بسم الله الرحمن الرحيم
منشور اخلاق پژوهش
دانشگاه آزاداسلامي
واحددامغان
دانشكده
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته:مهندسي صنايع غذايي
گرايش:شيمي موادغذايي
عنوان:
ارزشيابي ويژگيهاي فيزيكوشيميايي هسته عناب (عناب اصفهان)
استاد راهنما:
دكترحسين جلالي
نگارنده :
مهديه گل محمدي
پاييز 93
تاييديه هيئت داوران (صورتجلسه دفاع )
سپاسگزاري
با تشكر وسپاس از استاد دانشمند و پر مايه ام جناب آقاي دكتر حسين جلالي كه از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام .
با امتنان بيكران از مساعدت هاي بي شائبه جناب آقاي دكتر افشين جعفر پور كه در كمال سعه صدر ، با حسن خلق و فروتني ، از هيچ كمكي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمات مشاوره اين پايان نامه را بر عهده گرفتند .
و با تشكر خالصانه خدمت همه كساني كه به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند من جمله همسر با گذشت و فداكارم كه با صبر و شكيبايي خود مرا ياري رساند ونيز فرزند عزيزودلبندم ، پدر و مادر بزرگوارم كه صميمانه در اين راه مرا حمايت كرده اند را اجر مي نهم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چكيده1
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1پيش زمينه تحقيق……………………………………………………………………………………………3
1-2 اهميت تحقيق 5
1-3 اهداف تحقيق5
1-3-1 هدف اصلي5
1-3-2 اهداف فرعي5
1-4 عناب6
1-4-1 معرفي عناب و خواص آن6
1-5 مشخصات تيره عناب8
1-6 مشخصات گياه شناسي عناب9
1-7 كشت گياه عناب10
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب11
1-9 گونه هاي مختلف عناب12
1-10 اهميت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب14
1-11تاسيس ژرم پلاسم و جمع آوري ژنوم درخت عناب14
1-12 روش هاي تكثير گياه عناب15
1-12-1فواصل كاشت16
1-12-2كودمورد نياز17
1-13 آفت هاي درخت عناب17
1-14 پرورش درخت عناب براي توليد چوب17
1-15 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
1-15-1مشخصات مناطق پراكنش عناب در ايران19
1-16 عملكرد عناب22
1-17تركيبات شيميايي عناب22
1-18مصارف خوراكي عناب24
1-18-1 ميوه خشك شده عناب25
1-19 خواص دارويي عناب25
1-20 عناب در طب سنتي28
1-21مضرات عناب28
1-22 عصاره گيري از عناب29
1-22-1عصاره آبي عناب29
1-23شربت عناب29
1-24تهيه جوشانده عناب30
1-24-1جوشانده عناب31
1-24-2 جوشانده نوع ديگري از عناب31
1-25 خيس كرده عناب31
1-26 خواص آنتي اكسيداني و ضد التهابي عناب32
1-26- 1 آنتي اكسيدان32
1-26- 2 متداول ترين آنتي اكسيدان هاي طبيعي داخل ميوه عناب33
1-26-3كاروتنوئيدها :33
1-26-4ويتامين: A33
1-26-5ويتامين: C 33
1-26-6ويتامين: E34
1-26-7توكوفرول ها :34
1-26-8فنول ها :34
1-26-9 فلاوونوئيدها :35
1-27 اسيدهاي چرب شناسايي شده در ميوه عناب :36
1-27-1 نقش اسيدهاي چرب موجود در عناب……………………………………………………..36
1-28 عوامل موثر در اكسيداسيون چربيها و روغنها :36
1-28-1 تركيب اسيد چرب :36
1-28-2 حرارت:36
1-28-3 اكسيژن :37
1-28-4 رطوبت :37
1-28-5 كاتاليزورها :37
1-28-6 نور :37
1-28-7 آنزيم ها :37
1-29 اهميت چربيها :37
1-29-1 ويژگي هاي فيزيكي چربيها :38
1-29-2 مراحل كريستاليزاسيون :39
1-29-3 هسته گذاري :39
1-29-4 سه شكل پلي مورفيكي مهم توسط سيستم هاي چربي :40
1-29-5 بافت چربيها :41
1-29-6 دو روش قديمي براي تعيين ميزان چربي جامد :41
1-29-7 امولسيون هاي غذايي :42
1-29-8 تقسيم بندي امولسيفايرها :43
1-29-9 نحوه تشكيل امولسيونها :44
1-29-10 نيروهاي موثر در تشكيل و پايداري امولسيونها :44
1-29-10-1 نيروهاي الكتروستاتيك حد فاصل دو لايه :44
1-29-10-2 نيروهاي واندروالس :44
1-29-10-3 واكنش هاي ناشي از حضور پليمرها :44
1-29-10-4 واكنش هاي هيدروفوبيك :45
1-29-10-5 نيروهاي دافعه حاصل از هيدراته شدن :45
1-29-11 مكانيسم هاي مربوط به ثبات و پايداري امولسيونها :45
1-29-11-1 پايداري الكترواستاتيكي :45
1-29-11-2 پايداري توسط ماكرومولكولها :45
1-29-11-3 پايداري امولسيونها به وسيله ذرات جامد :45
1-29-11-4 پايداري از طريق افزايش ويسكوزيته :45
1-29-12 نقش هاي امولسيفايرها :46
1-30 روغن :46
1-30-1 وضعيت تغذيه اي روغن ها :46
1-30-2 روغن هاي خوراكي :47
1-30-3 روغن هاي نباتي :48
1-30-4 منبع روغن نباتي :48
1-30-5 دانه هاي روغني :48
1-30-6 اجزا موجود در روغن ها :48
1-30-6-1 فسفوليپيدها :48
1-30-6-2 تركيبات غير صابوني شونده :49
1-30-6-3 استرول ها :49
1-30-6-4 توكوفرول ها :49
1-30-7 فرآيند استخراج روغن :49
1-30-7-1 روش هاي استخراج روغن از دانه ها و ميوه هاي روغني :51
1-30-8 پالايش روغن ها و چربي ها :53
1-30-8-1مراحل پالايش روغن خام :53
1-30-8-2 صمغ گيري :53
1-30-8-3 تصفيه فيزيكي :53
1-30-8-4 تصفيه قليايي :53
1-30-8-5 خنثي سازي :53
1-30-8-6 بي رنگ كردن :53
1-30-9 روش هاي نوين استخراج روغن :54
1-30-10 دستگاه سانتريفيوژ و دكانتور :54
1-30-11 روش سينولا :56
1-30-12 توضيح نحوه استخراج روغن :57
1-30-12-1 استخراج روغن از دانه هاي آماده شده روغني به سه طريق :57
1-30-12-2استخراج روغن با حلال :58
1-30-12-3 متغيرهاي قابل كنترل در استخراج :58
1-30-12-4 روش هاي استحصال روغن توسط حلال :58
1-30-13 روشي ديگر براي روغن كشي از ميوه ها :59
1-30-13-1 روغن كشي به روش پرس سرد – استخراج سرد :61
1-30-13-2 تاثيرات كلان اقتصادي روش هاي روغن كشي متداول قديمي:62
1-30-13-3 روش سرد در مقايسه با روش هاي موجود گرم :63
1-30-14 روش پرس هاي گرم و استخراج مانده روغن با حلال :63
1-30-15 روش cold – pressing :65
1-30-15-1 كاربردها :66
1-30-15-2 تهيه روغن هاي گياهي به روش كلد پرس :67
1-30-16 سوكسله چيست ؟68
1-30-16-1 استخراج مداوم به وسيله سوكسله :69
1-30-16-2 تئوري آزمايش :70
1-30-16-3 مراحل آزمايش :70
فصل دوم :مروري بر مطالعات پيشين
فصل سوم :موادو روشها
3-1 آماده سازي مواداوليه :89
3-2 موادشيميايي :89
3-3 وسايل و تجهيزات :90
3-4 استخراج روغن:91
3-5 تجزيه شيميايي هسته عناب :91
3-5-1 اندازه گيري رطوبت و ماده خشك :92
3-5-2 اندازه گيري خاكستر :92
3-5-3 اندازه گيري درصد پروتئين :92
3-5-4 اندازه گيري درصد فيبرخام :92
3-6 تعين ميزان وتركيب اسيدهاي چرب :93
3-7تعيين انديس پراكسيد :93
3-7-1 معرف ها وحلال :94
3-7-2 روش كار :94
3-8 تعيين انديس يدي :95
3-8-1 روش اجراي آزمون :96
3-9 زمان پايداري روغن در برابر اكسيداسيون :96
3-9-1 آزمون تندي روغن ها (رنسيديتي ):97
3-10تعيين انديس اسيدي :97
3-11تعيين رنگ :98
3-12 تعيين ميزان فسفر و فسفو ليپيدها :98
3-13 تعيين ميزان تركيبات غير صابوني شونده :98
3-13-1 تعيين مواد غير قابل صابوني شدن روغن ها :99
3-13-2 روش كار :99
3-14 تعيين ميزان كل استرول ها و توكوفرول ها :99
3-15 تعيين ميزان مس و آهن :99
3-15-1 عملكرد مس :99
3-16 اندازه گيري ضريب شكست :100
3-17 استخراج روغن از هسته عناب :100
3-17-1 مراحل آزمايش :101
3-17-2 تعيين راندمان درصد استخراج روغن هسته عناب :103
3-18جداسازي و شناسايي اجزاي روغن :103
3-18-1 مشخصات و برنامه دماي دستگاهGC104
3-18-2 دماهاي ستون و برنامه دمايي :104
3-18-3 مشخصات دستگاهي :105
3-19 تجزيه و تحليل آماري :107
فصل چهارم : نتايج و بحث
4-1 مقايسه ميزان درصد بازده استخراج روغن هسته عناب در سه تكرار :109
4-2 مقايسه ميزان اسيدهاي چرب:109
4-3 مقايسه ميزان انديس يدي:114
4-4 بررسي ضريب شكست روغن:115
4-5 بررسي پايداري اكسيداسيون چربي توسط دستگاه رنسيمت :116
4-6 مقايسه رنگ هاي بدست آمده توسط دستگاه لاويباند از روغن هسته عناب :118
4-7 مقايسه انديس اسيدي:121
4-8 مقايسه انديس پراكسيد:122
4-9 مقايسه مواد غير صابوني شونده:123
4-10 مقايسه ميزان كل استرول:124
4-11 مقايسه ميزان توكوفرول:125
4-12 مقايسه ميزان آهن:126
4-13 بررسي ميزان مس:127
4-14 مقايسه اندازه گيري ميزان فسفوليپيد:128
4-15 آزمون هاي شيميايي هسته عناب :129
4-15-1 آزمون اندازه گيري ميزان خاكستر :129
4-15-2 آزمون اندازه گيري ميزان پروتئين هسته :129
4-15-3 آزمون اندازه گيري ميزان فيبرخام :129
4-15-4 آزمون اندازه گيري ميزانرطوبت :129
4-15-5 اندازه گيري ميزان درصد ماده خشك :130
فصل پنجم : نتيجه گيري
نتيجه گيري :132
پيشنهادات :132
منابع فارسي :133
منابع غير فارسي :135
چكيده لاتين :139
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-1 آمار سطح زیر کشت عناب در استان خراسان جنوبی20
جدول 3-1 شناسايي وسايل و تجهيزات90
جدول 3-2 شناسايي درصد تركيبات اسيدهاي چرب روغن هسته عناب107
جدول 4-1 مقايسه ميزان درصد بازده روغن هسته عناب درسه تكرار109
جول 4-2 شناسايي ميزان درصد پروفايل اسيدهاي چرب حاصل از روغن عناب113
جدول 4-3 مقايسه ميزان انديس يدي115
جدول 4-4 مقايسه ميزان ضريب شكست116
جدول 4-5 مقايسه ميزان پايداري اكسيداسيون روغن117
جدول 4-6 مقايسه ميزان رنگهاي بدست آمده از روغن هسته عناب119
جدول 4-7 مقايسه ميزان انديس اسيدي122
جدول 4-8 مقايسه ميزان انديس پراكسيد123
جدول 4-9 مقايسه ميزان مواد غير صابوني شونده124
جدول 4-10 مقايسه ميزان كل استرولها در روغن هسته عناب125
جدول 4-11 مقايسه ميزان توكوفرولها در روغن هسته عناب126
جدول 4-12 مقايسه ميزان آهن127
جدول 4-13 مقايسه ميزان مس127
جدول 4-14 مقايسه ميزان فسفوليپيد128
جدول 4-15 آناليز شيميايي هسته عناب130
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 نتيجه حاصل از دستگاه كروماتوگرافي گازي106
نمودار 4-1 درصد روغن هسته عناب109
نمودار 4-2 پروفايل اسيدهاي چرب114
نمودار 4-3 مقادير ضريب شكست116
نمودار 4-4 پايداري اكسيداسيون روغن118
نمودار 4-5 شناسايي رنگ زرد119
نمودار 4-6 شناسايي رنگ قرمز120
نمودار 4-6 شناسايي رنگ آبی121
نمودار 4-7 شناسايي انديس اسيدي122
نمودار 4-8 شناسايي انديس پراكسيد123
نمودار 4-9 شناسايي موادغير صابوني شونده124
نمودار 4-10 شناسايي كل استرول125
نمودار 4-11 توكوفرول ها126
نمودار 4-12 شناسايي آهن در روغن هسته عناب127
نمودار 4-13 شناسايي مس در روغن هسته عناب128
نمودار 4-14شناسايي فسفوليپيدها129
فهرست شكل ها
عنوان صفحه شكل 1-1 عناب…………………………………………………………………………………………..6
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته عناب7
شكل 1-3تيره عناب7
شكل 1-4 گياه عناب8
شكل 1-5 گياه عناب9
شكل 1-6 باغات عناب10
شكل 1-7 درختان عناب20
شكل 1-8 مصرف خوراكي ميوه عناب24
شكل 1-9 مرباي عناب25
شكل 1-10 چاي عناب25
شكل 1-11 آبنبات عناب25
شكل 1-12 چاي عناب در چين25
شكل 1-13 عناب خشك شده25
شكل 1-14 روغن كشي به روش سرد62
شكل 1-15 تصوير شماتيك از روش استخراج سرد65
شكل 1-16 روغن دارويي66
شكل 1-17 روغن67
شكل 1-18 قسمتهاي مختلف سوكسله69
شكل 1-19 سوكسله69
شكل 3-1 دستگاه رفركتومتر90
شكل 3-2 ترازوديجيتال 210 گرم با دقت0001/0 گرم90
شكل 3-3 آون تحت خلا91
شكل 3-4 دستگاه كروماتوگرافي گازي91
شكل 3-5 دستگاه اسپكتوفتومتر91
شكل 3-6 دستگاه لاويباند98
شكل 3- 7 دستگاه اسپكتوفتومتر98
شكل 3-8 دستگاه رفراكتومتر100
شكل 3-9 مراحل روغن كشي از هسته عناب بوسيله سوكسله در آزمايشگاه101
شكل 3-10 روغن بدست آمده از هسته عناب101
شكل 3-11 اجزاي دستگاه كروماتوگرافي گازي104
شكل 3-12 دستگاه كروماتوگرافي گازي104
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
چكيده :
گونه عناب از گونه هاي بومي مناطق مختلف ايران است . ميوه اين گياه در مناطق مختلف ايران به طور سنتي مصرف ميشود. اين ميوه داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي است .حدود 30% وزن ميوه را هسته هاي آن تشكيل مي دهد .هسته اين ميوه به طور متوسط حاوي حدود 8/3 درصد روغن است . با توجه به دارا بودن خواص بسيار ارزشمند ميوه عناب ، هدف از اين تحقيق ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكوشيميايي هسته عناب موجود در منطقه استان اصفهان از نظر تركيب اسيدهاي چرب و پايداري نسبت به اكسيداسيون و سنجش ديگر تركيبات موجود در روغن هسته و همچنين آناليز شيميايي خود هسته روغن كشي شده مي باشد . مواد و روش ها : ميوه عناب پس از چيده شدن به آزمايشگاه منتقل شده و روغن هسته هاي آسياب شده به روش سوكسله استخراج گرديد. تركيب اسيدهاي چرب به روش كروماتوگرافي گازي و پايداري روغن حاصله توسط دستگاه رنسيمت تعيين گرديد. ونيز مواد موجود در روغن هسته مانند فسفو ليپيدها ، انديس يدي ،انديس اسيدي ، انديس پراكسيد ، مواد غير قابل صابوني شونده ، استرول ها ، توكوفرول ها و رنگ روغن هسته عناب ارزيابي شد. همچنين آناليز شيميايي شامل اندازه گيري مقدار خاكستر ، ماده خشك ، رطوبت ، روغن ، پروتئين و نيز فيبر خام بر روي بخش هسته روغن كشي شده انجام شد . نتيجه گيري : بررسي روغن هسته عناب توسط دستگاه كروماتو گرافي گازي نشان داد كه مقدار اسيدهاي چرب اشباع آن از اسيدهاي چرب غير اشباع بالاتر مي باشد. پس اين روغن اشباعيت بالايي دارد. پايداري اكسيداتيو روغن نشان داد كه روغن هسته عناب داراي پايداري بالا يعني38/2 ساعت در دماي 110 درجه سانتي گراد مي باشد. اين روغن از نظر كيفيت واكسيداسيون مانند روغن نارگيل است براي ساخت محصولات آرايشي و بهداشتي هم مناسب است .روغن هسته عناب با توجه به دارا بودن اسيدهاي چرب كوتاه زنجيره وپروفايل اسيدهاي چرب آن كه داراي اشباعيت بالا است ، مقاومت بسيار بالايي دارد و ناراحتي هاي قلبي عروقي ايجاد نمي كند و ميزا ن چربي بد را بالا نمي برد . پايداري اكسيداسيون روغن هسته عناب بالاست ، علت آن اشباعيت بالاي روغن است يعني اكسيداسيون خيلي كمي در روغن هسته عناب اتفاق افتاده است زيرا ميزان فسفوليپيد در روغن هسته عناب پايين است . پس مي توان نتيجه گرفت با توجه به ميزان متوسط توكوفرول ها يعني 12/22 %غالب اجزا اين روغن توكوفرول است كه زردي بيشتري به روغن مي دهد پس رنگ روغن هسته عناب زرد است. اين روغن براي سرخ كردن مناسب نمي باشد اما براي كيك پزي و شيريني پزي بسيار مناسب مي باشد زيرا روغن نقطه ذوب بالايي داردو حالت ماله اي به خمير شيريني مي دهد. و در انتها با توجه به اينكه ميوه عناب داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي مي باشد مي توان گوشت آنرا به صورت صنعتي به بازار عرضه كرد .
واژه هاي كليدي :پايداري اكسيداسيون ،تركيب اسيدهاي چرب ، روغن هسته عناب ،روغن ، هسته ، عناب .
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1 پيش زمينه تحقيق :
بي شك توسل به ميوه ها وگياهان دارويي كهن ترين رهيافت بشر براي درمان بيماري ها بوده است ودرخلال توسعه تمامي تمدن هاي بشري همواره ارتباط تنگاتنگ ونزديك ميان آدمي وگياه وجود داشته است،با اين حال هنوز بيشتر گونه هاي ميوه وگياه بررسي نشده وناشناخته مانده اند وهنوز زمان زيادي مانده است تا منابع جديد و با ارزش گياهي كشف شود، به اين ترتيب گياهان وميوه هارا مي توان به عنوان منبعي از مواد شيميايي بالقوه مفيد دانست كه تنها بخشي از آن مورد بهره برداري قرار گرفته است.اين مواد شيميايي بالقوه را مي توان نه تنها به عنوان دارو بلكه به عنوان الگويي بي نظير به صورت نقطه شروعي براي ساخت آنالوگ هاي دارويي بكار برد و همچنين به عنوان ابزاري جالب به منظور فهم و درك بيشتر وبهتر پديده هاي زيست شناختي به كمك گرفت. (اسكالتسا1 ،ديگراك2 و همكاران 1999،2001)
گياهان و ميوه هاي دارويي ، از ارزش وجايگاه ويژه اي در تامين بهداشت وسلامت جوامع هم به لحاظدرمان و هم پيشگيري برخوردار بوده و هست. در قرن حاضر تحقيقات گستردهاي بر روي ميوه ها وگياهان دارويي انجام پذيرفته و داروهايي با تركيبات موثره طبيعي افق هاي جديدي را براي جامعه پزشكان و داروسازان پژوهشگر سراسر دنيا گشوده اند. به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم دارو هاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشا طبيعي وگياهي تشكيل ميدهند و صنايع داروسازان جهان تلاش مي كنند ساخت شيميايي اقلام مربوطه به دو سوم بقيه داروها نيز به تدريج منسوخ و به منابع گياهي متكي گردد. از اين رو صنايع دارو سازي و گروه هاي تحقيقاتي بسياري از كشورها توجه خود را به كشت و توليد گياهان دارويي معطوف داشته اند. (اميد بيگي ، 1384)
همچنين با توجه به افزايش سطح آگاهي مصرف كنندگان نسبت به اثرات جانبي نا مطلوب داروهاي سنتزي و تمتيل بشر به استفاده هر چه بيشتر از محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش، همچنين مشكلات دارويي مدرن مانند هزينه هاي بالا ، استفاده از منابع تجديد ناپذير مانند منابع فسيلي آلوده كننده محيط زيست توسط صنايع دارويي و ناتواني بشر جهت ساخت برخي از تركيبات دارويي سبب شد كه استفاده از گياهان دارويي در توليد دارو و جايگزين آنان با تركيب شيميايي روندي رو به گسترش از خود نشان دهد كه اين امر در كشورهاي اروپايي به وضوح قابل مشاهده است. (صدرايي منجيني،1382)
علاوه بر اين توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني3 (WHO) در استفاده از فراورده هاي طبيعي ، به نوبه خود باعث شده است كه توليد وتجارت اين گونه محصولات از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد.هم اكنون ، كشورهاي مختلف تلاش مي كنند تا سهم قابل ملاحظه اي از اين بازار در حال رشد را به خود اختصاص دهند (هينبرگ4 وهمكاران ، 2006 )
بسياري از اين گونه گياهان علاوه بر خواص دارويي ، به عنوان نگهدارنده ، محافظت كننده و طعم دهنده نيز در صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند. بسياري از اين گياهان طعم دهنده به جهت حضور روغن هاي ضروري داراي منبع بسيار مهمي از تركيبات فنليك هستند كه فعاليت آنتي باكتري مناسبي از خود نشان مي دهند. با نگاهي اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران ، ميراث گرانقدر شناسايي ومصرف اين گياهان در طب غني سنتي ايران مشاهده مي گردد. از طرفي ،فلات وسيع ايران در قسمت هاي مختلف خود از شرايط آب و هوايي گوناگون برخوردار است و به همين دليل ، فراواني و گوناگوني گونه هاي مختلف اين گياهان در پهنه دشت ها و كوه هاي ايران بيش از 7500 گونه گياهي (حدود ده برابر تعدادگونه هاي هر يك از كشورهاي اروپايي ) مي رسد كه بخش قابل ملاحظه اي از آنها حاوي ذخاير متابوليتي با ارزشي مي باشند ، از اين رو به حق فلور ايران را يكي از منابع داروخيز جهان دانست (اميد بيگي، 1383)
روغن ها و عصاره هاي گياهي و تركيبات موجود در آن داراي اثرات شناخته شده ضد باكتريايي مي باشند و از آنها به عنوان نگهدارنده هاي غذايي مي توان استفاده نمود. (مهدي عليپور وهمكاران ، 1388)
استقبال از اين موضوع از يك طرف به علت رويكرد جديد عموم مردم و از طرف ديگر توصيه سازمان هاي بين المللي و ملي ذي صلاح در امر بهداشت مواد غذايي در استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي مختلف به جاي مواد شيميايي مي باشند. به طور كلي روغن ها وعصاره هاي گياهي كاربرد دارويي وطعم دهنده در غذا دارند (انكري5 وهمكاران 1999)
بيماري هاي حاصل از مصرف غذاهاي آلوده به باكتري هاي پاتوژن از اهميت فراواني در بهداشت عمومي برخوردار بوده و سالانه خسارات مالي و جاني فراواني را به جوامع تحميل مي نمايد (شارون6،براونلا و همكاران 2001 )
در سال 1999 مركز كنترل و پيشگيري بيماري هاي سالانه منجر به 225000 مورد بستري در بيمارستانها و 5000 مورد مرگ ميگردند. مطابق ارزيابي دپارتمان كشاورزي ايالات متحده USDA هزينه هاي پزشكي در زيان هاي اقتصادي ناشي از دور ريزي مواد غذايي ايجاد كننده بيماري غذايي در محدوده 5/6 تا 9/34 بيليون دلار در هر سال است ( وحيدي و همكاران ، 2002).
1-2 اهميت وضرورت تحقيق :
فصلی که پیش رو دارید شروع تلاشی است برای معرفی دانش بومی کشاورزی در زمینه عنابکاری و گلچینی است از دانش بومی کشاورزی ایران که بی‌شک الهام‌بخش کاربرد دانش بومی در فعالیت‌های ترویجی کشور خواهد بود. نکته بسیار مهم درباره کاربرد دانش بومی در ترویج و توسعه کشاورزی، «ضرورت» آن است. استفاده از دانش بومی در ترویج کشاورزی امری سلیقه‌ای و اختیاری نیست بلکه یک ضرورت حیاتی است. البته ضرورتهای دیگری را برای روی آوردن به دانش بومی میتوان متصور شد که همانا محدودیتها و شکستهای جدید است. این شکستها به دلایل مختلف از جمله عدم توجه به دانش و تجربیات بومی رخ داده است. این بی توجهی ممکن است ازعوامل اجتماعی نظیر مباهات کردن دارندگان دانش جدید نسبت به دارندگان دانش بومی و یا تصور دارندگان دانش جدید از دانش بومی به عنوان دانشی که متعلق به گذشتگان است و امروزی نیست، نشأت گرفته باشد.همچنین ضرورت توجه به دانش بومی در فرآیند توسعه از آنجا ناشی می شود که منابع انسانی از اجزای اصلی آن به حساب می آیند ، و مقوله توسعه انسانی پایدار نیزاز همین جا سرچشمه گرفته است. همانطور که از نام آن  برمی آید ، این مقوله برای توسعه انسانی ارزش زیادی قائل است.در توسعه انسانی پایدار مردم به عنوان هدف سیاستهای اجتماعی و اقتصادی تلقی می شوند که دامنه انتخابهای آنان گسترش داده می شود تا در تصمیم گیریها  مشارکت فعال داشته باشد. بنابراین مشارکت مردمی یکی از ابزارهای توسعه انسانی پایدار است. ولی مشارکت فعال افراد روستایی درتوسعه روستا به شکل پایدار آن، جز باور کردن نقش دانش، بینش و مهارتهای افراد روستایی امکانپذیر نخواهد بود. از طرف دیگر ، برای باورداشتن دانش بومی لازم است تا درباره بومیان و دانش آنها شناخت کامل به دست آوریم .
1-3 اهداف تحقيق :
1-3-1هدف اصلي:
ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكو شيميايي هسته عناب اصفهان
1-3-2 اهداف فرعي :
دستيابي به خصوصيات بهتر روغن هسته عناب در جهت كاربرد هاي خوراكي و دارويي
1-4 عناب :
1-4-1معرفي عناب و خواص آن :
نام فارسي : عناب در كتب مختلف فارسي وطب سنتي با نامهاي عناب ، تبرخون ، شيلانه ، سيلانه ، شيلانك و در گيلان (اون ناف دار ) ، آلمه آغاجي ،عناب آغاجي ، سيب كوهي ، سنجد جيلان شناخته
ميشود وبه فرانسوي ميوه آن را jujubier گويند.(مظفريان،1375).
به انگليسي به آن jujube و درخت آنراjujube tree و Chinese date گويند.
شكل 1-1 عناب
نام علمي عناب :Ziziphus jujube mill – Zizyphus VulgariSگياهي است از خانواده : Rhamnaceaeمترادف آن : ZizyphusVulgaris lam و Rhamnus Zizyphus lam و Zizyphus SativaGaertميباشد.گونه Zizyphus Vulgaris داراي دو واريته مي باشد :يكي Z.Vulgaris lam.var spinosus Bge و ديگري Z.vulgaris lam V.inermis Bge ميباشد.
.(مظفريان،1375).
بخش مورد استفاده : ميوه
كاربرد مصرف : لينت بخش
روغن عناب : Grapeseed Oil-Oil jujube معمولا بي رنگ – سبز خيلي كم رنگ مايل به زرد.(مظفريان،1375).
محتويات : مواد كاني و پروتيين و ويتامين
روغن پايه : ميتواند به صورت صد در صد به عنوان روغن پايه استفاده شود.
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته آن
عناب هم ميوه اي خوشمزه و هم دارويي گياهي به شمار مي رود . وقتي ميوه عناب نارس است لغزان وسبز است وطعمي شبيه سيب دارد . هنگاميكه ميوه ميرسد به رنگ زنگ زدگي يعني قرمز تيره برمي گردد. وسپس چروكيده ميشود. اين ميوه در ظاهر شبيه به خرما است به همين دليل به آن خرماي قرمز مي گويند. عباب بومي مناطق گرمسير است . كشت آن در شمال آفريقا ، جنوب اروپا و نواحي مديترانه رواج دارد . عناب را خرماي چيني يا خرماي قرمز نيز مي نامند ، زيرا هم شيرين است و هم مانند خرما يك هسته دارد. هسته آن نيز سخت و مخروطي شكل است. عناب داراي مقدار زيادي موسيلاژ ،اسيد ماليك ، اسيد سيتريكو ،ويتامين ث ميباشد. ميوه عناب همچنين حدود 4/6 درصد مواد پروتئيني ،نمك هاي آلي و لعاب فراوان دارد . از تنه درخت عناب صمغي ترشح مي شود كه اين صمغ همراه با كمي سركه براي تقويت عمومي بدن مفيد است . (اميدبيگي،1376 )
شكل 1-3 تيره عناب
1-5 مشخصات تيره عناب R hamnaceae:
گياهان تيره عناب به صورت درخت يا درختچه هاي غالبا خاردار و به ندرت علفي مي باشند. در بين آنها انواعي با ساقه بلند رونده نيز يافت ميشوند . مجموعا شامل 50 جنس و600 گونه اند كه بيشتر در اروپا و نواحي استوايي مي رويند. از اختصاصات آنها اين است كه برگهاي ساده ، غالبا متناوب و گلهاي منظم ، نرماده ، يا بر دو نوع نر و ماده ، پلي گام – دو پايه و يا يك پايه دارند ، كاسه گل آنها مركب از چهار قسمت (زود آفت) و جام گل آنها شامل چهار يا پنج گلبرگ ( به ندرت فاقد گلبرگ ) است. پرچم هاي آنها معمولا به تعداد قطعات جام گل و تخمدان آنها آزاد يا كم و بيش متصل به كاسه گل و غالبا داراي سه خانه مي باشد ، ميوه آنها به صورت هاي مختلف خشك شكوفا يا نا شكوفا و يا گوشت دار در آغاز سبز و براق است. كم كم زرد ميشودو وقتي كاملا رسيد به رنگ سرخ تيره و بسيار زيبا در مي آيد. و به صورت شفت و محتوي يك يا چند دانه است. و فصل بهره برداري آن پاييز است ميوه هاي عناب به عنوان لينت بخش و پايين آورنده فشار خون مصرف مي شود همچنين در مداواي سينه درد ،تصفيه و پايين آورنده كلسترول خون مؤثر است.برگهاي درخت عناب ، كوچك ، زيبا ، شفاف ، متناوب و دندانه دار است . گل هاي آن كوچك و به رنگ سبز مايل به زرد مي باشد . ميوه عناب به رنگ قرمز و به شكل تخم مرغ و داراي يك هسته است.(باباخانلو وهمكاران1377).
شكل 1-4 گياه عناب
برگ درخت عناب خاصيت شويندگي دارد و اگر كمي برگ تازه عناب در كف دست ها له بشود با آب توليد كف مي نمايد و از آن مي توان به عنوان صابون استفاده كرد. عده زيادي از اين گياهان به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك ، داراي مصارف دارويي مهم هستند. غالبا آنها داراي دستگاه ترشحي مواد موسيلاژ و صمغ مي باشند كه از سلولهاي منفرد وعريض يا مجتمع و فراهم و يا كيسه هاي ترشحي تشكيل مي يابند اين سلولها و كيسه ها در پوست و مغز ساقه ، در پارانشيم دسته هاي آوندي اطراف رگبرگ ها ،شامل تركيبات گلوكوزيدي درهمي است كه قابليت توليد امودينها و دمبرگ وهمچنين در برون بر ميوه ها ديده مي شوند. پوست عده زيادي از گياهان اين تيره را داشته است و اثر مسهلي انها مربوط به وجود اين مواد مي باشد. به علاوه گلوكوزيد مولد مواد رنگي نيز در انها محقق گرديده است. از اين نظر بايد گفت كه امودين وهمچنين يك ماده گلوكوزيدي ديگري با تركيب شيميايي درهم به نام رامنارتيكوزيددر اين گياهان ، ماده قابل هيدروليز و مولد گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك به نام رامنارتيكوزيد كه مولد ماده رنگي است يافت مي گردد. نمونه هاي دارويي متعددي در اين تيره وجود دارند كه عده اي از آنها در نواحي مختلف كشورمان مي رويند. ارزش رامنيكوزيد Rhamnicosidاست كه اثر مسهلي و يا ملين دارند.. در بين آنها نمونه هايي با ميوه خوراكي مانند درخت عنابZizyphus . spina – Christi انواع مهم آنها به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك و يا انواع زينتي زيبا نيز يافت ميشود. و يا انواع دارويي مانند عناب zizyphus jujube كه بسيار مفيد است .)زرگري ،ع.1371).
شكل 1-5 گياه عناب
1-6 مشخصات گياه شناسي:
عناب از تيره رامناسه آ ميباشد. درخت آن داراي تنه اي صاف و بلند است برگهاي آن بيضوي شكل با 3 رگبرگ تقريبا موازي در نواحي و مناطقي كه 4 فصل دارد خزان كننده مي باشد. درخت عناب بومي كناره هاي اقيانوس آرام و آمريكاي شمالي است و تقريبا در همه جاي ايران مي رويد درختي است تيغ دار كه تا كنون انواع مختلفي از آن شناخته شده است و علاوه بر دارا بودن خواص دارويي و خوراكي بودن ميوه آن به علت زيبايي برگها وتنه آن به ويژه در درختان جوان گونه اي از آن به عنوان گياه زينتي در پارك ها و معابر كاشته مي شود. گل هاي درخت عناب خوشه اي ،كوچك و زرد رنگ است كه روي شاخه هاي جوان در محل جوانه كنار برگها به شكل دسته هاي كوچك مي رويد و داراي 5 گلبرگ ميباشد.
عناب درختي است كوتاه ، بلندي آن 2 تا 8 متر كه گاهي تا 12 متر هم مي رسد و بسيار مقاوم به خشكي مي باشد . واريته اي از آن تيغ دار و واريته اي از آن بدون تيغ مي باشد. برگهاي آن زيبا ، كوچك ، بي كرك ،شفاف متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها ، دندانه دار ، شامل سه رگبرگ طوري است كه در دو طرف هر دمبرگ در روي هر ساقه ، زايده هايي به شكل خارهاي محكم و تيزي ميرويد ، سپس چوبي شده و به طور دايمي در روي شاخه ها باقي مي ماند . گلهاي كوچك با دمگل كوتاه به رنگ سبز مايل به زرد و مجتمع به صورت دسته هاي كوچك در كنار برگها دارد ، داراي 5 گلبرگ ريز ، جدا و 5 پرچم و مادگي دو برچه اي است ميوه اش كه عناب ناميده ميشود به صورت شفت به رنگ مايل به قرمز ، شفاف ( پس از رسيدن ) به بزرگي يك زيتون وخوراكي است بوي آن ضعيف وطعمش لعابي و كمي شيرين و مطبوع است . ميوه واريته وحشي و تيغ دار آن خيلي ترش و قابض است و ميوه بي تيغ اهلي آن كمي قايض و ترش است ولي از هر دو نوع در موارد مشابه دارويي وجود دارد كه همگي ديپلوئيد بوده وداراي 24 كروموزوم ميباشند حدود 40 نوع از جنس پوست تنه درخت عناب نا صاف ، چوب آن محكم و به رنگ قهوه اي است . شاخه هاي جوان آن در ابتدا سبز تيره ةستند و بعد به رنگ قرمز تيره تبديل ميشوند. تنه درخت جوان سرخ مايل به زرد مي باشد ، در بهارو تابستان با رنگ برگها كه سبز ،سخت و استخواني مي باشد. (زرگري ، 1371 ).
درختچه عناب برگهاي كشيده و ريز دارد كه در زمستانبرگريز ميشود. منشا اين گياه به چين و آسيا بر مي گردد ، گرچه بعد ها به طور نا معلومي پراكنده شده وامروز در بخش هاي گسترده اي از نقاط مختلف زمين ديده مي شود.
شكل 1-6 باغات عناب
1-7 كشت گياه عناب :
گياه عناب بيش از 4000 سال است كه براي ميوه و خواص دارويي آن كشت شده است. گياه در دامنه تغييرات درجه حرارتي وسيع و سطح بارش متفاوت ميتواند رشد كند . گرچه در ماههاي تابستان تحت شرايط مناسب وآبياري كافي بهترين رشد را دارد . بطور شگفت آوري در درجه حرارت هاي بالا 10 تا 15 درجه سانتي گراد و متفاوت از انواع مختلف گياهان مي تواند زنده بماند. اين اجازه ميدهد كه گياه در شرايط بياباني رشد كند جايي كه درجه حرارت روز و شب نيز متغير است. عناب مي تواند در گرما و سرماي شديد زنده بماند. يك درخت عناب در منطقه بيش از 300 سال باقي مي ماند. (رضايي،وجايمند ،1381).
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب :
در ارتباط با شناسايي ارقام مختلف عناب در داخل و خارج از كشور تحقيقات زيادي انجام نشده است و اغلب مقالات و كتب انتشار يافته در ارتباط با عناب در مورد خصوصيات گياه شناختي وخواص دارويي و درماني اين گياه مي باشد.
بال7)1992(طي 10 سال مطالعه وبررسي در بخش باغباني دانشگاه كشاورزي هند كليد شناسايي ارقام مختلف كنار موريتاني zizyphusmauritianaكه از خانواده عناب است را تهيه كرده وي در ميان ويژگي هاي رويشي ، شكل نوك برگ را قابل اطمينان ترين ويژگي براي طبقه بندي ارقام ذكر كرد. از ميان ارقام مورد مطالعه وي ، 24 رقم نيمه نوك تيز تا نوك تيز و 18 رقم با نوك غير تيز بودند. عادت شاخه دهي يكي ديگر از عوامل مناسب به شمار مي رفت. 21 رقم با شاخه دهي گسترده و 21 رقم با شاخه دهي عمودي گروه بندي شده اند. پس از آن شكل برگ ،قاعده برگ ، رنگ برگ و طول دم برگ در درجه سوم اهميت قرار داشت. ميوه هاي ارقام مختلف از نظر شكل به 4 گروه شامل : ميوه با نوك كاملا برجسته ، ميوه با نوك تقريبا برجسته ، ميوه با نوك گرد و ميوه با نوك فرو رفته تقسيم شدند.
کومار8)1995(: مطالعات آنزيمي انجام داده در اين تحقيق در مورد برگ 42 رقم از گونه Z.mauritiana مشخص شد كه 15 رقم در مورد پر اكسيداز ، 18 رقم در مورد آميلاز و 18 رقم در مورد فسفاتاز ژنوتيپ آنزيمي مشخص دارند.با كمك آزمايشات آنزيمي مختلف تعداد40 رقم از 42 رقم قابل شناسايي بودند.
ثابتي (1353) : خصوصيات گياه شناختي و پراكنش عناب را در ايران بيان مي كند. درخت عناب بومي نواحي مديترانه و آسياي معتدله است در ايران در سواحل درياي خزر ، دامنه نيل كوه در مينو دشت ، كردستان ، سردشت ، لرستان ، بختياري ، الموت به حالت خودرو و در بعضي مناطق مانند همدان ، مشهد ، بابل و ساير نقاط كشت مي شود.
زرگري (1371) : در ضمن معرفي خصوصيات گياه شناختي و مشخصات عناب ، تركيبهاي شيميايي آنرا به شرح ذيل عنوان مي دارد :
عناب داراي لعاب فراوان و مواد قندي مختلف ، 72/2تا 43/6 درصد پروتيين ،املاح عالي و ويتامين ث است .
مير حيدر (1371) : اطلاعات جامعي از مشخصات گياه شناختي ، تركيبهاي شيميايي ، خواص دارويي و كاربرد درماني عناب ارائه مي نمايد.
اميد بيگي (1376) :به معرفي گياهان تيره عناب مي پردازد ، ماده موثر گياهان دارويي متعلق به خانواده مذكورآنترا گليكوزيدي مي باشند و قند منوز در ميوه هاي اين گياهان وجود دارد.
1-9گونه هاي مختلفzizyphus :
ﺣﺪﻭﺩ ۴۰ ﮔﻮﻧﻪﺩﺭﺟﻨﺲZizyphusﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺭﺩﻛﻪﻫﻤﮕﻲﺩﻳﭙﻠﻮﺋﻴــﺪﺑﻮﺩﻩﻭﺩﺍﺭﺍﻱ ۲۴ ﻛﺮﻭﻣﻮﺯﻭﻡﻣﻲﺑﺎﺷــﻨﺪ
1-zizyphus jujubeعناب معمولي كه درخت آن در آسيا ودر آفريقا كشت مي شود. بلنديش ميانه است و براي تهيه ميوه ، آن را كشت مي دهند.
2-zizyphus lotusاين درخت در آفريقا مي رويد و كمي كوچكتر از درخت عناب معمولي است.
3- Zizyphus mistol درختي است كه در آرژانتين ديده مي شود.
4- Zizyphus joazeiro درخت عناب بومي سرزمين برزيل است.
5- Ziziphus sativa درخت عنابي است كه تا 8 متر بلندي دارد بيشتر براي توليد چوب پرورش داده مي شود . ميوه اش استفاده هاي غذايي و دارويي دارد. هسته ميوه سخت و مانند هسته زيتون است از ميوه آن مربا و كمپوت مي سازند كه همان خواص شربت و جوشانده آن را داراست .
6- Ziziphus calophylla موطن اين درخت مالزي است.
7-Ziziphusspina-christi بيشتر در نواحي جنوبي ايران از ايران شهر تا خوزستان ، كرمان ، بندرعباس و خرم آباد مي رويد. ميوه اش خوراكي ، به اندازه زالزالك ، نارنجي رنگ است و شيرين مزه مي باشد. سر شوي صدر ساييده برگ آن مي باشد و در جنوب ايران به درخت كنار موسوم است.
8-Ziziphus cyaneus اين درخت داراي برگ هاي تيره و براق است گل هاي آن به رنگ آبي سير ، سرخ يا سفيد است و خوشه هاي ياس مانند دارد.
9-Zizyphus island myrtle گونه اي ديگر از عناب است كه برگهايش خاكستري سبز و بخش زيرين برگ مخملي سفيد است . انواع دو رگه اين گياه كه گاهي بسيار زيباست شناخته شده است.
10-Zizyphus nummularia كه در فارسي به آن دره مي گويند ، براي برگهاي تخم مرغي و نوك تيز و ميوه اش اشتها آور و مقوي معده است.(اميد بيگي ، 1376)
11- Z. spina – Christi , Z.mucronata ,Z.spinosa , Z.selata judd (florida ziziphus ) تمامي اين گونه ها در مناطق استوايي و اطراف آن يافت مي شوند. (نفاتی9 2010، مراغنی- بوکر و تایل10 2011، جکسون، لونی11؛ 2006)
دو گونه مشهور كه داراي ميوه هاي خوراكي ber هستند عبارتند از : Z . mauritiana (lamk) و jujube mill – گونه هاي يافت شده در پاكستان در ايالت sindh هم عبارتند از : Zizyphus mauritiana و سه گونه متنوع كشت شده به نام Gola ber (GolaDehli , Gola Lootari , Gola Achri , Gola Lemai )
ميوه Ber حاوي آرايش فيتو شيمي و معدني مثل اسيدهاي آمينو ، كربوهيدراتها ، اسيد آسكوربيك ، فلاوونوئيد ، اسيدهاي فنولي ، ويتامين آ ، ث ، فسفر ، كلسيم و آهن مي باشد (بهاتیا و میشا12 2010، ی و رن13 2010، جیانگ، آفولایان14 2011، کائو و جیانگ15 2009)
در اكثر مقالات و مطالعات انجام شده درباره اين گونه عناب به ارزيابي و براورد فعاليت آنتي اكسيداني عصاره Ber پرداخته شده است.
در سال 2000 چنگ16 و همكارانش از دانه هاي گونه Ziziphus jujube mill توانستندهشت نوع فلاوونوئيد شناسايي نمايند. به همين ترتيب در سال 1984 ناوار ، ايشاك ، مايكل و بادروس17 توانستند 4 نوع فلاوونوئيد را از برگهاي Ziziphus spina – Christi شناسايي و كشف كنند.
1-10اهمیت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب :
جستجو برای يافتن ژنومهاي مختلف گياهي مانند عناب وحفظ ، نگهداري و معرفي آن جهت جلوگيري از انقراض آن يكي از اساسي ترين و ابتدايي ترين امور در شناسايي و شناساندن ارقام و واريته هاي مختلف اين گونه مي باشد . معمولاً شناسايي در گونه هاي باغي به دليل اينكه دامنه اقليمي متنوعتري برای رويش دارد ، مشكلتر از محصولات زراعي مي باشد . نمونه هاي اهلي و اصلاح نشده داراي صفات و خصوصياتي مي باشند كه در گونه هاي اصلاح شده يافت نمي گردد و به همين علت است که باید اين نمونه هاي وحشي جمع آوري شده و از صفات خوب آن جهت به كارگيري در امور اصلاح نژاد استفاده نمود .(ثابتي ،1373).
1-11 تأسیس ژرم پلاسم و جمع آوری ژنوم درخت عناب :
 اولین حرکت علمی تحقیقاتی در خصوص بررسی ویژگیهای مرفولوژیکی و  فنولوژیکی درخت عناب توسط مرکز تحقیات کشاورزی و منابع طبیعی استان قم با جمع آوری پاجوشهای عناب از 7 استان عناب خیز کشور و شامل 29 اکوتیپ صورت گرفت که بعد از طی 2 سال پاجوشهای جمع آوری شده در سه گروه مستقل خراسانی، اصفهانی و مازندرانی قرار گرفتند.در سال 1387 مدیریت جهاد کشاورزی سربیشه به منظور بررسی ویژگیهای مرفولوژیکی، ژنتیکی، فنولوژیکی و فیزیولوژیکی نسبت به احداث یک کلکسیون عناب از 7  استان کشور ، 4  اکوتیپ عناب خیز خراسان جنوبی و2 اکوتیپ عناب افغانی که از گذشته های دور در مناطق مرزی کاشت می شده است ، اقدام  کرد. این اکوتیپها از میان 7 استان عناب خیز کشور (استانهای  لرستان ، مازندران، گلستان، خراسان جنوبی و رضوی ، اصفهان  ، قم) جمع آوری و در محل مناسب کاشته شدند. برای انتخاب پایه های برتر از نقاط مذکور، در دو نوبت و بعد از مشورت با کارشناسان هر منطقه و استفاده از نظرات باغداران مجرب و صاحب نظر به تهیه پایه های برتر هر اکوتیپ به تعداد 10 پاجوش اقدام شد. بعد از این مرحله در زمستان و فصل مناسب انتقال پاجوشها دوباره به این مناطق مراجعت و از درختان عنابی که از وضعیت بهتر تغذیه و هرس برخوردار بودند، پاجوشهای با کیفیت تا اندازه 70 سانتیمتر تهیه شد. پاجوشها درون کیسه های پلاستیکی با خاک همان منطقه که از رطوبت کافی برخوردار بود تا ارتفاع 50 سانتیمتر، به گونه ای که ریشه ها در مجاورت هوا قرار نگیرند، پرشد. این طرح 5 ساله که تا سال 1392 ادامه می یابد، سرانجام به بیان و معرفی ارقام عناب برای ایران، ارائه گزارش کاملی از ویژگیهای مرفولوژیکی ، فیزیولوژیکی و فنولوژیکی ، تهیه نسخه ژنتیکی عناب ایران ، شناسایی ژنوتیپهای برتر عناب برای تکثیر، شناسایی آفات و بیماریهای درخت عناب ،بررسی روشهای تکثیر درخت عناب و ریشه یابی بومی بودن عناب در ایران می پردازد. در این طرح نسبت به تهیه چند پایه از چند نقطه در یک استان اقدام نشد. زیرا با درنظرگرفتن گزارش نهایی طرح شناسایی اکوتیپهای عناب ایران توسط مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی قم که اکوتیپها را به سه گروه تقسیم می کرد، دیگر نیازی به انجام این کار نبود. در هر استان به منظور یک گروه بندی اولیه از وضعیت اکوتیپهای برتر عناب بر اساس شکل ظاهری میوه تحقیقی صورت گرفت. برای نیل به این هدف در دو مرحله در فصل رویش یکی در زمان تشکیل میوه و دیگری در زمان  تغییر رنگ میوه به این مناطق مراجعت شد .(ثابتي ،1373).
1-12 روشهاي تكثير گياه عناب :
براي ازدياد اين گياه 4 راه وجود دارد :
1- جابجايي پا جوش ها : معمولي ترين و سريع ترين راه تكثير آن استفاده از پا جوش است كه رشد سريع تري نيز خواهد داشت . با پا جوش را در اوايل يا در اواخر پاييز بر حسب اقليم هاي مختلف مي توان كاشت . علاوه بر پا جوش ها كه از كنار درخت مي رويد درخت عناب در جستجوي آب شبكه وار ريشه هاي زيادي مي دواند و از ريشه هاي سطحي جوانه هايي مي رويد و از زمين بيرون مي آيند در سال اول به شكل تركه اي راست و صاف خود نمايي مي كند سال دوم در پايان فصل پاييز كه درخت نمو نسبي كرده است با بريدن ريشه درخت مادر نهال را با ريشه از زمين بيرون مي آورند و در جاي ديگر در گودال هايي كه قبلا آماده شده است مي نشانند خاك محل كشت اگر هوموس دار باشد درخت رشد بيشتري خواهد كرد در هر سال ، يك درخت بزرگ ( درخت مادر ) دهها پا جوش قابل جابجايي دارد .(آزادبخت،1378).
2- قلمه زدن : درخت عناب را مي توان در نيمه دوم اسفند ماه قلمه گرفت قلمه ها بايد از شاخه هاي جوان يك ساله باشد . زميني را كه براي خزانه كاري بر مي گزينند ، شخم عميق در خاك فرو رفته باشد. فاصله هر قلمه از 15 سانتي متر سر قلمه از لبه پشته بيرون و 25 سانتي متر كه به طور اريب بريده شده است در كنار پشته ها در زمين فرو مي برند به طوري كه فقط 5 خواهد بود. پس از كشت قلمه ها ، جوي ها را پر از آب مي كنند و زمين قلمه كاري شده بايد هميشه مرطوب باشد و مرتب وجين نشود. در روش ديگر پس از برگريزان پاييزي و آغاز فصل سرما ، قلمه ها را آماده مي كنند و در جعبه هايي پر از خاك اره و يا پاكتهايي پلاستيكي كه باريك و بلند است و براي همين منظور تهيه كردهاند ، حلقه ها را در خاك اره مي نشانند و در گلخانه يا جاي گرم و مرطوبي مي گذارند. قلمه ها تا وقتي جوانه نزده اند ، نياز به آفتاب ندارد ولي به محض جوانه زدن بايد در همان هوا در معرض نور خورشيد قرار گيرد تا بتوان به رشد خود به طور طبيعي ادامه دهد قلمه ها در خاك اره مرطوب ريشه مي دوانند ونيز قلمه نهايي مستقل خواهد بود ، جدا كردن قلمه ها در خاك اره كاري بسيار آسان است و ريشه ها سالم مي مانند سپس از بر طرف شدن خطر سرما ، يعني حدود ارديبهشت ماه آنها را از گلخانه بيرون مي آورند و به زمين محل كشت انتقال مي دهند . قلمه زدن در پاييز يك سال نهال را جلو مي اندازد و زودتر درخت به بار خواهد نشست . (آزادبخت،1378).
3- خوابانيدن : شاخه هاي دو سايه اي را كه از بخش پاييني تنه درخت مادر روييده است ، مي توان خوابانيد. اين كار در فصل پاييز و اواخر زمستان انجام مي شود . براي خوابانيدن شاخه در خاك به اين ترتيب بايد اقدام كرد : آن بخش از شاخه كه در زير خاك قرار مي گيرد و به وسيله كارد تيزي قبلا پوست نيمي از شاخه به ازاي 5 سانتي متر بريده و برداشته مي شود. سپس نزديك شاخه را گود مي كنند و آنرا به آرامي مي خوابانند و گود را پر از خاك مي كنند . سر شاخه را كه از خاك بيرون مي ماند به يك تيم مي بندند تا راست بايستد. از همان محلي كه پوست برداري شده است در طول بهار و تابستان ريشه هاي نابجا مي رويد و اسفند سال اينده آنرا از درخت مادر مي برند و با ريشه به محل اصلي انتقال مي دهند.
4-كشت بذر عناب : اگر به دليل بررسي هاي ژنتيكي براي تعيين انواع جديد و نه به قصد توليد زراعي نظر به كاشت هسته ميوه آن باشد بهتر است قشر سخت خارجي هسته را به طوري كه آسيبي به مغز آن نرسد شكسته و مغز آن را بكارند معمولا تخم دو سال بعد از كاشت جوانه مي زند. براي كشت بذر عناب ، دانه هاي عناب را گردآوري كرده ، سيلو مي كنند، سپس در بهار مي كارند . هسته هاي عناب رسيده هر كدام مي تواند نهالي توليد كنند. روش كاشت بر اين صورت است كه در نيمه اسفند ماه هسته ها را در طرفي پر از آب مي ريزند و در جاي گرمي مي گذارند. پس از چند روز كه خيس خورد آنها را در زميني كه بيشتر آماده شده است مي كارند، همه روزه روي آن را آب مي پاشند. بذرها در نيمه دوم فروردين ماه مي رويند. نهالهاي دو ساله را پس از برگ ريزان از خزانه به زمين اصلي منتقل مي كنند. ولي بهترين راه زياد كردن درخت عناب همان جابجايي پا جوش هاي ريشه دار است زيرا مطمئن تر خواهد بود. درخت عناب را معمولا پيوند نمي زنند زيرا نوع مرغوب تري ندارد ولي در صورت پيوند زدن زودتر به بار مي نشيند. (اميد بيگي ودقيقي ،1379).
1-12-1فواصل كاشت :
فاصله درخت عناب از يكديگر بسته بر اين كه درخت به چه منظوري كاشته مي شود فرق مي كند ،اگر هدف به دست آوردن ميوه باشد و بايد نهال ها 4 تا 5 متر از يكديگر نشانده شوند ، ولي اگر براي تهيه چوب مبادرت به درخت كار مي كنند، حدود نيم متر تا 60 سانتي متر فاصله كفايت مي كند چون رشد درخت عناب كند است در فواصل درخت عناب مي توان درختان ميوه سريع الرشد و با عمر كوتاه كاشت تا در چند سال اول كه هنوز عناب به سن بهره برداري نرسيده از ميوه هاي آن درختان استفاده نمود. بديهي است در اين قبيل موارد بايد درختاني انتخاب نمود كه از نظر مراقبتهاي زراعي با عناب تعارض نداشته باشد و موجب اختلال در رشد و نمو عنابها نشود.چون درخت عناب تقريبا از آخرين درختهايي است كه شكوفه و برگ مي دهد (در خردادو تير ) بنابراين در مناطق سرد از خطر سرما زدگي



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

بسم الله الرحمن الرحيم
منشور اخلاق پژوهش
دانشگاه آزاداسلامي
واحددامغان
دانشكده
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته:مهندسي صنايع غذايي
گرايش:شيمي موادغذايي
عنوان:
ارزشيابي ويژگيهاي فيزيكوشيميايي هسته عناب (عناب اصفهان)
استاد راهنما:
دكترحسين جلالي
نگارنده :
مهديه گل محمدي
پاييز 93
تاييديه هيئت داوران (صورتجلسه دفاع )
سپاسگزاري
با تشكر وسپاس از استاد دانشمند و پر مايه ام جناب آقاي دكتر حسين جلالي كه از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام .
با امتنان بيكران از مساعدت هاي بي شائبه جناب آقاي دكتر افشين جعفر پور كه در كمال سعه صدر ، با حسن خلق و فروتني ، از هيچ كمكي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمات مشاوره اين پايان نامه را بر عهده گرفتند .
و با تشكر خالصانه خدمت همه كساني كه به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند من جمله همسر با گذشت و فداكارم كه با صبر و شكيبايي خود مرا ياري رساند ونيز فرزند عزيزودلبندم ، پدر و مادر بزرگوارم كه صميمانه در اين راه مرا حمايت كرده اند را اجر مي نهم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چكيده1
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1پيش زمينه تحقيق……………………………………………………………………………………………3
1-2 اهميت تحقيق 5
1-3 اهداف تحقيق5
1-3-1 هدف اصلي5
1-3-2 اهداف فرعي5
1-4 عناب6
1-4-1 معرفي عناب و خواص آن6
1-5 مشخصات تيره عناب8
1-6 مشخصات گياه شناسي عناب9
1-7 كشت گياه عناب10
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب11
1-9 گونه هاي مختلف عناب12
1-10 اهميت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب14
1-11تاسيس ژرم پلاسم و جمع آوري ژنوم درخت عناب14
1-12 روش هاي تكثير گياه عناب15
1-12-1فواصل كاشت16
1-12-2كودمورد نياز17
1-13 آفت هاي درخت عناب17
1-14 پرورش درخت عناب براي توليد چوب17
1-15 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
1-15-1مشخصات مناطق پراكنش عناب در ايران19
1-16 عملكرد عناب22
1-17تركيبات شيميايي عناب22
1-18مصارف خوراكي عناب24
1-18-1 ميوه خشك شده عناب25
1-19 خواص دارويي عناب25
1-20 عناب در طب سنتي28
1-21مضرات عناب28
1-22 عصاره گيري از عناب29
1-22-1عصاره آبي عناب29
1-23شربت عناب29
1-24تهيه جوشانده عناب30
1-24-1جوشانده عناب31
1-24-2 جوشانده نوع ديگري از عناب31
1-25 خيس كرده عناب31
1-26 خواص آنتي اكسيداني و ضد التهابي عناب32
1-26- 1 آنتي اكسيدان32
1-26- 2 متداول ترين آنتي اكسيدان هاي طبيعي داخل ميوه عناب33
1-26-3كاروتنوئيدها :33
1-26-4ويتامين: A33
1-26-5ويتامين: C 33
1-26-6ويتامين: E34
1-26-7توكوفرول ها :34
1-26-8فنول ها :34
1-26-9 فلاوونوئيدها :35
1-27 اسيدهاي چرب شناسايي شده در ميوه عناب :36
1-27-1 نقش اسيدهاي چرب موجود در عناب……………………………………………………..36
1-28 عوامل موثر در اكسيداسيون چربيها و روغنها :36
1-28-1 تركيب اسيد چرب :36
1-28-2 حرارت:36
1-28-3 اكسيژن :37
1-28-4 رطوبت :37
1-28-5 كاتاليزورها :37
1-28-6 نور :37
1-28-7 آنزيم ها :37
1-29 اهميت چربيها :37
1-29-1 ويژگي هاي فيزيكي چربيها :38
1-29-2 مراحل كريستاليزاسيون :39
1-29-3 هسته گذاري :39
1-29-4 سه شكل پلي مورفيكي مهم توسط سيستم هاي چربي :40
1-29-5 بافت چربيها :41
1-29-6 دو روش قديمي براي تعيين ميزان چربي جامد :41
1-29-7 امولسيون هاي غذايي :42
1-29-8 تقسيم بندي امولسيفايرها :43
1-29-9 نحوه تشكيل امولسيونها :44
1-29-10 نيروهاي موثر در تشكيل و پايداري امولسيونها :44
1-29-10-1 نيروهاي الكتروستاتيك حد فاصل دو لايه :44
1-29-10-2 نيروهاي واندروالس :44
1-29-10-3 واكنش هاي ناشي از حضور پليمرها :44
1-29-10-4 واكنش هاي هيدروفوبيك :45
1-29-10-5 نيروهاي دافعه حاصل از هيدراته شدن :45
1-29-11 مكانيسم هاي مربوط به ثبات و پايداري امولسيونها :45
1-29-11-1 پايداري الكترواستاتيكي :45
1-29-11-2 پايداري توسط ماكرومولكولها :45
1-29-11-3 پايداري امولسيونها به وسيله ذرات جامد :45
1-29-11-4 پايداري از طريق افزايش ويسكوزيته :45
1-29-12 نقش هاي امولسيفايرها :46
1-30 روغن :46
1-30-1 وضعيت تغذيه اي روغن ها :46
1-30-2 روغن هاي خوراكي :47
1-30-3 روغن هاي نباتي :48
1-30-4 منبع روغن نباتي :48
1-30-5 دانه هاي روغني :48
1-30-6 اجزا موجود در روغن ها :48
1-30-6-1 فسفوليپيدها :48
1-30-6-2 تركيبات غير صابوني شونده :49
1-30-6-3 استرول ها :49
1-30-6-4 توكوفرول ها :49
1-30-7 فرآيند استخراج روغن :49
1-30-7-1 روش هاي استخراج روغن از دانه ها و ميوه هاي روغني :51
1-30-8 پالايش روغن ها و چربي ها :53
1-30-8-1مراحل پالايش روغن خام :53
1-30-8-2 صمغ گيري :53
1-30-8-3 تصفيه فيزيكي :53
1-30-8-4 تصفيه قليايي :53
1-30-8-5 خنثي سازي :53
1-30-8-6 بي رنگ كردن :53
1-30-9 روش هاي نوين استخراج روغن :54
1-30-10 دستگاه سانتريفيوژ و دكانتور :54
1-30-11 روش سينولا :56
1-30-12 توضيح نحوه استخراج روغن :57
1-30-12-1 استخراج روغن از دانه هاي آماده شده روغني به سه طريق :57
1-30-12-2استخراج روغن با حلال :58
1-30-12-3 متغيرهاي قابل كنترل در استخراج :58
1-30-12-4 روش هاي استحصال روغن توسط حلال :58
1-30-13 روشي ديگر براي روغن كشي از ميوه ها :59
1-30-13-1 روغن كشي به روش پرس سرد – استخراج سرد :61
1-30-13-2 تاثيرات كلان اقتصادي روش هاي روغن كشي متداول قديمي:62
1-30-13-3 روش سرد در مقايسه با روش هاي موجود گرم :63
1-30-14 روش پرس هاي گرم و استخراج مانده روغن با حلال :63
1-30-15 روش cold – pressing :65
1-30-15-1 كاربردها :66
1-30-15-2 تهيه روغن هاي گياهي به روش كلد پرس :67
1-30-16 سوكسله چيست ؟68
1-30-16-1 استخراج مداوم به وسيله سوكسله :69
1-30-16-2 تئوري آزمايش :70
1-30-16-3 مراحل آزمايش :70
فصل دوم :مروري بر مطالعات پيشين
فصل سوم :موادو روشها
3-1 آماده سازي مواداوليه :89
3-2 موادشيميايي :89
3-3 وسايل و تجهيزات :90
3-4 استخراج روغن:91
3-5 تجزيه شيميايي هسته عناب :91
3-5-1 اندازه گيري رطوبت و ماده خشك :92
3-5-2 اندازه گيري خاكستر :92
3-5-3 اندازه گيري درصد پروتئين :92
3-5-4 اندازه گيري درصد فيبرخام :92
3-6 تعين ميزان وتركيب اسيدهاي چرب :93
3-7تعيين انديس پراكسيد :93
3-7-1 معرف ها وحلال :94
3-7-2 روش كار :94
3-8 تعيين انديس يدي :95
3-8-1 روش اجراي آزمون :96
3-9 زمان پايداري روغن در برابر اكسيداسيون :96
3-9-1 آزمون تندي روغن ها (رنسيديتي ):97
3-10تعيين انديس اسيدي :97
3-11تعيين رنگ :98
3-12 تعيين ميزان فسفر و فسفو ليپيدها :98
3-13 تعيين ميزان تركيبات غير صابوني شونده :98
3-13-1 تعيين مواد غير قابل صابوني شدن روغن ها :99
3-13-2 روش كار :99
3-14 تعيين ميزان كل استرول ها و توكوفرول ها :99
3-15 تعيين ميزان مس و آهن :99
3-15-1 عملكرد مس :99
3-16 اندازه گيري ضريب شكست :100
3-17 استخراج روغن از هسته عناب :100
3-17-1 مراحل آزمايش :101
3-17-2 تعيين راندمان درصد استخراج روغن هسته عناب :103
3-18جداسازي و شناسايي اجزاي روغن :103
3-18-1 مشخصات و برنامه دماي دستگاهGC104
3-18-2 دماهاي ستون و برنامه دمايي :104
3-18-3 مشخصات دستگاهي :105
3-19 تجزيه و تحليل آماري :107
فصل چهارم : نتايج و بحث
4-1 مقايسه ميزان درصد بازده استخراج روغن هسته عناب در سه تكرار :109
4-2 مقايسه ميزان اسيدهاي چرب:109
4-3 مقايسه ميزان انديس يدي:114
4-4 بررسي ضريب شكست روغن:115
4-5 بررسي پايداري اكسيداسيون چربي توسط دستگاه رنسيمت :116
4-6 مقايسه رنگ هاي بدست آمده توسط دستگاه لاويباند از روغن هسته عناب :118
4-7 مقايسه انديس اسيدي:121
4-8 مقايسه انديس پراكسيد:122
4-9 مقايسه مواد غير صابوني شونده:123
4-10 مقايسه ميزان كل استرول:124
4-11 مقايسه ميزان توكوفرول:125
4-12 مقايسه ميزان آهن:126
4-13 بررسي ميزان مس:127
4-14 مقايسه اندازه گيري ميزان فسفوليپيد:128
4-15 آزمون هاي شيميايي هسته عناب :129
4-15-1 آزمون اندازه گيري ميزان خاكستر :129
4-15-2 آزمون اندازه گيري ميزان پروتئين هسته :129
4-15-3 آزمون اندازه گيري ميزان فيبرخام :129
4-15-4 آزمون اندازه گيري ميزانرطوبت :129
4-15-5 اندازه گيري ميزان درصد ماده خشك :130
فصل پنجم : نتيجه گيري
نتيجه گيري :132
پيشنهادات :132
منابع فارسي :133
منابع غير فارسي :135
چكيده لاتين :139
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-1 آمار سطح زیر کشت عناب در استان خراسان جنوبی20
جدول 3-1 شناسايي وسايل و تجهيزات90
جدول 3-2 شناسايي درصد تركيبات اسيدهاي چرب روغن هسته عناب107
جدول 4-1 مقايسه ميزان درصد بازده روغن هسته عناب درسه تكرار109
جول 4-2 شناسايي ميزان درصد پروفايل اسيدهاي چرب حاصل از روغن عناب113
جدول 4-3 مقايسه ميزان انديس يدي115
جدول 4-4 مقايسه ميزان ضريب شكست116
جدول 4-5 مقايسه ميزان پايداري اكسيداسيون روغن117
جدول 4-6 مقايسه ميزان رنگهاي بدست آمده از روغن هسته عناب119
جدول 4-7 مقايسه ميزان انديس اسيدي122
جدول 4-8 مقايسه ميزان انديس پراكسيد123
جدول 4-9 مقايسه ميزان مواد غير صابوني شونده124
جدول 4-10 مقايسه ميزان كل استرولها در روغن هسته عناب125
جدول 4-11 مقايسه ميزان توكوفرولها در روغن هسته عناب126
جدول 4-12 مقايسه ميزان آهن127
جدول 4-13 مقايسه ميزان مس127
جدول 4-14 مقايسه ميزان فسفوليپيد128
جدول 4-15 آناليز شيميايي هسته عناب130
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 نتيجه حاصل از دستگاه كروماتوگرافي گازي106
نمودار 4-1 درصد روغن هسته عناب109
نمودار 4-2 پروفايل اسيدهاي چرب114
نمودار 4-3 مقادير ضريب شكست116
نمودار 4-4 پايداري اكسيداسيون روغن118
نمودار 4-5 شناسايي رنگ زرد119
نمودار 4-6 شناسايي رنگ قرمز120
نمودار 4-6 شناسايي رنگ آبی121
نمودار 4-7 شناسايي انديس اسيدي122
نمودار 4-8 شناسايي انديس پراكسيد123
نمودار 4-9 شناسايي موادغير صابوني شونده124
نمودار 4-10 شناسايي كل استرول125
نمودار 4-11 توكوفرول ها126
نمودار 4-12 شناسايي آهن در روغن هسته عناب127
نمودار 4-13 شناسايي مس در روغن هسته عناب128
نمودار 4-14شناسايي فسفوليپيدها129
فهرست شكل ها
عنوان صفحه شكل 1-1 عناب…………………………………………………………………………………………..6
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته عناب7
شكل 1-3تيره عناب7
شكل 1-4 گياه عناب8
شكل 1-5 گياه عناب9
شكل 1-6 باغات عناب10
شكل 1-7 درختان عناب20
شكل 1-8 مصرف خوراكي ميوه عناب24
شكل 1-9 مرباي عناب25
شكل 1-10 چاي عناب25
شكل 1-11 آبنبات عناب25
شكل 1-12 چاي عناب در چين25
شكل 1-13 عناب خشك شده25
شكل 1-14 روغن كشي به روش سرد62
شكل 1-15 تصوير شماتيك از روش استخراج سرد65
شكل 1-16 روغن دارويي66
شكل 1-17 روغن67
شكل 1-18 قسمتهاي مختلف سوكسله69
شكل 1-19 سوكسله69
شكل 3-1 دستگاه رفركتومتر90
شكل 3-2 ترازوديجيتال 210 گرم با دقت0001/0 گرم90
شكل 3-3 آون تحت خلا91
شكل 3-4 دستگاه كروماتوگرافي گازي91
شكل 3-5 دستگاه اسپكتوفتومتر91
شكل 3-6 دستگاه لاويباند98
شكل 3- 7 دستگاه اسپكتوفتومتر98
شكل 3-8 دستگاه رفراكتومتر100
شكل 3-9 مراحل روغن كشي از هسته عناب بوسيله سوكسله در آزمايشگاه101
شكل 3-10 روغن بدست آمده از هسته عناب101
شكل 3-11 اجزاي دستگاه كروماتوگرافي گازي104
شكل 3-12 دستگاه كروماتوگرافي گازي104
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
چكيده :
گونه عناب از گونه هاي بومي مناطق مختلف ايران است . ميوه اين گياه در مناطق مختلف ايران به طور سنتي مصرف ميشود. اين ميوه داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي است .حدود 30% وزن ميوه را هسته هاي آن تشكيل مي دهد .هسته اين ميوه به طور متوسط حاوي حدود 8/3 درصد روغن است . با توجه به دارا بودن خواص بسيار ارزشمند ميوه عناب ، هدف از اين تحقيق ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكوشيميايي هسته عناب موجود در منطقه استان اصفهان از نظر تركيب اسيدهاي چرب و پايداري نسبت به اكسيداسيون و سنجش ديگر تركيبات موجود در روغن هسته و همچنين آناليز شيميايي خود هسته روغن كشي شده مي باشد . مواد و روش ها : ميوه عناب پس از چيده شدن به آزمايشگاه منتقل شده و روغن هسته هاي آسياب شده به روش سوكسله استخراج گرديد. تركيب اسيدهاي چرب به روش كروماتوگرافي گازي و پايداري روغن حاصله توسط دستگاه رنسيمت تعيين گرديد. ونيز مواد موجود در روغن هسته مانند فسفو ليپيدها ، انديس يدي ،انديس اسيدي ، انديس پراكسيد ، مواد غير قابل صابوني شونده ، استرول ها ، توكوفرول ها و رنگ روغن هسته عناب ارزيابي شد. همچنين آناليز شيميايي شامل اندازه گيري مقدار خاكستر ، ماده خشك ، رطوبت ، روغن ، پروتئين و نيز فيبر خام بر روي بخش هسته روغن كشي شده انجام شد . نتيجه گيري : بررسي روغن هسته عناب توسط دستگاه كروماتو گرافي گازي نشان داد كه مقدار اسيدهاي چرب اشباع آن از اسيدهاي چرب غير اشباع بالاتر مي باشد. پس اين روغن اشباعيت بالايي دارد. پايداري اكسيداتيو روغن نشان داد كه روغن هسته عناب داراي پايداري بالا يعني38/2 ساعت در دماي 110 درجه سانتي گراد مي باشد. اين روغن از نظر كيفيت واكسيداسيون مانند روغن نارگيل است براي ساخت محصولات آرايشي و بهداشتي هم مناسب است .روغن هسته عناب با توجه به دارا بودن اسيدهاي چرب كوتاه زنجيره وپروفايل اسيدهاي چرب آن كه داراي اشباعيت بالا است ، مقاومت بسيار بالايي دارد و ناراحتي هاي قلبي عروقي ايجاد نمي كند و ميزا ن چربي بد را بالا نمي برد . پايداري اكسيداسيون روغن هسته عناب بالاست ، علت آن اشباعيت بالاي روغن است يعني اكسيداسيون خيلي كمي در روغن هسته عناب اتفاق افتاده است زيرا ميزان فسفوليپيد در روغن هسته عناب پايين است . پس مي توان نتيجه گرفت با توجه به ميزان متوسط توكوفرول ها يعني 12/22 %غالب اجزا اين روغن توكوفرول است كه زردي بيشتري به روغن مي دهد پس رنگ روغن هسته عناب زرد است. اين روغن براي سرخ كردن مناسب نمي باشد اما براي كيك پزي و شيريني پزي بسيار مناسب مي باشد زيرا روغن نقطه ذوب بالايي داردو حالت ماله اي به خمير شيريني مي دهد. و در انتها با توجه به اينكه ميوه عناب داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي مي باشد مي توان گوشت آنرا به صورت صنعتي به بازار عرضه كرد .
واژه هاي كليدي :پايداري اكسيداسيون ،تركيب اسيدهاي چرب ، روغن هسته عناب ،روغن ، هسته ، عناب .
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1 پيش زمينه تحقيق :
بي شك توسل به ميوه ها وگياهان دارويي كهن ترين رهيافت بشر براي درمان بيماري ها بوده است ودرخلال توسعه تمامي تمدن هاي بشري همواره ارتباط تنگاتنگ ونزديك ميان آدمي وگياه وجود داشته است،با اين حال هنوز بيشتر گونه هاي ميوه وگياه بررسي نشده وناشناخته مانده اند وهنوز زمان زيادي مانده است تا منابع جديد و با ارزش گياهي كشف شود، به اين ترتيب گياهان وميوه هارا مي توان به عنوان منبعي از مواد شيميايي بالقوه مفيد دانست كه تنها بخشي از آن مورد بهره برداري قرار گرفته است.اين مواد شيميايي بالقوه را مي توان نه تنها به عنوان دارو بلكه به عنوان الگويي بي نظير به صورت نقطه شروعي براي ساخت آنالوگ هاي دارويي بكار برد و همچنين به عنوان ابزاري جالب به منظور فهم و درك بيشتر وبهتر پديده هاي زيست شناختي به كمك گرفت. (اسكالتسا1 ،ديگراك2 و همكاران 1999،2001)
گياهان و ميوه هاي دارويي ، از ارزش وجايگاه ويژه اي در تامين بهداشت وسلامت جوامع هم به لحاظدرمان و هم پيشگيري برخوردار بوده و هست. در قرن حاضر تحقيقات گستردهاي بر روي ميوه ها وگياهان دارويي انجام پذيرفته و داروهايي با تركيبات موثره طبيعي افق هاي جديدي را براي جامعه پزشكان و داروسازان پژوهشگر سراسر دنيا گشوده اند. به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم دارو هاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشا طبيعي وگياهي تشكيل ميدهند و صنايع داروسازان جهان تلاش مي كنند ساخت شيميايي اقلام مربوطه به دو سوم بقيه داروها نيز به تدريج منسوخ و به منابع گياهي متكي گردد. از اين رو صنايع دارو سازي و گروه هاي تحقيقاتي بسياري از كشورها توجه خود را به كشت و توليد گياهان دارويي معطوف داشته اند. (اميد بيگي ، 1384)
همچنين با توجه به افزايش سطح آگاهي مصرف كنندگان نسبت به اثرات جانبي نا مطلوب داروهاي سنتزي و تمتيل بشر به استفاده هر چه بيشتر از محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش، همچنين مشكلات دارويي مدرن مانند هزينه هاي بالا ، استفاده از منابع تجديد ناپذير مانند منابع فسيلي آلوده كننده محيط زيست توسط صنايع دارويي و ناتواني بشر جهت ساخت برخي از تركيبات دارويي سبب شد كه استفاده از گياهان دارويي در توليد دارو و جايگزين آنان با تركيب شيميايي روندي رو به گسترش از خود نشان دهد كه اين امر در كشورهاي اروپايي به وضوح قابل مشاهده است. (صدرايي منجيني،1382)
علاوه بر اين توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني3 (WHO) در استفاده از فراورده هاي طبيعي ، به نوبه خود باعث شده است كه توليد وتجارت اين گونه محصولات از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد.هم اكنون ، كشورهاي مختلف تلاش مي كنند تا سهم قابل ملاحظه اي از اين بازار در حال رشد را به خود اختصاص دهند (هينبرگ4 وهمكاران ، 2006 )
بسياري از اين گونه گياهان علاوه بر خواص دارويي ، به عنوان نگهدارنده ، محافظت كننده و طعم دهنده نيز در صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند. بسياري از اين گياهان طعم دهنده به جهت حضور روغن هاي ضروري داراي منبع بسيار مهمي از تركيبات فنليك هستند كه فعاليت آنتي باكتري مناسبي از خود نشان مي دهند. با نگاهي اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران ، ميراث گرانقدر شناسايي ومصرف اين گياهان در طب غني سنتي ايران مشاهده مي گردد. از طرفي ،فلات وسيع ايران در قسمت هاي مختلف خود از شرايط آب و هوايي گوناگون برخوردار است و به همين دليل ، فراواني و گوناگوني گونه هاي مختلف اين گياهان در پهنه دشت ها و كوه هاي ايران بيش از 7500 گونه گياهي (حدود ده برابر تعدادگونه هاي هر يك از كشورهاي اروپايي ) مي رسد كه بخش قابل ملاحظه اي از آنها حاوي ذخاير متابوليتي با ارزشي مي باشند ، از اين رو به حق فلور ايران را يكي از منابع داروخيز جهان دانست (اميد بيگي، 1383)
روغن ها و عصاره هاي گياهي و تركيبات موجود در آن داراي اثرات شناخته شده ضد باكتريايي مي باشند و از آنها به عنوان نگهدارنده هاي غذايي مي توان استفاده نمود. (مهدي عليپور وهمكاران ، 1388)
استقبال از اين موضوع از يك طرف به علت رويكرد جديد عموم مردم و از طرف ديگر توصيه سازمان هاي بين المللي و ملي ذي صلاح در امر بهداشت مواد غذايي در استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي مختلف به جاي مواد شيميايي مي باشند. به طور كلي روغن ها وعصاره هاي گياهي كاربرد دارويي وطعم دهنده در غذا دارند (انكري5 وهمكاران 1999)
بيماري هاي حاصل از مصرف غذاهاي آلوده به باكتري هاي پاتوژن از اهميت فراواني در بهداشت عمومي برخوردار بوده و سالانه خسارات مالي و جاني فراواني را به جوامع تحميل مي نمايد (شارون6،براونلا و همكاران 2001 )
در سال 1999 مركز كنترل و پيشگيري بيماري هاي سالانه منجر به 225000 مورد بستري در بيمارستانها و 5000 مورد مرگ ميگردند. مطابق ارزيابي دپارتمان كشاورزي ايالات متحده USDA هزينه هاي پزشكي در زيان هاي اقتصادي ناشي از دور ريزي مواد غذايي ايجاد كننده بيماري غذايي در محدوده 5/6 تا 9/34 بيليون دلار در هر سال است ( وحيدي و همكاران ، 2002).
1-2 اهميت وضرورت تحقيق :
فصلی که پیش رو دارید شروع تلاشی است برای معرفی دانش بومی کشاورزی در زمینه عنابکاری و گلچینی است از دانش بومی کشاورزی ایران که بی‌شک الهام‌بخش کاربرد دانش بومی در فعالیت‌های ترویجی کشور خواهد بود. نکته بسیار مهم درباره کاربرد دانش بومی در ترویج و توسعه کشاورزی، «ضرورت» آن است. استفاده از دانش بومی در ترویج کشاورزی امری سلیقه‌ای و اختیاری نیست بلکه یک ضرورت حیاتی است. البته ضرورتهای دیگری را برای روی آوردن به دانش بومی میتوان متصور شد که همانا محدودیتها و شکستهای جدید است. این شکستها به دلایل مختلف از جمله عدم توجه به دانش و تجربیات بومی رخ داده است. این بی توجهی ممکن است ازعوامل اجتماعی نظیر مباهات کردن دارندگان دانش جدید نسبت به دارندگان دانش بومی و یا تصور دارندگان دانش جدید از دانش بومی به عنوان دانشی که متعلق به گذشتگان است و امروزی نیست، نشأت گرفته باشد.همچنین ضرورت توجه به دانش بومی در فرآیند توسعه از آنجا ناشی می شود که منابع انسانی از اجزای اصلی آن به حساب می آیند ، و مقوله توسعه انسانی پایدار نیزاز همین جا سرچشمه گرفته است. همانطور که از نام آن  برمی آید ، این مقوله برای توسعه انسانی ارزش زیادی قائل است.در توسعه انسانی پایدار مردم به عنوان هدف سیاستهای اجتماعی و اقتصادی تلقی می شوند که دامنه انتخابهای آنان گسترش داده می شود تا در تصمیم گیریها  مشارکت فعال داشته باشد. بنابراین مشارکت مردمی یکی از ابزارهای توسعه انسانی پایدار است. ولی مشارکت فعال افراد روستایی درتوسعه روستا به شکل پایدار آن، جز باور کردن نقش دانش، بینش و مهارتهای افراد روستایی امکانپذیر نخواهد بود. از طرف دیگر ، برای باورداشتن دانش بومی لازم است تا درباره بومیان و دانش آنها شناخت کامل به دست آوریم .
1-3 اهداف تحقيق :
1-3-1هدف اصلي:
ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكو شيميايي هسته عناب اصفهان
1-3-2 اهداف فرعي :
دستيابي به خصوصيات بهتر روغن هسته عناب در جهت كاربرد هاي خوراكي و دارويي
1-4 عناب :
1-4-1معرفي عناب و خواص آن :
نام فارسي : عناب در كتب مختلف فارسي وطب سنتي با نامهاي عناب ، تبرخون ، شيلانه ، سيلانه ، شيلانك و در گيلان (اون ناف دار ) ، آلمه آغاجي ،عناب آغاجي ، سيب كوهي ، سنجد جيلان شناخته
ميشود وبه فرانسوي ميوه آن را jujubier گويند.(مظفريان،1375).
به انگليسي به آن jujube و درخت آنراjujube tree و Chinese date گويند.
شكل 1-1 عناب
نام علمي عناب :Ziziphus jujube mill – Zizyphus VulgariSگياهي است از خانواده : Rhamnaceaeمترادف آن : ZizyphusVulgaris lam و Rhamnus Zizyphus lam و Zizyphus SativaGaertميباشد.گونه Zizyphus Vulgaris داراي دو واريته مي باشد :يكي Z.Vulgaris lam.var spinosus Bge و ديگري Z.vulgaris lam V.inermis Bge ميباشد.
.(مظفريان،1375).
بخش مورد استفاده : ميوه
كاربرد مصرف : لينت بخش
روغن عناب : Grapeseed Oil-Oil jujube معمولا بي رنگ – سبز خيلي كم رنگ مايل به زرد.(مظفريان،1375).
محتويات : مواد كاني و پروتيين و ويتامين
روغن پايه : ميتواند به صورت صد در صد به عنوان روغن پايه استفاده شود.
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته آن
عناب هم ميوه اي خوشمزه و هم دارويي گياهي به شمار مي رود . وقتي ميوه عناب نارس است لغزان وسبز است وطعمي شبيه سيب دارد . هنگاميكه ميوه ميرسد به رنگ زنگ زدگي يعني قرمز تيره برمي گردد. وسپس چروكيده ميشود. اين ميوه در ظاهر شبيه به خرما است به همين دليل به آن خرماي قرمز مي گويند. عباب بومي مناطق گرمسير است . كشت آن در شمال آفريقا ، جنوب اروپا و نواحي مديترانه رواج دارد . عناب را خرماي چيني يا خرماي قرمز نيز مي نامند ، زيرا هم شيرين است و هم مانند خرما يك هسته دارد. هسته آن نيز سخت و مخروطي شكل است. عناب داراي مقدار زيادي موسيلاژ ،اسيد ماليك ، اسيد سيتريكو ،ويتامين ث ميباشد. ميوه عناب همچنين حدود 4/6 درصد مواد پروتئيني ،نمك هاي آلي و لعاب فراوان دارد . از تنه درخت عناب صمغي ترشح مي شود كه اين صمغ همراه با كمي سركه براي تقويت عمومي بدن مفيد است . (اميدبيگي،1376 )
شكل 1-3 تيره عناب
1-5 مشخصات تيره عناب R hamnaceae:
گياهان تيره عناب به صورت درخت يا درختچه هاي غالبا خاردار و به ندرت علفي مي باشند. در بين آنها انواعي با ساقه بلند رونده نيز يافت ميشوند . مجموعا شامل 50 جنس و600 گونه اند كه بيشتر در اروپا و نواحي استوايي مي رويند. از اختصاصات آنها اين است كه برگهاي ساده ، غالبا متناوب و گلهاي منظم ، نرماده ، يا بر دو نوع نر و ماده ، پلي گام – دو پايه و يا يك پايه دارند ، كاسه گل آنها مركب از چهار قسمت (زود آفت) و جام گل آنها شامل چهار يا پنج گلبرگ ( به ندرت فاقد گلبرگ ) است. پرچم هاي آنها معمولا به تعداد قطعات جام گل و تخمدان آنها آزاد يا كم و بيش متصل به كاسه گل و غالبا داراي سه خانه مي باشد ، ميوه آنها به صورت هاي مختلف خشك شكوفا يا نا شكوفا و يا گوشت دار در آغاز سبز و براق است. كم كم زرد ميشودو وقتي كاملا رسيد به رنگ سرخ تيره و بسيار زيبا در مي آيد. و به صورت شفت و محتوي يك يا چند دانه است. و فصل بهره برداري آن پاييز است ميوه هاي عناب به عنوان لينت بخش و پايين آورنده فشار خون مصرف مي شود همچنين در مداواي سينه درد ،تصفيه و پايين آورنده كلسترول خون مؤثر است.برگهاي درخت عناب ، كوچك ، زيبا ، شفاف ، متناوب و دندانه دار است . گل هاي آن كوچك و به رنگ سبز مايل به زرد مي باشد . ميوه عناب به رنگ قرمز و به شكل تخم مرغ و داراي يك هسته است.(باباخانلو وهمكاران1377).
شكل 1-4 گياه عناب
برگ درخت عناب خاصيت شويندگي دارد و اگر كمي برگ تازه عناب در كف دست ها له بشود با آب توليد كف مي نمايد و از آن مي توان به عنوان صابون استفاده كرد. عده زيادي از اين گياهان به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك ، داراي مصارف دارويي مهم هستند. غالبا آنها داراي دستگاه ترشحي مواد موسيلاژ و صمغ مي باشند كه از سلولهاي منفرد وعريض يا مجتمع و فراهم و يا كيسه هاي ترشحي تشكيل مي يابند اين سلولها و كيسه ها در پوست و مغز ساقه ، در پارانشيم دسته هاي آوندي اطراف رگبرگ ها ،شامل تركيبات گلوكوزيدي درهمي است كه قابليت توليد امودينها و دمبرگ وهمچنين در برون بر ميوه ها ديده مي شوند. پوست عده زيادي از گياهان اين تيره را داشته است و اثر مسهلي انها مربوط به وجود اين مواد مي باشد. به علاوه گلوكوزيد مولد مواد رنگي نيز در انها محقق گرديده است. از اين نظر بايد گفت كه امودين وهمچنين يك ماده گلوكوزيدي ديگري با تركيب شيميايي درهم به نام رامنارتيكوزيددر اين گياهان ، ماده قابل هيدروليز و مولد گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك به نام رامنارتيكوزيد كه مولد ماده رنگي است يافت مي گردد. نمونه هاي دارويي متعددي در اين تيره وجود دارند كه عده اي از آنها در نواحي مختلف كشورمان مي رويند. ارزش رامنيكوزيد Rhamnicosidاست كه اثر مسهلي و يا ملين دارند.. در بين آنها نمونه هايي با ميوه خوراكي مانند درخت عنابZizyphus . spina – Christi انواع مهم آنها به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك و يا انواع زينتي زيبا نيز يافت ميشود. و يا انواع دارويي مانند عناب zizyphus jujube كه بسيار مفيد است .)زرگري ،ع.1371).
شكل 1-5 گياه عناب
1-6 مشخصات گياه شناسي:
عناب از تيره رامناسه آ ميباشد. درخت آن داراي تنه اي صاف و بلند است برگهاي آن بيضوي شكل با 3 رگبرگ تقريبا موازي در نواحي و مناطقي كه 4 فصل دارد خزان كننده مي باشد. درخت عناب بومي كناره هاي اقيانوس آرام و آمريكاي شمالي است و تقريبا در همه جاي ايران مي رويد درختي است تيغ دار كه تا كنون انواع مختلفي از آن شناخته شده است و علاوه بر دارا بودن خواص دارويي و خوراكي بودن ميوه آن به علت زيبايي برگها وتنه آن به ويژه در درختان جوان گونه اي از آن به عنوان گياه زينتي در پارك ها و معابر كاشته مي شود. گل هاي درخت عناب خوشه اي ،كوچك و زرد رنگ است كه روي شاخه هاي جوان در محل جوانه كنار برگها به شكل دسته هاي كوچك مي رويد و داراي 5 گلبرگ ميباشد.
عناب درختي است كوتاه ، بلندي آن 2 تا 8 متر كه گاهي تا 12 متر هم مي رسد و بسيار مقاوم به خشكي مي باشد . واريته اي از آن تيغ دار و واريته اي از آن بدون تيغ مي باشد. برگهاي آن زيبا ، كوچك ، بي كرك ،شفاف متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها ، دندانه دار ، شامل سه رگبرگ طوري است كه در دو طرف هر دمبرگ در روي هر ساقه ، زايده هايي به شكل خارهاي محكم و تيزي ميرويد ، سپس چوبي شده و به طور دايمي در روي شاخه ها باقي مي ماند . گلهاي كوچك با دمگل كوتاه به رنگ سبز مايل به زرد و مجتمع به صورت دسته هاي كوچك در كنار برگها دارد ، داراي 5 گلبرگ ريز ، جدا و 5 پرچم و مادگي دو برچه اي است ميوه اش كه عناب ناميده ميشود به صورت شفت به رنگ مايل به قرمز ، شفاف ( پس از رسيدن ) به بزرگي يك زيتون وخوراكي است بوي آن ضعيف وطعمش لعابي و كمي شيرين و مطبوع است . ميوه واريته وحشي و تيغ دار آن خيلي ترش و قابض است و ميوه بي تيغ اهلي آن كمي قايض و ترش است ولي از هر دو نوع در موارد مشابه دارويي وجود دارد كه همگي ديپلوئيد بوده وداراي 24 كروموزوم ميباشند حدود 40 نوع از جنس پوست تنه درخت عناب نا صاف ، چوب آن محكم و به رنگ قهوه اي است . شاخه هاي جوان آن در ابتدا سبز تيره ةستند و بعد به رنگ قرمز تيره تبديل ميشوند. تنه درخت جوان سرخ مايل به زرد مي باشد ، در بهارو تابستان با رنگ برگها كه سبز ،سخت و استخواني مي باشد. (زرگري ، 1371 ).
درختچه عناب برگهاي كشيده و ريز دارد كه در زمستانبرگريز ميشود. منشا اين گياه به چين و آسيا بر مي گردد ، گرچه بعد ها به طور نا معلومي پراكنده شده وامروز در بخش هاي گسترده اي از نقاط مختلف زمين ديده مي شود.
شكل 1-6 باغات عناب
1-7 كشت گياه عناب :
گياه عناب بيش از 4000 سال است كه براي ميوه و خواص دارويي آن كشت شده است. گياه در دامنه تغييرات درجه حرارتي وسيع و سطح بارش متفاوت ميتواند رشد كند . گرچه در ماههاي تابستان تحت شرايط مناسب وآبياري كافي بهترين رشد را دارد . بطور شگفت آوري در درجه حرارت هاي بالا 10 تا 15 درجه سانتي گراد و متفاوت از انواع مختلف گياهان مي تواند زنده بماند. اين اجازه ميدهد كه گياه در شرايط بياباني رشد كند جايي كه درجه حرارت روز و شب نيز متغير است. عناب مي تواند در گرما و سرماي شديد زنده بماند. يك درخت عناب در منطقه بيش از 300 سال باقي مي ماند. (رضايي،وجايمند ،1381).
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب :
در ارتباط با شناسايي ارقام مختلف عناب در داخل و خارج از كشور تحقيقات زيادي انجام نشده است و اغلب مقالات و كتب انتشار يافته در ارتباط با عناب در مورد خصوصيات گياه شناختي وخواص دارويي و درماني اين گياه مي باشد.
بال7)1992(طي 10 سال مطالعه وبررسي در بخش باغباني دانشگاه كشاورزي هند كليد شناسايي ارقام مختلف كنار موريتاني zizyphusmauritianaكه از خانواده عناب است را تهيه كرده وي در ميان ويژگي هاي رويشي ، شكل نوك برگ را قابل اطمينان ترين ويژگي براي طبقه بندي ارقام ذكر كرد. از ميان ارقام مورد مطالعه وي ، 24 رقم نيمه نوك تيز تا نوك تيز و 18 رقم با نوك غير تيز بودند. عادت شاخه دهي يكي ديگر از عوامل مناسب به شمار مي رفت. 21 رقم با شاخه دهي گسترده و 21 رقم با شاخه دهي عمودي گروه بندي شده اند. پس از آن شكل برگ ،قاعده برگ ، رنگ برگ و طول دم برگ در درجه سوم اهميت قرار داشت. ميوه هاي ارقام مختلف از نظر شكل به 4 گروه شامل : ميوه با نوك كاملا برجسته ، ميوه با نوك تقريبا برجسته ، ميوه با نوك گرد و ميوه با نوك فرو رفته تقسيم شدند.
کومار8)1995(: مطالعات آنزيمي انجام داده در اين تحقيق در مورد برگ 42 رقم از گونه Z.mauritiana مشخص شد كه 15 رقم در مورد پر اكسيداز ، 18 رقم در مورد آميلاز و 18 رقم در مورد فسفاتاز ژنوتيپ آنزيمي مشخص دارند.با كمك آزمايشات آنزيمي مختلف تعداد40 رقم از 42 رقم قابل شناسايي بودند.
ثابتي (1353) : خصوصيات گياه شناختي و پراكنش عناب را در ايران بيان مي كند. درخت عناب بومي نواحي مديترانه و آسياي معتدله است در ايران در سواحل درياي خزر ، دامنه نيل كوه در مينو دشت ، كردستان ، سردشت ، لرستان ، بختياري ، الموت به حالت خودرو و در بعضي مناطق مانند همدان ، مشهد ، بابل و ساير نقاط كشت مي شود.
زرگري (1371) : در ضمن معرفي خصوصيات گياه شناختي و مشخصات عناب ، تركيبهاي شيميايي آنرا به شرح ذيل عنوان مي دارد :
عناب داراي لعاب فراوان و مواد قندي مختلف ، 72/2تا 43/6 درصد پروتيين ،املاح عالي و ويتامين ث است .
مير حيدر (1371) : اطلاعات جامعي از مشخصات گياه شناختي ، تركيبهاي شيميايي ، خواص دارويي و كاربرد درماني عناب ارائه مي نمايد.
اميد بيگي (1376) :به معرفي گياهان تيره عناب مي پردازد ، ماده موثر گياهان دارويي متعلق به خانواده مذكورآنترا گليكوزيدي مي باشند و قند منوز در ميوه هاي اين گياهان وجود دارد.
1-9گونه هاي مختلفzizyphus :
ﺣﺪﻭﺩ ۴۰ ﮔﻮﻧﻪﺩﺭﺟﻨﺲZizyphusﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺭﺩﻛﻪﻫﻤﮕﻲﺩﻳﭙﻠﻮﺋﻴــﺪﺑﻮﺩﻩﻭﺩﺍﺭﺍﻱ ۲۴ ﻛﺮﻭﻣﻮﺯﻭﻡﻣﻲﺑﺎﺷــﻨﺪ
1-zizyphus jujubeعناب معمولي كه درخت آن در آسيا ودر آفريقا كشت مي شود. بلنديش ميانه است و براي تهيه ميوه ، آن را كشت مي دهند.
2-zizyphus lotusاين درخت در آفريقا مي رويد و كمي كوچكتر از درخت عناب معمولي است.
3- Zizyphus mistol درختي است كه در آرژانتين ديده مي شود.
4- Zizyphus joazeiro درخت عناب بومي سرزمين برزيل است.
5- Ziziphus sativa درخت عنابي است كه تا 8 متر بلندي دارد بيشتر براي توليد چوب پرورش داده مي شود . ميوه اش استفاده هاي غذايي و دارويي دارد. هسته ميوه سخت و مانند هسته زيتون است از ميوه آن مربا و كمپوت مي سازند كه همان خواص شربت و جوشانده آن را داراست .
6- Ziziphus calophylla موطن اين درخت مالزي است.
7-Ziziphusspina-christi بيشتر در نواحي جنوبي ايران از ايران شهر تا خوزستان ، كرمان ، بندرعباس و خرم آباد مي رويد. ميوه اش خوراكي ، به اندازه زالزالك ، نارنجي رنگ است و شيرين مزه مي باشد. سر شوي صدر ساييده برگ آن مي باشد و در جنوب ايران به درخت كنار موسوم است.
8-Ziziphus cyaneus اين درخت داراي برگ هاي تيره و براق است گل هاي آن به رنگ آبي سير ، سرخ يا سفيد است و خوشه هاي ياس مانند دارد.
9-Zizyphus island myrtle گونه اي ديگر از عناب است كه برگهايش خاكستري سبز و بخش زيرين برگ مخملي سفيد است . انواع دو رگه اين گياه كه گاهي بسيار زيباست شناخته شده است.
10-Zizyphus nummularia كه در فارسي به آن دره مي گويند ، براي برگهاي تخم مرغي و نوك تيز و ميوه اش اشتها آور و مقوي معده است.(اميد بيگي ، 1376)
11- Z. spina – Christi , Z.mucronata ,Z.spinosa , Z.selata judd (florida ziziphus ) تمامي اين گونه ها در مناطق استوايي و اطراف آن يافت مي شوند. (نفاتی9 2010، مراغنی- بوکر و تایل10 2011، جکسون، لونی11؛ 2006)
دو گونه مشهور كه داراي ميوه هاي خوراكي ber هستند عبارتند از : Z . mauritiana (lamk) و jujube mill – گونه هاي يافت شده در پاكستان در ايالت sindh هم عبارتند از : Zizyphus mauritiana و سه گونه متنوع كشت شده به نام Gola ber (GolaDehli , Gola Lootari , Gola Achri , Gola Lemai )
ميوه Ber حاوي آرايش فيتو شيمي و معدني مثل اسيدهاي آمينو ، كربوهيدراتها ، اسيد آسكوربيك ، فلاوونوئيد ، اسيدهاي فنولي ، ويتامين آ ، ث ، فسفر ، كلسيم و آهن مي باشد (بهاتیا و میشا12 2010، ی و رن13 2010، جیانگ، آفولایان14 2011، کائو و جیانگ15 2009)
در اكثر مقالات و مطالعات انجام شده درباره اين گونه عناب به ارزيابي و براورد فعاليت آنتي اكسيداني عصاره Ber پرداخته شده است.
در سال 2000 چنگ16 و همكارانش از دانه هاي گونه Ziziphus jujube mill توانستندهشت نوع فلاوونوئيد شناسايي نمايند. به همين ترتيب در سال 1984 ناوار ، ايشاك ، مايكل و بادروس17 توانستند 4 نوع فلاوونوئيد را از برگهاي Ziziphus spina – Christi شناسايي و كشف كنند.
1-10اهمیت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب :
جستجو برای يافتن ژنومهاي مختلف گياهي مانند عناب وحفظ ، نگهداري و معرفي آن جهت جلوگيري از انقراض آن يكي از اساسي ترين و ابتدايي ترين امور در شناسايي و شناساندن ارقام و واريته هاي مختلف اين گونه مي باشد . معمولاً شناسايي در گونه هاي باغي به دليل اينكه دامنه اقليمي متنوعتري برای رويش دارد ، مشكلتر از محصولات زراعي مي باشد . نمونه هاي اهلي و اصلاح نشده داراي صفات و خصوصياتي مي باشند كه در گونه هاي اصلاح شده يافت نمي گردد و به همين علت است که باید اين نمونه هاي وحشي جمع آوري شده و از صفات خوب آن جهت به كارگيري در امور اصلاح نژاد استفاده نمود .(ثابتي ،1373).
1-11 تأسیس ژرم پلاسم و جمع آوری ژنوم درخت عناب :
 اولین حرکت علمی تحقیقاتی در خصوص بررسی ویژگیهای مرفولوژیکی و  فنولوژیکی درخت عناب توسط مرکز تحقیات



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

بسم الله الرحمن الرحيم
منشور اخلاق پژوهش
دانشگاه آزاداسلامي
واحددامغان
دانشكده
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته:مهندسي صنايع غذايي
گرايش:شيمي موادغذايي
عنوان:
ارزشيابي ويژگيهاي فيزيكوشيميايي هسته عناب (عناب اصفهان)
استاد راهنما:
دكترحسين جلالي
نگارنده :
مهديه گل محمدي
پاييز 93
تاييديه هيئت داوران (صورتجلسه دفاع )
سپاسگزاري
با تشكر وسپاس از استاد دانشمند و پر مايه ام جناب آقاي دكتر حسين جلالي كه از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام .
با امتنان بيكران از مساعدت هاي بي شائبه جناب آقاي دكتر افشين جعفر پور كه در كمال سعه صدر ، با حسن خلق و فروتني ، از هيچ كمكي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمات مشاوره اين پايان نامه را بر عهده گرفتند .
و با تشكر خالصانه خدمت همه كساني كه به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند من جمله همسر با گذشت و فداكارم كه با صبر و شكيبايي خود مرا ياري رساند ونيز فرزند عزيزودلبندم ، پدر و مادر بزرگوارم كه صميمانه در اين راه مرا حمايت كرده اند را اجر مي نهم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چكيده1
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1پيش زمينه تحقيق……………………………………………………………………………………………3
1-2 اهميت تحقيق 5
1-3 اهداف تحقيق5
1-3-1 هدف اصلي5
1-3-2 اهداف فرعي5
1-4 عناب6
1-4-1 معرفي عناب و خواص آن6
1-5 مشخصات تيره عناب8
1-6 مشخصات گياه شناسي عناب9
1-7 كشت گياه عناب10
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب11
1-9 گونه هاي مختلف عناب12
1-10 اهميت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب14
1-11تاسيس ژرم پلاسم و جمع آوري ژنوم درخت عناب14
1-12 روش هاي تكثير گياه عناب15
1-12-1فواصل كاشت16
1-12-2كودمورد نياز17
1-13 آفت هاي درخت عناب17
1-14 پرورش درخت عناب براي توليد چوب17
1-15 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
1-15-1مشخصات مناطق پراكنش عناب در ايران19
1-16 عملكرد عناب22
1-17تركيبات شيميايي عناب22
1-18مصارف خوراكي عناب24
1-18-1 ميوه خشك شده عناب25
1-19 خواص دارويي عناب25
1-20 عناب در طب سنتي28
1-21مضرات عناب28
1-22 عصاره گيري از عناب29
1-22-1عصاره آبي عناب29
1-23شربت عناب29
1-24تهيه جوشانده عناب30
1-24-1جوشانده عناب31
1-24-2 جوشانده نوع ديگري از عناب31
1-25 خيس كرده عناب31
1-26 خواص آنتي اكسيداني و ضد التهابي عناب32
1-26- 1 آنتي اكسيدان32
1-26- 2 متداول ترين آنتي اكسيدان هاي طبيعي داخل ميوه عناب33
1-26-3كاروتنوئيدها :33
1-26-4ويتامين: A33
1-26-5ويتامين: C 33
1-26-6ويتامين: E34
1-26-7توكوفرول ها :34
1-26-8فنول ها :34
1-26-9 فلاوونوئيدها :35
1-27 اسيدهاي چرب شناسايي شده در ميوه عناب :36
1-27-1 نقش اسيدهاي چرب موجود در عناب……………………………………………………..36
1-28 عوامل موثر در اكسيداسيون چربيها و روغنها :36
1-28-1 تركيب اسيد چرب :36
1-28-2 حرارت:36
1-28-3 اكسيژن :37
1-28-4 رطوبت :37
1-28-5 كاتاليزورها :37
1-28-6 نور :37
1-28-7 آنزيم ها :37
1-29 اهميت چربيها :37
1-29-1 ويژگي هاي فيزيكي چربيها :38
1-29-2 مراحل كريستاليزاسيون :39
1-29-3 هسته گذاري :39
1-29-4 سه شكل پلي مورفيكي مهم توسط سيستم هاي چربي :40
1-29-5 بافت چربيها :41
1-29-6 دو روش قديمي براي تعيين ميزان چربي جامد :41
1-29-7 امولسيون هاي غذايي :42
1-29-8 تقسيم بندي امولسيفايرها :43
1-29-9 نحوه تشكيل امولسيونها :44
1-29-10 نيروهاي موثر در تشكيل و پايداري امولسيونها :44
1-29-10-1 نيروهاي الكتروستاتيك حد فاصل دو لايه :44
1-29-10-2 نيروهاي واندروالس :44
1-29-10-3 واكنش هاي ناشي از حضور پليمرها :44
1-29-10-4 واكنش هاي هيدروفوبيك :45
1-29-10-5 نيروهاي دافعه حاصل از هيدراته شدن :45
1-29-11 مكانيسم هاي مربوط به ثبات و پايداري امولسيونها :45
1-29-11-1 پايداري الكترواستاتيكي :45
1-29-11-2 پايداري توسط ماكرومولكولها :45
1-29-11-3 پايداري امولسيونها به وسيله ذرات جامد :45
1-29-11-4 پايداري از طريق افزايش ويسكوزيته :45
1-29-12 نقش هاي امولسيفايرها :46
1-30 روغن :46
1-30-1 وضعيت تغذيه اي روغن ها :46
1-30-2 روغن هاي خوراكي :47
1-30-3 روغن هاي نباتي :48
1-30-4 منبع روغن نباتي :48
1-30-5 دانه هاي روغني :48
1-30-6 اجزا موجود در روغن ها :48
1-30-6-1 فسفوليپيدها :48
1-30-6-2 تركيبات غير صابوني شونده :49
1-30-6-3 استرول ها :49
1-30-6-4 توكوفرول ها :49
1-30-7 فرآيند استخراج روغن :49
1-30-7-1 روش هاي استخراج روغن از دانه ها و ميوه هاي روغني :51
1-30-8 پالايش روغن ها و چربي ها :53
1-30-8-1مراحل پالايش روغن خام :53
1-30-8-2 صمغ گيري :53
1-30-8-3 تصفيه فيزيكي :53
1-30-8-4 تصفيه قليايي :53
1-30-8-5 خنثي سازي :53
1-30-8-6 بي رنگ كردن :53
1-30-9 روش هاي نوين استخراج روغن :54
1-30-10 دستگاه سانتريفيوژ و دكانتور :54
1-30-11 روش سينولا :56
1-30-12 توضيح نحوه استخراج روغن :57
1-30-12-1 استخراج روغن از دانه هاي آماده شده روغني به سه طريق :57
1-30-12-2استخراج روغن با حلال :58
1-30-12-3 متغيرهاي قابل كنترل در استخراج :58
1-30-12-4 روش هاي استحصال روغن توسط حلال :58
1-30-13 روشي ديگر براي روغن كشي از ميوه ها :59
1-30-13-1 روغن كشي به روش پرس سرد – استخراج سرد :61
1-30-13-2 تاثيرات كلان اقتصادي روش هاي روغن كشي متداول قديمي:62
1-30-13-3 روش سرد در مقايسه با روش هاي موجود گرم :63
1-30-14 روش پرس هاي گرم و استخراج مانده روغن با حلال :63
1-30-15 روش cold – pressing :65
1-30-15-1 كاربردها :66
1-30-15-2 تهيه روغن هاي گياهي به روش كلد پرس :67
1-30-16 سوكسله چيست ؟68
1-30-16-1 استخراج مداوم به وسيله سوكسله :69
1-30-16-2 تئوري آزمايش :70
1-30-16-3 مراحل آزمايش :70
فصل دوم :مروري بر مطالعات پيشين
فصل سوم :موادو روشها
3-1 آماده سازي مواداوليه :89
3-2 موادشيميايي :89
3-3 وسايل و تجهيزات :90
3-4 استخراج روغن:91
3-5 تجزيه شيميايي هسته عناب :91
3-5-1 اندازه گيري رطوبت و ماده خشك :92
3-5-2 اندازه گيري خاكستر :92
3-5-3 اندازه گيري درصد پروتئين :92
3-5-4 اندازه گيري درصد فيبرخام :92
3-6 تعين ميزان وتركيب اسيدهاي چرب :93
3-7تعيين انديس پراكسيد :93
3-7-1 معرف ها وحلال :94
3-7-2 روش كار :94
3-8 تعيين انديس يدي :95
3-8-1 روش اجراي آزمون :96
3-9 زمان پايداري روغن در برابر اكسيداسيون :96
3-9-1 آزمون تندي روغن ها (رنسيديتي ):97
3-10تعيين انديس اسيدي :97
3-11تعيين رنگ :98
3-12 تعيين ميزان فسفر و فسفو ليپيدها :98
3-13 تعيين ميزان تركيبات غير صابوني شونده :98
3-13-1 تعيين مواد غير قابل صابوني شدن روغن ها :99
3-13-2 روش كار :99
3-14 تعيين ميزان كل استرول ها و توكوفرول ها :99
3-15 تعيين ميزان مس و آهن :99
3-15-1 عملكرد مس :99
3-16 اندازه گيري ضريب شكست :100
3-17 استخراج روغن از هسته عناب :100
3-17-1 مراحل آزمايش :101
3-17-2 تعيين راندمان درصد استخراج روغن هسته عناب :103
3-18جداسازي و شناسايي اجزاي روغن :103
3-18-1 مشخصات و برنامه دماي دستگاهGC104
3-18-2 دماهاي ستون و برنامه دمايي :104
3-18-3 مشخصات دستگاهي :105
3-19 تجزيه و تحليل آماري :107
فصل چهارم : نتايج و بحث
4-1 مقايسه ميزان درصد بازده استخراج روغن هسته عناب در سه تكرار :109
4-2 مقايسه ميزان اسيدهاي چرب:109
4-3 مقايسه ميزان انديس يدي:114
4-4 بررسي ضريب شكست روغن:115
4-5 بررسي پايداري اكسيداسيون چربي توسط دستگاه رنسيمت :116
4-6 مقايسه رنگ هاي بدست آمده توسط دستگاه لاويباند از روغن هسته عناب :118
4-7 مقايسه انديس اسيدي:121
4-8 مقايسه انديس پراكسيد:122
4-9 مقايسه مواد غير صابوني شونده:123
4-10 مقايسه ميزان كل استرول:124
4-11 مقايسه ميزان توكوفرول:125
4-12 مقايسه ميزان آهن:126
4-13 بررسي ميزان مس:127
4-14 مقايسه اندازه گيري ميزان فسفوليپيد:128
4-15 آزمون هاي شيميايي هسته عناب :129
4-15-1 آزمون اندازه گيري ميزان خاكستر :129
4-15-2 آزمون اندازه گيري ميزان پروتئين هسته :129
4-15-3 آزمون اندازه گيري ميزان فيبرخام :129
4-15-4 آزمون اندازه گيري ميزانرطوبت :129
4-15-5 اندازه گيري ميزان درصد ماده خشك :130
فصل پنجم : نتيجه گيري
نتيجه گيري :132
پيشنهادات :132
منابع فارسي :133
منابع غير فارسي :135
چكيده لاتين :139
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-1 آمار سطح زیر کشت عناب در استان خراسان جنوبی20
جدول 3-1 شناسايي وسايل و تجهيزات90
جدول 3-2 شناسايي درصد تركيبات اسيدهاي چرب روغن هسته عناب107
جدول 4-1 مقايسه ميزان درصد بازده روغن هسته عناب درسه تكرار109
جول 4-2 شناسايي ميزان درصد پروفايل اسيدهاي چرب حاصل از روغن عناب113
جدول 4-3 مقايسه ميزان انديس يدي115
جدول 4-4 مقايسه ميزان ضريب شكست116
جدول 4-5 مقايسه ميزان پايداري اكسيداسيون روغن117
جدول 4-6 مقايسه ميزان رنگهاي بدست آمده از روغن هسته عناب119
جدول 4-7 مقايسه ميزان انديس اسيدي122
جدول 4-8 مقايسه ميزان انديس پراكسيد123
جدول 4-9 مقايسه ميزان مواد غير صابوني شونده124
جدول 4-10 مقايسه ميزان كل استرولها در روغن هسته عناب125
جدول 4-11 مقايسه ميزان توكوفرولها در روغن هسته عناب126
جدول 4-12 مقايسه ميزان آهن127
جدول 4-13 مقايسه ميزان مس127
جدول 4-14 مقايسه ميزان فسفوليپيد128
جدول 4-15 آناليز شيميايي هسته عناب130
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 نتيجه حاصل از دستگاه كروماتوگرافي گازي106
نمودار 4-1 درصد روغن هسته عناب109
نمودار 4-2 پروفايل اسيدهاي چرب114
نمودار 4-3 مقادير ضريب شكست116
نمودار 4-4 پايداري اكسيداسيون روغن118
نمودار 4-5 شناسايي رنگ زرد119
نمودار 4-6 شناسايي رنگ قرمز120
نمودار 4-6 شناسايي رنگ آبی121
نمودار 4-7 شناسايي انديس اسيدي122
نمودار 4-8 شناسايي انديس پراكسيد123
نمودار 4-9 شناسايي موادغير صابوني شونده124
نمودار 4-10 شناسايي كل استرول125
نمودار 4-11 توكوفرول ها126
نمودار 4-12 شناسايي آهن در روغن هسته عناب127
نمودار 4-13 شناسايي مس در روغن هسته عناب128
نمودار 4-14شناسايي فسفوليپيدها129
فهرست شكل ها
عنوان صفحه شكل 1-1 عناب…………………………………………………………………………………………..6
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته عناب7
شكل 1-3تيره عناب7
شكل 1-4 گياه عناب8
شكل 1-5 گياه عناب9
شكل 1-6 باغات عناب10
شكل 1-7 درختان عناب20
شكل 1-8 مصرف خوراكي ميوه عناب24
شكل 1-9 مرباي عناب25
شكل 1-10 چاي عناب25
شكل 1-11 آبنبات عناب25
شكل 1-12 چاي عناب در چين25
شكل 1-13 عناب خشك شده25
شكل 1-14 روغن كشي به روش سرد62
شكل 1-15 تصوير شماتيك از روش استخراج سرد65
شكل 1-16 روغن دارويي66
شكل 1-17 روغن67
شكل 1-18 قسمتهاي مختلف سوكسله69
شكل 1-19 سوكسله69
شكل 3-1 دستگاه رفركتومتر90
شكل 3-2 ترازوديجيتال 210 گرم با دقت0001/0 گرم90
شكل 3-3 آون تحت خلا91
شكل 3-4 دستگاه كروماتوگرافي گازي91
شكل 3-5 دستگاه اسپكتوفتومتر91
شكل 3-6 دستگاه لاويباند98
شكل 3- 7 دستگاه اسپكتوفتومتر98
شكل 3-8 دستگاه رفراكتومتر100
شكل 3-9 مراحل روغن كشي از هسته عناب بوسيله سوكسله در آزمايشگاه101
شكل 3-10 روغن بدست آمده از هسته عناب101
شكل 3-11 اجزاي دستگاه كروماتوگرافي گازي104
شكل 3-12 دستگاه كروماتوگرافي گازي104
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
چكيده :
گونه عناب از گونه هاي بومي مناطق مختلف ايران است . ميوه اين گياه در مناطق مختلف ايران به طور سنتي مصرف ميشود. اين ميوه داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي است .حدود 30% وزن ميوه را هسته هاي آن تشكيل مي دهد .هسته اين ميوه به طور متوسط حاوي حدود 8/3 درصد روغن است . با توجه به دارا بودن خواص بسيار ارزشمند ميوه عناب ، هدف از اين تحقيق ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكوشيميايي هسته عناب موجود در منطقه استان اصفهان از نظر تركيب اسيدهاي چرب و پايداري نسبت به اكسيداسيون و سنجش ديگر تركيبات موجود در روغن هسته و همچنين آناليز شيميايي خود هسته روغن كشي شده مي باشد . مواد و روش ها : ميوه عناب پس از چيده شدن به آزمايشگاه منتقل شده و روغن هسته هاي آسياب شده به روش سوكسله استخراج گرديد. تركيب اسيدهاي چرب به روش كروماتوگرافي گازي و پايداري روغن حاصله توسط دستگاه رنسيمت تعيين گرديد. ونيز مواد موجود در روغن هسته مانند فسفو ليپيدها ، انديس يدي ،انديس اسيدي ، انديس پراكسيد ، مواد غير قابل صابوني شونده ، استرول ها ، توكوفرول ها و رنگ روغن هسته عناب ارزيابي شد. همچنين آناليز شيميايي شامل اندازه گيري مقدار خاكستر ، ماده خشك ، رطوبت ، روغن ، پروتئين و نيز فيبر خام بر روي بخش هسته روغن كشي شده انجام شد . نتيجه گيري : بررسي روغن هسته عناب توسط دستگاه كروماتو گرافي گازي نشان داد كه مقدار اسيدهاي چرب اشباع آن از اسيدهاي چرب غير اشباع بالاتر مي باشد. پس اين روغن اشباعيت بالايي دارد. پايداري اكسيداتيو روغن نشان داد كه روغن هسته عناب داراي پايداري بالا يعني38/2 ساعت در دماي 110 درجه سانتي گراد مي باشد. اين روغن از نظر كيفيت واكسيداسيون مانند روغن نارگيل است براي ساخت محصولات آرايشي و بهداشتي هم مناسب است .روغن هسته عناب با توجه به دارا بودن اسيدهاي چرب كوتاه زنجيره وپروفايل اسيدهاي چرب آن كه داراي اشباعيت بالا است ، مقاومت بسيار بالايي دارد و ناراحتي هاي قلبي عروقي ايجاد نمي كند و ميزا ن چربي بد را بالا نمي برد . پايداري اكسيداسيون روغن هسته عناب بالاست ، علت آن اشباعيت بالاي روغن است يعني اكسيداسيون خيلي كمي در روغن هسته عناب اتفاق افتاده است زيرا ميزان فسفوليپيد در روغن هسته عناب پايين است . پس مي توان نتيجه گرفت با توجه به ميزان متوسط توكوفرول ها يعني 12/22 %غالب اجزا اين روغن توكوفرول است كه زردي بيشتري به روغن مي دهد پس رنگ روغن هسته عناب زرد است. اين روغن براي سرخ كردن مناسب نمي باشد اما براي كيك پزي و شيريني پزي بسيار مناسب مي باشد زيرا روغن نقطه ذوب بالايي داردو حالت ماله اي به خمير شيريني مي دهد. و در انتها با توجه به اينكه ميوه عناب داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي مي باشد مي توان گوشت آنرا به صورت صنعتي به بازار عرضه كرد .
واژه هاي كليدي :پايداري اكسيداسيون ،تركيب اسيدهاي چرب ، روغن هسته عناب ،روغن ، هسته ، عناب .
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1 پيش زمينه تحقيق :
بي شك توسل به ميوه ها وگياهان دارويي كهن ترين رهيافت بشر براي درمان بيماري ها بوده است ودرخلال توسعه تمامي تمدن هاي بشري همواره ارتباط تنگاتنگ ونزديك ميان آدمي وگياه وجود داشته است،با اين حال هنوز بيشتر گونه هاي ميوه وگياه بررسي نشده وناشناخته مانده اند وهنوز زمان زيادي مانده است تا منابع جديد و با ارزش گياهي كشف شود، به اين ترتيب گياهان وميوه هارا مي توان به عنوان منبعي از مواد شيميايي بالقوه مفيد دانست كه تنها بخشي از آن مورد بهره برداري قرار گرفته است.اين مواد شيميايي بالقوه را مي توان نه تنها به عنوان دارو بلكه به عنوان الگويي بي نظير به صورت نقطه شروعي براي ساخت آنالوگ هاي دارويي بكار برد و همچنين به عنوان ابزاري جالب به منظور فهم و درك بيشتر وبهتر پديده هاي زيست شناختي به كمك گرفت. (اسكالتسا1 ،ديگراك2 و همكاران 1999،2001)
گياهان و ميوه هاي دارويي ، از ارزش وجايگاه ويژه اي در تامين بهداشت وسلامت جوامع هم به لحاظدرمان و هم پيشگيري برخوردار بوده و هست. در قرن حاضر تحقيقات گستردهاي بر روي ميوه ها وگياهان دارويي انجام پذيرفته و داروهايي با تركيبات موثره طبيعي افق هاي جديدي را براي جامعه پزشكان و داروسازان پژوهشگر سراسر دنيا گشوده اند. به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم دارو هاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشا طبيعي وگياهي تشكيل ميدهند و صنايع داروسازان جهان تلاش مي كنند ساخت شيميايي اقلام مربوطه به دو سوم بقيه داروها نيز به تدريج منسوخ و به منابع گياهي متكي گردد. از اين رو صنايع دارو سازي و گروه هاي تحقيقاتي بسياري از كشورها توجه خود را به كشت و توليد گياهان دارويي معطوف داشته اند. (اميد بيگي ، 1384)
همچنين با توجه به افزايش سطح آگاهي مصرف كنندگان نسبت به اثرات جانبي نا مطلوب داروهاي سنتزي و تمتيل بشر به استفاده هر چه بيشتر از محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش، همچنين مشكلات دارويي مدرن مانند هزينه هاي بالا ، استفاده از منابع تجديد ناپذير مانند منابع فسيلي آلوده كننده محيط زيست توسط صنايع دارويي و ناتواني بشر جهت ساخت برخي از تركيبات دارويي سبب شد كه استفاده از گياهان دارويي در توليد دارو و جايگزين آنان با تركيب شيميايي روندي رو به گسترش از خود نشان دهد كه اين امر در كشورهاي اروپايي به وضوح قابل مشاهده است. (صدرايي منجيني،1382)
علاوه بر اين توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني3 (WHO) در استفاده از فراورده هاي طبيعي ، به نوبه خود باعث شده است كه توليد وتجارت اين گونه محصولات از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد.هم اكنون ، كشورهاي مختلف تلاش مي كنند تا سهم قابل ملاحظه اي از اين بازار در حال رشد را به خود اختصاص دهند (هينبرگ4 وهمكاران ، 2006 )
بسياري از اين گونه گياهان علاوه بر خواص دارويي ، به عنوان نگهدارنده ، محافظت كننده و طعم دهنده نيز در صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند. بسياري از اين گياهان طعم دهنده به جهت حضور روغن هاي ضروري داراي منبع بسيار مهمي از تركيبات فنليك هستند كه فعاليت آنتي باكتري مناسبي از خود نشان مي دهند. با نگاهي اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران ، ميراث گرانقدر شناسايي ومصرف اين گياهان در طب غني سنتي ايران مشاهده مي گردد. از طرفي ،فلات وسيع ايران در قسمت هاي مختلف خود از شرايط آب و هوايي گوناگون برخوردار است و به همين دليل ، فراواني و گوناگوني گونه هاي مختلف اين گياهان در پهنه دشت ها و كوه هاي ايران بيش از 7500 گونه گياهي (حدود ده برابر تعدادگونه هاي هر يك از كشورهاي اروپايي ) مي رسد كه بخش قابل ملاحظه اي از آنها حاوي ذخاير متابوليتي با ارزشي مي باشند ، از اين رو به حق فلور ايران را يكي از منابع داروخيز جهان دانست (اميد بيگي، 1383)
روغن ها و عصاره هاي گياهي و تركيبات موجود در آن داراي اثرات شناخته شده ضد باكتريايي مي باشند و از آنها به عنوان نگهدارنده هاي غذايي مي توان استفاده نمود. (مهدي عليپور وهمكاران ، 1388)
استقبال از اين موضوع از يك طرف به علت رويكرد جديد عموم مردم و از طرف ديگر توصيه سازمان هاي بين المللي و ملي ذي صلاح در امر بهداشت مواد غذايي در استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي مختلف به جاي مواد شيميايي مي باشند. به طور كلي روغن ها وعصاره هاي گياهي كاربرد دارويي وطعم دهنده در غذا دارند (انكري5 وهمكاران 1999)
بيماري هاي حاصل از مصرف غذاهاي آلوده به باكتري هاي پاتوژن از اهميت فراواني در بهداشت عمومي برخوردار بوده و سالانه خسارات مالي و جاني فراواني را به جوامع تحميل مي نمايد (شارون6،براونلا و همكاران 2001 )
در سال 1999 مركز كنترل و پيشگيري بيماري هاي سالانه منجر به 225000 مورد بستري در بيمارستانها و 5000 مورد مرگ ميگردند. مطابق ارزيابي دپارتمان كشاورزي ايالات متحده USDA هزينه هاي پزشكي در زيان هاي اقتصادي ناشي از دور ريزي مواد غذايي ايجاد كننده بيماري غذايي در محدوده 5/6 تا 9/34 بيليون دلار در هر سال است ( وحيدي و همكاران ، 2002).
1-2 اهميت وضرورت تحقيق :
فصلی که پیش رو دارید شروع تلاشی است برای معرفی دانش بومی کشاورزی در زمینه عنابکاری و گلچینی است از دانش بومی کشاورزی ایران که بی‌شک الهام‌بخش کاربرد دانش بومی در فعالیت‌های ترویجی کشور خواهد بود. نکته بسیار مهم درباره کاربرد دانش بومی در ترویج و توسعه کشاورزی، «ضرورت» آن است. استفاده از دانش بومی در ترویج کشاورزی امری سلیقه‌ای و اختیاری نیست بلکه یک ضرورت حیاتی است. البته ضرورتهای دیگری را برای روی آوردن به دانش بومی میتوان متصور شد که همانا محدودیتها و شکستهای جدید است. این شکستها به دلایل مختلف از جمله عدم توجه به دانش و تجربیات بومی رخ داده است. این بی توجهی ممکن است ازعوامل اجتماعی نظیر مباهات کردن دارندگان دانش جدید نسبت به دارندگان دانش بومی و یا تصور دارندگان دانش جدید از دانش بومی به عنوان دانشی که متعلق به گذشتگان است و امروزی نیست، نشأت گرفته باشد.همچنین ضرورت توجه به دانش بومی در فرآیند توسعه از آنجا ناشی می شود که منابع انسانی از اجزای اصلی آن به حساب می آیند ، و مقوله توسعه انسانی پایدار نیزاز همین جا سرچشمه گرفته است. همانطور که از نام آن  برمی آید ، این مقوله برای توسعه انسانی ارزش زیادی قائل است.در توسعه انسانی پایدار مردم به عنوان هدف سیاستهای اجتماعی و اقتصادی تلقی می شوند که دامنه انتخابهای آنان گسترش داده می شود تا در تصمیم گیریها  مشارکت فعال داشته باشد. بنابراین مشارکت مردمی یکی از ابزارهای توسعه انسانی پایدار است. ولی مشارکت فعال افراد روستایی درتوسعه روستا به شکل پایدار آن، جز باور کردن نقش دانش، بینش و مهارتهای افراد روستایی امکانپذیر نخواهد بود. از طرف دیگر ، برای باورداشتن دانش بومی لازم است تا درباره بومیان و دانش آنها شناخت کامل به دست آوریم .
1-3 اهداف تحقيق :
1-3-1هدف اصلي:
ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكو شيميايي هسته عناب اصفهان
1-3-2 اهداف فرعي :
دستيابي به خصوصيات بهتر روغن هسته عناب در جهت كاربرد هاي خوراكي و دارويي
1-4 عناب :
1-4-1معرفي عناب و خواص آن :
نام فارسي : عناب در كتب مختلف فارسي وطب سنتي با نامهاي عناب ، تبرخون ، شيلانه ، سيلانه ، شيلانك و در گيلان (اون ناف دار ) ، آلمه آغاجي ،عناب آغاجي ، سيب كوهي ، سنجد جيلان شناخته
ميشود وبه فرانسوي ميوه آن را jujubier گويند.(مظفريان،1375).
به انگليسي به آن jujube و درخت آنراjujube tree و Chinese date گويند.
شكل 1-1 عناب
نام علمي عناب :Ziziphus jujube mill – Zizyphus VulgariSگياهي است از خانواده : Rhamnaceaeمترادف آن : ZizyphusVulgaris lam و Rhamnus Zizyphus lam و Zizyphus SativaGaertميباشد.گونه Zizyphus Vulgaris داراي دو واريته مي باشد :يكي Z.Vulgaris lam.var spinosus Bge و ديگري Z.vulgaris lam V.inermis Bge ميباشد.
.(مظفريان،1375).
بخش مورد استفاده : ميوه
كاربرد مصرف : لينت بخش
روغن عناب : Grapeseed Oil-Oil jujube معمولا بي رنگ – سبز خيلي كم رنگ مايل به زرد.(مظفريان،1375).
محتويات : مواد كاني و پروتيين و ويتامين
روغن پايه : ميتواند به صورت صد در صد به عنوان روغن پايه استفاده شود.
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته آن
عناب هم ميوه اي خوشمزه و هم دارويي گياهي به شمار مي رود . وقتي ميوه عناب نارس است لغزان وسبز است وطعمي شبيه سيب دارد . هنگاميكه ميوه ميرسد به رنگ زنگ زدگي يعني قرمز تيره برمي گردد. وسپس چروكيده ميشود. اين ميوه در ظاهر شبيه به خرما است به همين دليل به آن خرماي قرمز مي گويند. عباب بومي مناطق گرمسير است . كشت آن در شمال آفريقا ، جنوب اروپا و نواحي مديترانه رواج دارد . عناب را خرماي چيني يا خرماي قرمز نيز مي نامند ، زيرا هم شيرين است و هم مانند خرما يك هسته دارد. هسته آن نيز سخت و مخروطي شكل است. عناب داراي مقدار زيادي موسيلاژ ،اسيد ماليك ، اسيد سيتريكو ،ويتامين ث ميباشد. ميوه عناب همچنين حدود 4/6 درصد مواد پروتئيني ،نمك هاي آلي و لعاب فراوان دارد . از تنه درخت عناب صمغي ترشح مي شود كه اين صمغ همراه با كمي سركه براي تقويت عمومي بدن مفيد است . (اميدبيگي،1376 )
شكل 1-3 تيره عناب
1-5 مشخصات تيره عناب R hamnaceae:
گياهان تيره عناب به صورت درخت يا درختچه هاي غالبا خاردار و به ندرت علفي مي باشند. در بين آنها انواعي با ساقه بلند رونده نيز يافت ميشوند . مجموعا شامل 50 جنس و600 گونه اند كه بيشتر در اروپا و نواحي استوايي مي رويند. از اختصاصات آنها اين است كه برگهاي ساده ، غالبا متناوب و گلهاي منظم ، نرماده ، يا بر دو نوع نر و ماده ، پلي گام – دو پايه و يا يك پايه دارند ، كاسه گل آنها مركب از چهار قسمت (زود آفت) و جام گل آنها شامل چهار يا پنج گلبرگ ( به ندرت فاقد گلبرگ ) است. پرچم هاي آنها معمولا به تعداد قطعات جام گل و تخمدان آنها آزاد يا كم و بيش متصل به كاسه گل و غالبا داراي سه خانه مي باشد ، ميوه آنها به صورت هاي مختلف خشك شكوفا يا نا شكوفا و يا گوشت دار در آغاز سبز و براق است. كم كم زرد ميشودو وقتي كاملا رسيد به رنگ سرخ تيره و بسيار زيبا در مي آيد. و به صورت شفت و محتوي يك يا چند دانه است. و فصل بهره برداري آن پاييز است ميوه هاي عناب به عنوان لينت بخش و پايين آورنده فشار خون مصرف مي شود همچنين در مداواي سينه درد ،تصفيه و پايين آورنده كلسترول خون مؤثر است.برگهاي درخت عناب ، كوچك ، زيبا ، شفاف ، متناوب و دندانه دار است . گل هاي آن كوچك و به رنگ سبز مايل به زرد مي باشد . ميوه عناب به رنگ قرمز و به شكل تخم مرغ و داراي يك هسته است.(باباخانلو وهمكاران1377).
شكل 1-4 گياه عناب
برگ درخت عناب خاصيت شويندگي دارد و اگر كمي برگ تازه عناب در كف دست ها له بشود با آب توليد كف مي نمايد و از آن مي توان به عنوان صابون استفاده كرد. عده زيادي از اين گياهان به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك ، داراي مصارف دارويي مهم هستند. غالبا آنها داراي دستگاه ترشحي مواد موسيلاژ و صمغ مي باشند كه از سلولهاي منفرد وعريض يا مجتمع و فراهم و يا كيسه هاي ترشحي تشكيل مي يابند اين سلولها و كيسه ها در پوست و مغز ساقه ، در پارانشيم دسته هاي آوندي اطراف رگبرگ ها ،شامل تركيبات گلوكوزيدي درهمي است كه قابليت توليد امودينها و دمبرگ وهمچنين در برون بر ميوه ها ديده مي شوند. پوست عده زيادي از گياهان اين تيره را داشته است و اثر مسهلي انها مربوط به وجود اين مواد مي باشد. به علاوه گلوكوزيد مولد مواد رنگي نيز در انها محقق گرديده است. از اين نظر بايد گفت كه امودين وهمچنين يك ماده گلوكوزيدي ديگري با تركيب شيميايي درهم به نام رامنارتيكوزيددر اين گياهان ، ماده قابل هيدروليز و مولد گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك به نام رامنارتيكوزيد كه مولد ماده رنگي است يافت مي گردد. نمونه هاي دارويي متعددي در اين تيره وجود دارند كه عده اي از آنها در نواحي مختلف كشورمان مي رويند. ارزش رامنيكوزيد Rhamnicosidاست كه اثر مسهلي و يا ملين دارند.. در بين آنها نمونه هايي با ميوه خوراكي مانند درخت عنابZizyphus . spina – Christi انواع مهم آنها به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك و يا انواع زينتي زيبا نيز يافت ميشود. و يا انواع دارويي مانند عناب zizyphus jujube كه بسيار مفيد است .)زرگري ،ع.1371).
شكل 1-5 گياه عناب
1-6 مشخصات گياه شناسي:
عناب از تيره رامناسه آ ميباشد. درخت آن داراي تنه اي صاف و بلند است برگهاي آن بيضوي شكل با 3 رگبرگ تقريبا موازي در نواحي و مناطقي كه 4 فصل دارد خزان كننده مي باشد. درخت عناب بومي كناره هاي اقيانوس آرام و آمريكاي شمالي است و تقريبا در همه جاي ايران مي رويد درختي است تيغ دار كه تا كنون انواع مختلفي از آن شناخته شده است و علاوه بر دارا بودن خواص دارويي و خوراكي بودن ميوه آن به علت زيبايي برگها وتنه آن به ويژه در درختان جوان گونه اي از آن به عنوان گياه زينتي در پارك ها و معابر كاشته مي شود. گل هاي درخت عناب خوشه اي ،كوچك و زرد رنگ است كه روي شاخه هاي جوان در محل جوانه كنار برگها به شكل دسته هاي كوچك مي رويد و داراي 5 گلبرگ ميباشد.
عناب درختي است كوتاه ، بلندي آن 2 تا 8 متر كه گاهي تا 12 متر هم مي رسد و بسيار مقاوم به خشكي مي باشد . واريته اي از آن تيغ دار و واريته اي از آن بدون تيغ مي باشد. برگهاي آن زيبا ، كوچك ، بي كرك ،شفاف متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها ، دندانه دار ، شامل سه رگبرگ طوري است كه در دو طرف هر دمبرگ در روي هر ساقه ، زايده هايي به شكل خارهاي محكم و تيزي ميرويد ، سپس چوبي شده و به طور دايمي در روي شاخه ها باقي مي ماند . گلهاي كوچك با دمگل كوتاه به رنگ سبز مايل به زرد و مجتمع به صورت دسته هاي كوچك در كنار برگها دارد ، داراي 5 گلبرگ ريز ، جدا و 5 پرچم و مادگي دو برچه اي است ميوه اش كه عناب ناميده ميشود به صورت شفت به رنگ مايل به قرمز ، شفاف ( پس از رسيدن ) به بزرگي يك زيتون وخوراكي است بوي آن ضعيف وطعمش لعابي و كمي شيرين و مطبوع است . ميوه واريته وحشي و تيغ دار آن خيلي ترش و قابض است و ميوه بي تيغ اهلي آن كمي قايض و ترش است ولي از هر دو نوع در موارد مشابه دارويي وجود دارد كه همگي ديپلوئيد بوده وداراي 24 كروموزوم ميباشند حدود 40 نوع از جنس پوست تنه درخت عناب نا صاف ، چوب آن محكم و به رنگ قهوه اي است . شاخه هاي جوان آن در ابتدا سبز تيره ةستند و بعد به رنگ قرمز تيره تبديل ميشوند. تنه درخت جوان سرخ مايل به زرد مي باشد ، در بهارو تابستان با رنگ برگها كه سبز ،سخت و استخواني مي باشد. (زرگري ، 1371 ).
درختچه عناب برگهاي كشيده و ريز دارد كه در زمستانبرگريز ميشود. منشا اين گياه به چين و آسيا بر مي گردد ، گرچه بعد ها به طور نا معلومي پراكنده شده وامروز در بخش هاي گسترده اي از نقاط مختلف زمين ديده مي شود.
شكل 1-6 باغات عناب
1-7 كشت گياه عناب :
گياه عناب بيش از 4000 سال است كه براي ميوه و خواص دارويي آن كشت شده است. گياه در دامنه تغييرات درجه حرارتي وسيع و سطح بارش متفاوت ميتواند رشد كند . گرچه در ماههاي تابستان تحت شرايط مناسب وآبياري كافي بهترين رشد را دارد . بطور شگفت آوري در درجه حرارت هاي بالا 10 تا 15 درجه سانتي گراد و متفاوت از انواع مختلف گياهان مي تواند زنده بماند. اين اجازه ميدهد كه گياه در شرايط بياباني رشد كند جايي كه درجه حرارت روز و شب نيز متغير است. عناب مي تواند در گرما و سرماي شديد زنده بماند. يك درخت عناب در منطقه بيش از 300 سال باقي مي ماند. (رضايي،وجايمند ،1381).
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب :
در ارتباط با شناسايي ارقام مختلف عناب در داخل و خارج از كشور تحقيقات زيادي انجام نشده است و اغلب مقالات و كتب انتشار يافته در ارتباط با عناب در مورد خصوصيات گياه شناختي وخواص دارويي و درماني اين گياه مي باشد.
بال7)1992(طي 10 سال مطالعه وبررسي در بخش باغباني دانشگاه كشاورزي هند كليد شناسايي ارقام مختلف كنار موريتاني zizyphusmauritianaكه از خانواده عناب است را تهيه كرده وي در ميان ويژگي هاي رويشي ، شكل نوك برگ را قابل اطمينان ترين ويژگي براي طبقه بندي ارقام ذكر كرد. از ميان ارقام مورد مطالعه وي ، 24 رقم نيمه نوك تيز تا نوك تيز و 18 رقم با نوك غير تيز بودند. عادت شاخه دهي يكي ديگر از عوامل مناسب به شمار مي رفت. 21 رقم با شاخه دهي گسترده و 21 رقم با شاخه دهي عمودي گروه بندي شده اند. پس از آن شكل برگ ،قاعده برگ ، رنگ برگ و طول دم برگ در درجه سوم اهميت قرار داشت. ميوه هاي ارقام مختلف از نظر شكل به 4 گروه شامل : ميوه با نوك كاملا برجسته ، ميوه با نوك تقريبا برجسته ، ميوه با نوك گرد و ميوه با نوك فرو رفته تقسيم شدند.
کومار8)1995(: مطالعات آنزيمي انجام داده در اين تحقيق در مورد برگ 42 رقم از گونه Z.mauritiana مشخص شد كه 15 رقم در مورد پر اكسيداز ، 18 رقم در مورد آميلاز و 18 رقم در مورد فسفاتاز ژنوتيپ آنزيمي مشخص دارند.با كمك آزمايشات آنزيمي مختلف تعداد40 رقم از 42 رقم قابل شناسايي بودند.
ثابتي (1353) : خصوصيات گياه شناختي و پراكنش عناب را در ايران بيان مي كند. درخت عناب بومي نواحي مديترانه و آسياي معتدله است در ايران در سواحل درياي خزر ، دامنه نيل كوه در مينو دشت ، كردستان ، سردشت ، لرستان ، بختياري ، الموت به حالت خودرو و در بعضي مناطق مانند همدان ، مشهد ، بابل و ساير نقاط كشت مي شود.
زرگري (1371) : در ضمن معرفي خصوصيات گياه شناختي و مشخصات عناب ، تركيبهاي شيميايي آنرا به شرح ذيل عنوان مي دارد :
عناب داراي لعاب فراوان و مواد قندي مختلف ، 72/2تا 43/6 درصد پروتيين ،املاح عالي و ويتامين ث است .
مير حيدر (1371) : اطلاعات جامعي از مشخصات گياه شناختي ، تركيبهاي شيميايي ، خواص دارويي و كاربرد درماني عناب ارائه مي نمايد.
اميد بيگي (1376) :به معرفي گياهان تيره عناب مي پردازد ، ماده موثر گياهان دارويي متعلق به خانواده مذكورآنترا گليكوزيدي مي باشند و قند منوز در ميوه هاي اين گياهان وجود دارد.
1-9گونه هاي مختلفzizyphus :
ﺣﺪﻭﺩ ۴۰ ﮔﻮﻧﻪﺩﺭﺟﻨﺲZizyphusﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺭﺩﻛﻪﻫﻤﮕﻲﺩﻳﭙﻠﻮﺋﻴــﺪﺑﻮﺩﻩﻭﺩﺍﺭﺍﻱ ۲۴ ﻛﺮﻭﻣﻮﺯﻭﻡﻣﻲﺑﺎﺷــﻨﺪ
1-zizyphus jujubeعناب معمولي كه درخت آن در آسيا ودر آفريقا كشت مي شود. بلنديش ميانه است و براي تهيه ميوه ، آن را كشت مي دهند.
2-zizyphus lotusاين درخت در آفريقا مي رويد و كمي كوچكتر از درخت عناب معمولي است.
3- Zizyphus mistol درختي است كه در آرژانتين ديده مي شود.
4- Zizyphus joazeiro درخت عناب بومي سرزمين برزيل است.
5- Ziziphus sativa درخت عنابي است كه تا 8 متر بلندي دارد بيشتر براي توليد چوب پرورش داده مي شود . ميوه اش استفاده هاي غذايي و دارويي دارد. هسته ميوه سخت و مانند هسته زيتون است از ميوه آن مربا و كمپوت مي سازند كه همان خواص شربت و جوشانده آن را داراست .
6- Ziziphus calophylla موطن اين درخت مالزي است.
7-Ziziphusspina-christi بيشتر در نواحي جنوبي ايران از ايران شهر تا خوزستان ، كرمان ، بندرعباس و خرم آباد مي رويد. ميوه اش خوراكي ، به اندازه زالزالك ، نارنجي رنگ است و شيرين مزه مي باشد. سر شوي صدر ساييده برگ آن مي باشد و در جنوب ايران به درخت كنار موسوم است.
8-Ziziphus cyaneus اين درخت داراي برگ هاي تيره و براق است گل هاي آن به رنگ آبي سير ، سرخ يا سفيد است و خوشه هاي ياس مانند دارد.
9-Zizyphus island myrtle گونه اي ديگر از عناب است كه برگهايش خاكستري سبز و بخش زيرين برگ مخملي سفيد است . انواع دو رگه اين گياه كه گاهي بسيار زيباست شناخته شده است.
10-Zizyphus nummularia كه در فارسي به آن دره مي گويند ، براي برگهاي تخم مرغي و نوك تيز و ميوه اش اشتها آور و مقوي معده است.(اميد بيگي ، 1376)
11- Z. spina – Christi , Z.mucronata ,Z.spinosa , Z.selata judd (florida ziziphus ) تمامي اين گونه ها در مناطق استوايي و اطراف آن يافت مي شوند. (نفاتی9 2010، مراغنی- بوکر و تایل10 2011، جکسون، لونی11؛ 2006)
دو گونه مشهور كه داراي ميوه هاي خوراكي ber هستند عبارتند از : Z . mauritiana (lamk) و jujube mill – گونه هاي يافت شده در پاكستان در ايالت sindh هم عبارتند از : Zizyphus mauritiana و سه گونه متنوع كشت شده به نام Gola ber (GolaDehli , Gola Lootari , Gola Achri , Gola Lemai )
ميوه Ber حاوي آرايش فيتو شيمي و معدني مثل اسيدهاي آمينو ، كربوهيدراتها ، اسيد آسكوربيك ، فلاوونوئيد ، اسيدهاي فنولي ، ويتامين آ ، ث ، فسفر ، كلسيم و آهن مي باشد (بهاتیا و میشا12 2010، ی و رن13 2010، جیانگ، آفولایان14 2011، کائو و جیانگ15 2009)
در اكثر مقالات و مطالعات انجام شده درباره اين گونه عناب به ارزيابي و براورد فعاليت آنتي اكسيداني عصاره Ber پرداخته شده است.
در سال 2000 چنگ16 و همكارانش از دانه هاي گونه Ziziphus jujube mill توانستندهشت نوع فلاوونوئيد شناسايي نمايند. به همين ترتيب در سال 1984 ناوار ، ايشاك ، مايكل و بادروس17 توانستند 4 نوع فلاوونوئيد را از برگهاي Ziziphus spina – Christi شناسايي و كشف كنند.
1-10اهمیت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب :
جستجو برای يافتن ژنومهاي مختلف گياهي مانند عناب وحفظ ، نگهداري و معرفي آن جهت جلوگيري از انقراض آن يكي از اساسي ترين و ابتدايي ترين امور در شناسايي و شناساندن ارقام و واريته هاي مختلف اين گونه مي باشد . معمولاً شناسايي در گونه هاي باغي به دليل اينكه دامنه اقليمي متنوعتري برای رويش دارد ، مشكلتر از محصولات زراعي مي باشد . نمونه هاي اهلي و اصلاح نشده داراي صفات و خصوصياتي مي باشند كه در گونه هاي اصلاح شده يافت نمي گردد و به همين علت است که باید اين نمونه هاي وحشي جمع آوري شده و از صفات خوب آن جهت به كارگيري در امور اصلاح نژاد استفاده نمود .(ثابتي ،1373).
1-11 تأسیس ژرم پلاسم و جمع آوری ژنوم درخت عناب :
 اولین حرکت علمی تحقیقاتی در خصوص بررسی ویژگیهای مرفولوژیکی و  فنولوژیکی درخت عناب توسط مرکز تحقیات



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید

بسم الله الرحمن الرحيم
منشور اخلاق پژوهش
دانشگاه آزاداسلامي
واحددامغان
دانشكده
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته:مهندسي صنايع غذايي
گرايش:شيمي موادغذايي
عنوان:
ارزشيابي ويژگيهاي فيزيكوشيميايي هسته عناب (عناب اصفهان)
استاد راهنما:
دكترحسين جلالي
نگارنده :
مهديه گل محمدي
پاييز 93
تاييديه هيئت داوران (صورتجلسه دفاع )
سپاسگزاري
با تشكر وسپاس از استاد دانشمند و پر مايه ام جناب آقاي دكتر حسين جلالي كه از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام .
با امتنان بيكران از مساعدت هاي بي شائبه جناب آقاي دكتر افشين جعفر پور كه در كمال سعه صدر ، با حسن خلق و فروتني ، از هيچ كمكي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمات مشاوره اين پايان نامه را بر عهده گرفتند .
و با تشكر خالصانه خدمت همه كساني كه به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند من جمله همسر با گذشت و فداكارم كه با صبر و شكيبايي خود مرا ياري رساند ونيز فرزند عزيزودلبندم ، پدر و مادر بزرگوارم كه صميمانه در اين راه مرا حمايت كرده اند را اجر مي نهم .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چكيده1
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1پيش زمينه تحقيق……………………………………………………………………………………………3
1-2 اهميت تحقيق 5
1-3 اهداف تحقيق5
1-3-1 هدف اصلي5
1-3-2 اهداف فرعي5
1-4 عناب6
1-4-1 معرفي عناب و خواص آن6
1-5 مشخصات تيره عناب8
1-6 مشخصات گياه شناسي عناب9
1-7 كشت گياه عناب10
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب11
1-9 گونه هاي مختلف عناب12
1-10 اهميت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب14
1-11تاسيس ژرم پلاسم و جمع آوري ژنوم درخت عناب14
1-12 روش هاي تكثير گياه عناب15
1-12-1فواصل كاشت16
1-12-2كودمورد نياز17
1-13 آفت هاي درخت عناب17
1-14 پرورش درخت عناب براي توليد چوب17
1-15 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
1-15-1مشخصات مناطق پراكنش عناب در ايران19
1-16 عملكرد عناب22
1-17تركيبات شيميايي عناب22
1-18مصارف خوراكي عناب24
1-18-1 ميوه خشك شده عناب25
1-19 خواص دارويي عناب25
1-20 عناب در طب سنتي28
1-21مضرات عناب28
1-22 عصاره گيري از عناب29
1-22-1عصاره آبي عناب29
1-23شربت عناب29
1-24تهيه جوشانده عناب30
1-24-1جوشانده عناب31
1-24-2 جوشانده نوع ديگري از عناب31
1-25 خيس كرده عناب31
1-26 خواص آنتي اكسيداني و ضد التهابي عناب32
1-26- 1 آنتي اكسيدان32
1-26- 2 متداول ترين آنتي اكسيدان هاي طبيعي داخل ميوه عناب33
1-26-3كاروتنوئيدها :33
1-26-4ويتامين: A33
1-26-5ويتامين: C 33
1-26-6ويتامين: E34
1-26-7توكوفرول ها :34
1-26-8فنول ها :34
1-26-9 فلاوونوئيدها :35
1-27 اسيدهاي چرب شناسايي شده در ميوه عناب :36
1-27-1 نقش اسيدهاي چرب موجود در عناب……………………………………………………..36
1-28 عوامل موثر در اكسيداسيون چربيها و روغنها :36
1-28-1 تركيب اسيد چرب :36
1-28-2 حرارت:36
1-28-3 اكسيژن :37
1-28-4 رطوبت :37
1-28-5 كاتاليزورها :37
1-28-6 نور :37
1-28-7 آنزيم ها :37
1-29 اهميت چربيها :37
1-29-1 ويژگي هاي فيزيكي چربيها :38
1-29-2 مراحل كريستاليزاسيون :39
1-29-3 هسته گذاري :39
1-29-4 سه شكل پلي مورفيكي مهم توسط سيستم هاي چربي :40
1-29-5 بافت چربيها :41
1-29-6 دو روش قديمي براي تعيين ميزان چربي جامد :41
1-29-7 امولسيون هاي غذايي :42
1-29-8 تقسيم بندي امولسيفايرها :43
1-29-9 نحوه تشكيل امولسيونها :44
1-29-10 نيروهاي موثر در تشكيل و پايداري امولسيونها :44
1-29-10-1 نيروهاي الكتروستاتيك حد فاصل دو لايه :44
1-29-10-2 نيروهاي واندروالس :44
1-29-10-3 واكنش هاي ناشي از حضور پليمرها :44
1-29-10-4 واكنش هاي هيدروفوبيك :45
1-29-10-5 نيروهاي دافعه حاصل از هيدراته شدن :45
1-29-11 مكانيسم هاي مربوط به ثبات و پايداري امولسيونها :45
1-29-11-1 پايداري الكترواستاتيكي :45
1-29-11-2 پايداري توسط ماكرومولكولها :45
1-29-11-3 پايداري امولسيونها به وسيله ذرات جامد :45
1-29-11-4 پايداري از طريق افزايش ويسكوزيته :45
1-29-12 نقش هاي امولسيفايرها :46
1-30 روغن :46
1-30-1 وضعيت تغذيه اي روغن ها :46
1-30-2 روغن هاي خوراكي :47
1-30-3 روغن هاي نباتي :48
1-30-4 منبع روغن نباتي :48
1-30-5 دانه هاي روغني :48
1-30-6 اجزا موجود در روغن ها :48
1-30-6-1 فسفوليپيدها :48
1-30-6-2 تركيبات غير صابوني شونده :49
1-30-6-3 استرول ها :49
1-30-6-4 توكوفرول ها :49
1-30-7 فرآيند استخراج روغن :49
1-30-7-1 روش هاي استخراج روغن از دانه ها و ميوه هاي روغني :51
1-30-8 پالايش روغن ها و چربي ها :53
1-30-8-1مراحل پالايش روغن خام :53
1-30-8-2 صمغ گيري :53
1-30-8-3 تصفيه فيزيكي :53
1-30-8-4 تصفيه قليايي :53
1-30-8-5 خنثي سازي :53
1-30-8-6 بي رنگ كردن :53
1-30-9 روش هاي نوين استخراج روغن :54
1-30-10 دستگاه سانتريفيوژ و دكانتور :54
1-30-11 روش سينولا :56
1-30-12 توضيح نحوه استخراج روغن :57
1-30-12-1 استخراج روغن از دانه هاي آماده شده روغني به سه طريق :57
1-30-12-2استخراج روغن با حلال :58
1-30-12-3 متغيرهاي قابل كنترل در استخراج :58
1-30-12-4 روش هاي استحصال روغن توسط حلال :58
1-30-13 روشي ديگر براي روغن كشي از ميوه ها :59
1-30-13-1 روغن كشي به روش پرس سرد – استخراج سرد :61
1-30-13-2 تاثيرات كلان اقتصادي روش هاي روغن كشي متداول قديمي:62
1-30-13-3 روش سرد در مقايسه با روش هاي موجود گرم :63
1-30-14 روش پرس هاي گرم و استخراج مانده روغن با حلال :63
1-30-15 روش cold – pressing :65
1-30-15-1 كاربردها :66
1-30-15-2 تهيه روغن هاي گياهي به روش كلد پرس :67
1-30-16 سوكسله چيست ؟68
1-30-16-1 استخراج مداوم به وسيله سوكسله :69
1-30-16-2 تئوري آزمايش :70
1-30-16-3 مراحل آزمايش :70
فصل دوم :مروري بر مطالعات پيشين
فصل سوم :موادو روشها
3-1 آماده سازي مواداوليه :89
3-2 موادشيميايي :89
3-3 وسايل و تجهيزات :90
3-4 استخراج روغن:91
3-5 تجزيه شيميايي هسته عناب :91
3-5-1 اندازه گيري رطوبت و ماده خشك :92
3-5-2 اندازه گيري خاكستر :92
3-5-3 اندازه گيري درصد پروتئين :92
3-5-4 اندازه گيري درصد فيبرخام :92
3-6 تعين ميزان وتركيب اسيدهاي چرب :93
3-7تعيين انديس پراكسيد :93
3-7-1 معرف ها وحلال :94
3-7-2 روش كار :94
3-8 تعيين انديس يدي :95
3-8-1 روش اجراي آزمون :96
3-9 زمان پايداري روغن در برابر اكسيداسيون :96
3-9-1 آزمون تندي روغن ها (رنسيديتي ):97
3-10تعيين انديس اسيدي :97
3-11تعيين رنگ :98
3-12 تعيين ميزان فسفر و فسفو ليپيدها :98
3-13 تعيين ميزان تركيبات غير صابوني شونده :98
3-13-1 تعيين مواد غير قابل صابوني شدن روغن ها :99
3-13-2 روش كار :99
3-14 تعيين ميزان كل استرول ها و توكوفرول ها :99
3-15 تعيين ميزان مس و آهن :99
3-15-1 عملكرد مس :99
3-16 اندازه گيري ضريب شكست :100
3-17 استخراج روغن از هسته عناب :100
3-17-1 مراحل آزمايش :101
3-17-2 تعيين راندمان درصد استخراج روغن هسته عناب :103
3-18جداسازي و شناسايي اجزاي روغن :103
3-18-1 مشخصات و برنامه دماي دستگاهGC104
3-18-2 دماهاي ستون و برنامه دمايي :104
3-18-3 مشخصات دستگاهي :105
3-19 تجزيه و تحليل آماري :107
فصل چهارم : نتايج و بحث
4-1 مقايسه ميزان درصد بازده استخراج روغن هسته عناب در سه تكرار :109
4-2 مقايسه ميزان اسيدهاي چرب:109
4-3 مقايسه ميزان انديس يدي:114
4-4 بررسي ضريب شكست روغن:115
4-5 بررسي پايداري اكسيداسيون چربي توسط دستگاه رنسيمت :116
4-6 مقايسه رنگ هاي بدست آمده توسط دستگاه لاويباند از روغن هسته عناب :118
4-7 مقايسه انديس اسيدي:121
4-8 مقايسه انديس پراكسيد:122
4-9 مقايسه مواد غير صابوني شونده:123
4-10 مقايسه ميزان كل استرول:124
4-11 مقايسه ميزان توكوفرول:125
4-12 مقايسه ميزان آهن:126
4-13 بررسي ميزان مس:127
4-14 مقايسه اندازه گيري ميزان فسفوليپيد:128
4-15 آزمون هاي شيميايي هسته عناب :129
4-15-1 آزمون اندازه گيري ميزان خاكستر :129
4-15-2 آزمون اندازه گيري ميزان پروتئين هسته :129
4-15-3 آزمون اندازه گيري ميزان فيبرخام :129
4-15-4 آزمون اندازه گيري ميزانرطوبت :129
4-15-5 اندازه گيري ميزان درصد ماده خشك :130
فصل پنجم : نتيجه گيري
نتيجه گيري :132
پيشنهادات :132
منابع فارسي :133
منابع غير فارسي :135
چكيده لاتين :139
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-1 آمار سطح زیر کشت عناب در استان خراسان جنوبی20
جدول 3-1 شناسايي وسايل و تجهيزات90
جدول 3-2 شناسايي درصد تركيبات اسيدهاي چرب روغن هسته عناب107
جدول 4-1 مقايسه ميزان درصد بازده روغن هسته عناب درسه تكرار109
جول 4-2 شناسايي ميزان درصد پروفايل اسيدهاي چرب حاصل از روغن عناب113
جدول 4-3 مقايسه ميزان انديس يدي115
جدول 4-4 مقايسه ميزان ضريب شكست116
جدول 4-5 مقايسه ميزان پايداري اكسيداسيون روغن117
جدول 4-6 مقايسه ميزان رنگهاي بدست آمده از روغن هسته عناب119
جدول 4-7 مقايسه ميزان انديس اسيدي122
جدول 4-8 مقايسه ميزان انديس پراكسيد123
جدول 4-9 مقايسه ميزان مواد غير صابوني شونده124
جدول 4-10 مقايسه ميزان كل استرولها در روغن هسته عناب125
جدول 4-11 مقايسه ميزان توكوفرولها در روغن هسته عناب126
جدول 4-12 مقايسه ميزان آهن127
جدول 4-13 مقايسه ميزان مس127
جدول 4-14 مقايسه ميزان فسفوليپيد128
جدول 4-15 آناليز شيميايي هسته عناب130
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 نتيجه حاصل از دستگاه كروماتوگرافي گازي106
نمودار 4-1 درصد روغن هسته عناب109
نمودار 4-2 پروفايل اسيدهاي چرب114
نمودار 4-3 مقادير ضريب شكست116
نمودار 4-4 پايداري اكسيداسيون روغن118
نمودار 4-5 شناسايي رنگ زرد119
نمودار 4-6 شناسايي رنگ قرمز120
نمودار 4-6 شناسايي رنگ آبی121
نمودار 4-7 شناسايي انديس اسيدي122
نمودار 4-8 شناسايي انديس پراكسيد123
نمودار 4-9 شناسايي موادغير صابوني شونده124
نمودار 4-10 شناسايي كل استرول125
نمودار 4-11 توكوفرول ها126
نمودار 4-12 شناسايي آهن در روغن هسته عناب127
نمودار 4-13 شناسايي مس در روغن هسته عناب128
نمودار 4-14شناسايي فسفوليپيدها129
فهرست شكل ها
عنوان صفحه شكل 1-1 عناب…………………………………………………………………………………………..6
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته عناب7
شكل 1-3تيره عناب7
شكل 1-4 گياه عناب8
شكل 1-5 گياه عناب9
شكل 1-6 باغات عناب10
شكل 1-7 درختان عناب20
شكل 1-8 مصرف خوراكي ميوه عناب24
شكل 1-9 مرباي عناب25
شكل 1-10 چاي عناب25
شكل 1-11 آبنبات عناب25
شكل 1-12 چاي عناب در چين25
شكل 1-13 عناب خشك شده25
شكل 1-14 روغن كشي به روش سرد62
شكل 1-15 تصوير شماتيك از روش استخراج سرد65
شكل 1-16 روغن دارويي66
شكل 1-17 روغن67
شكل 1-18 قسمتهاي مختلف سوكسله69
شكل 1-19 سوكسله69
شكل 3-1 دستگاه رفركتومتر90
شكل 3-2 ترازوديجيتال 210 گرم با دقت0001/0 گرم90
شكل 3-3 آون تحت خلا91
شكل 3-4 دستگاه كروماتوگرافي گازي91
شكل 3-5 دستگاه اسپكتوفتومتر91
شكل 3-6 دستگاه لاويباند98
شكل 3- 7 دستگاه اسپكتوفتومتر98
شكل 3-8 دستگاه رفراكتومتر100
شكل 3-9 مراحل روغن كشي از هسته عناب بوسيله سوكسله در آزمايشگاه101
شكل 3-10 روغن بدست آمده از هسته عناب101
شكل 3-11 اجزاي دستگاه كروماتوگرافي گازي104
شكل 3-12 دستگاه كروماتوگرافي گازي104
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1 پراكندگي جغرافيايي گياه عناب در جهان18
چكيده :
گونه عناب از گونه هاي بومي مناطق مختلف ايران است . ميوه اين گياه در مناطق مختلف ايران به طور سنتي مصرف ميشود. اين ميوه داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي است .حدود 30% وزن ميوه را هسته هاي آن تشكيل مي دهد .هسته اين ميوه به طور متوسط حاوي حدود 8/3 درصد روغن است . با توجه به دارا بودن خواص بسيار ارزشمند ميوه عناب ، هدف از اين تحقيق ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكوشيميايي هسته عناب موجود در منطقه استان اصفهان از نظر تركيب اسيدهاي چرب و پايداري نسبت به اكسيداسيون و سنجش ديگر تركيبات موجود در روغن هسته و همچنين آناليز شيميايي خود هسته روغن كشي شده مي باشد . مواد و روش ها : ميوه عناب پس از چيده شدن به آزمايشگاه منتقل شده و روغن هسته هاي آسياب شده به روش سوكسله استخراج گرديد. تركيب اسيدهاي چرب به روش كروماتوگرافي گازي و پايداري روغن حاصله توسط دستگاه رنسيمت تعيين گرديد. ونيز مواد موجود در روغن هسته مانند فسفو ليپيدها ، انديس يدي ،انديس اسيدي ، انديس پراكسيد ، مواد غير قابل صابوني شونده ، استرول ها ، توكوفرول ها و رنگ روغن هسته عناب ارزيابي شد. همچنين آناليز شيميايي شامل اندازه گيري مقدار خاكستر ، ماده خشك ، رطوبت ، روغن ، پروتئين و نيز فيبر خام بر روي بخش هسته روغن كشي شده انجام شد . نتيجه گيري : بررسي روغن هسته عناب توسط دستگاه كروماتو گرافي گازي نشان داد كه مقدار اسيدهاي چرب اشباع آن از اسيدهاي چرب غير اشباع بالاتر مي باشد. پس اين روغن اشباعيت بالايي دارد. پايداري اكسيداتيو روغن نشان داد كه روغن هسته عناب داراي پايداري بالا يعني38/2 ساعت در دماي 110 درجه سانتي گراد مي باشد. اين روغن از نظر كيفيت واكسيداسيون مانند روغن نارگيل است براي ساخت محصولات آرايشي و بهداشتي هم مناسب است .روغن هسته عناب با توجه به دارا بودن اسيدهاي چرب كوتاه زنجيره وپروفايل اسيدهاي چرب آن كه داراي اشباعيت بالا است ، مقاومت بسيار بالايي دارد و ناراحتي هاي قلبي عروقي ايجاد نمي كند و ميزا ن چربي بد را بالا نمي برد . پايداري اكسيداسيون روغن هسته عناب بالاست ، علت آن اشباعيت بالاي روغن است يعني اكسيداسيون خيلي كمي در روغن هسته عناب اتفاق افتاده است زيرا ميزان فسفوليپيد در روغن هسته عناب پايين است . پس مي توان نتيجه گرفت با توجه به ميزان متوسط توكوفرول ها يعني 12/22 %غالب اجزا اين روغن توكوفرول است كه زردي بيشتري به روغن مي دهد پس رنگ روغن هسته عناب زرد است. اين روغن براي سرخ كردن مناسب نمي باشد اما براي كيك پزي و شيريني پزي بسيار مناسب مي باشد زيرا روغن نقطه ذوب بالايي داردو حالت ماله اي به خمير شيريني مي دهد. و در انتها با توجه به اينكه ميوه عناب داراي خواص دارويي و خوراكي بسيار سودمندي مي باشد مي توان گوشت آنرا به صورت صنعتي به بازار عرضه كرد .
واژه هاي كليدي :پايداري اكسيداسيون ،تركيب اسيدهاي چرب ، روغن هسته عناب ،روغن ، هسته ، عناب .
فصل اول : مقدمه و كليات تحقيق
1-1 پيش زمينه تحقيق :
بي شك توسل به ميوه ها وگياهان دارويي كهن ترين رهيافت بشر براي درمان بيماري ها بوده است ودرخلال توسعه تمامي تمدن هاي بشري همواره ارتباط تنگاتنگ ونزديك ميان آدمي وگياه وجود داشته است،با اين حال هنوز بيشتر گونه هاي ميوه وگياه بررسي نشده وناشناخته مانده اند وهنوز زمان زيادي مانده است تا منابع جديد و با ارزش گياهي كشف شود، به اين ترتيب گياهان وميوه هارا مي توان به عنوان منبعي از مواد شيميايي بالقوه مفيد دانست كه تنها بخشي از آن مورد بهره برداري قرار گرفته است.اين مواد شيميايي بالقوه را مي توان نه تنها به عنوان دارو بلكه به عنوان الگويي بي نظير به صورت نقطه شروعي براي ساخت آنالوگ هاي دارويي بكار برد و همچنين به عنوان ابزاري جالب به منظور فهم و درك بيشتر وبهتر پديده هاي زيست شناختي به كمك گرفت. (اسكالتسا1 ،ديگراك2 و همكاران 1999،2001)
گياهان و ميوه هاي دارويي ، از ارزش وجايگاه ويژه اي در تامين بهداشت وسلامت جوامع هم به لحاظدرمان و هم پيشگيري برخوردار بوده و هست. در قرن حاضر تحقيقات گستردهاي بر روي ميوه ها وگياهان دارويي انجام پذيرفته و داروهايي با تركيبات موثره طبيعي افق هاي جديدي را براي جامعه پزشكان و داروسازان پژوهشگر سراسر دنيا گشوده اند. به طوري كه در حال حاضر حدود يك سوم دارو هاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشا طبيعي وگياهي تشكيل ميدهند و صنايع داروسازان جهان تلاش مي كنند ساخت شيميايي اقلام مربوطه به دو سوم بقيه داروها نيز به تدريج منسوخ و به منابع گياهي متكي گردد. از اين رو صنايع دارو سازي و گروه هاي تحقيقاتي بسياري از كشورها توجه خود را به كشت و توليد گياهان دارويي معطوف داشته اند. (اميد بيگي ، 1384)
همچنين با توجه به افزايش سطح آگاهي مصرف كنندگان نسبت به اثرات جانبي نا مطلوب داروهاي سنتزي و تمتيل بشر به استفاده هر چه بيشتر از محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش، همچنين مشكلات دارويي مدرن مانند هزينه هاي بالا ، استفاده از منابع تجديد ناپذير مانند منابع فسيلي آلوده كننده محيط زيست توسط صنايع دارويي و ناتواني بشر جهت ساخت برخي از تركيبات دارويي سبب شد كه استفاده از گياهان دارويي در توليد دارو و جايگزين آنان با تركيب شيميايي روندي رو به گسترش از خود نشان دهد كه اين امر در كشورهاي اروپايي به وضوح قابل مشاهده است. (صدرايي منجيني،1382)
علاوه بر اين توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني3 (WHO) در استفاده از فراورده هاي طبيعي ، به نوبه خود باعث شده است كه توليد وتجارت اين گونه محصولات از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد.هم اكنون ، كشورهاي مختلف تلاش مي كنند تا سهم قابل ملاحظه اي از اين بازار در حال رشد را به خود اختصاص دهند (هينبرگ4 وهمكاران ، 2006 )
بسياري از اين گونه گياهان علاوه بر خواص دارويي ، به عنوان نگهدارنده ، محافظت كننده و طعم دهنده نيز در صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند. بسياري از اين گياهان طعم دهنده به جهت حضور روغن هاي ضروري داراي منبع بسيار مهمي از تركيبات فنليك هستند كه فعاليت آنتي باكتري مناسبي از خود نشان مي دهند. با نگاهي اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران ، ميراث گرانقدر شناسايي ومصرف اين گياهان در طب غني سنتي ايران مشاهده مي گردد. از طرفي ،فلات وسيع ايران در قسمت هاي مختلف خود از شرايط آب و هوايي گوناگون برخوردار است و به همين دليل ، فراواني و گوناگوني گونه هاي مختلف اين گياهان در پهنه دشت ها و كوه هاي ايران بيش از 7500 گونه گياهي (حدود ده برابر تعدادگونه هاي هر يك از كشورهاي اروپايي ) مي رسد كه بخش قابل ملاحظه اي از آنها حاوي ذخاير متابوليتي با ارزشي مي باشند ، از اين رو به حق فلور ايران را يكي از منابع داروخيز جهان دانست (اميد بيگي، 1383)
روغن ها و عصاره هاي گياهي و تركيبات موجود در آن داراي اثرات شناخته شده ضد باكتريايي مي باشند و از آنها به عنوان نگهدارنده هاي غذايي مي توان استفاده نمود. (مهدي عليپور وهمكاران ، 1388)
استقبال از اين موضوع از يك طرف به علت رويكرد جديد عموم مردم و از طرف ديگر توصيه سازمان هاي بين المللي و ملي ذي صلاح در امر بهداشت مواد غذايي در استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي مختلف به جاي مواد شيميايي مي باشند. به طور كلي روغن ها وعصاره هاي گياهي كاربرد دارويي وطعم دهنده در غذا دارند (انكري5 وهمكاران 1999)
بيماري هاي حاصل از مصرف غذاهاي آلوده به باكتري هاي پاتوژن از اهميت فراواني در بهداشت عمومي برخوردار بوده و سالانه خسارات مالي و جاني فراواني را به جوامع تحميل مي نمايد (شارون6،براونلا و همكاران 2001 )
در سال 1999 مركز كنترل و پيشگيري بيماري هاي سالانه منجر به 225000 مورد بستري در بيمارستانها و 5000 مورد مرگ ميگردند. مطابق ارزيابي دپارتمان كشاورزي ايالات متحده USDA هزينه هاي پزشكي در زيان هاي اقتصادي ناشي از دور ريزي مواد غذايي ايجاد كننده بيماري غذايي در محدوده 5/6 تا 9/34 بيليون دلار در هر سال است ( وحيدي و همكاران ، 2002).
1-2 اهميت وضرورت تحقيق :
فصلی که پیش رو دارید شروع تلاشی است برای معرفی دانش بومی کشاورزی در زمینه عنابکاری و گلچینی است از دانش بومی کشاورزی ایران که بی‌شک الهام‌بخش کاربرد دانش بومی در فعالیت‌های ترویجی کشور خواهد بود. نکته بسیار مهم درباره کاربرد دانش بومی در ترویج و توسعه کشاورزی، «ضرورت» آن است. استفاده از دانش بومی در ترویج کشاورزی امری سلیقه‌ای و اختیاری نیست بلکه یک ضرورت حیاتی است. البته ضرورتهای دیگری را برای روی آوردن به دانش بومی میتوان متصور شد که همانا محدودیتها و شکستهای جدید است. این شکستها به دلایل مختلف از جمله عدم توجه به دانش و تجربیات بومی رخ داده است. این بی توجهی ممکن است ازعوامل اجتماعی نظیر مباهات کردن دارندگان دانش جدید نسبت به دارندگان دانش بومی و یا تصور دارندگان دانش جدید از دانش بومی به عنوان دانشی که متعلق به گذشتگان است و امروزی نیست، نشأت گرفته باشد.همچنین ضرورت توجه به دانش بومی در فرآیند توسعه از آنجا ناشی می شود که منابع انسانی از اجزای اصلی آن به حساب می آیند ، و مقوله توسعه انسانی پایدار نیزاز همین جا سرچشمه گرفته است. همانطور که از نام آن  برمی آید ، این مقوله برای توسعه انسانی ارزش زیادی قائل است.در توسعه انسانی پایدار مردم به عنوان هدف سیاستهای اجتماعی و اقتصادی تلقی می شوند که دامنه انتخابهای آنان گسترش داده می شود تا در تصمیم گیریها  مشارکت فعال داشته باشد. بنابراین مشارکت مردمی یکی از ابزارهای توسعه انسانی پایدار است. ولی مشارکت فعال افراد روستایی درتوسعه روستا به شکل پایدار آن، جز باور کردن نقش دانش، بینش و مهارتهای افراد روستایی امکانپذیر نخواهد بود. از طرف دیگر ، برای باورداشتن دانش بومی لازم است تا درباره بومیان و دانش آنها شناخت کامل به دست آوریم .
1-3 اهداف تحقيق :
1-3-1هدف اصلي:
ارزشيابي ويژگي هاي فيزيكو شيميايي هسته عناب اصفهان
1-3-2 اهداف فرعي :
دستيابي به خصوصيات بهتر روغن هسته عناب در جهت كاربرد هاي خوراكي و دارويي
1-4 عناب :
1-4-1معرفي عناب و خواص آن :
نام فارسي : عناب در كتب مختلف فارسي وطب سنتي با نامهاي عناب ، تبرخون ، شيلانه ، سيلانه ، شيلانك و در گيلان (اون ناف دار ) ، آلمه آغاجي ،عناب آغاجي ، سيب كوهي ، سنجد جيلان شناخته
ميشود وبه فرانسوي ميوه آن را jujubier گويند.(مظفريان،1375).
به انگليسي به آن jujube و درخت آنراjujube tree و Chinese date گويند.
شكل 1-1 عناب
نام علمي عناب :Ziziphus jujube mill – Zizyphus VulgariSگياهي است از خانواده : Rhamnaceaeمترادف آن : ZizyphusVulgaris lam و Rhamnus Zizyphus lam و Zizyphus SativaGaertميباشد.گونه Zizyphus Vulgaris داراي دو واريته مي باشد :يكي Z.Vulgaris lam.var spinosus Bge و ديگري Z.vulgaris lam V.inermis Bge ميباشد.
.(مظفريان،1375).
بخش مورد استفاده : ميوه
كاربرد مصرف : لينت بخش
روغن عناب : Grapeseed Oil-Oil jujube معمولا بي رنگ – سبز خيلي كم رنگ مايل به زرد.(مظفريان،1375).
محتويات : مواد كاني و پروتيين و ويتامين
روغن پايه : ميتواند به صورت صد در صد به عنوان روغن پايه استفاده شود.
شكل 1-2 ميوه عناب وهسته آن
عناب هم ميوه اي خوشمزه و هم دارويي گياهي به شمار مي رود . وقتي ميوه عناب نارس است لغزان وسبز است وطعمي شبيه سيب دارد . هنگاميكه ميوه ميرسد به رنگ زنگ زدگي يعني قرمز تيره برمي گردد. وسپس چروكيده ميشود. اين ميوه در ظاهر شبيه به خرما است به همين دليل به آن خرماي قرمز مي گويند. عباب بومي مناطق گرمسير است . كشت آن در شمال آفريقا ، جنوب اروپا و نواحي مديترانه رواج دارد . عناب را خرماي چيني يا خرماي قرمز نيز مي نامند ، زيرا هم شيرين است و هم مانند خرما يك هسته دارد. هسته آن نيز سخت و مخروطي شكل است. عناب داراي مقدار زيادي موسيلاژ ،اسيد ماليك ، اسيد سيتريكو ،ويتامين ث ميباشد. ميوه عناب همچنين حدود 4/6 درصد مواد پروتئيني ،نمك هاي آلي و لعاب فراوان دارد . از تنه درخت عناب صمغي ترشح مي شود كه اين صمغ همراه با كمي سركه براي تقويت عمومي بدن مفيد است . (اميدبيگي،1376 )
شكل 1-3 تيره عناب
1-5 مشخصات تيره عناب R hamnaceae:
گياهان تيره عناب به صورت درخت يا درختچه هاي غالبا خاردار و به ندرت علفي مي باشند. در بين آنها انواعي با ساقه بلند رونده نيز يافت ميشوند . مجموعا شامل 50 جنس و600 گونه اند كه بيشتر در اروپا و نواحي استوايي مي رويند. از اختصاصات آنها اين است كه برگهاي ساده ، غالبا متناوب و گلهاي منظم ، نرماده ، يا بر دو نوع نر و ماده ، پلي گام – دو پايه و يا يك پايه دارند ، كاسه گل آنها مركب از چهار قسمت (زود آفت) و جام گل آنها شامل چهار يا پنج گلبرگ ( به ندرت فاقد گلبرگ ) است. پرچم هاي آنها معمولا به تعداد قطعات جام گل و تخمدان آنها آزاد يا كم و بيش متصل به كاسه گل و غالبا داراي سه خانه مي باشد ، ميوه آنها به صورت هاي مختلف خشك شكوفا يا نا شكوفا و يا گوشت دار در آغاز سبز و براق است. كم كم زرد ميشودو وقتي كاملا رسيد به رنگ سرخ تيره و بسيار زيبا در مي آيد. و به صورت شفت و محتوي يك يا چند دانه است. و فصل بهره برداري آن پاييز است ميوه هاي عناب به عنوان لينت بخش و پايين آورنده فشار خون مصرف مي شود همچنين در مداواي سينه درد ،تصفيه و پايين آورنده كلسترول خون مؤثر است.برگهاي درخت عناب ، كوچك ، زيبا ، شفاف ، متناوب و دندانه دار است . گل هاي آن كوچك و به رنگ سبز مايل به زرد مي باشد . ميوه عناب به رنگ قرمز و به شكل تخم مرغ و داراي يك هسته است.(باباخانلو وهمكاران1377).
شكل 1-4 گياه عناب
برگ درخت عناب خاصيت شويندگي دارد و اگر كمي برگ تازه عناب در كف دست ها له بشود با آب توليد كف مي نمايد و از آن مي توان به عنوان صابون استفاده كرد. عده زيادي از اين گياهان به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك ، داراي مصارف دارويي مهم هستند. غالبا آنها داراي دستگاه ترشحي مواد موسيلاژ و صمغ مي باشند كه از سلولهاي منفرد وعريض يا مجتمع و فراهم و يا كيسه هاي ترشحي تشكيل مي يابند اين سلولها و كيسه ها در پوست و مغز ساقه ، در پارانشيم دسته هاي آوندي اطراف رگبرگ ها ،شامل تركيبات گلوكوزيدي درهمي است كه قابليت توليد امودينها و دمبرگ وهمچنين در برون بر ميوه ها ديده مي شوند. پوست عده زيادي از گياهان اين تيره را داشته است و اثر مسهلي انها مربوط به وجود اين مواد مي باشد. به علاوه گلوكوزيد مولد مواد رنگي نيز در انها محقق گرديده است. از اين نظر بايد گفت كه امودين وهمچنين يك ماده گلوكوزيدي ديگري با تركيب شيميايي درهم به نام رامنارتيكوزيددر اين گياهان ، ماده قابل هيدروليز و مولد گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك به نام رامنارتيكوزيد كه مولد ماده رنگي است يافت مي گردد. نمونه هاي دارويي متعددي در اين تيره وجود دارند كه عده اي از آنها در نواحي مختلف كشورمان مي رويند. ارزش رامنيكوزيد Rhamnicosidاست كه اثر مسهلي و يا ملين دارند.. در بين آنها نمونه هايي با ميوه خوراكي مانند درخت عنابZizyphus . spina – Christi انواع مهم آنها به علت دارا بودن گلوكوزيدهاي آنتراكينونيك و يا انواع زينتي زيبا نيز يافت ميشود. و يا انواع دارويي مانند عناب zizyphus jujube كه بسيار مفيد است .)زرگري ،ع.1371).
شكل 1-5 گياه عناب
1-6 مشخصات گياه شناسي:
عناب از تيره رامناسه آ ميباشد. درخت آن داراي تنه اي صاف و بلند است برگهاي آن بيضوي شكل با 3 رگبرگ تقريبا موازي در نواحي و مناطقي كه 4 فصل دارد خزان كننده مي باشد. درخت عناب بومي كناره هاي اقيانوس آرام و آمريكاي شمالي است و تقريبا در همه جاي ايران مي رويد درختي است تيغ دار كه تا كنون انواع مختلفي از آن شناخته شده است و علاوه بر دارا بودن خواص دارويي و خوراكي بودن ميوه آن به علت زيبايي برگها وتنه آن به ويژه در درختان جوان گونه اي از آن به عنوان گياه زينتي در پارك ها و معابر كاشته مي شود. گل هاي درخت عناب خوشه اي ،كوچك و زرد رنگ است كه روي شاخه هاي جوان در محل جوانه كنار برگها به شكل دسته هاي كوچك مي رويد و داراي 5 گلبرگ ميباشد.
عناب درختي است كوتاه ، بلندي آن 2 تا 8 متر كه گاهي تا 12 متر هم مي رسد و بسيار مقاوم به خشكي مي باشد . واريته اي از آن تيغ دار و واريته اي از آن بدون تيغ مي باشد. برگهاي آن زيبا ، كوچك ، بي كرك ،شفاف متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها ، دندانه دار ، شامل سه رگبرگ طوري است كه در دو طرف هر دمبرگ در روي هر ساقه ، زايده هايي به شكل خارهاي محكم و تيزي ميرويد ، سپس چوبي شده و به طور دايمي در روي شاخه ها باقي مي ماند . گلهاي كوچك با دمگل كوتاه به رنگ سبز مايل به زرد و مجتمع به صورت دسته هاي كوچك در كنار برگها دارد ، داراي 5 گلبرگ ريز ، جدا و 5 پرچم و مادگي دو برچه اي است ميوه اش كه عناب ناميده ميشود به صورت شفت به رنگ مايل به قرمز ، شفاف ( پس از رسيدن ) به بزرگي يك زيتون وخوراكي است بوي آن ضعيف وطعمش لعابي و كمي شيرين و مطبوع است . ميوه واريته وحشي و تيغ دار آن خيلي ترش و قابض است و ميوه بي تيغ اهلي آن كمي قايض و ترش است ولي از هر دو نوع در موارد مشابه دارويي وجود دارد كه همگي ديپلوئيد بوده وداراي 24 كروموزوم ميباشند حدود 40 نوع از جنس پوست تنه درخت عناب نا صاف ، چوب آن محكم و به رنگ قهوه اي است . شاخه هاي جوان آن در ابتدا سبز تيره ةستند و بعد به رنگ قرمز تيره تبديل ميشوند. تنه درخت جوان سرخ مايل به زرد مي باشد ، در بهارو تابستان با رنگ برگها كه سبز ،سخت و استخواني مي باشد. (زرگري ، 1371 ).
درختچه عناب برگهاي كشيده و ريز دارد كه در زمستانبرگريز ميشود. منشا اين گياه به چين و آسيا بر مي گردد ، گرچه بعد ها به طور نا معلومي پراكنده شده وامروز در بخش هاي گسترده اي از نقاط مختلف زمين ديده مي شود.
شكل 1-6 باغات عناب
1-7 كشت گياه عناب :
گياه عناب بيش از 4000 سال است كه براي ميوه و خواص دارويي آن كشت شده است. گياه در دامنه تغييرات درجه حرارتي وسيع و سطح بارش متفاوت ميتواند رشد كند . گرچه در ماههاي تابستان تحت شرايط مناسب وآبياري كافي بهترين رشد را دارد . بطور شگفت آوري در درجه حرارت هاي بالا 10 تا 15 درجه سانتي گراد و متفاوت از انواع مختلف گياهان مي تواند زنده بماند. اين اجازه ميدهد كه گياه در شرايط بياباني رشد كند جايي كه درجه حرارت روز و شب نيز متغير است. عناب مي تواند در گرما و سرماي شديد زنده بماند. يك درخت عناب در منطقه بيش از 300 سال باقي مي ماند. (رضايي،وجايمند ،1381).
1-8 شناسايي ارقام مختلف عناب :
در ارتباط با شناسايي ارقام مختلف عناب در داخل و خارج از كشور تحقيقات زيادي انجام نشده است و اغلب مقالات و كتب انتشار يافته در ارتباط با عناب در مورد خصوصيات گياه شناختي وخواص دارويي و درماني اين گياه مي باشد.
بال7)1992(طي 10 سال مطالعه وبررسي در بخش باغباني دانشگاه كشاورزي هند كليد شناسايي ارقام مختلف كنار موريتاني zizyphusmauritianaكه از خانواده عناب است را تهيه كرده وي در ميان ويژگي هاي رويشي ، شكل نوك برگ را قابل اطمينان ترين ويژگي براي طبقه بندي ارقام ذكر كرد. از ميان ارقام مورد مطالعه وي ، 24 رقم نيمه نوك تيز تا نوك تيز و 18 رقم با نوك غير تيز بودند. عادت شاخه دهي يكي ديگر از عوامل مناسب به شمار مي رفت. 21 رقم با شاخه دهي گسترده و 21 رقم با شاخه دهي عمودي گروه بندي شده اند. پس از آن شكل برگ ،قاعده برگ ، رنگ برگ و طول دم برگ در درجه سوم اهميت قرار داشت. ميوه هاي ارقام مختلف از نظر شكل به 4 گروه شامل : ميوه با نوك كاملا برجسته ، ميوه با نوك تقريبا برجسته ، ميوه با نوك گرد و ميوه با نوك فرو رفته تقسيم شدند.
کومار8)1995(: مطالعات آنزيمي انجام داده در اين تحقيق در مورد برگ 42 رقم از گونه Z.mauritiana مشخص شد كه 15 رقم در مورد پر اكسيداز ، 18 رقم در مورد آميلاز و 18 رقم در مورد فسفاتاز ژنوتيپ آنزيمي مشخص دارند.با كمك آزمايشات آنزيمي مختلف تعداد40 رقم از 42 رقم قابل شناسايي بودند.
ثابتي (1353) : خصوصيات گياه شناختي و پراكنش عناب را در ايران بيان مي كند. درخت عناب بومي نواحي مديترانه و آسياي معتدله است در ايران در سواحل درياي خزر ، دامنه نيل كوه در مينو دشت ، كردستان ، سردشت ، لرستان ، بختياري ، الموت به حالت خودرو و در بعضي مناطق مانند همدان ، مشهد ، بابل و ساير نقاط كشت مي شود.
زرگري (1371) : در ضمن معرفي خصوصيات گياه شناختي و مشخصات عناب ، تركيبهاي شيميايي آنرا به شرح ذيل عنوان مي دارد :
عناب داراي لعاب فراوان و مواد قندي مختلف ، 72/2تا 43/6 درصد پروتيين ،املاح عالي و ويتامين ث است .
مير حيدر (1371) : اطلاعات جامعي از مشخصات گياه شناختي ، تركيبهاي شيميايي ، خواص دارويي و كاربرد درماني عناب ارائه مي نمايد.
اميد بيگي (1376) :به معرفي گياهان تيره عناب مي پردازد ، ماده موثر گياهان دارويي متعلق به خانواده مذكورآنترا گليكوزيدي مي باشند و قند منوز در ميوه هاي اين گياهان وجود دارد.
1-9گونه هاي مختلفzizyphus :
ﺣﺪﻭﺩ ۴۰ ﮔﻮﻧﻪﺩﺭﺟﻨﺲZizyphusﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺭﺩﻛﻪﻫﻤﮕﻲﺩﻳﭙﻠﻮﺋﻴــﺪﺑﻮﺩﻩﻭﺩﺍﺭﺍﻱ ۲۴ ﻛﺮﻭﻣﻮﺯﻭﻡﻣﻲﺑﺎﺷــﻨﺪ
1-zizyphus jujubeعناب معمولي كه درخت آن در آسيا ودر آفريقا كشت مي شود. بلنديش ميانه است و براي تهيه ميوه ، آن را كشت مي دهند.
2-zizyphus lotusاين درخت در آفريقا مي رويد و كمي كوچكتر از درخت عناب معمولي است.
3- Zizyphus mistol درختي است كه در آرژانتين ديده مي شود.
4- Zizyphus joazeiro درخت عناب بومي سرزمين برزيل است.
5- Ziziphus sativa درخت عنابي است كه تا 8 متر بلندي دارد بيشتر براي توليد چوب پرورش داده مي شود . ميوه اش استفاده هاي غذايي و دارويي دارد. هسته ميوه سخت و مانند هسته زيتون است از ميوه آن مربا و كمپوت مي سازند كه همان خواص شربت و جوشانده آن را داراست .
6- Ziziphus calophylla موطن اين درخت مالزي است.
7-Ziziphusspina-christi بيشتر در نواحي جنوبي ايران از ايران شهر تا خوزستان ، كرمان ، بندرعباس و خرم آباد مي رويد. ميوه اش خوراكي ، به اندازه زالزالك ، نارنجي رنگ است و شيرين مزه مي باشد. سر شوي صدر ساييده برگ آن مي باشد و در جنوب ايران به درخت كنار موسوم است.
8-Ziziphus cyaneus اين درخت داراي برگ هاي تيره و براق است گل هاي آن به رنگ آبي سير ، سرخ يا سفيد است و خوشه هاي ياس مانند دارد.
9-Zizyphus island myrtle گونه اي ديگر از عناب است كه برگهايش خاكستري سبز و بخش زيرين برگ مخملي سفيد است . انواع دو رگه اين گياه كه گاهي بسيار زيباست شناخته شده است.
10-Zizyphus nummularia كه در فارسي به آن دره مي گويند ، براي برگهاي تخم مرغي و نوك تيز و ميوه اش اشتها آور و مقوي معده است.(اميد بيگي ، 1376)
11- Z. spina – Christi , Z.mucronata ,Z.spinosa , Z.selata judd (florida ziziphus ) تمامي اين گونه ها در مناطق استوايي و اطراف آن يافت مي شوند. (نفاتی9 2010، مراغنی- بوکر و تایل10 2011، جکسون، لونی11؛ 2006)
دو گونه مشهور كه داراي ميوه هاي خوراكي ber هستند عبارتند از : Z . mauritiana (lamk) و jujube mill – گونه هاي يافت شده در پاكستان در ايالت sindh هم عبارتند از : Zizyphus mauritiana و سه گونه متنوع كشت شده به نام Gola ber (GolaDehli , Gola Lootari , Gola Achri , Gola Lemai )
ميوه Ber حاوي آرايش فيتو شيمي و معدني مثل اسيدهاي آمينو ، كربوهيدراتها ، اسيد آسكوربيك ، فلاوونوئيد ، اسيدهاي فنولي ، ويتامين آ ، ث ، فسفر ، كلسيم و آهن مي باشد (بهاتیا و میشا12 2010، ی و رن13 2010، جیانگ، آفولایان14 2011، کائو و جیانگ15 2009)
در اكثر مقالات و مطالعات انجام شده درباره اين گونه عناب به ارزيابي و براورد فعاليت آنتي اكسيداني عصاره Ber پرداخته شده است.
در سال 2000 چنگ16 و همكارانش از دانه هاي گونه Ziziphus jujube mill توانستندهشت نوع فلاوونوئيد شناسايي نمايند. به همين ترتيب در سال 1984 ناوار ، ايشاك ، مايكل و بادروس17 توانستند 4 نوع فلاوونوئيد را از برگهاي Ziziphus spina – Christi شناسايي و كشف كنند.
1-10اهمیت شناسايي ژنومهاي مختلف عناب :
جستجو برای يافتن ژنومهاي مختلف گياهي مانند عناب وحفظ ، نگهداري و معرفي آن جهت جلوگيري از انقراض آن يكي از اساسي ترين و ابتدايي ترين امور در شناسايي و شناساندن ارقام و واريته هاي مختلف اين گونه مي باشد . معمولاً شناسايي در گونه هاي باغي به دليل اينكه دامنه اقليمي متنوعتري برای رويش دارد ، مشكلتر از محصولات زراعي مي باشد . نمونه هاي اهلي و اصلاح نشده داراي صفات و خصوصياتي مي باشند كه در گونه هاي اصلاح شده يافت نمي گردد و به همين علت است که باید اين نمونه هاي وحشي جمع آوري شده و از صفات خوب آن جهت به كارگيري در امور اصلاح نژاد استفاده نمود .(ثابتي ،1373).
1-11 تأسیس ژرم پلاسم و جمع آوری ژنوم درخت عناب :
 اولین حرکت علمی تحقیقاتی در خصوص بررسی ویژگیهای مرفولوژیکی و  فنولوژیکی درخت عناب توسط مرکز تحقیات



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید