیولوژیک و درجه باردهی معنی دار بود. مقایسه میانگین صفات مورد بررسی نشان داد تاریخ کاشت اول اثر بیشتری نسبت به سایر تاریخ های کاشت داشت. استفاده از مالچ کاه و کلش به طور مؤثری صفات مورد ارزیابی را افزایش داد. براساس نتایج به دست آمده تاریخ کاشت اول و استفاده از مالچ اثر بیشتری بر رشد و عملکرد لوبیا در این منطقه داشت.
کلمات کلیدی: تاریخ کاشت، عملکرد، لوبیا، مالچ

فصل اول
مقدمه
دو سوم ساکنین زمین با فقر غذایی و سوء تغذیه روبرو هستند. مهمترین نقص غذایی مربوط به کمبود پروتئین می باشد. در کشورهای عقب مانده و در حال توسعه به دلیل کمبود منابع پروتئین حیوانی و فقر اقتصادی، نیاز پروتئینی انسانها از منابع گیاهی به ویژه حبوبات تأمین می شود(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). لوبیا یکی از قدیمی ترین منابع غذایی بشر است که به دلیل آسانی هضم، ارزش غذایی خوب و محتوای پروتئین بالا در بین حبوبات دارای اهمیت خاص است(لک و همکاران، 1388). افزایش تولید در کشاورزی عمدتاً یا از طریق افزایش سطح زیرکشت و یا افزایش عملکرد در واحد سطح انجام می گیرد. زمان کاشت یکی از مهمترین عوامل زراعی مؤثر بر روی عملکرد و دیگر خصوصیات هر گیاه زراعی است و مناسب ترین زمان کاشت برای هر گیاه زمانی است که خاک رطوبت مناسب و مطلوب و دمای لازم برای رشد بذر را دارا باشد(ثابتی و همکاران، 1392). دستیابی به عملکرد دانه زیاد در لوبیا از اهداف اصلی کشت این گیاه است که می تواند با تغییر عوامل ژنتیکی، محیطی و مدیریتی و برهمکنش آنها به دست آید. از میان عوامل مدیریتی، تاریخ کاشت عامل مهمی است که از راه تأثیر بر طول دوره رشد رویشی و زایشی و نسبت آنها، بر عملکرد کمی و کیفی لوبیا اثرمی گذارد کاشت به موقع لوبیا سبب می شود که زمان گلدهی با دماي مناسب برخورد کرده و در نتیجه غلاف و دانه ي بیشتري تشکیل شود. تاریخ کشت مناسب همچنین، سبب بهینه شدن طول دوره رشد و گسترش اندامهاي رویشی شده و پتانسیل انتقال مواد فتوسنتزي به قسمتهاي ذخیره اي از جمله دانه را افزایش می دهد. اما، تأخیر در کاشت در کنار کوتاه تر کردن طول دوره رشد رویشی سبب گل انگیزي زودتر از موعد گیاه می شود که به نوبه ي خود کاهش تجمع ماده خشک، کاهش تعداد غلاف و شاخه در بوته و در نهایت، کاهش عملکرد را در پی خواهد داشت(شفارودی و همکاران، 1391). خشکی عمده ترین تنش محیطی و مهمترین عامل محدود کننده تولید محصولات در سرتاسر جهان است. برای این منظور مالچ به عنوان محافظی برای گیاهان به کار می رود و آن ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند. مالچ یکی از تکنیک های مدیریتی خوب است که می تواند محیط خاک را حفظ و باعث کاهش هجوم علف هرز گردد(خنک و همکاران، 1391). در این روش خاك بوسیله مواد زیستی(کاه و کلش، بقایاي گیاهی، برگ درختان و غیره) یا مواد غیر زیستی نظیر پلاستیک پوشانده می شود که از طریق جلوگیری از خروج رطوبت خاک، کنترل علف های هرز و کاهش هدر رفت آب، جلوگیری از سله بستن خاک، جلوگیری از تابش نور خورشید و افزایش راندمان مصرف خاک باعث کاهش مصرف آب می شود(رجب لاریجانی و زرگر، 1391). همچنین به نزول دمای خاک، کاهش فرسایش اصلاح اراضی زیرکشت، ایجاد فشار بر جوانه زنی و عدم استقرار علف های هرز، تولید گیاهان زراعی با ارزش و با کیفیت و مدیریت حشرات کمک می نماید(کوچکی، 1383). در نتیجه استفاده از مالچ کاه و کلش باعث افزایش معنی داری بر روی عملکرد لوبیا و همچنین افزایش رطوبت و کاهش مصرف آب می شود و این گیاه به دلیل بومی بودن آن و همچنین سازگار بودن آن با خاک این منطقه(کوچصفهان) انتخاب شده است. به همین جهت، مطالعه حاضر به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و مالچ کاه و کلش بر رشد و عملکرد لوبیا محلی گیلان در کوچصفهان اجرا شد.

فصل دوم
بررسی منابع
2-1- مبدأ و تاریخچه لوبیا
منشا گونه های حبوبات بیش از یک نقطه در جهان است و در دنیای قدیم مناطقی مانند مدیترانه، آسیای مرکزی، آسیای صغیر، آفریقا، هندوستان و مناطق هند و چین را شامل می گردد. در دنیای جدید آمریکای مرکزی و جنوبی نیز مناطق مهمی هستند. اندونزی، استرالیا و آمریکای شمالی مناطق ثانویه منشا حبوبات به شمار می روند. مبدأ لوبیا معمولی احتمالا بخشهای حاره آمریکای جنوبی در مکزیک و گواتمالا است. لوبیا 4 تا 7 هزار سال قبل از میلاد در مکزیک و بین 1 تا 3 هزار سال قبل از میلاد توسط بومیان آمریکا کشت و کار می شده، که با کشف قاره آمریکا زراعت آن در دنیا گسترش پیدا کرده است(مجنون حسینی، 1387). اصل پیدایش لوبیا در آمریکا است که دانشمندان در اواخر قرن 19 بر اساس مشاهدات بدست آمده از بقایای باستان شناسی ابتدا از پرو و پس از آن از جنوب غربی ایالات متحده به این نتیجه رسیدند(باقری، محمودی، قزلی، 1380؛ مارتینز1، 2003). در دنیا تا کنون چهل هزار ژرم پلاسم لوبیا جمع آوری شده که اکثر آنها به دو منطقه خشک و مرکز پیدایش آمریکای جنوبی و مرکزی تعلق دارند. در بین انواع گونه ها، لوبیا معمولی خشک و لوبیا سبز بیشترین توجه را به خود معطوف داشته اند. لوبیا سبز در قرن 16 میلادی توسط اسپانیایی ها و پرتقالی ها به اروپا آورده شد و از آنجا به آفریقا و آسیا منتقل گردید(مجنون حسینی، 1387).
2-2- اهمیت اقتصادی لوبیا
مصرف جهانی حبوبات طی دوره 1990 تا 2007 با میانگین رشد سالانه 41/1 درصد، از 32میلیون تن در سال 1990 به 39 میلیون تن در سال 2007 رسیده است. کشورهای شبه قاره هند و در رأس آنها هند از جمله بزرگترین مصرف کنندگان حبوبات در جهان می باشند. هند با 27 درصد مصرف جهانی، بزرگترین مصرف کننده حبوبات در جهان است. 65 الی 70 درصد کل تولید حبوبات در جهان به مصرف انسان می رسد و حدود 25 درصد مورد مصرف دامی است که عمدتاً مربوط به کشورهای توسعه یافته در آمریکا، اروپا و استرالیا است(خوفی و انویه تکیه، 1388). توسعه کشت لوبیا در کشور بعنوان یک زراعت تابستانه تابع محدودیت مختلف اقلیمی واکولوژیکی است به طوری که تولید این محصول با حداقل مصرف نهاده هایی چون آب و کودهای فسفره می تواند ارزش اقتصادی این محصول را در مقایسه با سایر محصولات تابستانه حفظ نماید(مدنی و همکاران، 1384). برخی حبوبات در تجارت بین المللی افزون بر تولید روغن برای مصارف مختلف تغدیه انسان و دام استفاده می شوند. اهمیت آنها بعد از غلات است و در ایران پس از گندم و برنج قرار دارند. اراضی تحت کشت حبوبات برای تولید دانه خوراکی حدود 10 درصد مساحت سطح زیر کشت غلات است و در بین حبوبات لوبیا از لحاظ سطح زیر کشت مقام دوم را دارا می باشد(مجنون حسینی، 1387). اگر چه پروتئین غذاهای حیوانی از لحاظ تعداد و میزان برخی اسیدهای آمینه ضروری برتر از پروتئین های گیاهی هستند ولی برخی حبوبات مانند لوبیا درصد پروتئین بیشتری نسبت به غذاهای حیوانی دارا می باشند(کوچکی، 1383). حبوبات به جای مصرف نیتروژن خاک، از نیتروژن جوی بهره برداری نموده و مصرف نهاده کودی را در سیستمهای کشت فشرده، اقتصادی تر می سازند(نخزری مقدم و رمرودی، 1381). در بازار داخلی تولید حبوبات در ایران طی دوره 1360 تا 1384 از 290هزار تن به 639 هزار تن افزایش پیدا کرده است. از کل تولید حبوبات در کشور، محصول نخود با سهم تولید 52/41 درصد در رتبه اول قرار دارد و محصول لوبیا با 84/33 درصد، عدس 7/17 درصد و سایر حبوبات 9/6 درصد در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. بررسی روند تولید حبوبات در کشور نشان دهنده نوسانات تولید از سال 1370 به بعد به خصوص سال های 1372 تا 81 است. بیشترین مقدار تولید مربوط به سال 1375 با 704 هزار تن می باشد. هر چند در سال ها به علت افزایش صادرات و تقاضای داخلی میزان واردات رو به افزایش گذاشته ولی تأثیر قابل توجهی در تأمین تقاضای داخلی ندارد. در بازار صادراتی لوبیا با توجه به سهم نسبتاً بالای چهار کشور صادر کننده استرالیا، ترکیه، ایران و مکزیک در طول بیش از دو دهه، بازار دارای ساختار انحصار چند جانبه بسته بوده است. نسبت های تمرکز چهار کشور بزرگ از 3/65 درصد در سال 1980 به 5/73 درصد در سال 2004 تغییر پیدا کرده که این روند حاکی از گرایش بازار به سمت یک بازار انحصاری پایدار است. تولید جهانی لوبیا 44/31 درصد در سال 2007 گزارش شده است(خوفی و انویه تکیه، 1388). بر اساس گزارش آمار فائو تولید لوبیا در ایران 224هزار تن در سال 2013 می باشد. در گزارشی عملکرد بذر لوبیا حدوداً 1200کیلوگرم در هکتار و عملکرد غلاف آن حدوداً 2500 کیلوگرم در هکتار بیان شده است بر این اساس قیمت یک هکتار بذر خشک لوبیا 240 میلیون ریال و قیمت یک هکتار غلاف آن 150 میلیون ریال در سال 1393می باشد.
2-3- سطح زیر کشت لوبیا در ایران و دنیا
بر اساس مطالعات و تحقیقات به عمل آمده توسط فائو، سطح زیر کشت و تولید حبوبات در جهان در دوره های زمانی 25 ساله تا سال 2100 پیش بینی گردیده است. بر این اساس سطح زیر کشت حبوبات در فاصله سال های 1990 تا 2010 افزایش، در دوره 2010 تا 2050 ثابت و سپس دارای کاهش خواهد بود. پیش بینی روند جهانی حبوبات نیز حاکی از روند افزایشی تولید کشورهای در حال توسعه تا سال 2050 و سپس روند کاهشی طولی محصول طی 50 سال بعدی 2050 تا 2100 می باشد(خوفی و انویه تکیه، 1388). لوبيا عضوي از خانواده حبوبات است و سطح زير كشت اين محصول در جهان حدود 27 میلیون هكتار و متوسط عملكرد آن 658 كيلوگرم در هكتار است(فاضلی و همکاران، 1390). بزرگترین تولیدکننده لوبیا در دنیا کشورهای هندوستان، آمریکا، برزیل و مکزیک هستند(مجنون حسینی، 1387). به نظر متخصصين علم زراعت، پتانسيل عملكرد اين محصول تا مرز پنج تن در هكتار هم قابل افزايش است. بر اساس آمارهاي موجود، اراضي زير سطح كشت لوبيا در جهان، 40 درصد مربوط به كشورهاي آسیایی و حدود 26/21 درصد در ايران، بعد از دو محصول نخود 46/61 درصد و عدس 24/21 درصد قرار دارد. هم اكنون سطح زير كشت اين محصول در ايران حدود11میلیون هكتار با توليدی حدود 22 میلیون تن می باشد(فاضلی و همکاران، 1390).
2-4- خصوصیات گیاه شناسی لوبیا
لوبیا با نام انگلیسی کامان بین2 و نام علمی فاسئولوس ولگاریس3 از راسته رزالس4، خانواده لگومینوز5 زیر خانواده پاپیلیونیده6 شاخه فاسئولیه7 و جنس فاسئولوس8 می باشد(مجنون حسینی، 1387). لوبیا گیاهی علفی و یکساله است. ریشه آن اغلب به صورت راست بوده و بسته به شرایط فیزیکی و رطوبت خاک می تواند تا اعماق زمین نفوذ کند. تعدادی ریشه ثانویه نیز از ریشه اصلی منشعب می شوند. در روی ریشه گرهک هایی تشکیل می گردد که در داخل آنها باکتری های ریزوبیوم(ریزوبیوم فازئولی)9 قرار گرفته که با همیاری گیاه میزبان به تثبیت نیتروژن هوای اطراف ریشه در داخل گرهک ها می پردازند. در این همزیستی، گیاه میزبان(لوبیا) علاوه بر آنکه انرژی مورد نیاز باکتری ها را به صورت کربن تثبیت شده تأمین می نماید، انرژی لازم به منظور توسعه گرهک ها را نیز فراهم نموده و با مکانیزم های منحصر به فرد خود فرایند تثبیت را در برابر محیط اکسیداتیو حفاظت می نماید. باکتری های ریزوبیوم نیز با واکنش تسریعی آنزیم های نیتروژناز تولیدی خود را در تبدیل نیتروژن جوی به آمونیم به کار می برند. گرهک ها در قسمت مرکزی ریشه اصلی تشکیل می شوند، تعداد گرهک ها در هر گیاه لوبیا به کمتر از 100 عدد در گیاهان بالغ و سالم می رسد. گرهک های فعال صورتی یا قرمز رنگ بوده و در اواسط فصل نمو و رشد گیاهان بر روی ریشه ها غالب می شوند. رشد ریشه با نزدیک شدن بلوغ در گیاه متوقف نگردیده و تا زمان رسیدگی محصول، ریشه ها به رشد طولی خود ادامه می دهند. ریشه اصلی و ریشه های فرعی در عمق نسبتاً یکسانی قرار می گیرند. به عبارت دیگر ریشه های فرعی کاملاٌ توسعه می یابند. لوبیا سیستم ریشه ای کم عمقی دارد و بنابراین به آبیاری مکرر واکنش نشان می دهد. سیستم ریشه ای راست باعث استوار نگه داشتن این گیاه علفی یکساله در خاک می شود.
ساقه در لوبیای معمولی ساقة بند بند، باریک و زاویه دار می باشد و گونه های مختلف از نظر شکل بوته، طول و غلاف و تعداد دانه در غلاف و اندازة دانه ها با هم متفاوت می باشند. دو فرم اصلی رشد و نمو در گیاه لوبیا معمولی وجود دارد، فرم رشد محدود(ایستاده یا بوته ای) و فرم رشد نامحدود(رونده یاخزنده). در فرم رشد محدود، که شاخه گل دهنده(خوشه) در امتداد محور اصلی ساقه یا ساقه های فرعی قرار دارد، رشد رویشی بوته محدود بوده و در هنگام گل دهی متوقف می شود. در انواع رشد محدود لوبیا طول ساقه 40 تا 60 سانتیمتر(پاکوتاه) و دارای شاخه و برگ زیادی هستند. در این فرم رویشی با شکفتن گل ها، که از پایین به بالای ساقه آزاد شده رشد بوته متوقف شده، رسیدن همزمان و برداشت مکانیکی محصول امکان پذیر می شود. در فرم رشد نامحدود که شاخه گل دهنده در امتداد محور برگ ها ظاهر شده، رشد رویشی، گلدهی و غلاف دهی بطور همزمان یا متناوب تا هنگامی که دما و رطوبت مناسب رشد وجود داشته باشد ادامه می یابد. واریته های رشد نامحدود لوبیا ساقه طویلی داشته و گاهی ارتفاع بوته به 5/1 تا 2 متر می رسد که به قیم یا حامل احتیاج دارد. ساقه اصلی در این لوبیا تا مراحل نهایی رشد گیاه قابل تشخیص بوده و شاخه ها در تمام طول ساقه تشکیل می شوند .
برگهای لوبیا سه برگچه ای با دمبرگ مشترک و بلند هستند که به صورت متناوب روی ساقه می رویند. برگ ها تخم مرغی شکل و کوچک بوده و غالبا در کنار هر برگچه یک عدد گوشوارک وجود دارد. دو برگ اولیه لوبیا ساده و سایر برگها مرکب و سه برگچه ای هستند. برگچه ها کرک دار، پهن و در انتها به یک رأس باریک ختم می شوند.
گل آذین لوبیا بصورت خوشه ای از جوانه های جانبی کنار برگ ها به وجود می آیند و در هر خوشه 2 تا 8 گل در امتداد دمگل مشترک تشکیل می شود. گلبرگ ها به رنگ های مختلف سفید، آبی، قرمز، ارغوانی، صورتی، بنفش، زرد دیده می شوند. بزرگترین گلبرگ آن درفش نام دارد و به هنگام شکوفایی به صورت ایستاده قرار می گیرد. دو گلبرگ جانبی کوچکتر را که کم و بیش موازی یکدیگر هستند، بال می نامند. در بخش پایینی هم دو گلبرگ با نزدیک شدن به یکدیگر ساختمانی را به وجود آورده اند که ناو نام گرفته است. همه گلبرگ ها(5 عدد) در انتها به یکدیگر و یا به کاسبرگ چسبیده اند. کاسبرگ ها به طور معمول 5 عدد، به رنگ سبز در قسمت تحتانی گل قرار دارند که در انتها به یک لوله باریک تبدیل می شوند. درون هر گل 10 پرچم وجود داردکه تشکیل لوله ای در حول مادگی می دهند، یعنی 9 عدد پرچم ها به یکدیگر متصل شده اند و یکی آزاد است. به این وضعیت ساختمانی پرچم ها دیادلفوس می گویند. در اکثر لوبیا ها این حالت اول بیشتر مشاهده می شود. مادگی یک برچه شامل یک تخمدان با دو ردیف تخمک است که پس از باروری مجموعاٌ غلاف و دانه ها را به وجود می آورند. گل لوبیا خودگشن است(مجنون حسینی، 1387). بر اثر تلقیح، گل و از نمو دیواره خارجی تخمدان میوه، لوبیا که به صورت نیام یا غلاف می باشد به وجود می آید. میوه غلافی یک برچه ای است. پس از بارور شدن تخمک ها بذرها در داخل غلاف رشد می کنند. غلاف دو دیواره داخلی و خارجی داشته و از حاشیه به هم متصل هستند. هنگام رسیدن میوه دو دیواره غلاف بطور یکسان خشک نمی شوند و همین امر سبب می شود که غلاف ها شکفته شوند و بذر یا بذر های داخل آنها بیرون ریخته شوند. غلاف های لوبیا معمولی به صورت کشیده و حاوی یک یا چند دانه به شکل قلوه ای هستند. در هر غلاف تعداد 4 تا 12 عدد لوبیا موجود است، دانه لوبیا در خاک ازنظر جوانه زنی برون خاکی یا اپی جیل10 می باشد. یعنی در موقع خارج شدن جوانه از خاک، ابتدا محور زیر لپه کمی خمیده شده و سپس با حالت قائم از خاک بیرون آمده و لپه ها با این حرکت فنر مانند محور زیر لپه به بالای سطح خاک فرستاده می شوند(مجنون حسینی، 1387؛ بادیون11، 2001)
رشد و نمو لوبیا به 2 مرحله رویشی و زایشی تقسیم می شود. مراحل رشد رویشی(V)12 بر اساس تعداد گره بر روی ساقه اصلی، شامل گره برگ اولیه است در حالی که مراحل رشد زایشی(R)13 علاوه بر گره ها بر اساس خصوصیات غلاف و دانه نیز می باشد(کوچکی، 1383). دوره رشد رویشی در لوبیا ها 75 تا 120 روز به طول می انجامد که از سبز شدن گیاهچه، تشکیل برگ های حقیقی، تشکیل ساقه و جوانه های جانبی رویشی تشکیل شده است. در طول دوره تمایز اندام های زایشی، برگ های حقیقی بیشتری تشکیل می شوند، ساقه های جانبی تولید شاخه های زاینده می کنند و بالاخره غنچه ها و گل ها تشکیل خواهند شد. این دوره بین 2 تا 4 هفته در زودرس ترین ارقام لوبیا به طول می انجامد، در حالی که ارقام دیررس ممکن است به 2 تا 5/2 ماه برسد(مجنون حسینی، 1387). براین اساس مراحل رشد رویشی و زایشی در جداول(2-1) (2-2) به صورت زیر است(لبارون14، 1979).

جدول2-1- مراحل رشد رویشی لوبیا
مراحل رشد زایشیعنوان مرحلهتوضیحاتR1اوایل گلدهییک گل باز شده در هر بوته وجود داردR2اواسط گلدهی50 درصد گلها باز شده اندR3اوایل تشکیل غلافیک غلاف به حداکثر طول خود رسیدهR4اواسط تشکیل غلاف50 درصد غلاف ها به حداکثر طول خود رسیده اندR5اوایل پر شدن دانهیک غلاف با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR6اواسط پرشدن دانه50 درصد غلاف ها با دانه های کاملاً رشد کرده مشاهده می شودR7رسیدگی فیزیولوژیکیک غلاف از رنگ سبز به رنگ زرد تغییر رنگ داده استR8رسیدگی برداشت80 درصد غلاف ها تغییر رنگ داده اندمراحل رشد رویشیعنوان مرحلهتوضیحاتVEبدون گرهمحور زیر لپه، لپه ها را از خاک خارج می کندVCاولین گرهدو لپه بذر در بالای سطح خاک در گره اول قابل مشاهده هستند
222222222دومین گرهدو برگ اولیه لوبیا (قلبی شکل) مشاهده می شودV1سومین گرهاولین سه برگچه ای در گره سوم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV2چهارمین گرهدومین سه برگچه ای در گره چهارم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهV3پنجمین گرهسومین سه برگچه ای در گره پنجم ساقه ظاهر شده اما کاملاً باز نشدهVnnامین گرهn گره روی ساقه اصلی دارای خوشه های گل که هنوز قابل رویت نیستند باز شدهجدول 2-2- مراحل رشد زایشی لوبیا
2-5- نیازهای اقلیمی لوبیا
این گیاه در مناطق نیمه حاره آمریکای مرکزی منشأ گرفته و به ارتفاعات بالا(762 تا 8/1828 متر بالاتر از سطح دریا) متعلق است(کوچکی، 1383). این گیاه را می توان از ارتفاع صفر تا 2000 متری از سطح دریا کشت نمود. کشت لوبیا در مناطق گرمسیر و پر باران مناسب نبوده ولی در مناطق معتدل و گرمسیر با مقدار بارندگی متوسط1500 تا 2000 میلیمتر می توان به کشت آن اقدام کرد(مجنون حسینی،1387). در مناطق مرطوب تر در مقایسه با مناطق خشک تر که دارای عرض جغرافیایی و ارتفاع مشابهی هستند گلدهی و رسیدگی دیرتر حادث می شود. نور خورشید برای نمو گیاه ضروری است و سایه اندازی باعث کوتولگی و کاهش عملکرد می شود(کوچکی، 1383). تاریخ کاشت لوبیا بسته به نقاط و اقلیمهای مختلف تفاوت خواهد داشت. به طور کلی دمای خاک نباید کمتر از 10 درجه سانتیگراد باشد، زیرا حداقل دما برای جوانه زدن و رویش بذر لوبیا 12 تا 14 درجه سانتیگراد است. در مناطق جنوبی(گرم) کشور از اواخر فروردین ماه و در مناطق معتدل و سردسیر اواخر اردیبهشت تا خرداد ماه به کشت لوبیا می توان اقدام نمود. کاشت دیرتر لوبیا ممکن است سبب ریزش گلهای آن شود. البته چون لوبیا در دوره رشد و نمو خود به مقدار معینی حرارت(1500 تا 3000 کالری) احتیاج دارد در مناطقی که تابستان کوتاهی دارند بلافاصله پس ازحصول دمای متوسط 10 درجه سانتیگراد باید اقدام به کشت نمود، اما چنانچه تابستان منطقه کاشت گرم و طولانی باشد بهتر است کشت را زمانی آغاز کرد که حداقل دمای محیط روزانه 12 تا 14 درجه سانتیگراد باشد. دمای مناسب برای رشد و نمو لوبیا حدود 25 تا 30 درجه سانتیگراد است، در دمای بالاتر از 45 درجه سانتیگراد گیاه به بذر نمی نشیند، در دمای2 درجه سانتیگراد گیاه لوبیا برگ های سبز خود را از دست داده و زرد می شود. برای رشد و نمو کامل لوبیا 120 تا 130 روز بدون یخبندان به شرط آنکه دمای خاک کمتر از 10 درجه سانتیگراد نباشد، لازم است. لوبیا در گیلان در دو فصل بهار(اواسط اسفند تا اوایل فروردین) و پاییز(اواسط شهریور تا اوایل مهر) کشت می گردد، این گیاه در کشت دوم نیز مورد استفاده قرار می گیرد(کوچکی، 1386). pH مناسب برای لوبیا بین 5/5 تا 7 می باشد.
2-6- تاریخ کاشت
در یک اقلیم معتدل، انتخاب تاریخ کاشت به علت ضرورت حداکثر استفاده از منابع در یک فصل رشد کوتاه اهمیت دارد. بهار فرصت کوتاهی برای به حداکثر رسیدن محصول، گیاهان زراعی است. جهت افزایش عملکرد در واحد سطح که هدف اصلی زراعت است عواملی نظیر استفاده از ارقام اصلاح شده، تهیه و آماده سازی بستر بذر مطلوب، انتخاب تاریخ و روش کاشت مناسب، میزان بذر، تناوب زراعی و غیره مؤثر هستند(قنبری و طاهری مازندرانی، 1382). عوامل فوق موجب تغییرات در رشد و میزان عملکرد می گردند. شرایط محیطی و مدیریت زراعی بر رشد نمو گیاه اثر مثبت گذاشته و در نتیجه منجر به افزایش عملکرد می شود و یا تأثیر منفی برآن موجب کاهش عملکرد می گردد(لک و همکاران، 1388)
2-6-1- اثر تاریخ کاشت بر رشد لوبیا
تاريخ كاشت در محصول لوبيا بسيار حائز اهميت بوده و بايد طوري برنامه ريزي گردد كه مراحل حساس رشد لوبيا به ويژه گلدهي با گرما و تنشهاي خشكي تابستان مواجه نشود هدف از تعيين تاريخ كاشت يافتن زمان كاشت رقم يا گروهي از ارقام مشابه يك گياه است و بهترين تاريخ كاشت منجر به حصول عملكرد بالاتري در مقايسه با ساير تاريخ هاي كاشت می گردد(مهرپویان و همکاران، 1389). اگرچه ارقام بسياري از لوبيا در دامنه وسيعي از محيط ها داراي پتانسيل عملكرد بالايي هستند ولي قابليت توليد عملكرد ناشي از سازگاري گياه به شرايط موجود فصل رشد، درجه حرارت، فتوپريود و عمليات مديريت گياه زراعي بستگی دارد(محمد خانی و همکاران، 1384). تعیین زمان صحیح کاشت گیاهان زراعی تحت تأثیر عوامل اقلیمی مختلف از قبیل بارش، دما و طول روز قرار دارد و یکی از مهم ترین جنبه های مدیریتی لازم برای تولید گیاهان زراعی است. این اهمیت به دلیل شدت تأثیر عوامل روی ژنوتیپ های مختلف برای دستیابی به پتانسیل تولید می باشد. معمولا تاریخ کاشت با سایر مدیریت های زراعی اثر متقابل نشان می دهد(صالحی و همکاران، 1387). برای تولید عملکرد اقتصادی مطلوب در زراعت لوبیا، علاوه بر رشد سبزینه های مناسب در اوایل دوره رشد، توزیع و تخصیص مطلوب مواد فتوسنتزی در اندام زایشی در طول دوره رشد نیز مهم است. شاخص سطح برگ یکی از شاخص های مهم رشدی است. که می تواند بر قدرت فتوسنتز گیاه مؤثر باشد، شاخص سطح برگ در تعیین درصد تابش خورشیدی جذب شده به وسیله هر گیاه مهم است و بنابراین رشد گیاه و عملکرد نهایی ماده خشک را تحت تأثیر قرار می دهد. هر چه تاریخ کاشت بیشتر به تأخیر بیافتد از مقدار حداکثر شاخص سطح برگ کاسته شده و دوام سطح برگ کاهش می یابد(شفارودی و همکاران، 1392). با توجه به نگرانی هاي زیست محیطی موجود در خصوص کاربرد علف کش در گیاهان زراعی و همچنین حساسیت لوبیا به علف کش ها استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید