مرکز آموزش های نیمه حضوری
دانشکده کشاورزی
گروه باغبانی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم باغبانی- میوه کاری
عنوان:
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
اساتید راهنما:
دکتر رسول جلیلی مرندی
دکتر حامد دولتی بانه
استاد مشاور:
دکتر محسن اسمعیلی
پژوهشگر:
رضا زارعی
مهرماه 91
تقدیم به:
پدر بزرگوار و مادر مهربانم که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنی رویشان سرمایه جاودانگی زندگی من بوده است. در برابر وجود پر مهرشان زانوی ادب بر زمین می نهم و با دلی سرشار از عشق و محبت بر دستانشان بوسه می زنم
و
تقدیم به برادر و خواهر عزیزم که وجودشان مایه دلگرمی من است.

تقدیر و تشکر
حمد و سپاس بی کران خداوندی را که در نهاد آدمیان شراره های حقیقت جویی و علم آموزی را برافروخت و نعمت نوشیدن جرعه ای از دریای بی منتهای علم لایزال خویش را بر من ارزانی فرمود. اکنون که به یاری خداوند متعال توفیق انجام این پایان نامه را یافته ام، به حکم ادب و وظیفه بر خود لازم می دانم از تمامی عزیزانی که مرا در این راه یاری نموده اند، هر چند خیلی کوتاه تشکر و قدردانی کنم.
بدین وسیله از اساتید محترم راهنمایم آقایان دکتر رسول جلیلی مرندی و دکتر حامد دولتی بانه و استاد گرامی آقای دکتر محسن اسمعیلی که با راهنمایی های ارزشمند خویش راهگشای این تحقیق بوده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم.
از اساتید محترم داور آقای دکتر علیرضا فرخزاد و سرکار خانم دکتر جبارزاده که زحمت بازخوانی و داوری این پایان نامه را قبول فرمودند سپاسگزارم.
از کارشناس محترم گروه باغبانی، آقای مهندس تقی لو و کارکنان محترم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی آقای مهندس حسنی و آقای علیزاده که مرا در انجام این تحقیق یاری نموده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم. از سرکار خانم مهندس ابراهیمی تازه کندی ، کلیه همکلاسی های گرامی و دوستان عزیزم آقایان علی مشمول، بابک گردانیان، سجاد نوری و وحید اکبری که به نحوی در اجرای این تحقیق مرا یاری نموده اند سپاسگزارم.
رضا زارعی
مهرماه 1391
صفحه فهرست مطالب عنوان
فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان……………………………………………………………………………………………………….. 1
1-2- منشا و تاریخچه انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 1
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
1-4- رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-6- میزان تولید انگور در جهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-8- آناتومی حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5
1-9- دوره های رشد و رسیدن انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………. 7
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-10- رسیدن انگور و معیار آن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-11- هدف از انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
فصل دوم: بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن………………………………………………………………………………………………………………………. 9
2- 2- حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
2-2- 2- اهداف حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 12
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 12
2- 2- 2- 3- زودرسی و رنگ گیری حبه ها…………………………………………………………………………………………………………………………… 13
2- 2- 3- افزایش مواد فتوسنتزی در اثر حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………….. 13
2- 2- 4- حلقه برداری و ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی……………………………………………………………………………………………………… 14
2- 2- 5- اثرات تضعیف کنندگی حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2- 2- 6- بستن قاعده شاخه های سبز سال جاری…………………………………………………………………………………………………………………. 15
2- 3- اسیدهای آلی در حبه انگور…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 1- متابولیسم تارتاریک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 2- متابولیسم مالیک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
2- 4- اتیلن و تاریخچه اتیلن در زیست شناسی گیاهی……………………………………………………………………………………………………………. 20
2- 4- 1- اتیلن ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
2- 4- 2- اتیلن و کیفیت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
2- 4- 3- بیوسنتز اتیلن: مکانیسم و تنظیم…………………………………………………………………………………………………………………………….. 22
2- 4- 4- مکانیسم سنتز اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 22
2- 4- 5- اثرات مفید اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 24
2- 4- 6- اثرات زیان آور اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 25
2- 4- 7- اثرات اتیلن روی ظاهر میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 8- اثرات اتیلن روی بافت میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 9- تأثیر اتیلن روی عطر و طعم میوه……………………………………………………………………………………………………………………………… 26
2- 4- 10- اثرات اتیلن روی فنول کل و ظرفیت آنتی اکسیدانی…………………………………………………………………………………………… 26
2- 5- اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 27
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 6- سنتز فلاونوئید در انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2- 6- 1- تجمع فلاونوئیدها در حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………….. 29
2- 6- 2- تجمع فلاونوئید در بذر انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………. 30
2- 6- 3- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور ……………………………………………………………………………………………………………………………. 31
فصل سوم: مواد و روش ها
3- 1- ماده گیاهی و تیمار حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………. 34
3- 2- تیمار اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 34
3- 3- طرح آزمایشی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 34
3- 4- آزمون‌هاي كيفي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
3- 4-1- اندازه‌گيري مواد جامد قابل حل كل عصاره میوه (TSS)…………………………………………………………………………………………. 35
3- 4-2- اندازه‌گيري اسيدهای قابل تيتراسيون (TA)…………………………………………………………………………………………………………….. 35
3- 4-3- اندازه گیری ضریب رسیدگی میوه (TSS/TA)………………………………………………………………………………………………………. 36
3- 4-4- اندازه گیری pH آب میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 5- تعیین سفتی بافت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 6- اندازه گیری رنگ میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- اندازه گيري محتوای فنل كل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- 1- تهيه محلول كربنات سديم………………………………………………………………………………………………………………………………….. 38
3- 4- 7- 2- رسم منحنی استاندارد اسيد گاليك……………………………………………………………………………………………………………………. 38
3- 4- 8- تعیین ميزان فعالیت آنتی اکسیدان کل عصاره ميوه……………………………………………………………………………………………….. 39
3- 4- 9- اندازه گیری ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
3- 4- 10- اندازه گیری طول و عرض خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………. 40
صفحه فهرست مطالب عنوان
3- 4- 11- اندازه گیری وزن بیست حبه و خوشه……………………………………………………………………………………………………………………. 40
3- 5- تجزیه و تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
فصل چهارم: نتایج
4- 1- نتایج حلقه برداری و محلول پاشی اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی اندازه گیری شده میوه انگور ریش بابا قرمز در زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 41
4- 2- مواد جامد محلول……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 43
4- 3- اسیدهای قابل تیتراسیون……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 4- ضریب رسیدگی میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 44
4- 5- pH آب میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 45
4- 6- طول خوشه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
4- 7- عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
4- 8- وزن 20 حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 46
4- 9- وزن خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 46
4- 10- ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 47
4- 11- سفتی بافت حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..48
4- 12- ترکیبات فنولی کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 49
4- 13- آنتی اکسیدان کل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 49
4- 14- تغییرات رنگ میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50
فصل پنجم: بحث
5- 1- مواد جامد محلول،اسیدیته کل، pH آب میوه و ضریب رسیدگی…………………………………………………………………………………. 53
5- 2- طول و عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
صفحه فهرست مطالب عنوان
5- 3- وزن بیست حبه و خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
5- 4- ریزش حبه و سفتی بافت………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56
5- 5- ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدان کل………………………………………………………………………………………………………………………………. 58
5- 6- رنگ میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60
5- 7- نتیجه گیری کلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62
پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 63
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
صفحه فهرست شکل ها عنوان
شکل 1-1- توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)………………………….4
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی………………… 5
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت…………………………………………………… 6
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور…………………………………………………………………………………………………………………….. 11
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور……………………………………………………………………………………………………….11
شکل 2- 3- مسیر پیشنهادی برای سنتز تارتاریک اسید از آسکوربیک اسید در انگور………………………………………………………….. 17
شکل 2- 4- متابولیسم مالیک اسید در انگور……………………………………………………………………………………………………………………………. 19
شکل 2- 5- ساختار اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 20
شکل 2- 6- مسیر بیوسنتز و تنظیم اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………… 23
شکل 2- 7- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور…………………………………………………………………………………………………………………………. 32
شکل 3-1- دیاگرام فضای رنگی هانتر (L, a, b)……………………………………………………………………………………………………………………. 37
صفحه فهرست نمودار ها عنوان
نمودار 3-1- منحنی جذب استاندارد اسید گالیک…………………………………………………………………………………………………………………… 39
نمودار 3-2- منحنی جذب استاندارد سولفات آهن…………………………………………………………………………………………………………………… 40
نمودار 4- 1- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان مواد جامد محلول میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………. 43
نمودار 4- 2- اثر حلقه برداری بر محتوای اسیدهای قابل تیتراسیون میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………… 44
نمودار 4-3- اثر غلظت اتفن بر محتواي اسيدهاي قابل تيتراسيون ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………….. 44
نمودار 4- 4- اثر حلقه برداری بر ضریب رسیدگی میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 5- اثر غلظت اتفن بر ضریب رسیدگی ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 6- اثر حلقه برداری بر وزن 20 حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………… 46
نمودار 4- 7- اثر حلقه برداری بر وزن خوشه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 8- اثر حلقه برداری بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 9- اثر غلظت اتفن بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………. 48
نمودار 4- 10- اثر غلظت اتفن بر سفتی بافت ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 48
نمودار 4- 11- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان ترکیبات فنولی کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………….. 49
نمودار 4- 12- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان آنتی اکسیدان کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………. 50
نمودار 4- 13- اثر حلقه برداری بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………….. 51
نمودار 4- 14- اثر حلقه برداری بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………. 51
نمودار 4- 15- اثر اتفن بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 52
نمودار 4- 16- اثر اتفن بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………… 52
صفحه فهرست جداول عنوان
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی…………………………………………………………………………………… 3
جدول 4-1- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-2- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-3- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر شاخص های رنگ انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 50
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
چکیده
انگور رقم ریش بابا، یکی از محبوب ترین ارقام تازه خوری کشت شده در ایران است، اما بطور معمول حبه ها از رنگ ضعیفی برخوردارند. در این پژوهش اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’ مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. بدین منظور حلقه برداری بر روی شاخه های سال جاری حامل خوشه در دو سطح (حلقه برداری و بدون حلقه برداری ) و محلول پاشی با اتفن در سه سطح ( صفر، 150 و 300 میلی گرم در لیتر ) بر روی خوشه ها در مرحله تغییر رنگ حبه اعمال شد. پارامترهای ارزیابی شده شامل میزان مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون، ضریب رسیدگی، pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه، وزن 20 حبه و خوشه، ریزش حبه، سفتی بافت، آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و رنگ حبه ها بود. نتایج بدست آمده نشان داد کم ترین میزان مواد جامد محلول و ضریب رسیدگی در تیمار شاهد بدست آمد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن به طور معنی داری اسیدیته قابل تیتراسیون را کاهش داد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه اثر معنی داری نداشت. بیشترین میزان وزن حبه و خوشه در تیمار حلقه برداری بدست آمد، در صورتی که تیمار اتفن بر وزن حبه وخوشه موثر نبود. تیمار حلقه برداری بطور معنی داری باعث کاهش ریزش حبه شد در حالی که تیمار 150 میلی گرم در لیتر اتفن ریزش حبه را در مقایسه با شاهد افزایش داد. تیمار اتفن سفتی بافت حبه را کاهش داد در صورتی که تیمار حلقه برداری بر این ویژگی اثر معنی داری نداشت. محلول پاشی اتفن و حلقه برداری اثر معنی داری بر میزان آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و میزان رنگ حبه ها داشت. تیمار حلقه برداری بالاترین سطح آنتی اکسیدان کل را بوجود آورد. تیمار حلقه برداری با 300 میلی گرم در لیتر بالاترین مقدار فنول های کل را بوجود آورد. تیمار اتفن 150 میلی گرم در لیتر کمترین مقدار روشنایی و بیشترین نسبت قرمزی به سبزی را بوجود آورد. کاربرد حلقه برداری و اتفن، تجمع رنگدانه را در پوست حبه های انگور افزایش می دهد و رسیدن میوه را تسریع می کند و این امر برای جلوگیری از ترک خوردگی توسط باران نیز مهم است. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از حلقه برداری و اتفن می تواند به عنوان راهبرد موُثری در تکنولوژی قبل از برداشت میوه انگور معرفی گردد. مطابق با نتایج، چنانچه حلقه برداری و مواد اتیلن زا (اتفن) با غلظت بهینه و در زمان مناسب بر روی انگور رقم ریش بابا قرمز بکار برده شود رنگ و کیفیت مطلوب در میوه حاصل خواهد شد.
کلید واژه ها: انگور، حلقه برداری، اتفن، خواص کمی و کیفی، ترکیبات فنولی کل، آنتی اکسیدان کل، رنگ میوه
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان
میوه ها و سبزی ها از مهمترین منابع غذایی بشر و در حقیقت تأمین کننده ویتامین های مورد نیاز بدن بوده و برای حفظ سلامتی انسان ضروری هستند. همچنین محصولات با ارزشی هستند که حتی در زمین های کوچک نیز سود اقتصادی خوبی دارند (Shahi et al., 2003). در تغدیه انسان سه مطلب اساسی مورد توجه است: نخست این که غذا باید از نظر کمی بتواند احتیاجات بدن از نظر کالری (در ارتباط با فعالیت بدنی) را برطرف نموده و موجب رفع گرسنگی شود. دوم، غذا باید از نظر کیفی متعادل باشد؛ بدین معنی که مقادیر کافی از پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و غیره را، که بدن ممکن است در اثر کمبود هر یک از آنها مبتلا به سوء تغذیه شود، تأمین کند. سوم، دارای اثرات سوء نباشد. میوه ها و سبزی ها به عنوان گروه مهمی از مواد غذایی، می توانند برای رسیدن به هر سه هدف فوق کمک کنند، ولی روشن است که اهمیت یک سبزی یا میوه خاص بستگی به ترکیبات ویژه موجود در آن دارد. میوه ها و سبزی ها به عنوان بخش مهمی از منابع غذایی انسان از اهمیت ویژه ای برخوردارند و بشر از همان ابتدای پیدایش جهت تأمین قسمتی از غذای خود از این محصولات استفاده می کرده است. امروزه، استفاده از فرآورده های باغبانی در رژیم غذایی به طور گسترده ای مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش های علم نوین تغذیه ثابت کرده است که مصرف میوه و سبزی سبب پیشگیری از ابتلاء به بسیاری از بیماری های رایج می شود. بنابراین، در کشورهای توسعه یافته مردم در رژیم غذایی خود از میوه و سبزی بیش از فرآورده های دامی استفاده می کنند (اثنی عشری و زکایی خسروشاهی، 1387).
1-2- منشا و تاریخچه انگور
انگور یکی از مهمترین میوه هایی است که از زمان های بسیار قدیم مورد استفاده بشر قرار گرفته است. ارقام تجاری انگور عمدتاً از گونه ویتیس وینیفرا1 بوده که منشا آن منطقه ای در جنوب اروپا بین دریای سیاه و دریای خزر گزارش شده است (ظهوری و همکاران، 1385). تاریخچه کشت انگور در ایران از حدود 2000 سال قبل از میلاد معمول بوده و به ویژه در دوران هخامنشی از محصولات فرعی آن استفاده می گردید. با توجه به اینکه موطن اصلی انگور را مناطق بین دریای سیاه و دریای خزر معرفی نموده اند، بنابراین قسمت شمالی ایران خاستگاه انگور بشمار می آید و گونه های وحشی آن در مناطق ذکر شده موجود می باشد.
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور
انگور به لحاظ گیاه شناسی متعلق به خانواده ویتاسه2 بوده که حاوی 10 جنس می باشد و ارقام تجاری انگور در جنس ویتیس3 قرار دارند. جنس ویتیس تنها جنس مطلوب از لحاظ اقتصادی و خوراکی است که دارای دو زیر جنس موسکادینا با40=n2 و ائوویتیس 38=n2 (جلیلی مرندی، 1388) و چندین گونه مهم از جمله ویتیس وینیفرا4 یا انگورهای اروپایی، ویتیس آمورنسیس5 یا انگورهای آسیایی و انگورهای آمریکایی مانند ویتیس ریپاریا6 و ویتیس لابروسکا7 می باشد. انگورهای مورد کشت و کار در ایران از نوع انگورهای وینیفرا (اروپایی) می باشند (جلیلی مرندی 1384؛Hulme, 1970 ). انگور درختچه ای خزاندار، بندرت همیشه سبز و بالارونده، بوسیله پیچکها با مغز ساقه قهوه ای است که در محل بندها بوسیله دیافراگم قطع گردیده و دارای برگ های ساده، دندانه دار معمولاً کنگره ای بندرت مرکب پنجه ای، گل های کامل و میوه از نوع سته می باشد (رسول زادگان، 1375).
1-4- رقم ریش بابا قرمز
رقمی است قوی با رشد متوسط، بارآوری منظم و زیاد، با شاخه های خشبی کلفت و نسبتاً طویل با مقطع دایره ای شکل، ترد و آبدار با سفتی زیاد، درصد قند متوسط (8/17 درصد) و میزان اسید (65/4 گرم در لیتر).به علت ضخیمی پوست حبه برای تهیه ی آونگ (ملاخ) مورد استفاده قرار می گیرد (علیزاده، 1383).
1- 5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور
ارزش انگور به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه خوری و تهیه کشمش، کنسانتره، آب میوه، فرآورده
های تخمیری، مربا، شیره و روغن هسته انگور بسیار بالاست و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده ایفا می کند. علاوه بر این، فرآورده های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین نیز از انگور تهیه می شود (Carreno et al., 1997). تقریباً 71% از تولید انگور برای شراب، 27% به صورت تازه خوری و 2% به صورت میوه خشک شده مورد استفاده قرار می گیرد (Kunkee and Goswell, 1996). انگور از مرحله غوره یعنی زمانی که میوه در اوج رشد و نمو است تا مرحله کاملاً رسیده و بعد از آن قابل استفاده می باشد (مختاریان و همکاران، 1379). جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی را نشان می دهد.
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی (از وزارت کشاورزی ایالت متحده،
خدمات پژوهشی کشاورزی، 2005).
ترکیبات در 100 گرمواحدماده غذاییانگورهای آمریکاییانگورهای اروپایی3/815/80گرمآب6769کیلو کالریانرژی63/072/0گرمپروتئین35/016/0گرمچربی9/09/0گرمفیبر1/171/18گرمکربوهیدرات1410میلی گرمکلسیم29/036/0میلی گرمآهن57میلی گرممنیزیم1020میلی گرمفسفر191191میلی گرمپتاسیم22میلی گرمسدیم04/007/0میلی گرمروی04/013/0میلی گرممس72/071/0میلی گرممنگنز48/10میلی گرمویتامین ث09/007/0میلی گرمتیامین06/007/0میلی گرمریبوفلاوین30/019/0میلی گرمنیاسین11/009/0میلی گرمویتامین B619/019/0میلی گرمویتامینE50/057/0گرماسیدهای آمینه131111mcgکارتنوئیدها1-6- میزان تولید انگور در جهان
بر اساس آخرین اطلاعات منتشره از سوی سازمان خوار و بار جهانی مقدار کل تولید انگور در جهان در سال 2009 برابر 67557199 تن بوده است. در بین کشورهای جهان ایتالیا با تولید 8242500 تن رتبه اول، چین با تولید 8039091 تن رتبه دوم و آمریکا نیز با تولید 4611660 تن، رتبه سوم تولید جهانی را داراست. بر طبق این آمار، ایران با تولید 1876850 تن مقام دهم را به خود اختصاص داده است (FAO, 2009).
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران
سطح زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 1/92 درصد آن درختان بارور مو می باشند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387). استان فارس با سهم 8/20 درصد از سطح بارور تاکستان های کشور در جایگاه نخست قرار دارد. استان های خراسان رضوی، قزوین، آذربایجان غربی، زنجان، همدان و آذربایجان شرقی به ترتیب با 2/12، 2/11، 4/7، 7، 1/6 و 9/5 درصد سهم به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387).
شکل 1-1: توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)
1-8- آناتومی حبه انگور
میوه انگور به صورت یک حبه است که حبه ها با اتصال به ساقه از طریق دم8، خوشه را تشکیل می دهند. قسمت های اصلی یک حبه شامل پوست، گوشت و دانه یا جنین رشد نیافته می باشد (شکل 1).
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی (Coombe, 2001).
خارجی ترین لایه حبه، پوست که 5 تا 10 درصد وزن آن را شامل می شود دارای اپیدرم خارجی و 6 تا 10 لایه درونی با دیواره های ضخیم می باشد (Winkler et al., 1974). تعداد این لایه ها و حجم سلول های تشکیل دهنده آن به رقم انگور بستگی دارد. اپیدرم خارجی پوست با لایه هایی از سلول های مرده به نام لایه کوتیکول با خاصیت آبگریزی پوشانده شده است و مواد تشکیل دهنده آن شامل مواد رنگی (رنگدانه های قرمز و زرد)، تانین، مواد معطر، پتاسیم و سایر مواد معدنی است. گوشت میوه حدود 80 تا 90 درصد وزنی حبه را تشکیل می دهد. این بخش شامل 25 تا 30 لایه سلول پر از عصاره و شیره گیاهی است که در زیر پوست قرار دارند. دانه ها در مرکز حبه قرار دارند و تعداد آنها بین 2 تا 4 عدد است (Ollat et al., 2002).

1- 9- دوره های رشد و رسیدن انگور
همزمان با رشد حبه، بروز تغییرات در اندازه، ترکیبات، رنگ، بافت و طعم آغاز می شود. مشخص شده که روند تغییرات قطر، طول و وزن حبه ها در ارقام دانه دار از نوع سیگموئید مضاعف9 و در ارقام انگور بیدانه، از نوع سیگموئید ساده10 می باشد (Coombe, 1992). در انگور های دانه دار، رشد و نمو دانه شامل سه مرحله مجزا (رشد سریع، فاز تاخیری و رشد نهایی است) ولی در انگورهای بیدانه فاز تاخیری خیلی واضح نیست. هر کدام از مراحل متوالی با فاز کاهشی یا توقف رشد از هم جدا می گردند. به طوری که رشد حبه های انگور را می توان در سه مرحله مجزای زیر بررسی کرد (Conde et al., 2007).
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت (Coombe, 2001).
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه
رشد سریع حبه ها بلافاصله پس از گلدهی در یک فاصله زمانی قابل مشاهده است. در طی این مدت رشد حبه ها توأماً حاصل از تقسیم و رشد سلولی بوده و بافت حبه سفت و رنگ آن در حضور کلروفیل سبز می باشد. از طرفی میزان قند در حد پایین بوده در صورتی که مقدار اسیدهای آلی در حال افزایش است. چندین ترکیب دیگر مثل مواد معدنی، آمینو اسیدها، ریز مغذی ها وترکیبات آروماتیک در طی مرحله اول رشد حبه تجمع می یابند و کیفیت حبه انگور را تحت تاثیر قرار می دهند (Conde et al., 2007). برای اکثر رقم ها این مرحله حدود 3 تا 4 هفته طول می کشد.
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه
رشدحبه در این مرحله به طور محسوس پایین بوده و تجمع اسیدهای آلی به بیش ترین مقدار خود می رسد. با وجود آنکه حبه سفتی خود را حفظ می کند ولی ناپدید شدن کلروفیل شروع می شود. طول این دوره وابسته به فصل و رقم انگور بوده و از 1 تا 6 هفته متغیر است.
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه
از سرگیری دومین مرحله رشد سریع و آغاز رسیدن در ابتدای این مرحله صورت می گیرد. در ابتدای این مرحله تغییراتی رخ می دهد که از آنها با عبارات (تغییر رنگ حبه) یا عبارت فرانسوی (وریزن)11 به معنی آغاز تغییرات در رنگ، عموماً برای تشریح تغییرات قابل توجه استفاده می شود. علاوه بر آن در این مرحله حبه نرم تر شده و کلروفیل خود را از دست می دهد و در رقم های رنگی، رنگدانه ها در پوست نمایان می شود. از طرفی تجمع قند آغاز شده و اسیدهای آلی کاهش می یابد و اجزاء معطر و طعم دار نیز در میوه ظاهر می گردد. رشد میوه در این مرحله محدود به رشد سلولی بوده و مدت آن حدود 6 تا 8 هفته طول می کشد. در مرحله رسیدگی تغییرات زیادی اتفاق افتاده که نه تنها باعث بهبود کیفیت میوه نمی شود، بلکه میوه ها سریعاً مقاومت خود را به حمل و نقل، آلودگی های قارچی، کاهش مقدار آب و سایر صدمات از دست می دهند. در تعدادی از ارقام حساسیت به ریزش حبه افزایش می یابد. در این مرحله مقدار فروکتوز از گلوکز بیشتر است (Coombe, 1992).
1-10- رسیدن انگور و معیار آن
رسیدن، علاوه از آنکه پدیده ی مهم در زندگی میوه می باشد در آن، اندامی غیر قابل خوراکی و در حال بلوغ فیزیولوزیکی به حالتی پسندیده از نظر بویایی و چشایی تبدیل شده و آن نشانه پایان نمو و آغاز پیری و به طور طبیعی رویدادی برگشت ناپذیر است (راحمی، 1384). برداشت به موقع محصولات کشاورزی بویژه سبزی ها و میوه ها از حساسیت بسیار زیادی برخوردار است. از یک طرف سبب ایجاد فاصله زمانی مناسب بین برداشت محصولات مختلف و فرصت کافی برای مصرف، تبدیل و فرآوری و نگهداری آنها شده و از طرف دیگر با برداشت به موقع کیفیت آنها به حداکثر رسیده و قابلیت مصرف، تبدیل و نگهداری خوبی پیدا می کنند (مسکوکی و همکاران،1385). انگور از جمله میوه های نافرازگرا12 می باشد یعنی اینکه تمام دوره رسیدن را در روی درخت طی می کند و پس از جدا شدن از آن روند رسیدن میوه متوقف می شود (راحمی، 1384؛ زمردی، 1384). بنابراین تعیین زمان برداشت انگور برای مصارف گوناگون دارای اهمیت زیادی است. اگر میوه نارس باشد اسید آن زیاد و رنگ و طعم خوبی نداشته و اگر بیش از حد رسیده باشد وارد مرحله پیری شده و کیفیت میوه و محصولات فرآوری آن پایین می آید (زمردی، 1384). معیارهای سنتی رسیدن انگور رنگ و مزه ی آن است در صورتی که مبنای معیارهای علمی و استاندارد، میزان ترکیبات شیمیایی آن می باشد. مقدار مواد جامد محلول و یا نسبت مواد جامد محلول به اسید دو معیار سنجش رسیدن انگور می باشد که بیشتر معیار دوم به عنوان شاخص رسیدن13 در بین کارشناسان شناخته می شود (مسکوکی و همکاران، 1385؛ زمردی، 1384؛ Kader, 1999). کادر 14 (1999)، کم ترین مقدار نسبت بریکس به اسید در حین رسیدن انگور را عدد 20 و کم ترین مقدار درجه ی بریکس با توجه به نوع محصول و محل برداشت را در محدوده ی 14 تا 5/17 درصد اعلام کرده است. اندازه ی عددی شاخص رسیدن، با توجه به موارد مصرف انگور از جمله تازه خوری، تولید آب میوه و کشمش متفاوت است (مسکوکی و همکاران، 1385). این شاخص بسته به رقم و شرایط آب و هوایی در انگورهای تازه خوری 20 و در انگورهایی که برای تهیه ی کشمش استفاده می شود 35 در نظر گرفته می شود (زمردی، 1384). شاخص های رسیدن از طریق آنالیزهای شیمیایی پپیچیده ترکیات معطر، ترکیبات فنلی، ترکیبات رنگی، قندها، اسیدها و pH بدست می آید. البته نمی توان فقط از یک شاخص استفاده نمود. ویژگی های عادی بلوغ مانند قند، اسید و pH مشخصات رسیدن در یک رقم با رقم دیگر فرق می کند. ترکیبات شیمیایی انگور به آرایش ژنتیکی ارقام وابسته بوده و تحت تأثیر شرایط محیطی و عملیات زراعی قرار می گیرد (Waston, 2003).
1-11- هدف از انجام تحقیق
انگور یکی از مهمترین میوه های خوراکی بوده که دارای موارد مصرف گسترده ای از تازه خوری، مربا، آب انگور، تولید کشمش، شیره انگور و ژل را دارد. با توجه به اینکه رقم ریش بابا قرمز برای تازه خوری استفاده می شود و درصد قند متوسطی دارد می توان با کاربرد تکنیک حلقه برداری و محلول پاشی اتفن درصد قند آن را افزایش داد. علاوه بر این با توجه به ریزش حبه ها در انگور رقم ریش بابا قرمز، با استفاده از تکنیک حلقه برداری می توان درصد ریزش حبه را کاهش داد. در مناطقی از کشورمان که فصل رشد کوتاه و یا پاییزهای زودرس دارند و همچنین در ارقامی از انگور که به روش خوابیده پرورش داده میشوند، کیفیت لازم و توسعه رنگ برای رسیدن کامل انگور فراهم نمیشود که با استفاده از کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن می توان این مشکل را برطرف نمود.
فصل دوم
بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن
انگور جزء میوه های نافرازگرا می باشد و خصوصیات کمی و کیفی میوه متأثر از تعداد زیادی فاکتورهای زنده و غیر زنده می باشد. بنابراین، هرگونه تلاشی که بتواند انجام شود برای حفظ میوه های انگور با خصوصیات کیفی بالا مانند: اندازه حبه، وزن، استحکام، شدت رنگ و یکنواختی خوشه، پس از برداشت و در طول بازاریابی برای تولید کنندگان انگور در جهت بازگشت سرمایه بسیار مهم خواهد بود (Marzouk and Kassem, 2011). راهکارهای مختلفی در جهت ارتقاء کمی و کیفی محصول انگور ارائه شده است. در این راستا عملیاتی نظیر اعمال سیستم صحیحی از هرس خشک، هرس سبز، تنک گل و خوشه و کم کردن تعداد حبه ها در خوشه راهکارهایی هستند که پیشنهاد شده اند (ناظمیه، 1372؛ نجاتیان، 1374). علاوه بر موارد ذکر شده عملیاتی نظیر حلقه برداری، کاربرد هورمون هایی نظیر اتفن و جیبرلین ها در سال های اخیر به عنوان راه های موثر در افزایش کیفیت و کمیت محصول انگور شناخته شده اند (Bhujbal and chaudhari, 1993). حلقه برداری عبارتست از برداشتن یک لایه از پوست که شامل آوندهای آبکش نیز باشد که معمولاً عرض حدود 5-2 میلیمتر را شامل شده و ضخامت آن به حدی باید باشد که صدمه ای به چوب نرساند. عمل حلقه برداری، برای مدتی کوتاه و موقت از انتقال مواد غذایی و هورمون های درونی ساخته شده از برگها به سایر نقاط مصرف کننده جلوگیری کرده و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988).
اتیلن یکی از عواملی است که بر روی کیفیت میوه و شدت رنگ موثر می باشد و اتفن از سال 1970 برای بهبود رنگ و تسریع بلوغ انگورها استفاده شده است (Cantina et al., 2007). در گیاهان این ترکیب، اتیلن آزاد کرده و به عنوان یک تنظیم کننده طبیعی رشد گیاهی، مسئول فعالیت فیزیولوژیکی محصول است. اتفن کاربرد های مختلفی برای محصولات کشاورزی دارد. برای مثال تحریک گلدهی، بازدارنده رشد رویشی و به عنوان عامل تنک، القاء مقاومت به سرمازدگی و بیماری ها، بهبود رسیدگی و بلوغ و بهبود رنگ میوه مورد استفاده قرار می گیرد (De Wilde, 1971). تحقیقات نشان داده اند که اتفن رنگ قرمز ارقام رنگی انگور را افزایش می دهد. گزارشات مبنی بر مصرف اتیلن و یا ترکیبات آزاد کننده اتیلن از جمله اتفن حاکی از آن است که این ترکیبات باعث تسریع مرحله تغییر رنگ حبه های انگور می گردد (El – Kereamy et al., 2003)، اما این به شرطی است که در دوره کوتاهی بلافاصله قبل از زمان طبیعی شروع رسیدگی حبه ها مصرف گردد (Chrvin et al., 2006 ).
2- 2- حلقه برداری
در طی سالیان متمادی پرورش دهندگان انگورهای رومیزی برای بهبود کیفیت و بازار پسندی میوه ها و تسریع و پیش رس کردن انگور روشهای مختلفی را ابداع کرده اند. حلقه برداری یکی از این روشهاست که برای افزایش تشکیل میوه، افزایش اندازه حبه، بهبود رنگ گیری و تسریع در رسیدگی میوه انگور به کار می رود (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری شامل برداشتن نوار باریکی از پوست تنه، بازو، شاخه بارده یکساله و اسپورها می باشد (شکل 2-1). این عمل باعث بروز فعالیت های فیزیولوژیکی متفاوتی شده که می تواند روی کمیت و کیفیت میوه انگور تاثیر بگذارد. با برداشته شدن یک نوار کامل از پوست (محل آوندهای آبکش) برای مدتی حرکت طبیعی مواد غذایی ساخته شده در برگها به سمت پایین حلقه متوقف می شود و میزان مواد هیدروکربنه و تعدادی از هورمونهای رشد در محل بالای زخم حلقه افزایش می یابند و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988). باقی گذاشتن قسمت کوچکی از پوست در محل حلقه برداری باعث برقراری ارتباط و تبادل مواد غذایی بین قسمت های بالا و پایین زخم شده و اثرات مفید این روش را شدیداً کاهش می دهد بر این اساس بایستی حلقه ای کامل از پوست عضو مورد نظر برداشته شود. بعد از التیام محل زخم اثرات حلقه برداری سریعاً کاهش می یابد. مرحله ای از رشد تاک که در آن عمل حلقه برداری انجام می گیرد به طور حتم مهمترین عامل تعیین کننده نوع و شدت اثر روی تاک می باشد (دولتی بانه، 1381).
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری
معمولاً از چاقو های دو تیغه تیز با فاصله 4 میلی متر از هم برای این کار استفاده می شود (شکل 2-2). در حلقه برداری فقط پوست شاخه و یا تنه به طور کامل برداشته می شود و نبایستی آسیبی به بافت چوب وارد گردد.
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور
2-2- 2- اهداف حلقه برداری
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه
در ارقام انگور بیدانه مانند کشمشی و پرلت و در ارقامی که به طور ژنتیکی بواسطه ريزش گل و حبه، از توليد ميوه پايين برخوردار مي باشند از حلقه برداری برای افزایش درصد تشکیل میوه استفاده می شود. به این منظور حلقه برداری قبل از ریزش طبیعی گلها، در طی گلدهی تا بلافاصله بعد از آن، انجام می گیرد. حلقه برداری در ارقام دانه دار انگور در این مرحله تاثیری روی بهبود و افزایش تشکیل میوه نداشته است و در عوض تعداد حبه هاي ريز بيدانه ( شات بری) را افزایش می دهد. حلقه‌برداري رقم ياقوتي در مرحله تمام گل، باعث افزايش وزن حبه، خوشه و تعداد حبه در خوشه شده است (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری قبل از تشکیل میوه، درصد میوه بندی را بهبود می بخشد (Brown et al., 1988)، حلقه برداری بعد از تشکیل میوه تاثیر مثبت روی اندازه حبه دارد (Carreno et al., 1998) و حلقه برداری در شروع مرحله رسیدن رنگ پوست و رسیدن حبه را افزایش می دهد (Carreno et al., 1998). مصطفی و صالح15 (2006) گزارش کردند که حلقه برداری در ترکیب با محلول پاشی پتاسیم تعداد کل میوه و عملکرد هر درخت را افزایش می دهد.
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه
بیشترین کاربرد حلقه برداری در افزایش اندازه حبه های ارقام بیدانه می باشد. برای نیل به این هدف بهترین زمان حلقه برداري درست بعد از ریزش طبیعی گلها می باشد. با به تاخیر افتادن این زمان میزان افزایش وزن و اندازه حبه ها نیز کاهش می یابد. از آنجایی که حلقه برداری، اندازه ی حبه ها را بدون طویل تر کردن محور خوشه افزایش می دهد، اغلب خوشه های متراکمي ایجاد می شودکه بایستی با تنک خوشه های بسیار متراکم، خیلی کوچک و بدشکل علاوه بر متعادل کردن بار تاک باعث بهبود کیفیت میوه ها نیز شد. حلقه برداری در ارقام دانه دار به منظور افزایش اندازه حبه ها معمولا انجام نمی گیرد. حلقه‌برداري از تنه، شاخه‌هاي بارده و بازوهای انگور بیدانه سفید در مرحله رشد حبه‌ها سبب افزايش اندازه و وزن حبه‌ها، وزن خوشه و عملكرد كل هر تاك شده است و همچنين افزايش وزن كشمش را در پي داشته است (دولتی بانه، 1381). علل تاثیر حلقه برداری بر افزایش وزن حبه و خوشه را می توان به دو فرایند مربوط دانست. اول اینکه حلقه برداری باعث بلوکه شدن مواد فتوسنتزی در تاج بوته انگور شده و از انتقال آنها به ریشه جلوگیری می کند که این خود باعث افزایش غلظت کربوهیدراتها و حرکت آنها به سمت خوشه می شود (Williams and Ayars, 2005; Wright, 2000). دوم اینکه حلقه برداری به طور غیر مستقیم و با کاهش رشد ریشه، سبب کند شدن حرکت آب و املاح معدنی و تنظیم کننده های رشد از ریشه ها به سمت تاج بوته انگور و در نهایت مریستم های انتهایی ساقه شده و به این ترتیب از رشد رویشی بوته ها ممانعت می کند، با کاهش رشد رویشی، میزان کربوهیدرات بیشتری به حبه ها و خوشه ها اختصاص یافته و موجب افزایش وزن آنها می شود (Williams and Ayars, 2005). دوکوزلیان و همکاران16 (1994) گزارش کردند که حلقه برداری انگورهای کریمسون سیدلس17 در مرحله تشکیل حبه، وزن حبه و حجم حبه را افزایش می دهد.
2- 2- 2- 3- زودرسی و رنگ گیری حبه ها
حلقه برداری یک تکنیک عمومی برای بهبود رنگ پوست می باشد (Yamane and Shibayama, 2007). حلقه برداری با هدف بهبود رنگ گیری و زودرس کردن باید در مراحل اولیه رسیدگی، همزمان با تجمع سریع قندها در حبه و ظهور اولین علایم تغییر رنگ انجام گیرد. اجرای حلقه برداری برای زودرس کردن میوه زمانی توجیه اقتصادی دارد که تفاوت چند روز رسیدگی تأثیر زیادی روی قیمت فروش داشته باشد. استفاده از این روش برای زودرس کردن ارقام کشمشی و پرلت بی اثر یا کم اثر می باشد. اما در ارقامی مانند کاردینال18، رد مالاگا19، ریبیر باعث بهبود رنگ و در رد مالاگا و موسکات20 باعث زودرسی شده است (دولتی بانه، 1381). همچنین در انگورهای آکی کوئین21، حلقه برداری 30 تا 35 روز بعد از تمام گل بیشترین اثر را روی تجمع آنتوسیانین داشته و تجمع قند را در شروع رنگ گیری افزایش داده است (Yamane and Shibayama, 2007). به منظور تسریع رسیدن میوه، حلقه برداری فقط روی بازوها یا شاخه های اصلی انجام شود و از انجام آن روی تنه خودداری گردد.
2- 2- 3- افزایش مواد فتوسنتزی در اثر حلقه برداری
یکی از اثرات مهم حلقه برداری تجمع مواد فتوسنتزی در بالای حلقه است (Chun et al., 2003). مثلاً محتوای ازت برگ، نسبت کربن به ازت و کربوهیدراتها بهبود می یابد، بنابراین گل دهی و تشکیل میوه افزایش می یابد (Shao et al., 1998). مواد غذایی جذب شده ممکن است مستقیماً در بالای حلقه انباشته شوند اما به طور کلی به سطوح افزایش یافته ای از کربوهیدرات در سراسر تاج درخت می توان پی برد. برگهایی که منبع اصلی کربوهیدرات ها هستند میزان زیادی کربوهیدرات ذخیره می کنند و این به آن دلیل است که صدور آنها برای یک دوره نسبتاُ طولانی متوقف شده است افزایش سطوح کربوهیدرات در برگها اغلب با کاهش مواد فتوسنتزی ارتباط دارد. کاسانووا و همکاران22 (2009) گزارش کردند که حلقه برداری در انگور به طور معنی داری مواد جامد محلول را افزایش می دهد. حلقه برداری تنه درخت انگور میزان جذب CO2 خالص را تقریباً تا 30% کاهش می دهد و مقاومت روزنه ای را در مقایسه با شاهد، 12 روز پس از اعمال تیمار افزایش می دهد (Goren et al., 2003). کربوهیدراتهای محلول در تاک های حلقه برداری شده پس از 4 هفته افزایش یافته بودند و غلظت کربوهیدرات های ریشه نسبت به تاک هایی که حلقه برداری نشده بودند کاهش یافته بود (Roper and Williams, 1989).
2- 2- 4- حلقه برداری و ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی
انگور از جمله میوه هایی است که حاوی بالاترین میزان مواد فنولیک می باشد. ترکیبات فنولی موجود در شراب قرمز، انگور و شیره انگور عبارتند از: فلاونوئیدها بویژه فلاوان- تری- اول ها23 (کاتچین ها24 و پروسیانین ها25)، آنتوسیانین ها و فلاونول ها و همچنین ترکیبات غیر فلاونوئیدی مانند: هیدروکسی سینامیک اسیدها26 و بنزوئیک اسیدها27.
در رابطه با ترکیبات فنولی کل کوبوتا و همکاران28 (1993) گزارش کردند که حلقه برداری حجم فنول کل و فعالیت آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز29 (PAL) را در میوه هلو افزایش می دهد. ریواس و همکاران30 (2008) گزارش کردند که تیمار حلقه برداری محتوای قندهای محلول برگ و فعالیت همه آنزیم های آنتی اکسیدانی را افزایش می دهد و همچنین ارتباط نزدیکی بین قندهای محلول برگ و آنزیم های آنتی اکسیدانی وجود دارد. حلقه برداری تجمع کربوهیدرات را در ناحیه حلقه برداری شده افزایش می دهد، زیادی کربوهیدرات می تواند برای سنتز ترکیبات فنولی استفاده شود، مثلاً برای آنتی اکسیدان ها و متعاقباً باعث افزایش ظرفیت آنتی اکسیدانی میوه های ناحیه ی حلقه برداری شده می شود (Peter and Anastassios, 2011).

2- 2- 5- اثرات تضعیف کنندگی حلقه برداری
بر اثر استفاده از این روش میزان رشد سرشاخه کاهش یافته و برگها نیز تا حدودی زرد می شوند. اگر زخم ایجاد شده دیرتر التیام یابد این اثرات جانبی نیز شدیدتر خواهند بود. حلقه های ایجاد شده روی تنه اگر در طی فصل التیام نیابد باعث مرگ تاک می شود اما حلقه های روی شاخه های یکساله در این حالت مشکل جدی ایجاد نمی کنند. محل زخم ها در زمان گلدهی و بعد از آن در مدت سه تا شش هفته التیام می یابند در حالیکه آنهایی که در زمان شروع رسیدگی ميوه ایجاد شده اند بواسطه التیام دیر هنگام می توانند برای تاک مشکل ایجاد نمايند. در زمان بهبود محل زخم فاصله بین دو آبیاری بهتر است که به نصف کاهش یابد. در انگورهای دیم حلقه برداری بایستی با احتیاط بیشتری انجام گیرد بطوریکه چاقوهای تک لبه برای برداشتن پوست به عرض 5/1 میلیمتر کافی است. در این انگورها در صورت کافی نبودن آب بارندگی اثرات تضعیف کنندگی شدیدتر خواهد بود (دولتی بانه، 1381). عوامل موثر در تضعیف شدن تاک؛ مقدار محصول هر تاک، محل حلقه برداری شده، مدت زمانی که طول می کشد تا زخم التیام یابد، حاصلخیزی و شرایط رطوبتی خاک می باشند. موکار می تواند تضعیف شدن تاک را از طریق تنک کردن محصول و تنظیم کردن دور آبیاری کاهش دهد (Jacob, 1931).
2- 2- 6- بستن قاعده شاخه های سبز سال جاری
حلقه برداری با تحت تأثیر قرار دادن رابطه منبع- مصرف31 می تواند در بهبود کمی و کیفی انگور موثر باشد. بهرحال بروز برخی عوارض جانبی نامطلوب مانند شیوع بیماریهای ویروسی و باکتریایی، اختلالات رویشی و احتمال التیام نیافتن محل زخم ها روی تنه در بعضی شرایط و نیاز به زمانبندی دقیق فیزیولوژیکی در این روش، بکارگیری وسیع آنرا با محدودیت مواجه ساخته است. از این رو یافتن روشهایی دیگر با اثرات جانبی کمتر دارای اهمیت می باشند. بستن قاعده شاخه های سبز حامل خوشه ها در محل بین بند سوم با یک تکه سیم یا نخ، قبل از گلدهی روشی مناسب می باشد. با افزایش رشد قطری این شاخه ها در طی فصل و پر شدن فضای موجود بین حلقه سیمی و شاخه ها، آوندهای آبکش به تدریج تحت فشار قرار گرفته و جریان رو به پایین شیره پرورده کند می شود و اثرات شبيه حلقه برداری را باعث می شود (دولتی بانه، 1381).

2- 3- اسیدهای آلی در حبه انگور
تغییرات سریع تعادل نسبت اسید/ قند در شروع رسیدگی حبه اتفاق می افتد. وجود سطوح کافی اسیدهای آلی در حبه ها یک فاکتور کلیدی است. به طور کلی تارتاریک اسید و مالیک اسید 92-69 درصد کل اسیدهای آلی حبه ها و برگ های انگور را به خود اختصاص داده است (Kliewer, 1970). مقدار کمتری از اسیدهای سیتریک32، سوکسینیک33، لاکتیک34 و استیک35 نیز در انگورهای رسیده وجود دارند (Carlos et al., 2007).
2- 3- 1- متابولیسم تارتاریک اسید
منشأ متابولیکی تارتاریک اسید جدا از متابولیسم اکسیداتیو قندها است (Loewus and Stafford, 1958). بیوسنتز تارتاریک اسید از L- آسکوربیک اسید36 شروع می شود. یک مرحله ی کلیدی در تشکیل تارتاریک اسید، شکستن کربن شش بین C2/C3 یا C4/C5 وابسته به گونه های گیاهی است. محصول واکنش قبلی تشکیل دهنده اوگزالیک اسید (OxA)37 و L- ترئونات38 است که در گیاهان تیره گرامینه39 به تارتاریک اسید در برگ ها تبدیل می شود. در حالیکه در مسیر مستقیم دیگری تارتاریک اسید و ترکیب دو کربنه، احتمالاً گلیکو آلدئید40 حاصل می شود که مسیر پیشنهادی غالب در تیره انگور است (Loewus, 1999) (شکل 2- 3).

شکل 2- 3- مسیر پیشنهادی برای سنتز تارتاریک اسید از آسکوربیک اسید در انگور (Loewus, 1999).
اوگزالیک اسید و تارتاریک اسید از کاتابولیسم آسکوربیک اسید در حبه های انگورهای سالم تشکیل می شوند. پیشنهاد شده است که در انگور هر دو مسیر اتفاق می افتد. به هر حال در حبه های انگور بیوسنتز تارتاریک اسید از زمان پس از گل شکفتگی41 تا تغییر رنگ حبه ها محدود شده است (Saito and Kasai, 1982; Coombe and McCarthy, 2000; De Bolt et al., 2006). با وجود اینکه مواد شیمیایی به صورت طبیعی در مسیر بیوسنتزی تارتاریک اسید تولید می شوند، اطلاعات کمی در مورد آنزیم های مسئول در این واکنش های پیشنهادی وجود دارد. علاوه بر این تلاش برای تشخیص فعالیت آنزیم ها در عصاره خام استخراج شده از سلول ها موفقیت آمیز نبود. اخیراً دبولت و همکاران42 (2006) ژن ها و خصوصیات آنزیم های کد شده مرحله پیشنهاد شده محدودیت بیوسنتز تارتاریک اسید از ویتامین ث را تشخیص دادند. آنزیم L-IdnDH43 واکنش تبدیل L-idonate به 5-keto D-gluconic acid، را کاتالیز می کند.
2- 3- 2- متابولیسم مالیک اسید
بر عکس تارتاریک اسید، سطوح مالیک اسید در زمان توسعه حبه ها و بلوغ خیلی زیاد است. مالیک اسید در پایان



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

مرکز آموزش های نیمه حضوری
دانشکده کشاورزی
گروه باغبانی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم باغبانی- میوه کاری
عنوان:
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
اساتید راهنما:
دکتر رسول جلیلی مرندی
دکتر حامد دولتی بانه
استاد مشاور:
دکتر محسن اسمعیلی
پژوهشگر:
رضا زارعی
مهرماه 91
تقدیم به:
پدر بزرگوار و مادر مهربانم که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنی رویشان سرمایه جاودانگی زندگی من بوده است. در برابر وجود پر مهرشان زانوی ادب بر زمین می نهم و با دلی سرشار از عشق و محبت بر دستانشان بوسه می زنم
و
تقدیم به برادر و خواهر عزیزم که وجودشان مایه دلگرمی من است.

تقدیر و تشکر
حمد و سپاس بی کران خداوندی را که در نهاد آدمیان شراره های حقیقت جویی و علم آموزی را برافروخت و نعمت نوشیدن جرعه ای از دریای بی منتهای علم لایزال خویش را بر من ارزانی فرمود. اکنون که به یاری خداوند متعال توفیق انجام این پایان نامه را یافته ام، به حکم ادب و وظیفه بر خود لازم می دانم از تمامی عزیزانی که مرا در این راه یاری نموده اند، هر چند خیلی کوتاه تشکر و قدردانی کنم.
بدین وسیله از اساتید محترم راهنمایم آقایان دکتر رسول جلیلی مرندی و دکتر حامد دولتی بانه و استاد گرامی آقای دکتر محسن اسمعیلی که با راهنمایی های ارزشمند خویش راهگشای این تحقیق بوده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم.
از اساتید محترم داور آقای دکتر علیرضا فرخزاد و سرکار خانم دکتر جبارزاده که زحمت بازخوانی و داوری این پایان نامه را قبول فرمودند سپاسگزارم.
از کارشناس محترم گروه باغبانی، آقای مهندس تقی لو و کارکنان محترم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی آقای مهندس حسنی و آقای علیزاده که مرا در انجام این تحقیق یاری نموده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم. از سرکار خانم مهندس ابراهیمی تازه کندی ، کلیه همکلاسی های گرامی و دوستان عزیزم آقایان علی مشمول، بابک گردانیان، سجاد نوری و وحید اکبری که به نحوی در اجرای این تحقیق مرا یاری نموده اند سپاسگزارم.
رضا زارعی
مهرماه 1391
صفحه فهرست مطالب عنوان
فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان……………………………………………………………………………………………………….. 1
1-2- منشا و تاریخچه انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 1
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
1-4- رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-6- میزان تولید انگور در جهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-8- آناتومی حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5
1-9- دوره های رشد و رسیدن انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………. 7
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-10- رسیدن انگور و معیار آن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-11- هدف از انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
فصل دوم: بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن………………………………………………………………………………………………………………………. 9
2- 2- حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
2-2- 2- اهداف حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 12
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 12
2- 2- 2- 3- زودرسی و رنگ گیری حبه ها…………………………………………………………………………………………………………………………… 13
2- 2- 3- افزایش مواد فتوسنتزی در اثر حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………….. 13
2- 2- 4- حلقه برداری و ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی……………………………………………………………………………………………………… 14
2- 2- 5- اثرات تضعیف کنندگی حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2- 2- 6- بستن قاعده شاخه های سبز سال جاری…………………………………………………………………………………………………………………. 15
2- 3- اسیدهای آلی در حبه انگور…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 1- متابولیسم تارتاریک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 2- متابولیسم مالیک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
2- 4- اتیلن و تاریخچه اتیلن در زیست شناسی گیاهی……………………………………………………………………………………………………………. 20
2- 4- 1- اتیلن ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
2- 4- 2- اتیلن و کیفیت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
2- 4- 3- بیوسنتز اتیلن: مکانیسم و تنظیم…………………………………………………………………………………………………………………………….. 22
2- 4- 4- مکانیسم سنتز اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 22
2- 4- 5- اثرات مفید اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 24
2- 4- 6- اثرات زیان آور اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 25
2- 4- 7- اثرات اتیلن روی ظاهر میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 8- اثرات اتیلن روی بافت میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 9- تأثیر اتیلن روی عطر و طعم میوه……………………………………………………………………………………………………………………………… 26
2- 4- 10- اثرات اتیلن روی فنول کل و ظرفیت آنتی اکسیدانی…………………………………………………………………………………………… 26
2- 5- اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 27
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 6- سنتز فلاونوئید در انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2- 6- 1- تجمع فلاونوئیدها در حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………….. 29
2- 6- 2- تجمع فلاونوئید در بذر انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………. 30
2- 6- 3- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور ……………………………………………………………………………………………………………………………. 31
فصل سوم: مواد و روش ها
3- 1- ماده گیاهی و تیمار حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………. 34
3- 2- تیمار اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 34
3- 3- طرح آزمایشی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 34
3- 4- آزمون‌هاي كيفي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
3- 4-1- اندازه‌گيري مواد جامد قابل حل كل عصاره میوه (TSS)…………………………………………………………………………………………. 35
3- 4-2- اندازه‌گيري اسيدهای قابل تيتراسيون (TA)…………………………………………………………………………………………………………….. 35
3- 4-3- اندازه گیری ضریب رسیدگی میوه (TSS/TA)………………………………………………………………………………………………………. 36
3- 4-4- اندازه گیری pH آب میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 5- تعیین سفتی بافت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 6- اندازه گیری رنگ میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- اندازه گيري محتوای فنل كل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- 1- تهيه محلول كربنات سديم………………………………………………………………………………………………………………………………….. 38
3- 4- 7- 2- رسم منحنی استاندارد اسيد گاليك……………………………………………………………………………………………………………………. 38
3- 4- 8- تعیین ميزان فعالیت آنتی اکسیدان کل عصاره ميوه……………………………………………………………………………………………….. 39
3- 4- 9- اندازه گیری ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
3- 4- 10- اندازه گیری طول و عرض خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………. 40
صفحه فهرست مطالب عنوان
3- 4- 11- اندازه گیری وزن بیست حبه و خوشه……………………………………………………………………………………………………………………. 40
3- 5- تجزیه و تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
فصل چهارم: نتایج
4- 1- نتایج حلقه برداری و محلول پاشی اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی اندازه گیری شده میوه انگور ریش بابا قرمز در زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 41
4- 2- مواد جامد محلول……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 43
4- 3- اسیدهای قابل تیتراسیون……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 4- ضریب رسیدگی میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 44
4- 5- pH آب میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 45
4- 6- طول خوشه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
4- 7- عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
4- 8- وزن 20 حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 46
4- 9- وزن خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 46
4- 10- ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 47
4- 11- سفتی بافت حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..48
4- 12- ترکیبات فنولی کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 49
4- 13- آنتی اکسیدان کل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 49
4- 14- تغییرات رنگ میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50
فصل پنجم: بحث
5- 1- مواد جامد محلول،اسیدیته کل، pH آب میوه و ضریب رسیدگی…………………………………………………………………………………. 53
5- 2- طول و عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
صفحه فهرست مطالب عنوان
5- 3- وزن بیست حبه و خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
5- 4- ریزش حبه و سفتی بافت………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56
5- 5- ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدان کل………………………………………………………………………………………………………………………………. 58
5- 6- رنگ میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60
5- 7- نتیجه گیری کلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62
پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 63
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
صفحه فهرست شکل ها عنوان
شکل 1-1- توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)………………………….4
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی………………… 5
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت…………………………………………………… 6
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور…………………………………………………………………………………………………………………….. 11
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور……………………………………………………………………………………………………….11
شکل 2- 3- مسیر پیشنهادی برای سنتز تارتاریک اسید از آسکوربیک اسید در انگور………………………………………………………….. 17
شکل 2- 4- متابولیسم مالیک اسید در انگور……………………………………………………………………………………………………………………………. 19
شکل 2- 5- ساختار اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 20
شکل 2- 6- مسیر بیوسنتز و تنظیم اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………… 23
شکل 2- 7- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور…………………………………………………………………………………………………………………………. 32
شکل 3-1- دیاگرام فضای رنگی هانتر (L, a, b)……………………………………………………………………………………………………………………. 37
صفحه فهرست نمودار ها عنوان
نمودار 3-1- منحنی جذب استاندارد اسید گالیک…………………………………………………………………………………………………………………… 39
نمودار 3-2- منحنی جذب استاندارد سولفات آهن…………………………………………………………………………………………………………………… 40
نمودار 4- 1- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان مواد جامد محلول میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………. 43
نمودار 4- 2- اثر حلقه برداری بر محتوای اسیدهای قابل تیتراسیون میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………… 44
نمودار 4-3- اثر غلظت اتفن بر محتواي اسيدهاي قابل تيتراسيون ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………….. 44
نمودار 4- 4- اثر حلقه برداری بر ضریب رسیدگی میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 5- اثر غلظت اتفن بر ضریب رسیدگی ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 6- اثر حلقه برداری بر وزن 20 حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………… 46
نمودار 4- 7- اثر حلقه برداری بر وزن خوشه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 8- اثر حلقه برداری بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 9- اثر غلظت اتفن بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………. 48
نمودار 4- 10- اثر غلظت اتفن بر سفتی بافت ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 48
نمودار 4- 11- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان ترکیبات فنولی کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………….. 49
نمودار 4- 12- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان آنتی اکسیدان کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………. 50
نمودار 4- 13- اثر حلقه برداری بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………….. 51
نمودار 4- 14- اثر حلقه برداری بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………. 51
نمودار 4- 15- اثر اتفن بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 52
نمودار 4- 16- اثر اتفن بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………… 52
صفحه فهرست جداول عنوان
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی…………………………………………………………………………………… 3
جدول 4-1- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-2- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-3- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر شاخص های رنگ انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 50
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
چکیده
انگور رقم ریش بابا، یکی از محبوب ترین ارقام تازه خوری کشت شده در ایران است، اما بطور معمول حبه ها از رنگ ضعیفی برخوردارند. در این پژوهش اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’ مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. بدین منظور حلقه برداری بر روی شاخه های سال جاری حامل خوشه در دو سطح (حلقه برداری و بدون حلقه برداری ) و محلول پاشی با اتفن در سه سطح ( صفر، 150 و 300 میلی گرم در لیتر ) بر روی خوشه ها در مرحله تغییر رنگ حبه اعمال شد. پارامترهای ارزیابی شده شامل میزان مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون، ضریب رسیدگی، pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه، وزن 20 حبه و خوشه، ریزش حبه، سفتی بافت، آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و رنگ حبه ها بود. نتایج بدست آمده نشان داد کم ترین میزان مواد جامد محلول و ضریب رسیدگی در تیمار شاهد بدست آمد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن به طور معنی داری اسیدیته قابل تیتراسیون را کاهش داد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه اثر معنی داری نداشت. بیشترین میزان وزن حبه و خوشه در تیمار حلقه برداری بدست آمد، در صورتی که تیمار اتفن بر وزن حبه وخوشه موثر نبود. تیمار حلقه برداری بطور معنی داری باعث کاهش ریزش حبه شد در حالی که تیمار 150 میلی گرم در لیتر اتفن ریزش حبه را در مقایسه با شاهد افزایش داد. تیمار اتفن سفتی بافت حبه را کاهش داد در صورتی که تیمار حلقه برداری بر این ویژگی اثر معنی داری نداشت. محلول پاشی اتفن و حلقه برداری اثر معنی داری بر میزان آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و میزان رنگ حبه ها داشت. تیمار حلقه برداری بالاترین سطح آنتی اکسیدان کل را بوجود آورد. تیمار حلقه برداری با 300 میلی گرم در لیتر بالاترین مقدار فنول های کل را بوجود آورد. تیمار اتفن 150 میلی گرم در لیتر کمترین مقدار روشنایی و بیشترین نسبت قرمزی به سبزی را بوجود آورد. کاربرد حلقه برداری و اتفن، تجمع رنگدانه را در پوست حبه های انگور افزایش می دهد و رسیدن میوه را تسریع می کند و این امر برای جلوگیری از ترک خوردگی توسط باران نیز مهم است. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از حلقه برداری و اتفن می تواند به عنوان راهبرد موُثری در تکنولوژی قبل از برداشت میوه انگور معرفی گردد. مطابق با نتایج، چنانچه حلقه برداری و مواد اتیلن زا (اتفن) با غلظت بهینه و در زمان مناسب بر روی انگور رقم ریش بابا قرمز بکار برده شود رنگ و کیفیت مطلوب در میوه حاصل خواهد شد.
کلید واژه ها: انگور، حلقه برداری، اتفن، خواص کمی و کیفی، ترکیبات فنولی کل، آنتی اکسیدان کل، رنگ میوه
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان
میوه ها و سبزی ها از مهمترین منابع غذایی بشر و در حقیقت تأمین کننده ویتامین های مورد نیاز بدن بوده و برای حفظ سلامتی انسان ضروری هستند. همچنین محصولات با ارزشی هستند که حتی در زمین های کوچک نیز سود اقتصادی خوبی دارند (Shahi et al., 2003). در تغدیه انسان سه مطلب اساسی مورد توجه است: نخست این که غذا باید از نظر کمی بتواند احتیاجات بدن از نظر کالری (در ارتباط با فعالیت بدنی) را برطرف نموده و موجب رفع گرسنگی شود. دوم، غذا باید از نظر کیفی متعادل باشد؛ بدین معنی که مقادیر کافی از پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و غیره را، که بدن ممکن است در اثر کمبود هر یک از آنها مبتلا به سوء تغذیه شود، تأمین کند. سوم، دارای اثرات سوء نباشد. میوه ها و سبزی ها به عنوان گروه مهمی از مواد غذایی، می توانند برای رسیدن به هر سه هدف فوق کمک کنند، ولی روشن است که اهمیت یک سبزی یا میوه خاص بستگی به ترکیبات ویژه موجود در آن دارد. میوه ها و سبزی ها به عنوان بخش مهمی از منابع غذایی انسان از اهمیت ویژه ای برخوردارند و بشر از همان ابتدای پیدایش جهت تأمین قسمتی از غذای خود از این محصولات استفاده می کرده است. امروزه، استفاده از فرآورده های باغبانی در رژیم غذایی به طور گسترده ای مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش های علم نوین تغذیه ثابت کرده است که مصرف میوه و سبزی سبب پیشگیری از ابتلاء به بسیاری از بیماری های رایج می شود. بنابراین، در کشورهای توسعه یافته مردم در رژیم غذایی خود از میوه و سبزی بیش از فرآورده های دامی استفاده می کنند (اثنی عشری و زکایی خسروشاهی، 1387).
1-2- منشا و تاریخچه انگور
انگور یکی از مهمترین میوه هایی است که از زمان های بسیار قدیم مورد استفاده بشر قرار گرفته است. ارقام تجاری انگور عمدتاً از گونه ویتیس وینیفرا1 بوده که منشا آن منطقه ای در جنوب اروپا بین دریای سیاه و دریای خزر گزارش شده است (ظهوری و همکاران، 1385). تاریخچه کشت انگور در ایران از حدود 2000 سال قبل از میلاد معمول بوده و به ویژه در دوران هخامنشی از محصولات فرعی آن استفاده می گردید. با توجه به اینکه موطن اصلی انگور را مناطق بین دریای سیاه و دریای خزر معرفی نموده اند، بنابراین قسمت شمالی ایران خاستگاه انگور بشمار می آید و گونه های وحشی آن در مناطق ذکر شده موجود می باشد.
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور
انگور به لحاظ گیاه شناسی متعلق به خانواده ویتاسه2 بوده که حاوی 10 جنس می باشد و ارقام تجاری انگور در جنس ویتیس3 قرار دارند. جنس ویتیس تنها جنس مطلوب از لحاظ اقتصادی و خوراکی است که دارای دو زیر جنس موسکادینا با40=n2 و ائوویتیس 38=n2 (جلیلی مرندی، 1388) و چندین گونه مهم از جمله ویتیس وینیفرا4 یا انگورهای اروپایی، ویتیس آمورنسیس5 یا انگورهای آسیایی و انگورهای آمریکایی مانند ویتیس ریپاریا6 و ویتیس لابروسکا7 می باشد. انگورهای مورد کشت و کار در ایران از نوع انگورهای وینیفرا (اروپایی) می باشند (جلیلی مرندی 1384؛Hulme, 1970 ). انگور درختچه ای خزاندار، بندرت همیشه سبز و بالارونده، بوسیله پیچکها با مغز ساقه قهوه ای است که در محل بندها بوسیله دیافراگم قطع گردیده و دارای برگ های ساده، دندانه دار معمولاً کنگره ای بندرت مرکب پنجه ای، گل های کامل و میوه از نوع سته می باشد (رسول زادگان، 1375).
1-4- رقم ریش بابا قرمز
رقمی است قوی با رشد متوسط، بارآوری منظم و زیاد، با شاخه های خشبی کلفت و نسبتاً طویل با مقطع دایره ای شکل، ترد و آبدار با سفتی زیاد، درصد قند متوسط (8/17 درصد) و میزان اسید (65/4 گرم در لیتر).به علت ضخیمی پوست حبه برای تهیه ی آونگ (ملاخ) مورد استفاده قرار می گیرد (علیزاده، 1383).
1- 5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور
ارزش انگور به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه خوری و تهیه کشمش، کنسانتره، آب میوه، فرآورده
های تخمیری، مربا، شیره و روغن هسته انگور بسیار بالاست و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده ایفا می کند. علاوه بر این، فرآورده های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین نیز از انگور تهیه می شود (Carreno et al., 1997). تقریباً 71% از تولید انگور برای شراب، 27% به صورت تازه خوری و 2% به صورت میوه خشک شده مورد استفاده قرار می گیرد (Kunkee and Goswell, 1996). انگور از مرحله غوره یعنی زمانی که میوه در اوج رشد و نمو است تا مرحله کاملاً رسیده و بعد از آن قابل استفاده می باشد (مختاریان و همکاران، 1379). جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی را نشان می دهد.
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی (از وزارت کشاورزی ایالت متحده،
خدمات پژوهشی کشاورزی، 2005).
ترکیبات در 100 گرمواحدماده غذاییانگورهای آمریکاییانگورهای اروپایی3/815/80گرمآب6769کیلو کالریانرژی63/072/0گرمپروتئین35/016/0گرمچربی9/09/0گرمفیبر1/171/18گرمکربوهیدرات1410میلی گرمکلسیم29/036/0میلی گرمآهن57میلی گرممنیزیم1020میلی گرمفسفر191191میلی گرمپتاسیم22میلی گرمسدیم04/007/0میلی گرمروی04/013/0میلی گرممس72/071/0میلی گرممنگنز48/10میلی گرمویتامین ث09/007/0میلی گرمتیامین06/007/0میلی گرمریبوفلاوین30/019/0میلی گرمنیاسین11/009/0میلی گرمویتامین B619/019/0میلی گرمویتامینE50/057/0گرماسیدهای آمینه131111mcgکارتنوئیدها1-6- میزان تولید انگور در جهان
بر اساس آخرین اطلاعات منتشره از سوی سازمان خوار و بار جهانی مقدار کل تولید انگور در جهان در سال 2009 برابر 67557199 تن بوده است. در بین کشورهای جهان ایتالیا با تولید 8242500 تن رتبه اول، چین با تولید 8039091 تن رتبه دوم و آمریکا نیز با تولید 4611660 تن، رتبه سوم تولید جهانی را داراست. بر طبق این آمار، ایران با تولید 1876850 تن مقام دهم را به خود اختصاص داده است (FAO, 2009).
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران
سطح زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 1/92 درصد آن درختان بارور مو می باشند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387). استان فارس با سهم 8/20 درصد از سطح بارور تاکستان های کشور در جایگاه نخست قرار دارد. استان های خراسان رضوی، قزوین، آذربایجان غربی، زنجان، همدان و آذربایجان شرقی به ترتیب با 2/12، 2/11، 4/7، 7، 1/6 و 9/5 درصد سهم به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387).
شکل 1-1: توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)
1-8- آناتومی حبه انگور
میوه انگور به صورت یک حبه است که حبه ها با اتصال به ساقه از طریق دم8، خوشه را تشکیل می دهند. قسمت های اصلی یک حبه شامل پوست، گوشت و دانه یا جنین رشد نیافته می باشد (شکل 1).
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی (Coombe, 2001).
خارجی ترین لایه حبه، پوست که 5 تا 10 درصد وزن آن را شامل می شود دارای اپیدرم خارجی و 6 تا 10 لایه درونی با دیواره های ضخیم می باشد (Winkler et al., 1974). تعداد این لایه ها و حجم سلول های تشکیل دهنده آن به رقم انگور بستگی دارد. اپیدرم خارجی پوست با لایه هایی از سلول های مرده به نام لایه کوتیکول با خاصیت آبگریزی پوشانده شده است و مواد تشکیل دهنده آن شامل مواد رنگی (رنگدانه های قرمز و زرد)، تانین، مواد معطر، پتاسیم و سایر مواد معدنی است. گوشت میوه حدود 80 تا 90 درصد وزنی حبه را تشکیل می دهد. این بخش شامل 25 تا 30 لایه سلول پر از عصاره و شیره گیاهی است که در زیر پوست قرار دارند. دانه ها در مرکز حبه قرار دارند و تعداد آنها بین 2 تا 4 عدد است (Ollat et al., 2002).

1- 9- دوره های رشد و رسیدن انگور
همزمان با رشد حبه، بروز تغییرات در اندازه، ترکیبات، رنگ، بافت و طعم آغاز می شود. مشخص شده که روند تغییرات قطر، طول و وزن حبه ها در ارقام دانه دار از نوع سیگموئید مضاعف9 و در ارقام انگور بیدانه، از نوع سیگموئید ساده10 می باشد (Coombe, 1992). در انگور های دانه دار، رشد و نمو دانه شامل سه مرحله مجزا (رشد سریع، فاز تاخیری و رشد نهایی است) ولی در انگورهای بیدانه فاز تاخیری خیلی واضح نیست. هر کدام از مراحل متوالی با فاز کاهشی یا توقف رشد از هم جدا می گردند. به طوری که رشد حبه های انگور را می توان در سه مرحله مجزای زیر بررسی کرد (Conde et al., 2007).
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت (Coombe, 2001).
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه
رشد سریع حبه ها بلافاصله پس از گلدهی در یک فاصله زمانی قابل مشاهده است. در طی این مدت رشد حبه ها توأماً حاصل از تقسیم و رشد سلولی بوده و بافت حبه سفت و رنگ آن در حضور کلروفیل سبز می باشد. از طرفی میزان قند در حد پایین بوده در صورتی که مقدار اسیدهای آلی در حال افزایش است. چندین ترکیب دیگر مثل مواد معدنی، آمینو اسیدها، ریز مغذی ها وترکیبات آروماتیک در طی مرحله اول رشد حبه تجمع می یابند و کیفیت حبه انگور را تحت تاثیر قرار می دهند (Conde et al., 2007). برای اکثر رقم ها این مرحله حدود 3 تا 4 هفته طول می کشد.
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه
رشدحبه در این مرحله به طور محسوس پایین بوده و تجمع اسیدهای آلی به بیش ترین مقدار خود می رسد. با وجود آنکه حبه سفتی خود را حفظ می کند ولی ناپدید شدن کلروفیل شروع می شود. طول این دوره وابسته به فصل و رقم انگور بوده و از 1 تا 6 هفته متغیر است.
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه
از سرگیری دومین مرحله رشد سریع و آغاز رسیدن در ابتدای این مرحله صورت می گیرد. در ابتدای این مرحله تغییراتی رخ می دهد که از آنها با عبارات (تغییر رنگ حبه) یا عبارت فرانسوی (وریزن)11 به معنی آغاز تغییرات در رنگ، عموماً برای تشریح تغییرات قابل توجه استفاده می شود. علاوه بر آن در این مرحله حبه نرم تر شده و کلروفیل خود را از دست می دهد و در رقم های رنگی، رنگدانه ها در پوست نمایان می شود. از طرفی تجمع قند آغاز شده و اسیدهای آلی کاهش می یابد و اجزاء معطر و طعم دار نیز در میوه ظاهر می گردد. رشد میوه در این مرحله محدود به رشد سلولی بوده و مدت آن حدود 6 تا 8 هفته طول می کشد. در مرحله رسیدگی تغییرات زیادی اتفاق افتاده که نه تنها باعث بهبود کیفیت میوه نمی شود، بلکه میوه ها سریعاً مقاومت خود را به حمل و نقل، آلودگی های قارچی، کاهش مقدار آب و سایر صدمات از دست می دهند. در تعدادی از ارقام حساسیت به ریزش حبه افزایش می یابد. در این مرحله مقدار فروکتوز از گلوکز بیشتر است (Coombe, 1992).
1-10- رسیدن انگور و معیار آن
رسیدن، علاوه از آنکه پدیده ی مهم در زندگی میوه می باشد در آن، اندامی غیر قابل خوراکی و در حال بلوغ فیزیولوزیکی به حالتی پسندیده از نظر بویایی و چشایی تبدیل شده و آن نشانه پایان نمو و آغاز پیری و به طور طبیعی رویدادی برگشت ناپذیر است (راحمی، 1384). برداشت به موقع محصولات کشاورزی بویژه سبزی ها و میوه ها از حساسیت بسیار زیادی برخوردار است. از یک طرف سبب ایجاد فاصله زمانی مناسب بین برداشت محصولات مختلف و فرصت کافی برای مصرف، تبدیل و فرآوری و نگهداری آنها شده و از طرف دیگر با برداشت به موقع کیفیت آنها به حداکثر رسیده و قابلیت مصرف، تبدیل و نگهداری خوبی پیدا می کنند (مسکوکی و همکاران،1385). انگور از جمله میوه های نافرازگرا12 می باشد یعنی اینکه تمام دوره رسیدن را در روی درخت طی می کند و پس از جدا شدن از آن روند رسیدن میوه متوقف می شود (راحمی، 1384؛ زمردی، 1384). بنابراین تعیین زمان برداشت انگور برای مصارف گوناگون دارای اهمیت زیادی است. اگر میوه نارس باشد اسید آن زیاد و رنگ و طعم خوبی نداشته و اگر بیش از حد رسیده باشد وارد مرحله پیری شده و کیفیت میوه و محصولات فرآوری آن پایین می آید (زمردی، 1384). معیارهای سنتی رسیدن انگور رنگ و مزه ی آن است در صورتی که مبنای معیارهای علمی و استاندارد، میزان ترکیبات شیمیایی آن می باشد. مقدار مواد جامد محلول و یا نسبت مواد جامد محلول به اسید دو معیار سنجش رسیدن انگور می باشد که بیشتر معیار دوم به عنوان شاخص رسیدن13 در بین کارشناسان شناخته می شود (مسکوکی و همکاران، 1385؛ زمردی، 1384؛ Kader, 1999). کادر 14 (1999)، کم ترین مقدار نسبت بریکس به اسید در حین رسیدن انگور را عدد 20 و کم ترین مقدار درجه ی بریکس با توجه به نوع محصول و محل برداشت را در محدوده ی 14 تا 5/17 درصد اعلام کرده است. اندازه ی عددی شاخص رسیدن، با توجه به موارد مصرف انگور از جمله تازه خوری، تولید آب میوه و کشمش متفاوت است (مسکوکی و همکاران، 1385). این شاخص بسته به رقم و شرایط آب و هوایی در انگورهای تازه خوری 20 و در انگورهایی که برای تهیه ی کشمش استفاده می شود 35 در نظر گرفته می شود (زمردی، 1384). شاخص های رسیدن از طریق آنالیزهای شیمیایی پپیچیده ترکیات معطر، ترکیبات فنلی، ترکیبات رنگی، قندها، اسیدها و pH بدست می آید. البته نمی توان فقط از یک شاخص استفاده نمود. ویژگی های عادی بلوغ مانند قند، اسید و pH مشخصات رسیدن در یک رقم با رقم دیگر فرق می کند. ترکیبات شیمیایی انگور به آرایش ژنتیکی ارقام وابسته بوده و تحت تأثیر شرایط محیطی و عملیات زراعی قرار می گیرد (Waston, 2003).
1-11- هدف از انجام تحقیق
انگور یکی از مهمترین میوه های خوراکی بوده که دارای موارد مصرف گسترده ای از تازه خوری، مربا، آب انگور، تولید کشمش، شیره انگور و ژل را دارد. با توجه به اینکه رقم ریش بابا قرمز برای تازه خوری استفاده می شود و درصد قند متوسطی دارد می توان با کاربرد تکنیک حلقه برداری و محلول پاشی اتفن درصد قند آن را افزایش داد. علاوه بر این با توجه به ریزش حبه ها در انگور رقم ریش بابا قرمز، با استفاده از تکنیک حلقه برداری می توان درصد ریزش حبه را کاهش داد. در مناطقی از کشورمان که فصل رشد کوتاه و یا پاییزهای زودرس دارند و همچنین در ارقامی از انگور که به روش خوابیده پرورش داده میشوند، کیفیت لازم و توسعه رنگ برای رسیدن کامل انگور فراهم نمیشود که با استفاده از کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن می توان این مشکل را برطرف نمود.
فصل دوم
بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن
انگور جزء میوه های نافرازگرا می باشد و خصوصیات کمی و کیفی میوه متأثر از تعداد زیادی فاکتورهای زنده و غیر زنده می باشد. بنابراین، هرگونه تلاشی که بتواند انجام شود برای حفظ میوه های انگور با خصوصیات کیفی بالا مانند: اندازه حبه، وزن، استحکام، شدت رنگ و یکنواختی خوشه، پس از برداشت و در طول بازاریابی برای تولید کنندگان انگور در جهت بازگشت سرمایه بسیار مهم خواهد بود (Marzouk and Kassem, 2011). راهکارهای مختلفی در جهت ارتقاء کمی و کیفی محصول انگور ارائه شده است. در این راستا عملیاتی نظیر اعمال سیستم صحیحی از هرس خشک، هرس سبز، تنک گل و خوشه و کم کردن تعداد حبه ها در خوشه راهکارهایی هستند که پیشنهاد شده اند (ناظمیه، 1372؛ نجاتیان، 1374). علاوه بر موارد ذکر شده عملیاتی نظیر حلقه برداری، کاربرد هورمون هایی نظیر اتفن و جیبرلین ها در سال های اخیر به عنوان راه های موثر در افزایش کیفیت و کمیت محصول انگور شناخته شده اند (Bhujbal and chaudhari, 1993). حلقه برداری عبارتست از برداشتن یک لایه از پوست که شامل آوندهای آبکش نیز باشد که معمولاً عرض حدود 5-2 میلیمتر را شامل شده و ضخامت آن به حدی باید باشد که صدمه ای به چوب نرساند. عمل حلقه برداری، برای مدتی کوتاه و موقت از انتقال مواد غذایی و هورمون های درونی ساخته شده از برگها به سایر نقاط مصرف کننده جلوگیری کرده و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988).
اتیلن یکی از عواملی است که بر روی کیفیت میوه و شدت رنگ موثر می باشد و اتفن از سال 1970 برای بهبود رنگ و تسریع بلوغ انگورها استفاده شده است (Cantina et al., 2007). در گیاهان این ترکیب، اتیلن آزاد کرده و به عنوان یک تنظیم کننده طبیعی رشد گیاهی، مسئول فعالیت فیزیولوژیکی محصول است. اتفن کاربرد های مختلفی برای محصولات کشاورزی دارد. برای مثال تحریک گلدهی، بازدارنده رشد رویشی و به عنوان عامل تنک، القاء مقاومت به سرمازدگی و بیماری ها، بهبود رسیدگی و بلوغ و بهبود رنگ میوه مورد استفاده قرار می گیرد (De Wilde, 1971). تحقیقات نشان داده اند که اتفن رنگ قرمز ارقام رنگی انگور را افزایش می دهد. گزارشات مبنی بر مصرف اتیلن و یا ترکیبات آزاد کننده اتیلن از جمله اتفن حاکی از آن است که این ترکیبات باعث تسریع مرحله تغییر رنگ حبه های انگور می گردد (El – Kereamy et al., 2003)، اما این به شرطی است که در دوره کوتاهی بلافاصله قبل از زمان طبیعی شروع رسیدگی حبه ها مصرف گردد (Chrvin et al., 2006 ).
2- 2- حلقه برداری
در طی سالیان متمادی پرورش دهندگان انگورهای رومیزی برای بهبود کیفیت و بازار پسندی میوه ها و تسریع و پیش رس کردن انگور روشهای مختلفی را ابداع کرده اند. حلقه برداری یکی از این روشهاست که برای افزایش تشکیل میوه، افزایش اندازه حبه، بهبود رنگ گیری و تسریع در رسیدگی میوه انگور به کار می رود (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری شامل برداشتن نوار باریکی از پوست تنه، بازو، شاخه بارده یکساله و اسپورها می باشد (شکل 2-1). این عمل باعث بروز فعالیت های فیزیولوژیکی متفاوتی شده که می تواند روی کمیت و کیفیت میوه انگور تاثیر بگذارد. با برداشته شدن یک نوار کامل از پوست (محل آوندهای آبکش) برای مدتی حرکت طبیعی مواد غذایی ساخته شده در برگها به سمت پایین حلقه متوقف می شود و میزان مواد هیدروکربنه و تعدادی از هورمونهای رشد در محل بالای زخم حلقه افزایش می یابند و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988). باقی گذاشتن قسمت کوچکی از پوست در محل حلقه برداری باعث برقراری ارتباط و تبادل مواد غذایی بین قسمت های بالا و پایین زخم شده و اثرات مفید این روش را شدیداً کاهش می دهد بر این اساس بایستی حلقه ای کامل از پوست عضو مورد نظر برداشته شود. بعد از التیام محل زخم اثرات حلقه برداری سریعاً کاهش می یابد. مرحله ای از رشد تاک که در آن عمل حلقه برداری انجام می گیرد به طور حتم مهمترین عامل تعیین کننده نوع و شدت اثر روی تاک می باشد (دولتی بانه، 1381).
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری
معمولاً از چاقو های دو تیغه تیز با فاصله 4 میلی متر از هم برای این کار استفاده می شود (شکل 2-2). در حلقه برداری فقط پوست شاخه و یا تنه به طور کامل برداشته می شود و نبایستی آسیبی به بافت چوب وارد گردد.
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور
2-2- 2- اهداف حلقه برداری
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه
در ارقام انگور بیدانه مانند کشمشی و پرلت و در ارقامی که به طور ژنتیکی بواسطه ريزش گل و حبه، از توليد ميوه پايين برخوردار مي باشند از حلقه برداری برای افزایش درصد تشکیل میوه استفاده می شود. به این منظور حلقه برداری قبل از ریزش طبیعی گلها، در طی گلدهی تا بلافاصله بعد از آن، انجام می گیرد. حلقه برداری در ارقام دانه دار انگور در این مرحله تاثیری روی بهبود و افزایش تشکیل میوه نداشته است و در عوض تعداد حبه هاي ريز بيدانه ( شات بری) را افزایش می دهد. حلقه‌برداري رقم ياقوتي در مرحله تمام گل، باعث افزايش وزن حبه، خوشه و تعداد حبه در خوشه شده است (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری قبل از تشکیل میوه، درصد میوه بندی را بهبود می بخشد (Brown et al., 1988)، حلقه برداری بعد از تشکیل میوه تاثیر مثبت روی اندازه حبه دارد (Carreno et al., 1998) و حلقه برداری در شروع مرحله رسیدن رنگ پوست و رسیدن حبه را افزایش می دهد (Carreno et al., 1998). مصطفی و صالح15 (2006) گزارش کردند که حلقه برداری در ترکیب با محلول پاشی پتاسیم تعداد کل میوه و عملکرد هر درخت را افزایش می دهد.
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه
بیشترین کاربرد حلقه برداری در افزایش اندازه حبه های ارقام بیدانه می باشد. برای نیل به این هدف بهترین زمان حلقه برداري درست بعد از ریزش طبیعی گلها می باشد. با به تاخیر افتادن این زمان میزان افزایش وزن و اندازه حبه ها نیز کاهش می یابد. از آنجایی که حلقه برداری، اندازه ی حبه ها را بدون طویل تر کردن محور خوشه افزایش می دهد، اغلب خوشه های متراکمي ایجاد می شودکه بایستی با تنک خوشه های بسیار متراکم، خیلی کوچک و بدشکل علاوه بر متعادل کردن بار تاک باعث بهبود کیفیت میوه ها نیز شد. حلقه برداری در ارقام دانه دار به منظور افزایش اندازه حبه ها معمولا انجام نمی گیرد. حلقه‌برداري از تنه، شاخه‌هاي بارده و بازوهای انگور بیدانه سفید در مرحله رشد حبه‌ها سبب افزايش اندازه و وزن حبه‌ها، وزن خوشه و عملكرد كل هر تاك شده است و همچنين افزايش وزن كشمش را در پي داشته است (دولتی بانه، 1381). علل تاثیر حلقه برداری بر افزایش وزن حبه و خوشه را می توان به دو فرایند مربوط دانست. اول اینکه حلقه برداری باعث بلوکه شدن مواد فتوسنتزی در تاج بوته انگور شده و از انتقال آنها به ریشه جلوگیری می کند که این خود باعث افزایش غلظت کربوهیدراتها و حرکت آنها به سمت خوشه می شود (Williams and Ayars, 2005; Wright, 2000). دوم اینکه حلقه برداری به طور غیر مستقیم و با کاهش رشد ریشه، سبب کند شدن حرکت آب و املاح معدنی و تنظیم کننده های رشد از ریشه ها به سمت تاج بوته انگور و در نهایت مریستم های انتهایی ساقه شده و به این ترتیب از رشد رویشی بوته ها ممانعت می کند، با کاهش رشد رویشی، میزان کربوهیدرات بیشتری به حبه ها و خوشه ها اختصاص یافته و موجب افزایش وزن آنها می شود (Williams and Ayars, 2005). دوکوزلیان و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

مرکز آموزش های نیمه حضوری
دانشکده کشاورزی
گروه باغبانی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم باغبانی- میوه کاری
عنوان:
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
اساتید راهنما:
دکتر رسول جلیلی مرندی
دکتر حامد دولتی بانه
استاد مشاور:
دکتر محسن اسمعیلی
پژوهشگر:
رضا زارعی
مهرماه 91
تقدیم به:
پدر بزرگوار و مادر مهربانم که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنی رویشان سرمایه جاودانگی زندگی من بوده است. در برابر وجود پر مهرشان زانوی ادب بر زمین می نهم و با دلی سرشار از عشق و محبت بر دستانشان بوسه می زنم
و
تقدیم به برادر و خواهر عزیزم که وجودشان مایه دلگرمی من است.

تقدیر و تشکر
حمد و سپاس بی کران خداوندی را که در نهاد آدمیان شراره های حقیقت جویی و علم آموزی را برافروخت و نعمت نوشیدن جرعه ای از دریای بی منتهای علم لایزال خویش را بر من ارزانی فرمود. اکنون که به یاری خداوند متعال توفیق انجام این پایان نامه را یافته ام، به حکم ادب و وظیفه بر خود لازم می دانم از تمامی عزیزانی که مرا در این راه یاری نموده اند، هر چند خیلی کوتاه تشکر و قدردانی کنم.
بدین وسیله از اساتید محترم راهنمایم آقایان دکتر رسول جلیلی مرندی و دکتر حامد دولتی بانه و استاد گرامی آقای دکتر محسن اسمعیلی که با راهنمایی های ارزشمند خویش راهگشای این تحقیق بوده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم.
از اساتید محترم داور آقای دکتر علیرضا فرخزاد و سرکار خانم دکتر جبارزاده که زحمت بازخوانی و داوری این پایان نامه را قبول فرمودند سپاسگزارم.
از کارشناس محترم گروه باغبانی، آقای مهندس تقی لو و کارکنان محترم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی آقای مهندس حسنی و آقای علیزاده که مرا در انجام این تحقیق یاری نموده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم. از سرکار خانم مهندس ابراهیمی تازه کندی ، کلیه همکلاسی های گرامی و دوستان عزیزم آقایان علی مشمول، بابک گردانیان، سجاد نوری و وحید اکبری که به نحوی در اجرای این تحقیق مرا یاری نموده اند سپاسگزارم.
رضا زارعی
مهرماه 1391
صفحه فهرست مطالب عنوان
فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان……………………………………………………………………………………………………….. 1
1-2- منشا و تاریخچه انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 1
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
1-4- رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-6- میزان تولید انگور در جهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-8- آناتومی حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5
1-9- دوره های رشد و رسیدن انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………. 7
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-10- رسیدن انگور و معیار آن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-11- هدف از انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
فصل دوم: بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن………………………………………………………………………………………………………………………. 9
2- 2- حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
2-2- 2- اهداف حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 12
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 12
2- 2- 2- 3- زودرسی و رنگ گیری حبه ها…………………………………………………………………………………………………………………………… 13
2- 2- 3- افزایش مواد فتوسنتزی در اثر حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………….. 13
2- 2- 4- حلقه برداری و ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی……………………………………………………………………………………………………… 14
2- 2- 5- اثرات تضعیف کنندگی حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2- 2- 6- بستن قاعده شاخه های سبز سال جاری…………………………………………………………………………………………………………………. 15
2- 3- اسیدهای آلی در حبه انگور…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 1- متابولیسم تارتاریک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 2- متابولیسم مالیک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
2- 4- اتیلن و تاریخچه اتیلن در زیست شناسی گیاهی……………………………………………………………………………………………………………. 20
2- 4- 1- اتیلن ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
2- 4- 2- اتیلن و کیفیت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
2- 4- 3- بیوسنتز اتیلن: مکانیسم و تنظیم…………………………………………………………………………………………………………………………….. 22
2- 4- 4- مکانیسم سنتز اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 22
2- 4- 5- اثرات مفید اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 24
2- 4- 6- اثرات زیان آور اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 25
2- 4- 7- اثرات اتیلن روی ظاهر میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 8- اثرات اتیلن روی بافت میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 9- تأثیر اتیلن روی عطر و طعم میوه……………………………………………………………………………………………………………………………… 26
2- 4- 10- اثرات اتیلن روی فنول کل و ظرفیت آنتی اکسیدانی…………………………………………………………………………………………… 26
2- 5- اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 27
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 6- سنتز فلاونوئید در انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2- 6- 1- تجمع فلاونوئیدها در حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………….. 29
2- 6- 2- تجمع فلاونوئید در بذر انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………. 30
2- 6- 3- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور ……………………………………………………………………………………………………………………………. 31
فصل سوم: مواد و روش ها
3- 1- ماده گیاهی و تیمار حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………. 34
3- 2- تیمار اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 34
3- 3- طرح آزمایشی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 34
3- 4- آزمون‌هاي كيفي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
3- 4-1- اندازه‌گيري مواد جامد قابل حل كل عصاره میوه (TSS)…………………………………………………………………………………………. 35
3- 4-2- اندازه‌گيري اسيدهای قابل تيتراسيون (TA)…………………………………………………………………………………………………………….. 35
3- 4-3- اندازه گیری ضریب رسیدگی میوه (TSS/TA)………………………………………………………………………………………………………. 36
3- 4-4- اندازه گیری pH آب میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 5- تعیین سفتی بافت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 6- اندازه گیری رنگ میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- اندازه گيري محتوای فنل كل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- 1- تهيه محلول كربنات سديم………………………………………………………………………………………………………………………………….. 38
3- 4- 7- 2- رسم منحنی استاندارد اسيد گاليك……………………………………………………………………………………………………………………. 38
3- 4- 8- تعیین ميزان فعالیت آنتی اکسیدان کل عصاره ميوه……………………………………………………………………………………………….. 39
3- 4- 9- اندازه گیری ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
3- 4- 10- اندازه گیری طول و عرض خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………. 40
صفحه فهرست مطالب عنوان
3- 4- 11- اندازه گیری وزن بیست حبه و خوشه……………………………………………………………………………………………………………………. 40
3- 5- تجزیه و تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
فصل چهارم: نتایج
4- 1- نتایج حلقه برداری و محلول پاشی اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی اندازه گیری شده میوه انگور ریش بابا قرمز در زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 41
4- 2- مواد جامد محلول……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 43
4- 3- اسیدهای قابل تیتراسیون……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 4- ضریب رسیدگی میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 44
4- 5- pH آب میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 45
4- 6- طول خوشه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
4- 7- عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
4- 8- وزن 20 حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 46
4- 9- وزن خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 46
4- 10- ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 47
4- 11- سفتی بافت حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..48
4- 12- ترکیبات فنولی کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 49
4- 13- آنتی اکسیدان کل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 49
4- 14- تغییرات رنگ میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50
فصل پنجم: بحث
5- 1- مواد جامد محلول،اسیدیته کل، pH آب میوه و ضریب رسیدگی…………………………………………………………………………………. 53
5- 2- طول و عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
صفحه فهرست مطالب عنوان
5- 3- وزن بیست حبه و خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
5- 4- ریزش حبه و سفتی بافت………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56
5- 5- ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدان کل………………………………………………………………………………………………………………………………. 58
5- 6- رنگ میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60
5- 7- نتیجه گیری کلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62
پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 63
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
صفحه فهرست شکل ها عنوان
شکل 1-1- توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)………………………….4
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی………………… 5
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت…………………………………………………… 6
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور…………………………………………………………………………………………………………………….. 11
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور……………………………………………………………………………………………………….11
شکل 2- 3- مسیر پیشنهادی برای سنتز تارتاریک اسید از آسکوربیک اسید در انگور………………………………………………………….. 17
شکل 2- 4- متابولیسم مالیک اسید در انگور……………………………………………………………………………………………………………………………. 19
شکل 2- 5- ساختار اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 20
شکل 2- 6- مسیر بیوسنتز و تنظیم اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………… 23
شکل 2- 7- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور…………………………………………………………………………………………………………………………. 32
شکل 3-1- دیاگرام فضای رنگی هانتر (L, a, b)……………………………………………………………………………………………………………………. 37
صفحه فهرست نمودار ها عنوان
نمودار 3-1- منحنی جذب استاندارد اسید گالیک…………………………………………………………………………………………………………………… 39
نمودار 3-2- منحنی جذب استاندارد سولفات آهن…………………………………………………………………………………………………………………… 40
نمودار 4- 1- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان مواد جامد محلول میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………. 43
نمودار 4- 2- اثر حلقه برداری بر محتوای اسیدهای قابل تیتراسیون میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………… 44
نمودار 4-3- اثر غلظت اتفن بر محتواي اسيدهاي قابل تيتراسيون ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………….. 44
نمودار 4- 4- اثر حلقه برداری بر ضریب رسیدگی میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 5- اثر غلظت اتفن بر ضریب رسیدگی ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 6- اثر حلقه برداری بر وزن 20 حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………… 46
نمودار 4- 7- اثر حلقه برداری بر وزن خوشه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 8- اثر حلقه برداری بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 9- اثر غلظت اتفن بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………. 48
نمودار 4- 10- اثر غلظت اتفن بر سفتی بافت ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 48
نمودار 4- 11- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان ترکیبات فنولی کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………….. 49
نمودار 4- 12- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان آنتی اکسیدان کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………. 50
نمودار 4- 13- اثر حلقه برداری بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………….. 51
نمودار 4- 14- اثر حلقه برداری بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………. 51
نمودار 4- 15- اثر اتفن بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 52
نمودار 4- 16- اثر اتفن بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………… 52
صفحه فهرست جداول عنوان
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی…………………………………………………………………………………… 3
جدول 4-1- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-2- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-3- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر شاخص های رنگ انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 50
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
چکیده
انگور رقم ریش بابا، یکی از محبوب ترین ارقام تازه خوری کشت شده در ایران است، اما بطور معمول حبه ها از رنگ ضعیفی برخوردارند. در این پژوهش اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’ مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. بدین منظور حلقه برداری بر روی شاخه های سال جاری حامل خوشه در دو سطح (حلقه برداری و بدون حلقه برداری ) و محلول پاشی با اتفن در سه سطح ( صفر، 150 و 300 میلی گرم در لیتر ) بر روی خوشه ها در مرحله تغییر رنگ حبه اعمال شد. پارامترهای ارزیابی شده شامل میزان مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون، ضریب رسیدگی، pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه، وزن 20 حبه و خوشه، ریزش حبه، سفتی بافت، آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و رنگ حبه ها بود. نتایج بدست آمده نشان داد کم ترین میزان مواد جامد محلول و ضریب رسیدگی در تیمار شاهد بدست آمد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن به طور معنی داری اسیدیته قابل تیتراسیون را کاهش داد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه اثر معنی داری نداشت. بیشترین میزان وزن حبه و خوشه در تیمار حلقه برداری بدست آمد، در صورتی که تیمار اتفن بر وزن حبه وخوشه موثر نبود. تیمار حلقه برداری بطور معنی داری باعث کاهش ریزش حبه شد در حالی که تیمار 150 میلی گرم در لیتر اتفن ریزش حبه را در مقایسه با شاهد افزایش داد. تیمار اتفن سفتی بافت حبه را کاهش داد در صورتی که تیمار حلقه برداری بر این ویژگی اثر معنی داری نداشت. محلول پاشی اتفن و حلقه برداری اثر معنی داری بر میزان آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و میزان رنگ حبه ها داشت. تیمار حلقه برداری بالاترین سطح آنتی اکسیدان کل را بوجود آورد. تیمار حلقه برداری با 300 میلی گرم در لیتر بالاترین مقدار فنول های کل را بوجود آورد. تیمار اتفن 150 میلی گرم در لیتر کمترین مقدار روشنایی و بیشترین نسبت قرمزی به سبزی را بوجود آورد. کاربرد حلقه برداری و اتفن، تجمع رنگدانه را در پوست حبه های انگور افزایش می دهد و رسیدن میوه را تسریع می کند و این امر برای جلوگیری از ترک خوردگی توسط باران نیز مهم است. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از حلقه برداری و اتفن می تواند به عنوان راهبرد موُثری در تکنولوژی قبل از برداشت میوه انگور معرفی گردد. مطابق با نتایج، چنانچه حلقه برداری و مواد اتیلن زا (اتفن) با غلظت بهینه و در زمان مناسب بر روی انگور رقم ریش بابا قرمز بکار برده شود رنگ و کیفیت مطلوب در میوه حاصل خواهد شد.
کلید واژه ها: انگور، حلقه برداری، اتفن، خواص کمی و کیفی، ترکیبات فنولی کل، آنتی اکسیدان کل، رنگ میوه
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان
میوه ها و سبزی ها از مهمترین منابع غذایی بشر و در حقیقت تأمین کننده ویتامین های مورد نیاز بدن بوده و برای حفظ سلامتی انسان ضروری هستند. همچنین محصولات با ارزشی هستند که حتی در زمین های کوچک نیز سود اقتصادی خوبی دارند (Shahi et al., 2003). در تغدیه انسان سه مطلب اساسی مورد توجه است: نخست این که غذا باید از نظر کمی بتواند احتیاجات بدن از نظر کالری (در ارتباط با فعالیت بدنی) را برطرف نموده و موجب رفع گرسنگی شود. دوم، غذا باید از نظر کیفی متعادل باشد؛ بدین معنی که مقادیر کافی از پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و غیره را، که بدن ممکن است در اثر کمبود هر یک از آنها مبتلا به سوء تغذیه شود، تأمین کند. سوم، دارای اثرات سوء نباشد. میوه ها و سبزی ها به عنوان گروه مهمی از مواد غذایی، می توانند برای رسیدن به هر سه هدف فوق کمک کنند، ولی روشن است که اهمیت یک سبزی یا میوه خاص بستگی به ترکیبات ویژه موجود در آن دارد. میوه ها و سبزی ها به عنوان بخش مهمی از منابع غذایی انسان از اهمیت ویژه ای برخوردارند و بشر از همان ابتدای پیدایش جهت تأمین قسمتی از غذای خود از این محصولات استفاده می کرده است. امروزه، استفاده از فرآورده های باغبانی در رژیم غذایی به طور گسترده ای مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش های علم نوین تغذیه ثابت کرده است که مصرف میوه و سبزی سبب پیشگیری از ابتلاء به بسیاری از بیماری های رایج می شود. بنابراین، در کشورهای توسعه یافته مردم در رژیم غذایی خود از میوه و سبزی بیش از فرآورده های دامی استفاده می کنند (اثنی عشری و زکایی خسروشاهی، 1387).
1-2- منشا و تاریخچه انگور
انگور یکی از مهمترین میوه هایی است که از زمان های بسیار قدیم مورد استفاده بشر قرار گرفته است. ارقام تجاری انگور عمدتاً از گونه ویتیس وینیفرا1 بوده که منشا آن منطقه ای در جنوب اروپا بین دریای سیاه و دریای خزر گزارش شده است (ظهوری و همکاران، 1385). تاریخچه کشت انگور در ایران از حدود 2000 سال قبل از میلاد معمول بوده و به ویژه در دوران هخامنشی از محصولات فرعی آن استفاده می گردید. با توجه به اینکه موطن اصلی انگور را مناطق بین دریای سیاه و دریای خزر معرفی نموده اند، بنابراین قسمت شمالی ایران خاستگاه انگور بشمار می آید و گونه های وحشی آن در مناطق ذکر شده موجود می باشد.
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور
انگور به لحاظ گیاه شناسی متعلق به خانواده ویتاسه2 بوده که حاوی 10 جنس می باشد و ارقام تجاری انگور در جنس ویتیس3 قرار دارند. جنس ویتیس تنها جنس مطلوب از لحاظ اقتصادی و خوراکی است که دارای دو زیر جنس موسکادینا با40=n2 و ائوویتیس 38=n2 (جلیلی مرندی، 1388) و چندین گونه مهم از جمله ویتیس وینیفرا4 یا انگورهای اروپایی، ویتیس آمورنسیس5 یا انگورهای آسیایی و انگورهای آمریکایی مانند ویتیس ریپاریا6 و ویتیس لابروسکا7 می باشد. انگورهای مورد کشت و کار در ایران از نوع انگورهای وینیفرا (اروپایی) می باشند (جلیلی مرندی 1384؛Hulme, 1970 ). انگور درختچه ای خزاندار، بندرت همیشه سبز و بالارونده، بوسیله پیچکها با مغز ساقه قهوه ای است که در محل بندها بوسیله دیافراگم قطع گردیده و دارای برگ های ساده، دندانه دار معمولاً کنگره ای بندرت مرکب پنجه ای، گل های کامل و میوه از نوع سته می باشد (رسول زادگان، 1375).
1-4- رقم ریش بابا قرمز
رقمی است قوی با رشد متوسط، بارآوری منظم و زیاد، با شاخه های خشبی کلفت و نسبتاً طویل با مقطع دایره ای شکل، ترد و آبدار با سفتی زیاد، درصد قند متوسط (8/17 درصد) و میزان اسید (65/4 گرم در لیتر).به علت ضخیمی پوست حبه برای تهیه ی آونگ (ملاخ) مورد استفاده قرار می گیرد (علیزاده، 1383).
1- 5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور
ارزش انگور به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه خوری و تهیه کشمش، کنسانتره، آب میوه، فرآورده
های تخمیری، مربا، شیره و روغن هسته انگور بسیار بالاست و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده ایفا می کند. علاوه بر این، فرآورده های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین نیز از انگور تهیه می شود (Carreno et al., 1997). تقریباً 71% از تولید انگور برای شراب، 27% به صورت تازه خوری و 2% به صورت میوه خشک شده مورد استفاده قرار می گیرد (Kunkee and Goswell, 1996). انگور از مرحله غوره یعنی زمانی که میوه در اوج رشد و نمو است تا مرحله کاملاً رسیده و بعد از آن قابل استفاده می باشد (مختاریان و همکاران، 1379). جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی را نشان می دهد.
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی (از وزارت کشاورزی ایالت متحده،
خدمات پژوهشی کشاورزی، 2005).
ترکیبات در 100 گرمواحدماده غذاییانگورهای آمریکاییانگورهای اروپایی3/815/80گرمآب6769کیلو کالریانرژی63/072/0گرمپروتئین35/016/0گرمچربی9/09/0گرمفیبر1/171/18گرمکربوهیدرات1410میلی گرمکلسیم29/036/0میلی گرمآهن57میلی گرممنیزیم1020میلی گرمفسفر191191میلی گرمپتاسیم22میلی گرمسدیم04/007/0میلی گرمروی04/013/0میلی گرممس72/071/0میلی گرممنگنز48/10میلی گرمویتامین ث09/007/0میلی گرمتیامین06/007/0میلی گرمریبوفلاوین30/019/0میلی گرمنیاسین11/009/0میلی گرمویتامین B619/019/0میلی گرمویتامینE50/057/0گرماسیدهای آمینه131111mcgکارتنوئیدها1-6- میزان تولید انگور در جهان
بر اساس آخرین اطلاعات منتشره از سوی سازمان خوار و بار جهانی مقدار کل تولید انگور در جهان در سال 2009 برابر 67557199 تن بوده است. در بین کشورهای جهان ایتالیا با تولید 8242500 تن رتبه اول، چین با تولید 8039091 تن رتبه دوم و آمریکا نیز با تولید 4611660 تن، رتبه سوم تولید جهانی را داراست. بر طبق این آمار، ایران با تولید 1876850 تن مقام دهم را به خود اختصاص داده است (FAO, 2009).
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران
سطح زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 1/92 درصد آن درختان بارور مو می باشند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387). استان فارس با سهم 8/20 درصد از سطح بارور تاکستان های کشور در جایگاه نخست قرار دارد. استان های خراسان رضوی، قزوین، آذربایجان غربی، زنجان، همدان و آذربایجان شرقی به ترتیب با 2/12، 2/11، 4/7، 7، 1/6 و 9/5 درصد سهم به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387).
شکل 1-1: توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)
1-8- آناتومی حبه انگور
میوه انگور به صورت یک حبه است که حبه ها با اتصال به ساقه از طریق دم8، خوشه را تشکیل می دهند. قسمت های اصلی یک حبه شامل پوست، گوشت و دانه یا جنین رشد نیافته می باشد (شکل 1).
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی (Coombe, 2001).
خارجی ترین لایه حبه، پوست که 5 تا 10 درصد وزن آن را شامل می شود دارای اپیدرم خارجی و 6 تا 10 لایه درونی با دیواره های ضخیم می باشد (Winkler et al., 1974). تعداد این لایه ها و حجم سلول های تشکیل دهنده آن به رقم انگور بستگی دارد. اپیدرم خارجی پوست با لایه هایی از سلول های مرده به نام لایه کوتیکول با خاصیت آبگریزی پوشانده شده است و مواد تشکیل دهنده آن شامل مواد رنگی (رنگدانه های قرمز و زرد)، تانین، مواد معطر، پتاسیم و سایر مواد معدنی است. گوشت میوه حدود 80 تا 90 درصد وزنی حبه را تشکیل می دهد. این بخش شامل 25 تا 30 لایه سلول پر از عصاره و شیره گیاهی است که در زیر پوست قرار دارند. دانه ها در مرکز حبه قرار دارند و تعداد آنها بین 2 تا 4 عدد است (Ollat et al., 2002).

1- 9- دوره های رشد و رسیدن انگور
همزمان با رشد حبه، بروز تغییرات در اندازه، ترکیبات، رنگ، بافت و طعم آغاز می شود. مشخص شده که روند تغییرات قطر، طول و وزن حبه ها در ارقام دانه دار از نوع سیگموئید مضاعف9 و در ارقام انگور بیدانه، از نوع سیگموئید ساده10 می باشد (Coombe, 1992). در انگور های دانه دار، رشد و نمو دانه شامل سه مرحله مجزا (رشد سریع، فاز تاخیری و رشد نهایی است) ولی در انگورهای بیدانه فاز تاخیری خیلی واضح نیست. هر کدام از مراحل متوالی با فاز کاهشی یا توقف رشد از هم جدا می گردند. به طوری که رشد حبه های انگور را می توان در سه مرحله مجزای زیر بررسی کرد (Conde et al., 2007).
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت (Coombe, 2001).
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه
رشد سریع حبه ها بلافاصله پس از گلدهی در یک فاصله زمانی قابل مشاهده است. در طی این مدت رشد حبه ها توأماً حاصل از تقسیم و رشد سلولی بوده و بافت حبه سفت و رنگ آن در حضور کلروفیل سبز می باشد. از طرفی میزان قند در حد پایین بوده در صورتی که مقدار اسیدهای آلی در حال افزایش است. چندین ترکیب دیگر مثل مواد معدنی، آمینو اسیدها، ریز مغذی ها وترکیبات آروماتیک در طی مرحله اول رشد حبه تجمع می یابند و کیفیت حبه انگور را تحت تاثیر قرار می دهند (Conde et al., 2007). برای اکثر رقم ها این مرحله حدود 3 تا 4 هفته طول می کشد.
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه
رشدحبه در این مرحله به طور محسوس پایین بوده و تجمع اسیدهای آلی به بیش ترین مقدار خود می رسد. با وجود آنکه حبه سفتی خود را حفظ می کند ولی ناپدید شدن کلروفیل شروع می شود. طول این دوره وابسته به فصل و رقم انگور بوده و از 1 تا 6 هفته متغیر است.
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه
از سرگیری دومین مرحله رشد سریع و آغاز رسیدن در ابتدای این مرحله صورت می گیرد. در ابتدای این مرحله تغییراتی رخ می دهد که از آنها با عبارات (تغییر رنگ حبه) یا عبارت فرانسوی (وریزن)11 به معنی آغاز تغییرات در رنگ، عموماً برای تشریح تغییرات قابل توجه استفاده می شود. علاوه بر آن در این مرحله حبه نرم تر شده و کلروفیل خود را از دست می دهد و در رقم های رنگی، رنگدانه ها در پوست نمایان می شود. از طرفی تجمع قند آغاز شده و اسیدهای آلی کاهش می یابد و اجزاء معطر و طعم دار نیز در میوه ظاهر می گردد. رشد میوه در این مرحله محدود به رشد سلولی بوده و مدت آن حدود 6 تا 8 هفته طول می کشد. در مرحله رسیدگی تغییرات زیادی اتفاق افتاده که نه تنها باعث بهبود کیفیت میوه نمی شود، بلکه میوه ها سریعاً مقاومت خود را به حمل و نقل، آلودگی های قارچی، کاهش مقدار آب و سایر صدمات از دست می دهند. در تعدادی از ارقام حساسیت به ریزش حبه افزایش می یابد. در این مرحله مقدار فروکتوز از گلوکز بیشتر است (Coombe, 1992).
1-10- رسیدن انگور و معیار آن
رسیدن، علاوه از آنکه پدیده ی مهم در زندگی میوه می باشد در آن، اندامی غیر قابل خوراکی و در حال بلوغ فیزیولوزیکی به حالتی پسندیده از نظر بویایی و چشایی تبدیل شده و آن نشانه پایان نمو و آغاز پیری و به طور طبیعی رویدادی برگشت ناپذیر است (راحمی، 1384). برداشت به موقع محصولات کشاورزی بویژه سبزی ها و میوه ها از حساسیت بسیار زیادی برخوردار است. از یک طرف سبب ایجاد فاصله زمانی مناسب بین برداشت محصولات مختلف و فرصت کافی برای مصرف، تبدیل و فرآوری و نگهداری آنها شده و از طرف دیگر با برداشت به موقع کیفیت آنها به حداکثر رسیده و قابلیت مصرف، تبدیل و نگهداری خوبی پیدا می کنند (مسکوکی و همکاران،1385). انگور از جمله میوه های نافرازگرا12 می باشد یعنی اینکه تمام دوره رسیدن را در روی درخت طی می کند و پس از جدا شدن از آن روند رسیدن میوه متوقف می شود (راحمی، 1384؛ زمردی، 1384). بنابراین تعیین زمان برداشت انگور برای مصارف گوناگون دارای اهمیت زیادی است. اگر میوه نارس باشد اسید آن زیاد و رنگ و طعم خوبی نداشته و اگر بیش از حد رسیده باشد وارد مرحله پیری شده و کیفیت میوه و محصولات فرآوری آن پایین می آید (زمردی، 1384). معیارهای سنتی رسیدن انگور رنگ و مزه ی آن است در صورتی که مبنای معیارهای علمی و استاندارد، میزان ترکیبات شیمیایی آن می باشد. مقدار مواد جامد محلول و یا نسبت مواد جامد محلول به اسید دو معیار سنجش رسیدن انگور می باشد که بیشتر معیار دوم به عنوان شاخص رسیدن13 در بین کارشناسان شناخته می شود (مسکوکی و همکاران، 1385؛ زمردی، 1384؛ Kader, 1999). کادر 14 (1999)، کم ترین مقدار نسبت بریکس به اسید در حین رسیدن انگور را عدد 20 و کم ترین مقدار درجه ی بریکس با توجه به نوع محصول و محل برداشت را در محدوده ی 14 تا 5/17 درصد اعلام کرده است. اندازه ی عددی شاخص رسیدن، با توجه به موارد مصرف انگور از جمله تازه خوری، تولید آب میوه و کشمش متفاوت است (مسکوکی و همکاران، 1385). این شاخص بسته به رقم و شرایط آب و هوایی در انگورهای تازه خوری 20 و در انگورهایی که برای تهیه ی کشمش استفاده می شود 35 در نظر گرفته می شود (زمردی، 1384). شاخص های رسیدن از طریق آنالیزهای شیمیایی پپیچیده ترکیات معطر، ترکیبات فنلی، ترکیبات رنگی، قندها، اسیدها و pH بدست می آید. البته نمی توان فقط از یک شاخص استفاده نمود. ویژگی های عادی بلوغ مانند قند، اسید و pH مشخصات رسیدن در یک رقم با رقم دیگر فرق می کند. ترکیبات شیمیایی انگور به آرایش ژنتیکی ارقام وابسته بوده و تحت تأثیر شرایط محیطی و عملیات زراعی قرار می گیرد (Waston, 2003).
1-11- هدف از انجام تحقیق
انگور یکی از مهمترین میوه های خوراکی بوده که دارای موارد مصرف گسترده ای از تازه خوری، مربا، آب انگور، تولید کشمش، شیره انگور و ژل را دارد. با توجه به اینکه رقم ریش بابا قرمز برای تازه خوری استفاده می شود و درصد قند متوسطی دارد می توان با کاربرد تکنیک حلقه برداری و محلول پاشی اتفن درصد قند آن را افزایش داد. علاوه بر این با توجه به ریزش حبه ها در انگور رقم ریش بابا قرمز، با استفاده از تکنیک حلقه برداری می توان درصد ریزش حبه را کاهش داد. در مناطقی از کشورمان که فصل رشد کوتاه و یا پاییزهای زودرس دارند و همچنین در ارقامی از انگور که به روش خوابیده پرورش داده میشوند، کیفیت لازم و توسعه رنگ برای رسیدن کامل انگور فراهم نمیشود که با استفاده از کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن می توان این مشکل را برطرف نمود.
فصل دوم
بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن
انگور جزء میوه های نافرازگرا می باشد و خصوصیات کمی و کیفی میوه متأثر از تعداد زیادی فاکتورهای زنده و غیر زنده می باشد. بنابراین، هرگونه تلاشی که بتواند انجام شود برای حفظ میوه های انگور با خصوصیات کیفی بالا مانند: اندازه حبه، وزن، استحکام، شدت رنگ و یکنواختی خوشه، پس از برداشت و در طول بازاریابی برای تولید کنندگان انگور در جهت بازگشت سرمایه بسیار مهم خواهد بود (Marzouk and Kassem, 2011). راهکارهای مختلفی در جهت ارتقاء کمی و کیفی محصول انگور ارائه شده است. در این راستا عملیاتی نظیر اعمال سیستم صحیحی از هرس خشک، هرس سبز، تنک گل و خوشه و کم کردن تعداد حبه ها در خوشه راهکارهایی هستند که پیشنهاد شده اند (ناظمیه، 1372؛ نجاتیان، 1374). علاوه بر موارد ذکر شده عملیاتی نظیر حلقه برداری، کاربرد هورمون هایی نظیر اتفن و جیبرلین ها در سال های اخیر به عنوان راه های موثر در افزایش کیفیت و کمیت محصول انگور شناخته شده اند (Bhujbal and chaudhari, 1993). حلقه برداری عبارتست از برداشتن یک لایه از پوست که شامل آوندهای آبکش نیز باشد که معمولاً عرض حدود 5-2 میلیمتر را شامل شده و ضخامت آن به حدی باید باشد که صدمه ای به چوب نرساند. عمل حلقه برداری، برای مدتی کوتاه و موقت از انتقال مواد غذایی و هورمون های درونی ساخته شده از برگها به سایر نقاط مصرف کننده جلوگیری کرده و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988).
اتیلن یکی از عواملی است که بر روی کیفیت میوه و شدت رنگ موثر می باشد و اتفن از سال 1970 برای بهبود رنگ و تسریع بلوغ انگورها استفاده شده است (Cantina et al., 2007). در گیاهان این ترکیب، اتیلن آزاد کرده و به عنوان یک تنظیم کننده طبیعی رشد گیاهی، مسئول فعالیت فیزیولوژیکی محصول است. اتفن کاربرد های مختلفی برای محصولات کشاورزی دارد. برای مثال تحریک گلدهی، بازدارنده رشد رویشی و به عنوان عامل تنک، القاء مقاومت به سرمازدگی و بیماری ها، بهبود رسیدگی و بلوغ و بهبود رنگ میوه مورد استفاده قرار می گیرد (De Wilde, 1971). تحقیقات نشان داده اند که اتفن رنگ قرمز ارقام رنگی انگور را افزایش می دهد. گزارشات مبنی بر مصرف اتیلن و یا ترکیبات آزاد کننده اتیلن از جمله اتفن حاکی از آن است که این ترکیبات باعث تسریع مرحله تغییر رنگ حبه های انگور می گردد (El – Kereamy et al., 2003)، اما این به شرطی است که در دوره کوتاهی بلافاصله قبل از زمان طبیعی شروع رسیدگی حبه ها مصرف گردد (Chrvin et al., 2006 ).
2- 2- حلقه برداری
در طی سالیان متمادی پرورش دهندگان انگورهای رومیزی برای بهبود کیفیت و بازار پسندی میوه ها و تسریع و پیش رس کردن انگور روشهای مختلفی را ابداع کرده اند. حلقه برداری یکی از این روشهاست که برای افزایش تشکیل میوه، افزایش اندازه حبه، بهبود رنگ گیری و تسریع در رسیدگی میوه انگور به کار می رود (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری شامل برداشتن نوار باریکی از پوست تنه، بازو، شاخه بارده یکساله و اسپورها می باشد (شکل 2-1). این عمل باعث بروز فعالیت های فیزیولوژیکی متفاوتی شده که می تواند روی کمیت و کیفیت میوه انگور تاثیر بگذارد. با برداشته شدن یک نوار کامل از پوست (محل آوندهای آبکش) برای مدتی حرکت طبیعی مواد غذایی ساخته شده در برگها به سمت پایین حلقه متوقف می شود و میزان مواد هیدروکربنه و تعدادی از هورمونهای رشد در محل بالای زخم حلقه افزایش می یابند و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988). باقی گذاشتن قسمت کوچکی از پوست در محل حلقه برداری باعث برقراری ارتباط و تبادل مواد غذایی بین قسمت های بالا و پایین زخم شده و اثرات مفید این روش را شدیداً کاهش می دهد بر این اساس بایستی حلقه ای کامل از پوست عضو مورد نظر برداشته شود. بعد از التیام محل زخم اثرات حلقه برداری سریعاً کاهش می یابد. مرحله ای از رشد تاک که در آن عمل حلقه برداری انجام می گیرد به طور حتم مهمترین عامل تعیین کننده نوع و شدت اثر روی تاک می باشد (دولتی بانه، 1381).
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری
معمولاً از چاقو های دو تیغه تیز با فاصله 4 میلی متر از هم برای این کار استفاده می شود (شکل 2-2). در حلقه برداری فقط پوست شاخه و یا تنه به طور کامل برداشته می شود و نبایستی آسیبی به بافت چوب وارد گردد.
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور
2-2- 2- اهداف حلقه برداری
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه
در ارقام انگور بیدانه مانند کشمشی و پرلت و در ارقامی که به طور ژنتیکی بواسطه ريزش گل و حبه، از توليد ميوه پايين برخوردار مي باشند از حلقه برداری برای افزایش درصد تشکیل میوه استفاده می شود. به این منظور حلقه برداری قبل از ریزش طبیعی گلها، در طی گلدهی تا بلافاصله بعد از آن، انجام می گیرد. حلقه برداری در ارقام دانه دار انگور در این مرحله تاثیری روی بهبود و افزایش تشکیل میوه نداشته است و در عوض تعداد حبه هاي ريز بيدانه ( شات بری) را افزایش می دهد. حلقه‌برداري رقم ياقوتي در مرحله تمام گل، باعث افزايش وزن حبه، خوشه و تعداد حبه در خوشه شده است (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری قبل از تشکیل میوه، درصد میوه بندی را بهبود می بخشد (Brown et al., 1988)، حلقه برداری بعد از تشکیل میوه تاثیر مثبت روی اندازه حبه دارد (Carreno et al., 1998) و حلقه برداری در شروع مرحله رسیدن رنگ پوست و رسیدن حبه را افزایش می دهد (Carreno et al., 1998). مصطفی و صالح15 (2006) گزارش کردند که حلقه برداری در ترکیب با محلول پاشی پتاسیم تعداد کل میوه و عملکرد هر درخت را افزایش می دهد.
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه
بیشترین کاربرد حلقه برداری در افزایش اندازه حبه های ارقام بیدانه می باشد. برای نیل به این هدف بهترین زمان حلقه برداري درست بعد از ریزش طبیعی گلها می باشد. با به تاخیر افتادن این زمان میزان افزایش وزن و اندازه حبه ها نیز کاهش می یابد. از آنجایی که حلقه برداری، اندازه ی حبه ها را بدون طویل تر کردن محور خوشه افزایش می دهد، اغلب خوشه های متراکمي ایجاد می شودکه بایستی با تنک خوشه های بسیار متراکم، خیلی کوچک و بدشکل علاوه بر متعادل کردن بار تاک باعث بهبود کیفیت میوه ها نیز شد. حلقه برداری در ارقام دانه دار به منظور افزایش اندازه حبه ها معمولا انجام نمی گیرد. حلقه‌برداري از تنه، شاخه‌هاي بارده و بازوهای انگور بیدانه سفید در مرحله رشد حبه‌ها سبب افزايش اندازه و وزن حبه‌ها، وزن خوشه و عملكرد كل هر تاك شده است و همچنين افزايش وزن كشمش را در پي داشته است (دولتی بانه، 1381). علل تاثیر حلقه برداری بر افزایش وزن حبه و خوشه را می توان به دو فرایند مربوط دانست. اول اینکه حلقه برداری باعث بلوکه شدن مواد فتوسنتزی در تاج بوته انگور شده و از انتقال آنها به ریشه جلوگیری می کند که این خود باعث افزایش غلظت کربوهیدراتها و حرکت آنها به سمت خوشه می شود (Williams and Ayars, 2005; Wright, 2000). دوم اینکه حلقه برداری به طور غیر مستقیم و با کاهش رشد ریشه، سبب کند شدن حرکت آب و املاح معدنی و تنظیم کننده های رشد از ریشه ها به سمت تاج بوته انگور و در نهایت مریستم های انتهایی ساقه شده و به این ترتیب از رشد رویشی بوته ها ممانعت می کند، با کاهش رشد رویشی، میزان کربوهیدرات بیشتری به حبه ها و خوشه ها اختصاص یافته و موجب افزایش وزن آنها می شود (Williams and Ayars, 2005). دوکوزلیان و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

مرکز آموزش های نیمه حضوری
دانشکده کشاورزی
گروه باغبانی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم باغبانی- میوه کاری
عنوان:
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
اساتید راهنما:
دکتر رسول جلیلی مرندی
دکتر حامد دولتی بانه
استاد مشاور:
دکتر محسن اسمعیلی
پژوهشگر:
رضا زارعی
مهرماه 91
تقدیم به:
پدر بزرگوار و مادر مهربانم که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنی رویشان سرمایه جاودانگی زندگی من بوده است. در برابر وجود پر مهرشان زانوی ادب بر زمین می نهم و با دلی سرشار از عشق و محبت بر دستانشان بوسه می زنم
و
تقدیم به برادر و خواهر عزیزم که وجودشان مایه دلگرمی من است.

تقدیر و تشکر
حمد و سپاس بی کران خداوندی را که در نهاد آدمیان شراره های حقیقت جویی و علم آموزی را برافروخت و نعمت نوشیدن جرعه ای از دریای بی منتهای علم لایزال خویش را بر من ارزانی فرمود. اکنون که به یاری خداوند متعال توفیق انجام این پایان نامه را یافته ام، به حکم ادب و وظیفه بر خود لازم می دانم از تمامی عزیزانی که مرا در این راه یاری نموده اند، هر چند خیلی کوتاه تشکر و قدردانی کنم.
بدین وسیله از اساتید محترم راهنمایم آقایان دکتر رسول جلیلی مرندی و دکتر حامد دولتی بانه و استاد گرامی آقای دکتر محسن اسمعیلی که با راهنمایی های ارزشمند خویش راهگشای این تحقیق بوده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم.
از اساتید محترم داور آقای دکتر علیرضا فرخزاد و سرکار خانم دکتر جبارزاده که زحمت بازخوانی و داوری این پایان نامه را قبول فرمودند سپاسگزارم.
از کارشناس محترم گروه باغبانی، آقای مهندس تقی لو و کارکنان محترم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی آقای مهندس حسنی و آقای علیزاده که مرا در انجام این تحقیق یاری نموده اند نهایت سپاس و تشکر را دارم. از سرکار خانم مهندس ابراهیمی تازه کندی ، کلیه همکلاسی های گرامی و دوستان عزیزم آقایان علی مشمول، بابک گردانیان، سجاد نوری و وحید اکبری که به نحوی در اجرای این تحقیق مرا یاری نموده اند سپاسگزارم.
رضا زارعی
مهرماه 1391
صفحه فهرست مطالب عنوان
فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان……………………………………………………………………………………………………….. 1
1-2- منشا و تاریخچه انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 1
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
1-4- رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-6- میزان تولید انگور در جهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-8- آناتومی حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5
1-9- دوره های رشد و رسیدن انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………. 7
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-10- رسیدن انگور و معیار آن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-11- هدف از انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
فصل دوم: بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن………………………………………………………………………………………………………………………. 9
2- 2- حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
2-2- 2- اهداف حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 12
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 12
2- 2- 2- 3- زودرسی و رنگ گیری حبه ها…………………………………………………………………………………………………………………………… 13
2- 2- 3- افزایش مواد فتوسنتزی در اثر حلقه برداری…………………………………………………………………………………………………………….. 13
2- 2- 4- حلقه برداری و ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی……………………………………………………………………………………………………… 14
2- 2- 5- اثرات تضعیف کنندگی حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2- 2- 6- بستن قاعده شاخه های سبز سال جاری…………………………………………………………………………………………………………………. 15
2- 3- اسیدهای آلی در حبه انگور…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 1- متابولیسم تارتاریک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
2- 3- 2- متابولیسم مالیک اسید………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
2- 4- اتیلن و تاریخچه اتیلن در زیست شناسی گیاهی……………………………………………………………………………………………………………. 20
2- 4- 1- اتیلن ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
2- 4- 2- اتیلن و کیفیت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
2- 4- 3- بیوسنتز اتیلن: مکانیسم و تنظیم…………………………………………………………………………………………………………………………….. 22
2- 4- 4- مکانیسم سنتز اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 22
2- 4- 5- اثرات مفید اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 24
2- 4- 6- اثرات زیان آور اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 25
2- 4- 7- اثرات اتیلن روی ظاهر میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 8- اثرات اتیلن روی بافت میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 25
2- 4- 9- تأثیر اتیلن روی عطر و طعم میوه……………………………………………………………………………………………………………………………… 26
2- 4- 10- اثرات اتیلن روی فنول کل و ظرفیت آنتی اکسیدانی…………………………………………………………………………………………… 26
2- 5- اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 27
صفحه فهرست مطالب عنوان
2- 6- سنتز فلاونوئید در انگور………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2- 6- 1- تجمع فلاونوئیدها در حبه انگور……………………………………………………………………………………………………………………………….. 29
2- 6- 2- تجمع فلاونوئید در بذر انگور……………………………………………………………………………………………………………………………………. 30
2- 6- 3- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور ……………………………………………………………………………………………………………………………. 31
فصل سوم: مواد و روش ها
3- 1- ماده گیاهی و تیمار حلقه برداری……………………………………………………………………………………………………………………………………. 34
3- 2- تیمار اتفن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 34
3- 3- طرح آزمایشی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 34
3- 4- آزمون‌هاي كيفي ميوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
3- 4-1- اندازه‌گيري مواد جامد قابل حل كل عصاره میوه (TSS)…………………………………………………………………………………………. 35
3- 4-2- اندازه‌گيري اسيدهای قابل تيتراسيون (TA)…………………………………………………………………………………………………………….. 35
3- 4-3- اندازه گیری ضریب رسیدگی میوه (TSS/TA)………………………………………………………………………………………………………. 36
3- 4-4- اندازه گیری pH آب میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 5- تعیین سفتی بافت میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
3- 4- 6- اندازه گیری رنگ میوه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- اندازه گيري محتوای فنل كل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
3- 4- 7- 1- تهيه محلول كربنات سديم………………………………………………………………………………………………………………………………….. 38
3- 4- 7- 2- رسم منحنی استاندارد اسيد گاليك……………………………………………………………………………………………………………………. 38
3- 4- 8- تعیین ميزان فعالیت آنتی اکسیدان کل عصاره ميوه……………………………………………………………………………………………….. 39
3- 4- 9- اندازه گیری ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
3- 4- 10- اندازه گیری طول و عرض خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………. 40
صفحه فهرست مطالب عنوان
3- 4- 11- اندازه گیری وزن بیست حبه و خوشه……………………………………………………………………………………………………………………. 40
3- 5- تجزیه و تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 40
فصل چهارم: نتایج
4- 1- نتایج حلقه برداری و محلول پاشی اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی اندازه گیری شده میوه انگور ریش بابا قرمز در زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 41
4- 2- مواد جامد محلول……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 43
4- 3- اسیدهای قابل تیتراسیون……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 4- ضریب رسیدگی میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 44
4- 5- pH آب میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 45
4- 6- طول خوشه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
4- 7- عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
4- 8- وزن 20 حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 46
4- 9- وزن خوشه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 46
4- 10- ریزش حبه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 47
4- 11- سفتی بافت حبه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..48
4- 12- ترکیبات فنولی کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 49
4- 13- آنتی اکسیدان کل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 49
4- 14- تغییرات رنگ میوه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50
فصل پنجم: بحث
5- 1- مواد جامد محلول،اسیدیته کل، pH آب میوه و ضریب رسیدگی…………………………………………………………………………………. 53
5- 2- طول و عرض خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
صفحه فهرست مطالب عنوان
5- 3- وزن بیست حبه و خوشه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55
5- 4- ریزش حبه و سفتی بافت………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56
5- 5- ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدان کل………………………………………………………………………………………………………………………………. 58
5- 6- رنگ میوه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 60
5- 7- نتیجه گیری کلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62
پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 63
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 64
صفحه فهرست شکل ها عنوان
شکل 1-1- توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)………………………….4
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی………………… 5
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت…………………………………………………… 6
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور…………………………………………………………………………………………………………………….. 11
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور……………………………………………………………………………………………………….11
شکل 2- 3- مسیر پیشنهادی برای سنتز تارتاریک اسید از آسکوربیک اسید در انگور………………………………………………………….. 17
شکل 2- 4- متابولیسم مالیک اسید در انگور……………………………………………………………………………………………………………………………. 19
شکل 2- 5- ساختار اتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 20
شکل 2- 6- مسیر بیوسنتز و تنظیم اتیلن………………………………………………………………………………………………………………………………… 23
شکل 2- 7- مسیر بیوسنتز فلاونوئید در انگور…………………………………………………………………………………………………………………………. 32
شکل 3-1- دیاگرام فضای رنگی هانتر (L, a, b)……………………………………………………………………………………………………………………. 37
صفحه فهرست نمودار ها عنوان
نمودار 3-1- منحنی جذب استاندارد اسید گالیک…………………………………………………………………………………………………………………… 39
نمودار 3-2- منحنی جذب استاندارد سولفات آهن…………………………………………………………………………………………………………………… 40
نمودار 4- 1- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان مواد جامد محلول میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………. 43
نمودار 4- 2- اثر حلقه برداری بر محتوای اسیدهای قابل تیتراسیون میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………… 44
نمودار 4-3- اثر غلظت اتفن بر محتواي اسيدهاي قابل تيتراسيون ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………….. 44
نمودار 4- 4- اثر حلقه برداری بر ضریب رسیدگی میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 5- اثر غلظت اتفن بر ضریب رسیدگی ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………………… 45
نمودار 4- 6- اثر حلقه برداری بر وزن 20 حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………… 46
نمودار 4- 7- اثر حلقه برداری بر وزن خوشه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 8- اثر حلقه برداری بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………………… 47
نمودار 4- 9- اثر غلظت اتفن بر ریزش حبه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………. 48
نمودار 4- 10- اثر غلظت اتفن بر سفتی بافت ميوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 48
نمودار 4- 11- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان ترکیبات فنولی کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………….. 49
نمودار 4- 12- اثر متقابل حلقه برداری و اتفن بر میزان آنتی اکسیدان کل میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………. 50
نمودار 4- 13- اثر حلقه برداری بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………….. 51
نمودار 4- 14- اثر حلقه برداری بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز……………………………………………………………. 51
نمودار 4- 15- اثر اتفن بر شاخص L رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز…………………………………………………………………………… 52
نمودار 4- 16- اثر اتفن بر شاخص a/b رنگ میوه انگور رقم ریش بابا قرمز………………………………………………………………………… 52
صفحه فهرست جداول عنوان
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی…………………………………………………………………………………… 3
جدول 4-1- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-2- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر صفات کمی و کیفی انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 42
جدول 4-3- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار حلقه برداری و اتفن و اثر متقابل آنها بر شاخص های رنگ انگور رقم
ریش بابا قرمز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 50
اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن بر صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’
چکیده
انگور رقم ریش بابا، یکی از محبوب ترین ارقام تازه خوری کشت شده در ایران است، اما بطور معمول حبه ها از رنگ ضعیفی برخوردارند. در این پژوهش اثر تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی صفات کمی و کیفی انگور رقم ‘ریش بابا قرمز’ مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. بدین منظور حلقه برداری بر روی شاخه های سال جاری حامل خوشه در دو سطح (حلقه برداری و بدون حلقه برداری ) و محلول پاشی با اتفن در سه سطح ( صفر، 150 و 300 میلی گرم در لیتر ) بر روی خوشه ها در مرحله تغییر رنگ حبه اعمال شد. پارامترهای ارزیابی شده شامل میزان مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون، ضریب رسیدگی، pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه، وزن 20 حبه و خوشه، ریزش حبه، سفتی بافت، آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و رنگ حبه ها بود. نتایج بدست آمده نشان داد کم ترین میزان مواد جامد محلول و ضریب رسیدگی در تیمار شاهد بدست آمد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن به طور معنی داری اسیدیته قابل تیتراسیون را کاهش داد. تیمارهای حلقه برداری و اتفن روی pH عصاره میوه، طول و عرض خوشه اثر معنی داری نداشت. بیشترین میزان وزن حبه و خوشه در تیمار حلقه برداری بدست آمد، در صورتی که تیمار اتفن بر وزن حبه وخوشه موثر نبود. تیمار حلقه برداری بطور معنی داری باعث کاهش ریزش حبه شد در حالی که تیمار 150 میلی گرم در لیتر اتفن ریزش حبه را در مقایسه با شاهد افزایش داد. تیمار اتفن سفتی بافت حبه را کاهش داد در صورتی که تیمار حلقه برداری بر این ویژگی اثر معنی داری نداشت. محلول پاشی اتفن و حلقه برداری اثر معنی داری بر میزان آنتی اکسیدان کل، ترکیبات فنولی کل و میزان رنگ حبه ها داشت. تیمار حلقه برداری بالاترین سطح آنتی اکسیدان کل را بوجود آورد. تیمار حلقه برداری با 300 میلی گرم در لیتر بالاترین مقدار فنول های کل را بوجود آورد. تیمار اتفن 150 میلی گرم در لیتر کمترین مقدار روشنایی و بیشترین نسبت قرمزی به سبزی را بوجود آورد. کاربرد حلقه برداری و اتفن، تجمع رنگدانه را در پوست حبه های انگور افزایش می دهد و رسیدن میوه را تسریع می کند و این امر برای جلوگیری از ترک خوردگی توسط باران نیز مهم است. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از حلقه برداری و اتفن می تواند به عنوان راهبرد موُثری در تکنولوژی قبل از برداشت میوه انگور معرفی گردد. مطابق با نتایج، چنانچه حلقه برداری و مواد اتیلن زا (اتفن) با غلظت بهینه و در زمان مناسب بر روی انگور رقم ریش بابا قرمز بکار برده شود رنگ و کیفیت مطلوب در میوه حاصل خواهد شد.
کلید واژه ها: انگور، حلقه برداری، اتفن، خواص کمی و کیفی، ترکیبات فنولی کل، آنتی اکسیدان کل، رنگ میوه
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1- اهمیت محصولات کشاورزی در تأمین سلامتی انسان
میوه ها و سبزی ها از مهمترین منابع غذایی بشر و در حقیقت تأمین کننده ویتامین های مورد نیاز بدن بوده و برای حفظ سلامتی انسان ضروری هستند. همچنین محصولات با ارزشی هستند که حتی در زمین های کوچک نیز سود اقتصادی خوبی دارند (Shahi et al., 2003). در تغدیه انسان سه مطلب اساسی مورد توجه است: نخست این که غذا باید از نظر کمی بتواند احتیاجات بدن از نظر کالری (در ارتباط با فعالیت بدنی) را برطرف نموده و موجب رفع گرسنگی شود. دوم، غذا باید از نظر کیفی متعادل باشد؛ بدین معنی که مقادیر کافی از پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و غیره را، که بدن ممکن است در اثر کمبود هر یک از آنها مبتلا به سوء تغذیه شود، تأمین کند. سوم، دارای اثرات سوء نباشد. میوه ها و سبزی ها به عنوان گروه مهمی از مواد غذایی، می توانند برای رسیدن به هر سه هدف فوق کمک کنند، ولی روشن است که اهمیت یک سبزی یا میوه خاص بستگی به ترکیبات ویژه موجود در آن دارد. میوه ها و سبزی ها به عنوان بخش مهمی از منابع غذایی انسان از اهمیت ویژه ای برخوردارند و بشر از همان ابتدای پیدایش جهت تأمین قسمتی از غذای خود از این محصولات استفاده می کرده است. امروزه، استفاده از فرآورده های باغبانی در رژیم غذایی به طور گسترده ای مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش های علم نوین تغذیه ثابت کرده است که مصرف میوه و سبزی سبب پیشگیری از ابتلاء به بسیاری از بیماری های رایج می شود. بنابراین، در کشورهای توسعه یافته مردم در رژیم غذایی خود از میوه و سبزی بیش از فرآورده های دامی استفاده می کنند (اثنی عشری و زکایی خسروشاهی، 1387).
1-2- منشا و تاریخچه انگور
انگور یکی از مهمترین میوه هایی است که از زمان های بسیار قدیم مورد استفاده بشر قرار گرفته است. ارقام تجاری انگور عمدتاً از گونه ویتیس وینیفرا1 بوده که منشا آن منطقه ای در جنوب اروپا بین دریای سیاه و دریای خزر گزارش شده است (ظهوری و همکاران، 1385). تاریخچه کشت انگور در ایران از حدود 2000 سال قبل از میلاد معمول بوده و به ویژه در دوران هخامنشی از محصولات فرعی آن استفاده می گردید. با توجه به اینکه موطن اصلی انگور را مناطق بین دریای سیاه و دریای خزر معرفی نموده اند، بنابراین قسمت شمالی ایران خاستگاه انگور بشمار می آید و گونه های وحشی آن در مناطق ذکر شده موجود می باشد.
1-3- مشخصات گیاه شناسی انگور
انگور به لحاظ گیاه شناسی متعلق به خانواده ویتاسه2 بوده که حاوی 10 جنس می باشد و ارقام تجاری انگور در جنس ویتیس3 قرار دارند. جنس ویتیس تنها جنس مطلوب از لحاظ اقتصادی و خوراکی است که دارای دو زیر جنس موسکادینا با40=n2 و ائوویتیس 38=n2 (جلیلی مرندی، 1388) و چندین گونه مهم از جمله ویتیس وینیفرا4 یا انگورهای اروپایی، ویتیس آمورنسیس5 یا انگورهای آسیایی و انگورهای آمریکایی مانند ویتیس ریپاریا6 و ویتیس لابروسکا7 می باشد. انگورهای مورد کشت و کار در ایران از نوع انگورهای وینیفرا (اروپایی) می باشند (جلیلی مرندی 1384؛Hulme, 1970 ). انگور درختچه ای خزاندار، بندرت همیشه سبز و بالارونده، بوسیله پیچکها با مغز ساقه قهوه ای است که در محل بندها بوسیله دیافراگم قطع گردیده و دارای برگ های ساده، دندانه دار معمولاً کنگره ای بندرت مرکب پنجه ای، گل های کامل و میوه از نوع سته می باشد (رسول زادگان، 1375).
1-4- رقم ریش بابا قرمز
رقمی است قوی با رشد متوسط، بارآوری منظم و زیاد، با شاخه های خشبی کلفت و نسبتاً طویل با مقطع دایره ای شکل، ترد و آبدار با سفتی زیاد، درصد قند متوسط (8/17 درصد) و میزان اسید (65/4 گرم در لیتر).به علت ضخیمی پوست حبه برای تهیه ی آونگ (ملاخ) مورد استفاده قرار می گیرد (علیزاده، 1383).
1- 5- ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی انگور
ارزش انگور به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه خوری و تهیه کشمش، کنسانتره، آب میوه، فرآورده
های تخمیری، مربا، شیره و روغن هسته انگور بسیار بالاست و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده ایفا می کند. علاوه بر این، فرآورده های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین نیز از انگور تهیه می شود (Carreno et al., 1997). تقریباً 71% از تولید انگور برای شراب، 27% به صورت تازه خوری و 2% به صورت میوه خشک شده مورد استفاده قرار می گیرد (Kunkee and Goswell, 1996). انگور از مرحله غوره یعنی زمانی که میوه در اوج رشد و نمو است تا مرحله کاملاً رسیده و بعد از آن قابل استفاده می باشد (مختاریان و همکاران، 1379). جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی را نشان می دهد.
جدول 1-1 میزان مواد غذایی در هر 100 گرم انگور اروپایی و آمریکایی (از وزارت کشاورزی ایالت متحده،
خدمات پژوهشی کشاورزی، 2005).
ترکیبات در 100 گرمواحدماده غذاییانگورهای آمریکاییانگورهای اروپایی3/815/80گرمآب6769کیلو کالریانرژی63/072/0گرمپروتئین35/016/0گرمچربی9/09/0گرمفیبر1/171/18گرمکربوهیدرات1410میلی گرمکلسیم29/036/0میلی گرمآهن57میلی گرممنیزیم1020میلی گرمفسفر191191میلی گرمپتاسیم22میلی گرمسدیم04/007/0میلی گرمروی04/013/0میلی گرممس72/071/0میلی گرممنگنز48/10میلی گرمویتامین ث09/007/0میلی گرمتیامین06/007/0میلی گرمریبوفلاوین30/019/0میلی گرمنیاسین11/009/0میلی گرمویتامین B619/019/0میلی گرمویتامینE50/057/0گرماسیدهای آمینه131111mcgکارتنوئیدها1-6- میزان تولید انگور در جهان
بر اساس آخرین اطلاعات منتشره از سوی سازمان خوار و بار جهانی مقدار کل تولید انگور در جهان در سال 2009 برابر 67557199 تن بوده است. در بین کشورهای جهان ایتالیا با تولید 8242500 تن رتبه اول، چین با تولید 8039091 تن رتبه دوم و آمریکا نیز با تولید 4611660 تن، رتبه سوم تولید جهانی را داراست. بر طبق این آمار، ایران با تولید 1876850 تن مقام دهم را به خود اختصاص داده است (FAO, 2009).
1-7- سطح زیر کشت انگور در ایران
سطح زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 1/92 درصد آن درختان بارور مو می باشند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387). استان فارس با سهم 8/20 درصد از سطح بارور تاکستان های کشور در جایگاه نخست قرار دارد. استان های خراسان رضوی، قزوین، آذربایجان غربی، زنجان، همدان و آذربایجان شرقی به ترتیب با 2/12، 2/11، 4/7، 7، 1/6 و 9/5 درصد سهم به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند (وزارت جهاد کشاورزی، 1387).
شکل 1-1: توزیع سطح بارور انگور استانها نسبت به کل کشور سال 1387 (وزارت جهاد کشاورزی، 1387)
1-8- آناتومی حبه انگور
میوه انگور به صورت یک حبه است که حبه ها با اتصال به ساقه از طریق دم8، خوشه را تشکیل می دهند. قسمت های اصلی یک حبه شامل پوست، گوشت و دانه یا جنین رشد نیافته می باشد (شکل 1).
شکل 1- 2- ساختار رسیده حبه انگور، بخش برش زده روی محور طولی و مرکزی برای نشان دادن بخش داخلی (Coombe, 2001).
خارجی ترین لایه حبه، پوست که 5 تا 10 درصد وزن آن را شامل می شود دارای اپیدرم خارجی و 6 تا 10 لایه درونی با دیواره های ضخیم می باشد (Winkler et al., 1974). تعداد این لایه ها و حجم سلول های تشکیل دهنده آن به رقم انگور بستگی دارد. اپیدرم خارجی پوست با لایه هایی از سلول های مرده به نام لایه کوتیکول با خاصیت آبگریزی پوشانده شده است و مواد تشکیل دهنده آن شامل مواد رنگی (رنگدانه های قرمز و زرد)، تانین، مواد معطر، پتاسیم و سایر مواد معدنی است. گوشت میوه حدود 80 تا 90 درصد وزنی حبه را تشکیل می دهد. این بخش شامل 25 تا 30 لایه سلول پر از عصاره و شیره گیاهی است که در زیر پوست قرار دارند. دانه ها در مرکز حبه قرار دارند و تعداد آنها بین 2 تا 4 عدد است (Ollat et al., 2002).

1- 9- دوره های رشد و رسیدن انگور
همزمان با رشد حبه، بروز تغییرات در اندازه، ترکیبات، رنگ، بافت و طعم آغاز می شود. مشخص شده که روند تغییرات قطر، طول و وزن حبه ها در ارقام دانه دار از نوع سیگموئید مضاعف9 و در ارقام انگور بیدانه، از نوع سیگموئید ساده10 می باشد (Coombe, 1992). در انگور های دانه دار، رشد و نمو دانه شامل سه مرحله مجزا (رشد سریع، فاز تاخیری و رشد نهایی است) ولی در انگورهای بیدانه فاز تاخیری خیلی واضح نیست. هر کدام از مراحل متوالی با فاز کاهشی یا توقف رشد از هم جدا می گردند. به طوری که رشد حبه های انگور را می توان در سه مرحله مجزای زیر بررسی کرد (Conde et al., 2007).
شکل 1- 3- دیاگرام یک نمونه الگوی رشد دابل سیگموئید حبه انگور، از گلدهی تا برداشت (Coombe, 2001).
1-9-1- مرحله اول: رشد سریع حبه
رشد سریع حبه ها بلافاصله پس از گلدهی در یک فاصله زمانی قابل مشاهده است. در طی این مدت رشد حبه ها توأماً حاصل از تقسیم و رشد سلولی بوده و بافت حبه سفت و رنگ آن در حضور کلروفیل سبز می باشد. از طرفی میزان قند در حد پایین بوده در صورتی که مقدار اسیدهای آلی در حال افزایش است. چندین ترکیب دیگر مثل مواد معدنی، آمینو اسیدها، ریز مغذی ها وترکیبات آروماتیک در طی مرحله اول رشد حبه تجمع می یابند و کیفیت حبه انگور را تحت تاثیر قرار می دهند (Conde et al., 2007). برای اکثر رقم ها این مرحله حدود 3 تا 4 هفته طول می کشد.
1-9-2- مرحله دوم: توقف در رشد حبه
رشدحبه در این مرحله به طور محسوس پایین بوده و تجمع اسیدهای آلی به بیش ترین مقدار خود می رسد. با وجود آنکه حبه سفتی خود را حفظ می کند ولی ناپدید شدن کلروفیل شروع می شود. طول این دوره وابسته به فصل و رقم انگور بوده و از 1 تا 6 هفته متغیر است.
1-9-3- مرحله سوم: رسیدن میوه
از سرگیری دومین مرحله رشد سریع و آغاز رسیدن در ابتدای این مرحله صورت می گیرد. در ابتدای این مرحله تغییراتی رخ می دهد که از آنها با عبارات (تغییر رنگ حبه) یا عبارت فرانسوی (وریزن)11 به معنی آغاز تغییرات در رنگ، عموماً برای تشریح تغییرات قابل توجه استفاده می شود. علاوه بر آن در این مرحله حبه نرم تر شده و کلروفیل خود را از دست می دهد و در رقم های رنگی، رنگدانه ها در پوست نمایان می شود. از طرفی تجمع قند آغاز شده و اسیدهای آلی کاهش می یابد و اجزاء معطر و طعم دار نیز در میوه ظاهر می گردد. رشد میوه در این مرحله محدود به رشد سلولی بوده و مدت آن حدود 6 تا 8 هفته طول می کشد. در مرحله رسیدگی تغییرات زیادی اتفاق افتاده که نه تنها باعث بهبود کیفیت میوه نمی شود، بلکه میوه ها سریعاً مقاومت خود را به حمل و نقل، آلودگی های قارچی، کاهش مقدار آب و سایر صدمات از دست می دهند. در تعدادی از ارقام حساسیت به ریزش حبه افزایش می یابد. در این مرحله مقدار فروکتوز از گلوکز بیشتر است (Coombe, 1992).
1-10- رسیدن انگور و معیار آن
رسیدن، علاوه از آنکه پدیده ی مهم در زندگی میوه می باشد در آن، اندامی غیر قابل خوراکی و در حال بلوغ فیزیولوزیکی به حالتی پسندیده از نظر بویایی و چشایی تبدیل شده و آن نشانه پایان نمو و آغاز پیری و به طور طبیعی رویدادی برگشت ناپذیر است (راحمی، 1384). برداشت به موقع محصولات کشاورزی بویژه سبزی ها و میوه ها از حساسیت بسیار زیادی برخوردار است. از یک طرف سبب ایجاد فاصله زمانی مناسب بین برداشت محصولات مختلف و فرصت کافی برای مصرف، تبدیل و فرآوری و نگهداری آنها شده و از طرف دیگر با برداشت به موقع کیفیت آنها به حداکثر رسیده و قابلیت مصرف، تبدیل و نگهداری خوبی پیدا می کنند (مسکوکی و همکاران،1385). انگور از جمله میوه های نافرازگرا12 می باشد یعنی اینکه تمام دوره رسیدن را در روی درخت طی می کند و پس از جدا شدن از آن روند رسیدن میوه متوقف می شود (راحمی، 1384؛ زمردی، 1384). بنابراین تعیین زمان برداشت انگور برای مصارف گوناگون دارای اهمیت زیادی است. اگر میوه نارس باشد اسید آن زیاد و رنگ و طعم خوبی نداشته و اگر بیش از حد رسیده باشد وارد مرحله پیری شده و کیفیت میوه و محصولات فرآوری آن پایین می آید (زمردی، 1384). معیارهای سنتی رسیدن انگور رنگ و مزه ی آن است در صورتی که مبنای معیارهای علمی و استاندارد، میزان ترکیبات شیمیایی آن می باشد. مقدار مواد جامد محلول و یا نسبت مواد جامد محلول به اسید دو معیار سنجش رسیدن انگور می باشد که بیشتر معیار دوم به عنوان شاخص رسیدن13 در بین کارشناسان شناخته می شود (مسکوکی و همکاران، 1385؛ زمردی، 1384؛ Kader, 1999). کادر 14 (1999)، کم ترین مقدار نسبت بریکس به اسید در حین رسیدن انگور را عدد 20 و کم ترین مقدار درجه ی بریکس با توجه به نوع محصول و محل برداشت را در محدوده ی 14 تا 5/17 درصد اعلام کرده است. اندازه ی عددی شاخص رسیدن، با توجه به موارد مصرف انگور از جمله تازه خوری، تولید آب میوه و کشمش متفاوت است (مسکوکی و همکاران، 1385). این شاخص بسته به رقم و شرایط آب و هوایی در انگورهای تازه خوری 20 و در انگورهایی که برای تهیه ی کشمش استفاده می شود 35 در نظر گرفته می شود (زمردی، 1384). شاخص های رسیدن از طریق آنالیزهای شیمیایی پپیچیده ترکیات معطر، ترکیبات فنلی، ترکیبات رنگی، قندها، اسیدها و pH بدست می آید. البته نمی توان فقط از یک شاخص استفاده نمود. ویژگی های عادی بلوغ مانند قند، اسید و pH مشخصات رسیدن در یک رقم با رقم دیگر فرق می کند. ترکیبات شیمیایی انگور به آرایش ژنتیکی ارقام وابسته بوده و تحت تأثیر شرایط محیطی و عملیات زراعی قرار می گیرد (Waston, 2003).
1-11- هدف از انجام تحقیق
انگور یکی از مهمترین میوه های خوراکی بوده که دارای موارد مصرف گسترده ای از تازه خوری، مربا، آب انگور، تولید کشمش، شیره انگور و ژل را دارد. با توجه به اینکه رقم ریش بابا قرمز برای تازه خوری استفاده می شود و درصد قند متوسطی دارد می توان با کاربرد تکنیک حلقه برداری و محلول پاشی اتفن درصد قند آن را افزایش داد. علاوه بر این با توجه به ریزش حبه ها در انگور رقم ریش بابا قرمز، با استفاده از تکنیک حلقه برداری می توان درصد ریزش حبه را کاهش داد. در مناطقی از کشورمان که فصل رشد کوتاه و یا پاییزهای زودرس دارند و همچنین در ارقامی از انگور که به روش خوابیده پرورش داده میشوند، کیفیت لازم و توسعه رنگ برای رسیدن کامل انگور فراهم نمیشود که با استفاده از کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن می توان این مشکل را برطرف نمود.
فصل دوم
بررسی منابع
2- 1- اهمیت کاربرد تکنیک حلقه برداری و اتفن
انگور جزء میوه های نافرازگرا می باشد و خصوصیات کمی و کیفی میوه متأثر از تعداد زیادی فاکتورهای زنده و غیر زنده می باشد. بنابراین، هرگونه تلاشی که بتواند انجام شود برای حفظ میوه های انگور با خصوصیات کیفی بالا مانند: اندازه حبه، وزن، استحکام، شدت رنگ و یکنواختی خوشه، پس از برداشت و در طول بازاریابی برای تولید کنندگان انگور در جهت بازگشت سرمایه بسیار مهم خواهد بود (Marzouk and Kassem, 2011). راهکارهای مختلفی در جهت ارتقاء کمی و کیفی محصول انگور ارائه شده است. در این راستا عملیاتی نظیر اعمال سیستم صحیحی از هرس خشک، هرس سبز، تنک گل و خوشه و کم کردن تعداد حبه ها در خوشه راهکارهایی هستند که پیشنهاد شده اند (ناظمیه، 1372؛ نجاتیان، 1374). علاوه بر موارد ذکر شده عملیاتی نظیر حلقه برداری، کاربرد هورمون هایی نظیر اتفن و جیبرلین ها در سال های اخیر به عنوان راه های موثر در افزایش کیفیت و کمیت محصول انگور شناخته شده اند (Bhujbal and chaudhari, 1993). حلقه برداری عبارتست از برداشتن یک لایه از پوست که شامل آوندهای آبکش نیز باشد که معمولاً عرض حدود 5-2 میلیمتر را شامل شده و ضخامت آن به حدی باید باشد که صدمه ای به چوب نرساند. عمل حلقه برداری، برای مدتی کوتاه و موقت از انتقال مواد غذایی و هورمون های درونی ساخته شده از برگها به سایر نقاط مصرف کننده جلوگیری کرده و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988).
اتیلن یکی از عواملی است که بر روی کیفیت میوه و شدت رنگ موثر می باشد و اتفن از سال 1970 برای بهبود رنگ و تسریع بلوغ انگورها استفاده شده است (Cantina et al., 2007). در گیاهان این ترکیب، اتیلن آزاد کرده و به عنوان یک تنظیم کننده طبیعی رشد گیاهی، مسئول فعالیت فیزیولوژیکی محصول است. اتفن کاربرد های مختلفی برای محصولات کشاورزی دارد. برای مثال تحریک گلدهی، بازدارنده رشد رویشی و به عنوان عامل تنک، القاء مقاومت به سرمازدگی و بیماری ها، بهبود رسیدگی و بلوغ و بهبود رنگ میوه مورد استفاده قرار می گیرد (De Wilde, 1971). تحقیقات نشان داده اند که اتفن رنگ قرمز ارقام رنگی انگور را افزایش می دهد. گزارشات مبنی بر مصرف اتیلن و یا ترکیبات آزاد کننده اتیلن از جمله اتفن حاکی از آن است که این ترکیبات باعث تسریع مرحله تغییر رنگ حبه های انگور می گردد (El – Kereamy et al., 2003)، اما این به شرطی است که در دوره کوتاهی بلافاصله قبل از زمان طبیعی شروع رسیدگی حبه ها مصرف گردد (Chrvin et al., 2006 ).
2- 2- حلقه برداری
در طی سالیان متمادی پرورش دهندگان انگورهای رومیزی برای بهبود کیفیت و بازار پسندی میوه ها و تسریع و پیش رس کردن انگور روشهای مختلفی را ابداع کرده اند. حلقه برداری یکی از این روشهاست که برای افزایش تشکیل میوه، افزایش اندازه حبه، بهبود رنگ گیری و تسریع در رسیدگی میوه انگور به کار می رود (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری شامل برداشتن نوار باریکی از پوست تنه، بازو، شاخه بارده یکساله و اسپورها می باشد (شکل 2-1). این عمل باعث بروز فعالیت های فیزیولوژیکی متفاوتی شده که می تواند روی کمیت و کیفیت میوه انگور تاثیر بگذارد. با برداشته شدن یک نوار کامل از پوست (محل آوندهای آبکش) برای مدتی حرکت طبیعی مواد غذایی ساخته شده در برگها به سمت پایین حلقه متوقف می شود و میزان مواد هیدروکربنه و تعدادی از هورمونهای رشد در محل بالای زخم حلقه افزایش می یابند و در طی این مدت احتمال می رود این مواد صرفاً صرف تغذیه همان شاخه حلقه برداری شده می شود که از رقابت سرشاخه های جوان و سایر بخش های گیاهی در مصرف مواد غذایی با خوشه ها و اعضای بارده جلوگیری می شود و در پی آن علاوه بر افزایش درصد میوه بندی، وزن حبه ها نیز افزایش می یابد (Brown et al., 1988). باقی گذاشتن قسمت کوچکی از پوست در محل حلقه برداری باعث برقراری ارتباط و تبادل مواد غذایی بین قسمت های بالا و پایین زخم شده و اثرات مفید این روش را شدیداً کاهش می دهد بر این اساس بایستی حلقه ای کامل از پوست عضو مورد نظر برداشته شود. بعد از التیام محل زخم اثرات حلقه برداری سریعاً کاهش می یابد. مرحله ای از رشد تاک که در آن عمل حلقه برداری انجام می گیرد به طور حتم مهمترین عامل تعیین کننده نوع و شدت اثر روی تاک می باشد (دولتی بانه، 1381).
شکل 2- 1- برداشتن نوار كامل پوست تنه انگور
2- 2- 1- نحوه حلقه برداری
معمولاً از چاقو های دو تیغه تیز با فاصله 4 میلی متر از هم برای این کار استفاده می شود (شکل 2-2). در حلقه برداری فقط پوست شاخه و یا تنه به طور کامل برداشته می شود و نبایستی آسیبی به بافت چوب وارد گردد.
شکل 2- 2- وسايل مورد استفاده براي حلقه برداري انگور
2-2- 2- اهداف حلقه برداری
2- 2- 2- 1- افزایش تشکیل میوه
در ارقام انگور بیدانه مانند کشمشی و پرلت و در ارقامی که به طور ژنتیکی بواسطه ريزش گل و حبه، از توليد ميوه پايين برخوردار مي باشند از حلقه برداری برای افزایش درصد تشکیل میوه استفاده می شود. به این منظور حلقه برداری قبل از ریزش طبیعی گلها، در طی گلدهی تا بلافاصله بعد از آن، انجام می گیرد. حلقه برداری در ارقام دانه دار انگور در این مرحله تاثیری روی بهبود و افزایش تشکیل میوه نداشته است و در عوض تعداد حبه هاي ريز بيدانه ( شات بری) را افزایش می دهد. حلقه‌برداري رقم ياقوتي در مرحله تمام گل، باعث افزايش وزن حبه، خوشه و تعداد حبه در خوشه شده است (دولتی بانه، 1381). حلقه برداری قبل از تشکیل میوه، درصد میوه بندی را بهبود می بخشد (Brown et al., 1988)، حلقه برداری بعد از تشکیل میوه تاثیر مثبت روی اندازه حبه دارد (Carreno et al., 1998) و حلقه برداری در شروع مرحله رسیدن رنگ پوست و رسیدن حبه را افزایش می دهد (Carreno et al., 1998). مصطفی و صالح15 (2006) گزارش کردند که حلقه برداری در ترکیب با محلول پاشی پتاسیم تعداد کل میوه و عملکرد هر درخت را افزایش می دهد.
2- 2- 2- 2- افزایش اندازه حبه
بیشترین کاربرد حلقه برداری در افزایش اندازه حبه های ارقام بیدانه می باشد. برای نیل به این هدف بهترین زمان حلقه برداري درست بعد از ریزش طبیعی گلها می باشد. با به تاخیر افتادن این زمان میزان افزایش وزن و اندازه حبه ها نیز کاهش می یابد. از آنجایی که حلقه برداری، اندازه ی حبه ها را بدون طویل تر کردن محور خوشه افزایش می دهد، اغلب خوشه های متراکمي ایجاد می شودکه بایستی با تنک خوشه های بسیار متراکم، خیلی کوچک و بدشکل علاوه بر متعادل کردن بار تاک باعث بهبود کیفیت میوه ها نیز شد. حلقه برداری در ارقام دانه دار به منظور افزایش اندازه حبه ها معمولا انجام نمی گیرد. حلقه‌برداري از تنه، شاخه‌هاي بارده و بازوهای انگور بیدانه سفید در مرحله رشد حبه‌ها سبب افزايش اندازه و وزن حبه‌ها، وزن خوشه و عملكرد كل هر تاك شده است و همچنين افزايش وزن كشمش را در پي داشته است (دولتی بانه، 1381). علل تاثیر حلقه برداری بر افزایش وزن حبه و خوشه را می توان به دو فرایند مربوط دانست. اول اینکه حلقه برداری باعث بلوکه شدن مواد فتوسنتزی در تاج بوته انگور شده و از انتقال آنها به ریشه جلوگیری می کند که این خود باعث افزایش غلظت کربوهیدراتها و حرکت آنها به سمت خوشه می شود (Williams and Ayars, 2005; Wright, 2000). دوم اینکه حلقه برداری به طور غیر مستقیم و با کاهش رشد ریشه، سبب کند شدن حرکت آب و املاح معدنی و تنظیم کننده های رشد از ریشه ها به سمت تاج بوته انگور و در نهایت مریستم های انتهایی ساقه شده و به این ترتیب از رشد رویشی بوته ها ممانعت می کند، با کاهش رشد رویشی، میزان کربوهیدرات بیشتری به حبه ها و خوشه ها اختصاص یافته و موجب افزایش وزن آنها می شود (Williams and Ayars, 2005). دوکوزلیان و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید