دانشکده آموزشهای الکترونیکی
پايان‌نامه كارشناسي ارشد در رشته مهندسی فناوری اطلاعات
(مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی)
بررسي تغييرات رابط کاربري بر نحوه تعامل کاربر با شبکه هاي اجتماعي و ارائه مدل
به کوشش
شراره جهانشاه
استاد راهنما:
دکتر مصطفی فخراحمد
اسفند 1393
اظهارنامه
اینجانب شراره جهانشاه(897161) دانشجوی رشتهی مهندسی فناوری اطلاعات گرایش مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی دانشکدهی آموزش‌های الکترونیکی دانشگاه شیراز اظهار می کنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشته ام. همچنین اظهار می کنم که تحقیق و موضوع پایان‌نامه‌ام تکراری نیست و تعهد می نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: شراره جهانشاه
تاریخ و امضاء: اسفند 93
به نام خدا
پایان نامه
ارائه شده به تحصیلات تکمیلی دانشگاه به عنوان بخشی
از فعالیتهای تحصیلی لازم برای اخذ درجه کارشناسی ارشد
در رشته‌ی:
مهندسی فناوری اطلاعات – مدیریت سیستمهای اطلاعاتی
از دانشگاه شیراز
شیراز
جمهوری اسلامی ایران
ارزیابی شده توسط کمیته پایاننامه با درجه :
دکتر xxxxxxxx، استادیار بخش xxxxxxxx (رئیس کمیته) ………………………….
دکتر xxxxxxxx، استادیار بخش xxxxxxxx……………………………………………………
دکتر xxxxxxxx، استادیار بخش xxxxxxxx………………………………………
تقدیم به آنان که به من آموختتند و تقدیم به خانواده‌ام که با شکیبایی و مهربانی در کنارم بودند…
سپاسگزاری
اکنون که این پایان‌نامه به پایان رسیده است بر خود لازم می‌دانم تا از زحمات بی‌دریغ اساتید بزرگوارم جناب آقای دکتر مصطفی فخراحمد، که از آغاز تا پایان کار با راهنمایی‌های ارزشمند خود زمینه ساز پیشرفت پایان‌نامه شدند و در این راه زحمات فراوانی را بر دوش گرفتند، نهایت سپاس و قدردانی را داشته باشم.
همچنین از اساتید بزرگوارسرکار خانم دکتر زهره عظیمی فر و دکتر محمدرضا موسوی که به عنوان اساتید مشاور در این پژوهش بنده را همراهی کردند سپاسگزارم.
چکیده

با توجه به افزایش استفاده از اینترنت و رفع بسیاری از نیازهای کاربران از طریق وب، تحقیق در مورد کاربردها، امکانات و نحوه تعامل کاربران با وب اهمیت ویژه ای یافته است. یکی از تکنولوژی‌هایی که در2 دهه اخیر مرکز توجه محققان و همچنین کاربران بوده است، شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر وب هستند. با به وجود آمدن شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر وب بسیاری از کاربران تمرکز خود را بر روی ایجاد ارتباطات جدید و یا حفظ ارتباطات قدیمی با استفاده از شبکه‌های اجتماعی معطوف کرده اند. با توجه به نقش شبکه های اجتماعی در زندگی حرفه ای و نیز ایجاد و حفظ ارتباطات، نحوه تعامل کاربر با شبکه اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
هدف از انجام این تحقیق بررسی میزان کاربپذیری شبکه های اجتماعی با تکیه بر تجربه کاربری استفاده کاربر از لینکدین است تا بر اساس مشکلات موجود در این شبکه بتوان مبنایی برای طراحی واسط کاربری شبکه های اجتماعی ایجاد کرد. بدین منظور از روشی مطرح در تعامل انسان و کامپیوتر موسوم به ارزیابی کاشفه ای استفاده شده است که برای بالا رفتن ضریب اطمینان از روش تست کاربر بر اساس سناریو بهره گرفته شده است.
روش ارزیابی مکاشفه ای یکی از روش‌های ارزیابی میزان کاربردپذیری است. ارزیابی کاربردپذیری شاخه ای از علم تعامل انسان با کامپیوتر است که به بررسی میزان رضایت کاربر در هنگام کا با سیستم می پردازد. این روش بیشتر در بررسی واسط کاربری نرم افزار‌ها و وب سایت‌ها کاربرد دارد. برای دستیابی به اعتبار بیشتر، از ترکیب ارزیابی مکاشفه ای و تست کاربر بر اساس سناریوهای از پیش مشخص شده استفاده شده است که در ادامه به طور کامل توضیح داده خواهد شد. در این تحقیق با به کارگیری روش ارزیابی مکاشفه ای در کنار استفاده از سناریوهایی که تمامی ابعاد مورد مطالعه را دربرمی گیرند، به بررسی رفتار کاربر و نیز بررسی مشکلات مطرح شده توسط کاربران پرداخته می شود. با انجام ارزیابی مکاشفه ای لیستی از مشکلات کاربران در تعامل با شبکه اجتماعی لینکدین مشخص گردید. برای اعتبارسنجی و اطمینان از نتایج به دست‌ آمده از روش مذکور، از روش تست کاربر استفاده گردید.
پس از بررسی رابط کاربری در مرحله اول و ارسال چک لیست بر اساس چک لیست ارزیابی مکاشفه ای نیلسون، برای 60 نفر در رده سنی 16 تا 40 سال، از سوی 38 نفر پاسخ دریافت گردید. چک لیست مذکور برای 30 زن و 30 مرد ارسال گردید و از سوی 17 زن و 21 مرد پاسخ دریافت شد. در طول انجام این ارزیابی 48 مورد مشکل مربوط به طراحی واسط کاربری توسط کاربران گزارش گردید.
برای اعتبارسنجی و اطمینان از مشکلات گزارش شده در روش ارزیابی، با 7 نفر داوطلب سناریوهایی که از پیش تهیه دیده شده بود و تمامی جنبه های مورد ارزیابی را در بر می گیرد و با استفاده ازستناریو ها میزان موفقیت 88% گزارش شده است.
در ادامه به تفصیل به روش انجام و نتایج حاصل از تحقیق پرداخته خواهد شد.
واژگان کلیدی: شبکه‌های اجتماعی، تعامل انسان با کامپیوتر، کاربردپذیری، ارزیابی مکاشفه ای، تست کاربر، رابط کاربری، رفتار کاربر
فهرست مطالب
فصل 1- مقدمه2
1-1- تاریخچه تعامل انسان با کامپیوتر:2
1-2- شبکه‌های اجتماعی:3
1-2-1- چرا کاربران عضو شبکه‌های اجتماعی می‌شوند؟5
1-2-2- انواع شبکه‌های اجتماعی:6
1-3- تعاریف تجربه کاربری و اهمیت پرداختن به آن:8
1-3-1- تعریف تجربه کاربری:8
1-3-2- اهمیت تجربه کاربری:8
1-4- ارزیابی مکاشفه ای :9
فصل 2- مروری بر ادبیات تحقیق و مبانی نظری11
2-1- سادگی طراحی واسط کاربری:11
2-2- جستجوی برجسته و تابعی :12
2-3- طراحی دکمه‌های برجسته :13
2-4- جدایی عناصر :13
2-5- فرم‌های ساده و قابل استفاده :14
2-6- به روز رسانی به موقع :14
2-7- کاربرمحور بودن واسط کاربری :14
فصل 3- پیشینه پژوهشی17
3-1- دیده شدن وضعیت سیستم :20
3-2- ایجاد ارتباط یک به یک بین سیستم و دنیای واقعی:20
3-3- کنترل کاربر و آزادی :21
3-4- رعایت استاندارد و سازگاری :21
3-5- جلوگیری از خطا :21
3-6- شناخت به جای دوباره فراخوانی :22
3-7- انعطاف‌پذیری و کارایی :22
3-8- طراحی زیبا و حداقلی :22
3-9- کمک به کاربران برای تشخیص و رفع خطا و بازگشت به حالت قبل از خطا:23
3-10- راهنما و مستندات سیستم:23
فصل 4- روش انجام پژوهش26
4-1- روش‌های ارزیابی استفاده شده و توجیه استفاده از آنها:26
4-2- چرخه مورد استفاده در تحقیق:28
4-3- پرسشنامه:28
4-3-1- انتخاب شرکت کنندگان:30
4-4- مراحل انجام تحقیق:30
4-4-1- انجام ارزیابی مکاشفه ای:30
4-4-2- تست کاربر:35
4-4-3- اندازه گیری میزان موفقیت و سختی:43
4-4-4- بررسی میزان کارایی بر اساس معیار زمانی:44
4-4-1- مشاهده میدانی:46
فصل 5- بحث و نتیجه‌گیری48
فصل 6- پیشنهادها و فرصت‌های پژوهشی آینده51
6-1- پیشنهادها:51
6-2- فرصت‌های پژوهشی آینده:52
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل 1: نحوه تعامل و ارتباطات بین شبکه‌های اجتماعی13
شکل 2: ارتباط بین شبکه های اجتماعی و دنیای وب14
شکل 3: Twitte21
شکل 4: نمودار مراحل انجام کار37
شکل 5: بخشی از چک لیست طراحی شده برای انجام ارزیابی مکاشفه ای43
شکل 6: بخشی از سناریو مورد استفاده در تست کاربر45
شکل 7: ایجاد حساب کاربری46
شکل 8: کامل کردن اطلاعات کاربر47
شکل 9: بارگزاری عکس48
شکل 10: اضافه کردن یک نفر به دوستان49
شکل 11: اضافه شدن به یک گروه50
شکل 12: تنظیمات Notification50
شکل 13: درخواست recommendation51
شکل 14: خروج از سیستم52
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1: لیست ارزیابی مکاشفه‌ای Nielson27
جدول 2: جامعه آماری مورد مطالعه39
جدول 3: خلاصه نتایج به دست آمده از ارزیابی مکاشفه ای40
جدول 4: میزان موفقیت انجام عملیات در تست کاربر51
جدول 5: نحوه تعامل کاربر با وب سایت بر اساس معیار زمان52
جدول 6: جامعه آماری مورد مطالعه55
جدول 7: مشکلات مطرح شده در ارزیابی مکاشفه ای56
فهرست فرمول ها
عنوان صفحه
معادلة 1: فرمول اندازه گیری میزان موفقیت51
فهرست پیوست‌ها
پیوست A – منابع و مآخذ59
پیوست B – سناریو مربوط به تست کاربر61
پیوست C – چک لیست ارزیابی مکاشفه ای63
فصل نخست:
مقدمه
فصل 1- مقدمه
1-1- تاریخچه تعامل انسان با کامپیوتر:
تحقیقات در زمینه تعامل انسان و کامپیوتر باعث ایجاد تغییرات اساسی در دنیای کامپیوتر شده است. تعامل انسان با کامپیوتر مطالعه و تحقیق در زمینه کاربردپذیری1 است و بیشتر در مورد درک و تولید نرم‌افزارها و دیگر تکنولوژی‌هایی است که افراد از آنها استفاده می‌کنند. در طول دو دهه گذشته تعامل انسان و کامپیوتر مرکز توجه تحقیقات علوم کامپیوتر و علوم اجتماعی و رفتارشناسی قرار گرفته است. بررسی رفتار کاربر در مقابله با تغییرات ایجاد شده در رابط کاربری یا سایر تنظیمات از شاخه‌های علم تعامل انسان با کامپیوتر(Human Computer Interaction-HCI) است که با رویکرد روانشناسی در بهبود سیستم‌های طراحی شده برای کاربران به کار می رود. علم “تعامل انسان و كامپيوتر” اولين باردر سال 1975 مطرح و شناخته شد. در سال 1980 به عنوان شاخه اي مستقل از علم مطرح شد و نيز اولين كتاب در اين زمينه در سال 1983 چاپ شد.[2] اين مبحث پس از مطرح شدن اين شاخه از علم توجه گروه بسيار زيادي از متخصصان سيستم و برنامه نويسان و طراحان رابط كاربري به آن جلب شد زيرا تا آن زمان در طراحي سيستم‌هاي كامپيوتري به نقش كاربر توجه زيادي نشده بود. هدف از پرداختن به این علم میان رشته ای ایجاد متدولوژی‌ها و پروسه‌های طراحی رابط کاربری، ایجاد متد‌های برای تغییر رابط‌های کاربری جدید، تکنیک‌های سنجش و مقایسه رابط‌های کاربری،پیاده سازی رابط‌های کاربری جدید و تکنیک‌های تعامل، پیاده سازی مدل‌های توصیفی و پیشگویانه2و تئوری‌های تعامل بوده است. هدف طولانی مدت تعامل انسان و کامپیوتر نیز طراحی و ساخت سیستم‌هایی است که کمترین مانع و مشکل را برای مدل شناختی کاربران و آنچه کاربران از کار کردن با سیستم طراحی شده می دانند، ایجاد نماید.[3] کاربرد پذیری، ثبات، امنیت، سادگی ارتباط با شبکه اجتماعی و رابط کاربری همه از مواردی است که در طراحی و حتی بازبینی و اعمال تغییرات در این بستر ارتباطی باید مورد توجه قرار گیرد. در بخش‌های بعدی به تفصیل به این موضوع پرداخته خواهد شد. برخی از دلایل موفقیت این علم کاملاَ ریشه در تکنولوژی دارد: تعامل انسان با کامپیوتر مشکلات زیادی را تشخیص داده و برای حل آنها راه حل‌های مناسبی در حوزه علوم کامپیوتر ارئه کرده است. برای مثال در ایجاد تغییر در واسط کاربری، سیستم‌های مدیریت واسط کاربری، راهنما‌های سیستم .
سایر دلایل به طور عمده فرهنگی است: این علم موجب شده است که در صورت استفاده افراد غیر فنی از کامپیوتر و سایر تکنولوژی‌های وابسته، تاثیرشان بر زندگی فرد مشخص باشد.
بررسی رفتار کاربر در مقابله با تغییرات ایجاد شده در رابط کاربری یا سایر تنظیمات از شاخه‌های علم تعامل انسان با کامپیوتر(Human Computer Interaction-HCI) است که با رویکرد روانشناسی در بهبود سیستم‌های طراحی شده برای کاربران به کار می رود. علم “تعامل انسان و كامپيوتر” اولين باردر سال 1975 مطرح و شناخته شد. در سال 1980 به عنوان شاخه اي مستقل از علم مطرح شد و نيز اولين كتاب در اين زمينه در سال 1983 چاپ شد.[2] اين مبحث پس از مطرح شدن اين شاخه از علم توجه گروه بسيار زيادي از متخصصان سيستم وبرنامه نويسان و طراحان رابط كاربري به آن جلب شد زيرا تا آن زمان در طراحي سيستم‌هاي كامپيوتري به نقش كاربر توجه زيادي نشده بود. هدف از پرداختن به این علم میان رشته ای ایجاد متدولوژی‌ها و پروسه‌های طراحی رابط کاربری، ایجاد متد‌های برای تغییر رابط‌های کاربری جدید، تکنیک‌های سنجش و مقایسه رابط‌های کاربری،پیاده سازی رابط‌های کاربری جدید و تکنیک‌های تعامل، پیاده سازی مدل‌های توصیفی و پیشگویانه3و تئوری‌های تعامل بوده است. هدف طولانی مدت تعامل انسان و کامپیوتر نیز طراحی و ساخت سیستم‌هایی است که کمترین مانع و مشکل را برای مدل شناختی کاربران و آنچه کاربران از کار کردن با سیستم طراحی شده می دانند، ایجاد نماید.[3] کاربرد پذیری، ثبات، امنیت، سادگی ارتباط با شبکه اجتماعی و رابط کاربری همه از مواردی است که در طراحی و حتی بازبینی و اعمال تغییرات در این بستر ارتباطی باید مورد توجه قرار گیرد.
1-2- شبکه‌های اجتماعی:
شبکه‌های اجتماعی متشكل از گروهی از افراد یا سازمان‌های دارای سلیقه یا منافع مشترک هستند که برای دستیابی به اهداف خاص گرد هم می آیند. پیشینه اولین ارتباطات و شبکه‌های مجازی به کاربران ایمیل می رسد. اولین شبکه‌های اجتماعی در غالب گروه‌های Usenet برای افراد با علایق یکسان شکل گرفت که افراد عضو گروه که در آن زمان استفاده کنندگان از اینترنت غالباً برنامه نویسان و همگی دغدغه‌های یکسانی در مورد بکارگیری تکنولوژی داشتند. از امکانات منحصر به فرد این شبکه‌های اجتماعی امکان برقراری ارتباط بین افراد از طریق چت روم‌ها بود. از آنجایی که اولین شبکه‌های اجتماعی کاربران مختص خود را داشتند، در بین مردم عادی و کاربران کامپیوتر شناخته شده نبودند.[1]

شکل 1: نحوه تعامل و ارتباطات بین شبکه‌های اجتماعی
اولین شبکه اجتماعی که به کاربران امکان نمایش دادن و ایجاد لیست دوستان4 را داد Live Journal بود که علاوه بر امکانات مذکور امکان ایجاد بلاگ توسط کاربران و مشاهده آن توسط سایر کاربران را داشت. برخی از این سایت‌ها همچنان هم فعالیت می کنند. از سال 2003 تعداد و انواع شبکه‌های اجتماعی مجازی افزایش یافتند و میلیون‌ها نفر برای استفادها از شبکه‌هایی چون Friendster, LinkedIn وMyspace ثبت نام کردند. در سال 2003 هنگامی که Friendster از کاربران حق عضویت5 دریافت کرد، کاربران به فکر استفاده از سایت‌های مشابه با خدمات رایگان افتادند. تمایل کاربران به استفاده از شبکه‌های اجتماعی رایگان با امکانات مورد نظر، باعث ایجاد رقابت شدیدی در شبکه‌های اجتماعی به هدف جلب رضایتمندی کاربران شد.[2]
با توجه به مدت زمانی که کاربران برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی صرف می کنند، رضایت کاربران از سرویسی که از شبکه اجتماعی مورد نظرشان اهمیت ویژه ای دارد.
شکل 2: ارتباط بین شبکه های اجتماعی و دنیای وب
1-2-1- چرا کاربران عضو شبکه‌های اجتماعی می‌شوند؟
دلیل اصلی عضویت افرد در شبکه‌ها احتماعی، ارتباط برقرار کردن با سایر افرادی است که کاربران به نحوی آنها را می‌شناسند: همانند دوستان، اقوام، همکاران و دیگر آشنایان. همچنین کاربران برای دنیال کردن اخبار خاص و اتفاقات مورد علاقه شان از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. افراد بسیار زیادی برای در داشتن تعامل با سایرین وارد شبکه‌های مجازی می‌شوند، و معمولاً در هنگام استفاده از شبکه‌های اجتماعی، به چک کردن نوشته‌های سایرین، دیدن عکس‌ها و یا ارسال پیغام برای دوستانشان می‌پردازند. گاهی اوقات دلیل استفاده از شبکه‌های اجتماعی، ترجیح افراد به داشتن رابطه مجازی به حای صحبت یا ملاقات حضوری با دوستان است.
اغلب، راه ارتباطی افرادی که در خارج مرزها زندگی می‌کنند با دوستان، آشنایان و نیز افراد فامیل، شبکه‌های اجتماعی است. همچنان بسیاری از کاربران برای اعلام اتفاقاتی که در زندگی آنها در جریان است، از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند همانند شروع کار جدید و … .
برخی از کاربران برای دنبال کردن هنرپیشه‌ها و یا خواننده‌های مورد علاقه شان از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. تعداد اندکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی برای مقاصد شغلی از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. افرادی که از شبکه‌های احتماعی برای مقاصد شغلی استفاده می‌کنند عمدتاً دو دسته‌اند: دسته اول افرادی که جویای کار بوده و صفحات مرتبط با شرکت‌ها را برای دست یافتن به موقعیت شغلی جدید دنیال می‌کنند. دسته دوم افرادی هستند که خود صاحب کسب و کار بوده و برای ارائه خدمات و یا بازاریابی محصولات از بستر شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند.
معمولا کسانی به عنوان اعضای ثابت شبکه‌های احتماعی شناخته می‌شوند که هر روز و یا هفتگی وارد حساب کاربری خود شده و بر اساس علاقه و نیاز به دنبال کردن افراد یا مطالب بپردازند.
1-2-2- انواع شبکه‌های اجتماعی:
فضاهای شبکه‌های اجتماعی در حال حاضر بسیار پر رونق است، و دلیل و انگیزه کاربران از عضویت در آنها به سختی قابل تفکیک است. شبکه‌های اجتماعی می‌تواند در گروه‌های بسیار متفاوتی دسته بندی شوند، ولی همگی هدف متحدی را دنبال می‌کنند: همه آنها برای‌ایجاد ارتباطات محکم بین افراد به وجود آمده‌اند. برخی برای کمک به افراد برای یافتن اشخاص و اطلاعات به وجود آمده‌اند‏، برخی به طور کامل و جدی بر روی ارتباطات تمرکز کرده‌اند و برخی مبتنی بر خلاقیت فردی هستند. هر یک از انواع نام برده بر اساس ماهیتشان‏، در برگیرنده مشخصات مختص به خودشان هستند.
به طور کلی می‌توان شبکه‌های اجتماعی را به سه دسته متفاوت تقسیم بندی کرد:
• شبکه‌های شخصی:
این نوع از شبکه‌های اجتماعی‏‏، قدیمی‌ترین شبکه‌های اجتماعی به وجود آمده هستند و برای بازی‌های دیجیتال و مبتنی بر وب طراحی شده‌اند و به راحتی با توجه به طبیعت آنها‏، از سایر انواع شبکه‌های اجتماعی قابل تشخیص‌اند. بعدها‌این شبکه‌ها‏، برای‌ایجاد ارتباطات شخصی و یا برقراری ارتباط مجدد بین افراد با به اشتراک گذاری وقایع مهم افرادی که در دایره دوستان قرار می‌گیرند‏، استفاده شدند. همانطور که از نام‌این شبکه‌ها بر می‌آید‏،‌این نوع از شبکه‌های اجتماعی بر اساس محتوای تولیدی توسط کاربران شکل می‌گیرد همانند به اشتراک گذاشتن دیدگاه‌ها، مقالات و نوشته‌های جذاب و یا اعلام ورود به یک مکان به همراه دوستان.
این شبکه‌ها برای کاربران جنبه کاملاً شخصی داشته و همه انواع اطلاعاتی که شخص بخواهد می‌تواند در صفححات شخصی خود به اشتراک بگذارد.
• شبکه‌های به اشتراک گذاری محتوا:
این نوع شبکه‌های اجتماعی معمولا در برگیرنده مکالمات بسیار حجیم و معمولا به روز رسانی شده است. با‌اینکه شبکه‌های به کاربران در جهت‌ایجاد ارتباط عمیق تر بین دوستان و یا‌ایجاد رابطه با افراد جدید، ولی به نظر می‌رسد که بیشتر برای‌ایجاد روابط جدید و جذب مخاطب به کار می‌رود. در‌اینگونه از شبکه‌های اجتماعی از ترکیب اطلاعات شخصی و حرفه‌ای استفاده می‌شود تا ابعاد متفاوتی از شخصیت و علاقه مندی‌های کاربر را نمایش دهد.
• شبکه‌های اجتماعی بر اساس به اشتراک گذاری علایق:
این دسته از شبکه‌های اجتماعی، جامعه محور و ذاتاً در برگیرنده اطلاعات هستند و توسط هر دو دسته افراد حرفه‌ای و افرادی که بر اساس علاقه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، مورد توجه قرار می‌گیرند. کاربران معمولاً اینگونه شبکه‌های اجتماعی را برای، به اشتراک گذاری توانمندی‌ها، نشان داده آنچه که آموخته‌اند و یا برای در ارتباط ماندن با افراد حرفه‌ای در حوزه‌های مختلف ، به کار می‌گیرند.‌اینگونه فضاها می‌بایستی فضای سالمی‌برای ترکیب محتوای حرفه‌ای و شخصی‌ایجاد و حفظ گردد. مثال:LinkedIn، Flickr
1-3- تعاریف تجربه کاربری و اهمیت پرداختن به آن:
1-3-1- تعریف تجربه کاربری:
– تجربه کاربری، دربرگیرنده تمامی‌جنبه‌های نحوه تعامل افراد و کاربران با محصول تعاملی است: نحوه در دست گیری محصول، نحوه مشاهده کارکردن با محصول، احساس کاربر در به کارگیری و استفاده از محصول نهایی،‌اینکه محصول مورد نظر چگونه به رسیدن به اهداف کاربر کمک می‌کند و نیز میزان هماهنگی محصول تولیدی در برطرف کردن نیاز کاربران است. (Alben-1996)
– تمامی‌جنبه‌های تعامل کاربر نهایی با تولید کننده، سرویس و یا محصول نهایی است. شناخت نیاز کاربر اولین فاکتور در اندازه‌گیری تجربه کاربری یک کاربر فرضی است. سپس سادگی و ظرافت در تولید محصولات است که باعث‌ایحاد حس رضایت و نیز تجربه کاربری متفاوتی می‌گردد. ( Nielsen-Norman Group- 1991)
– تجربه کلی و یا خاص توسط کاربر یا مشتری از به کارگیری یک محصول، خدمت یا رویداد.‌این تجربه معمولا در سهولت استفاده خلاصه می‌گردد.(  Shedroff- 1998)
1-3-2- اهمیت تجربه کاربری:
در دهه‌های اخیر تجربه کاربری در طراحی تعاملی6، نقش مهمی ‌را ‌ایفا می‌کند. کاربر منبع بسیار ارزشمندی برای ایجاد تغییر و یا بهبود سیستم است.
1-4- ارزیابی مکاشفه ای7 :
ارزیابی مکاشفه ای یکی از روش‌های اندازه‌گیری میزان کاربردپذیری8 و نیز مشجص کردن مشکلات طراحی واسط کاربری است که در واقع بخشی از طراحی تکرار شونده9 محسوب می‌شود. ارزیابی مکاشفه ای، شامل مجموعه‌ای کوچکی از آزمون‌های ارزیابی واسط کاربری و معیارهایی برای شناخت و قبول کردن مشکلات کاربردپذیری است.
فصل دوم:
مروری بر ادبیات تحقیق و مبانی نظری
فصل 2- مروری بر ادبیات تحقیق و مبانی نظری
هنگام استفاده از شبکه‌های اجنماعی و به طور کلی صفحات وب یکی از مهمترین معیارهای کاربران سهولت استفاده و نیز واسط کاربری است. برای طراحی مناسب شبکه‌های اجتماعی شناخت کاربر و نیز نحوه تعامل کاربر با شبکه اجتماعی مذکور بسیار حائز اهمیت است.
در طراحی شبکه‌های اجتماعی با توجه به نتیجه تحقیقات انجام شده 7 فاکتور مهم در طراحی اولیه می‌بایستی مد نظر قرار گیرد که عبارتند از:
2-1- سادگی طراحی واسط کاربری10:
قبل از هر اقدامی‌در طراحی شبکه‌های اجتماعی لازم است که‌این موضوع مد نظر قرار گزفته شود که با توجه به ماهیت و استفاده عموم از شبکه‌های اجتماعی لازم است رنگ‌ها و گرافیک به کار رفته در‌این صفحات تا جای ممکن ساده و به دور از پیچیدگی باشد.
رنگ‌های به کار رفته عمدتاً محدود و ساده بوده و تغییرات رنگ‌ها جزئی است. پس زمینه صفحات معمولاً سفید بوده و سایر برگه‌ها در نواری با رنگ بسیار ملایم قرار می‌گیرند و به روزرسانی‌ها با رنگ متفاوتی اعلام می‌شوند. گرافیک به کار رفته در صفحات بسیار ساده و با کمترین طراحی صورت می‌گیرد. دلیل طراحی ساده و به کارگیری کمترین گرافیک مناسب نبودن طراحی بصری زنده برای شبکه‌های اجتماعی است. زیرا استفاده از شبکه‌های اجتماعی معمولا به دلیل به اشتراک گذاری مطالب و نیز‌ایجاد محلی برای تبادل نظر و اطلاعات است. در صورت استفاده از طراحی‌های بصری پیچیده‏‏‏- باهث‌ایجاد سربار اضافه و برهم خوردن تمرکز کاربر از هدف اصلی یعنی‌ایجاد ارتباط گردد.
برای مثال توییتر یکی از طراحی‌های حداقلی11 را برای واسط کاربری به کار برده است. ‏
شکل 3: Twitte
به عبارت دیگر با توجه به‌اینکه برای اکثر کاربران استفاده از شبکه‌های اجتماعی در برگیرنده حجم ریادی از اطلاعات برای تبادل و به اشتراک گذاری است استفاده از واسط کاربری پیچیده و با طراحی‌های سنگسن باعث سردرگمی- اشتباه و احساس ناراحتی در کاربر می‌گردد. رنگ‌های به کار رفته در شبکه‌های اجنماعی نیز همواره ملایم و هماهنگ است و معمولا در موارد بسیار خاص از رنگ‌های متضاد استفاده می‌گردد.
2-2- جستجوی برجسته و تابعی12 :
اوج استفاده از طراحی واسط خوب کاربری‌ایجاد امکان جستجوی خوب است. همانطور که پیشتر اشاره شد، با توجه به حجم زیاد اطلاعات کاربران، امکان جستجو داشته باشند به همین دلیل یکی از مهم‌ترین المان‌های مورد استفاده در طراحی واسط کاربری شبکه‌های اجتماعی داشتن قسمتی برای جستجو است. یکی از روش‌های بهینه‌ایجاد نوارجستجو در شبکه‌های اجتماعی استفاده از فیلتر و نیز باز شدن یک منوی بازشونده13مرتبط با مورد جستجو شده است.
2-3- طراحی دکمه‌های برجسته14 :
شبکه‌های اجتماعی نیازمند در بر گرفتن لینک‌ها و دکمه‌های متفاوت برای انجام وظایف مشخص است.
2-4- جدایی عناصر15 :
در طراحی واسط کاربری شبکه‌های اجتماعی و تعامل با سایر صفحات بسته‌های محتوایی می‌بایستی به صورت بصری از هم جدا بوده و به راحتی با چشم قابل تفکیک باشند.
2-5- فرم‌های ساده و قابل استفاده16 :
فرم‌ها مهمترین عناصر در طراحی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی است. فرم‌های مربوط به ورود و خروج در شبکه‌های اجتماعی مهم‌ترین فرم‌های مورد استفاده کاربران شبکه‌های اجتماعی هستند.
2-6- به روز رسانی به موقع17 :
در شبکه‌های اجتماعی ماهیتاً تبادل اطلاعات بین کاربران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در واقع برای هر کاربر شبکه اجتماعی‌این که در گراف ارتباطی و دایره دوستان، چه اتفاقی در حال جریلن است از اهمیت ویپه‌ای بر خوردار است. مدت زمانی که طول می‌کشد تا‌این اتفاقات و ارتباطات به روزرسانی شود از اهمت ویژه‌ای برخوردار است و یکی از مهمترین فاکتورها برای کاربران‌این قبیل شبکه‌ها، است. برای طراحان واسط کاربری‌این بدان معنا است که کاربر باید امکانی18داشته باشد که تغییرات و به روزرسانی‌های اعمال شده توسط دوستان خود را در کمترین زمان ممکن دریافت کند. به روزرسانی خودکار و چشمگیر باعث می‌شود که کاربر برای استفاده از شبکه اجتماعی باقی بماند و معمولاً به طور روتین به استفاده از امکانات موجود بپردازد.
2-7- کاربرمحور بودن واسط کاربری :
شبکه‌های اجتماعی با توجه به ماهیت ارتباطی که دارند باید بر روی علاقمندی‌های کاربران تمرکز کنند و از‌این حیث تاثیر کاربر بر شبکه‌های اجتماعی اهمیت ویپه‌ای یافته است. همچنین فاکتور موفقیت و برقراری شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی، کاربران و تداوم استفاده کاربران از آهاست به همین دلیل کاربر محور بودن شبکه‌های اجتماعی عجیب نیست. تمامی‌شبکه‌های اجتماعی موفق همانند فیسبوک و توییتر کاربران خود را در مرکز قرار داده و بر اساس نیاز و خواست و علاقه مندی کاربر به طراحی پرداخته‌اند. طراحان واسط کاربری با بررسی پروفایل کاربری کاربران خود و با توجه به جزئیات موجود، به طراحی امکاناتی همانند پیشنهاد دوستان جدید، گروه‌ها و وقایع پرداخته‌اند.
به طور مثال صفحه اصلی فیسبوک نمونه یک طراحی کاملا مبتنی بر کاربر است،‌این صفحه در بر گیرنده اطلاعات و جزئیات، اخطارها، به روزرسانی‌ها است و همچنین به کاربر‌این امکان را می‌دهد که تنها با یک کلیک بخضی از اطلاعات را پنهان کرده و یا به روزرسانی‌های یک گروه و یا کاربر مشخص را پنهان کند.
2-8-
فصل سوم
پیشینه پژوهشی
فصل 3- پیشینه پژوهشی
بحث ایجاد تغییرات در واسط کاربری و ایجاد برنامه‌ها از اتصال قطعات19 کوچکتر برنامه یکی از گسترده ترین مباحث مورد علاقه مهندسین کامپیوتر و طراحان صفحات وب در 30 سال گذشته بوده است. به طور علمی ایجاد تغییرات در رابط کاربری می باید بر اساس سناریوهای مشخص و داستان پردازی و همچنین چک کردن خروجی‌ها بر اساس پرتوتایپ‌ها صورت گیرد. در بررسی تغییرات واسط کاربری معمولا به طور عمده از دو روش استفاده می شود:[5]
استفاده از ابزارهای بازبینی20( استفاده از روش محاسباتی) و یا اعمال تغییرات بدون استفاده از آنها.
ایجاد تغییرات با استفاده از ابزارهای بازبینی و ایجاد تغییرات بدون آنها نتایج متفاوتی در بر خواهد داشت.
یکی از ابزارهای بازبینی که در این موضوع توسط پژوهشگران دانشگاه برکلی و استنفورد استفاده شده، d.note است که برای ایجاد تغییرات واسط کاربری و برای کنترل جریان دیاگرام‌ها از آن بهره برده اند. [6] این ابزار از دو جهت به بررسی تغییرات اعمال شده می پردازد:
در تحقیقات مشخص شده است که استفاده از ابزارهای بازبینی بر روی نوع و تعداد تغییرات پیشنهادی تاثیر می گذارد.
استفاده از ابزارهایی از این قبیل، نیاز به شفاف سازی کمتر و اضافه کردن تکنیک‌های استخراج کمتری دارد.
برای بررسی عمیق ساختار گراف شبکه‌های اجتماعی برای طراحی شبکه‌های اجتماعی جدید لازم است که ساختار شبکه‌های آنلاین اجتماعی به خوبی ارزیابی و تحلیل گردد. تحلیل شبکه‌های اجتماعی (SNS) نقشه برداری و اندازه گیری ارتباطات و جریان‌های میان افراد، گروه‌ها، سازمان‌ها، کامپیوترها و URLها و سایر اطلاعات و دانش مرتبط و موجود است. در تحلیل شبکه‌های اجتماعی معمولا از روش‌هایی همچون تحلیل گراف‌های تعامل استفاده می گردد تا بر اساس نوع ارتباط کاربر با سایر کاربران الگوی تعاملی کاربر مشخص گردد. استفاده از ابزارهای مذکور در کنار روشهای دیگر – همچون مشاهدات میدانی، پرسشنامه- برای استخراج اطلاعات مورد نیاز برای اعمال تغییرات می تواند نتایج قابل توجهی در اختیار کاربر قرار دهد.[7] تغییرات و نیز نحوه تعامل کاربر با شبکه‌های اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. زیرا بر خلاف وب که محتوا محور می باشد، شبکه‌های اجتماعی کاربر محورند. کاربران شبکه‌های اجتماعی، به ایجاد حساب کاربری پرداخته و پروفایل خود را ایجاد می کنند و بدون محدودیت می توانند هر گونه ارتباطی از طریق پروفایل کاربری خود با سایر کاربران ایجاد کنند. نتیجه استفاده از شبکه‌های اجتماعی، ایجاد و بهبود روابط اجتماعی، ایجاد دانش و اطلاعات و به اشتراک گذاری آنها و ایجاد روابط جدید با کاربرانی با علاقه مندی‌های مشترک است. شبکه‌های اجتماعی انواع بسیار متفاوتی دارند. تکنیک‌های ارزیابی رابط کاربری به دو دسته اتوماتیک و جانشین دسته بندی می شنود.[8]تکنیک‌های اتوماتیکی که برای ارزیابی رابط کاربری و ارزیابی کاربردپذیری رابط کاربری به طور کلی استفاده می شوند عبارتند از:
• Heuristic Evaluation
• Usability Testing
این تکنیک‌ها هر یک به کشف مشکلاتی از طراحی کمک می کنند.
تکنیک‌های جانشینی هم در این مورد وجود دارد. همانند: سنجش رضایت کاربر. فرق اصلی روش‌های اتوماتیک و جانشین این است که مشکلات مشخص شده در روش جانشین همانند مشکلات مشخص شده در تکنیک‌های اتوماتیک قابل پیش بینی نیستند.
تکنیک موفقی که در ارزیابی میزان کاربردپذیری رابط کاربری صفحات وب به کار برده می شود مشتمل بر فعالیت‌های زیر است:[9]
• تعیین اهداف انجام ارزیابی کاربردپذیری
• تعیین جنبه‌های UI برای ارزیابی
• شناسایی کاربران هدف
• انتخاب معیارهای کاربردپذیری
• انتخاب روش ارزیابی
• انتخاب کارها
• طراحی سناریو
• جمع آوری اطلاعات
• تحلیل داده‌های کاربردپذیری
• نقد کردن واسط کاربری و پیشنهاد ارتقا
• تکرار چرخه ارزیابی در صورت لزوم
• نتیجه گیری
هر یک از مراحل ذکر شده خود شامل قسمت‌هایی است که در بررسی کاربرد پذیری رابط کاربری نرم افزارها از آنها استفاده می شود. برای بررسی میزان کاربرد پذیری شبکه‌های آنلاین اجتماعی نیز از این روش به همراه تلفیقی از سایر روش‌های مطرح در این حوزه استفاده خواهد شد.
Nielson در سال 1991 به عنوان یکی از اولین کسانی که به بررسی واسط کاربری و نرم افزار به روش ارزیابی مکاشفه ای پرداخت و لیستی مشتمل بر 10 عنوان را برای این کار ایجاد کرد. این لیست در حال حاضر نیز به عنوان یکی از بهترین و معتبرترین لیست‌های ارزیابی مکاشفه‌ای استفاده می‌شود. این لیست در جدول 1 به قرار زیر است[10]:
Nielson Heuristics1. Visibility of system status2. Match between system and real world3. User control and freedom4. Consistency and standards5. Error prevention6. Recognition rather than recall7. Flexibility and efficiency of use8. Aesthetic and minimalist design9. Helps users recognize, diagnose, and recover from errors10. Help and documentationجدول 1: لیست ارزیابی مکاشفه‌ای Nielson

در ادامه به تفضیل به توضیح لیست موجود در جدول1 خواهیم پرداخت:
3-1- دیده شدن وضعیت سیستم21 :
سیستم طراحی شده باید همواره به کاربر اطلاع دهد که در چه وضعیتی قرار دارد و چه کاری در حال انجام شدن است و در صورت نیاز، به کاربر پیام خطا دهد و یا بازخوردی از سیستم به کاربر داده شود.
3-2- ایجاد ارتباط یک به یک بین سیستم و دنیای واقعی22:
سیستم می‌بایستی به زیبان کاربر صحیت کند و از کلمات و عبارات دنیای واقعی کاربر استفاده شود نه عباراتی که مختص سیستم هستند. بهتر است عبارات و کلمات استفاده شده در طراحی سیستم در دنیای واقعی مصداق داشته باشد و به صورت منطقی و طبیعی در کنار هم قرار گیرند.
3-3- کنترل کاربر و آزادی23 :
کاربران در برخی مواقع خطاهایی در کار با سیستم‌ایجاد می‌کنند و در‌اینگونه مواقع، نیاز به خروج از سیستم است. به همین منظور معمولا در طراحی‌ها امکان بازگشت به حالت قبل وجود داشته باشد.
3-4- رعایت استاندارد و سازگاری24 :
تمامی‌عبارات و‌ایکون‌ها و اصطلاحات به کار رفته در طراحی واسط کاربری باید قانونمند، تابع استاندارد و یکسان باشد.
3-5- جلوگیری از خطا25 :
بهتر از طراحی پیام‌های خطای کامل، طراحی سیستم‌ها و واسط‌های کاربری با احتمال کمترین میزان بروز خطاست.
3-6- شناخت به جای دوباره فراخوانی26 :
کاهش و حداقل شدن استفاده از حافظه کاربر با استفاده از طراحی اشیا، عبارات و‌ایکون‌های دارای مفهوم قابل دیدن.
3-7- انعطاف‌پذیری و کارایی27 :
سیستم باید به گونه‌ای طراحی شود که برای کاربران حرفه‌ای و کاربران تازه وارد قابل استفاده و انعطاف پذیر باشد.
3-8- طراحی زیبا و حداقلی28 :
طراحی نباید در برگیرنده اطلاعات بی ربط و یا المان‌هایی که به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد باشد. هر واحد اضافی در طراحی، باعث کاهش میزان دیده شدن المان‌های ضروری می‌گردد.
3-9- کمک به کاربران برای تشخیص و رفع خطا و بازگشت به حالت قبل از خطا29:
پیام‌های خطا باید به زبان ساده باشد و در برگیرنده خطا و دلیل آن باشد.
3-10- راهنما و مستندات سیستم30:
در طراحی سیستم باید مدارک و مستنداتی تعبیه شود که در صورت نیاز کاربر بتواند در سیستم جستجو کرده و مشکل را حل کرده و یا یادگیری داشته باشد.
در این تحقیق نیز از چک لیست Nielson اصلاح شده و طراحی شده مختص شبکه‌های اجتماعی برای ارزیابی میزان کاربردپذیری واسط کاربری استفاده شده است.
فصل چهارم:
روش انجام پژوهش
فصل 4- روش انجام پژوهش
هدف‌ این تحقیق ارزیابی میزان کاربردپذیری شبکه اجتماعی LinkedIn و بحث و بررسی نتایج به دست آمده و نیز پیشنهاد کردن روش‌های بهبود وضع موجود برای طراحان شبکه‌های اجتماعی و برنامه نویسان برای بهبود وب سایت‌ها بر اساس مشکلات پیدا شده در هنگام کار کردن افراد مختلف(کاربران و افراد متخصص) با سیستم است. LinkedIn برای ارزیابی در نظر گرفته شده است زیرا به عنوان یک شبکه اجتماعی کاری محسوب می‌شود. فقط یک وی سایت مورد بررسی قرار گرفته است تا امکان ارزیابی کاملی فراهم‌اید و در مورد امکانات اصلی شبکه‌های اجتماعی بحث و بررسی شود.
برای به دست آوردن نتیجه بهتر، از دو روش به طور همزمان استفاده شده است:
– ارزیابی مکاشفه‌ای
– تست کاربر(شامل پرسشنامه و مصاحبه)
4-1- روش‌های ارزیابی استفاده شده و توجیه استفاده از آنها:
روش‌هایی که در‌این تحقیق از آنها استفاده شده است ارزیابی مکاشفه‌ای و تست کاربر(مبتنی بر مصاحیه و پرسشنامه) می‌باشد. از روش ارزیابی مکاشفه‌ای برای یافتن مشکلات کاربردپذیری وب سایت LinkedIn از منظر کاربران حرفه‌ای استفاده شده است.‌این روش از زوایای مختلف مشکلات احتمالی و ممکن در سیستم همانند ناسازگاری، روش‌های مختلف ساپورت در هنگان کار کردن، نمایان بودن اطلاعات و زبان مورد استفاده را نشان می‌دهد. همچنین امکان نمایان شدن پیام‌های خطا را نیز می‌دهد و به طور کامل می‌تواند‌این پیام‌ها بررسی گردد. طراحی رابط کاربری ضعیف، تجربه کاربری را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.,[11] محققان مدل مکاشفه‌ای Nielson با‌ایجاد چک لیستی برای بررسی اختصاصی LinkedIn ، به منظور بهبود تغییر داده اند. در‌این چک لیست هر یک از بندهای دهگانه نلسون به زیر دسته‌هایی تقسیم کرده اند که باعث روشن تر شدن پروسه ارزیابی شده است. تست کاربران نهایی با ساده ترین روش برای تست کاربردپذیری و کمترین ملزومات انجام شده است. [12] طراحی واسط کاربری، ظاهر و طراحی بصری وب سایت و بخشی که کاربر با آن به طور مستقیم تعامل می‌کند را در بر می‌گیرد. [11]‌این روش به مهندسان کاربردپذیری‌این امکان را می‌دهد که به طور دقیق و فرکانس برخورد مشکلات ، تعداد خطاهای ‌ایجاد شده و زمانی که صرف یافتن مشکلات کاربردپذیری می‌شود، توسط کاربران تازه کار را مشخص می‌کند.[13]
همچنینNielson پیشنهاد کرده است که تست کاربردپذیری را به همراه ارزیابی مکاشفه‌ای انجام داده تا مکمل یکدیگر باشند. هدف از تست کاربر ، با کاربران تازه کار و افراد حرفه‌ای ، مشخص نمودن مشکلات کاربری شبکه اجتماعی بر اساس واسط کاربری با توجه به تجربه کاربری افراد مبتدی و حرفه‌ای می‌باشد. [14]
روش بلند فکر کردن یکی از روش‌های معول در تست کاربردپذیری است. در هنگام انجام تست، جایی که کار مورد نظر در خلال پروسه ، ارزیابان از کاربر می‌خواهند تمام اتفاقات در جریان و پروسه انجام کار را با صدای بلند بازگو کنند و احساس خود ، مشکلات موجود و نیز نظر خود در مورد سیستم را بیان کنند.‌این روال توسط هر دو دسته افراد حرفه‌ای و مبتدی انجام می‌پذیرد و به ارزیابان امکان ارزیابی شبکه اجتماعی مذکور را می‌دهد. [15]
همچنین روش مشاهده برای مشاهده رفتار کاربر در مواجهه با سناریوهای مشخص شده انتخاب شده است.این روش موجب می‌شود تا مطمئن شویم که کسی که تحقیق می‌کند از تمامی‌اموری که مشاهده کرده است یادداشت برداری کرده است. همه وقایع توسط برنامه‌ای که بر روی لپ تاپ محل ارزیابی نصب است ضیط می‌گردد و در صورت نیاز مجدد بازبینی می‌گردد. به همه کاربران در ابتدا که سناریو‌ها داده می‌شود اعلام می‌گردد که فعالیت‌هایشان ضیط می‌شود. از فیلم‌های ضبط شده برای اندازه‌گیری میزان موفقیت در به اتمام رساندن امور توسط کاربران استفاده می‌گردد.[16]
4-2- چرخه مورد استفاده در تحقیق:
در سال 2011 چرخه ای برای تلفیق این دو روش و مراحل کار طراحی گردید[17] که در آن تمامی مراحل مربوط به تلفیق دو روش به کار رفته در این تحقیق را نشان می دهد. این چرخه به قرار زیر است:
شکل 4: نمودار مراحل انجام کار
همانگونه که در این نمودار مشاهده می شود مراحل انجام کار از جمع آوری اطلاعات کاربر آغاز می گردد و پس از نوشته شدن سناریو که حدود 10 عملیات را در بر می گیرد، و پس از برنامه ریزی برای انجام تست ها، بندهای مربوط به ارزیابی مکاشفه ای را طراحی کرده و بر اساس آن کاربران را انتخاب کنند. از این مرحله به بعد ارزیابی محصول اولیه یا نهایی که اینجا وب سایت است آغاز می گردد و از کاربران خواسته می شود که ارزیابی مورد نظر را انجام داده وفرم را پر کنند و در مورد مشکل بحث و تبادل نظر صورت گیرد. این کار در این تحقیق با تست کاربر و استفاده از سناریو های نوشته شده صورت پذیرفته است. و در آخر به بررسی و دسته بندی مشکلات مطرح شده پرداخته شده است. در صورتی که مشکلات به دست آمده از انجام این ارزیابی مطلوب و قابل قبول نباشد، همین چرخه مجدد از جایی که طراحی ارزیابی آغاز می گردد شروع می شود و تا زمانی که به نتیجه مطلوب نرسد ادامه می یابد.
4-3- پرسشنامه:
در‌این تحقیق، پرسشنامه‌ای طراحی شده است که از دو قسمت مختلف تشکیل شده است. بخش اول به پیش ارزیابی اختصاص یافته است و برای ارزیابی هر دو گروه مبتدی و حرفه‌ای استفاده می‌شود و بخش دوم برای بررسی کارشناسانه سیستم استفاده می‌شود و نظرات افراد حرفه‌ای که با سیستم کار می‌کنند را جمع آوری می‌کند. در واقع‌این پرسشنامه برای دو منظور استفاده می‌شود: 1- برای جمع‌آوری نظر کاربران 2- برای اندازه‌گیری میزان رضایت یا نا امیدی کاربر در هنگام استفاده از شبکه اجتماعی.
بسیاری از ابعاد کاربردپذیری به خوبی توسط پرسشنامه‌ای که در اختیار کاربران سیستم قرار می‌گیرد، قابل کشف است.‌این روش به خصوص هنگام مطالعه درباره رضایت کاربر و یا سهولت کار با سیستم (که هر دو به سختی قابل اندازه‌گیری هستند.) پرسشنامه روشی غیر مستقیم است. [18]این روش به بررسی مستقیم واسط کاربری نمی‌پردازد و تنها به جمع آوری نظرات کاربران درباره واسط کاربری بسنده می‌کند. پرسشنامه روشی مفید برای مطالعه‌اینکه کاربر نهایی چگونه از سیستم و امکانات موجود در آن استفاده می‌کند، می‌باشد. تست کاربردپذیری غیر مستقیم می‌تواند با متدهایی که به طور مستقیم با کاربردپذیری ارتباط دارند انجام شود- همانند بلند فکر کردن.
رضایت کاربر،ترجیحات کاربر و سختی‌های ممکن در استفاده از سیستم می‌تاند به راحتی با روش استفاده از پرسشنامه قابل تشخیص است. عیب روش‌های غیر مستقیم، میزان کم اعتبار نتایج به دست آمده است. برای افزایش اعتبار‌این روش، می‌بایستی تعداد افرادی که در پر کردن پرسشنامه مشارکت می‌کنند کافی باشد. (30 نفر حداقل تعداد شرکت کنندگان است.) و با استفاده از‌این روش احتمالاَ تعداد کمتری از مشکلات نسبت به سایر روش‌ها مشخص می‌شوند. [19]
پرسشنامه می‌تواند به شکل سوال و یا چک لیست در اختیار کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گیرد. روش‌های غیر مستقیم ارزیابی کاربردپذیری شبکه‌های اجتماعی همانند پرسشنامه و یا مصاحبه بهتر است در کنار روش‌های مستقیم همچون مشاهده میدانی و بلند فکر کردن قرار گیرد تا نتیجه بهتری حاصل گردد.[12]
4-3-1- انتخاب شرکت کنندگان:
شرکت کنندگان در‌این تحقیق در بازه سنی 21 تا 40 سال قرار دارند و در برگیرنده دو دسته کاربران حرفه‌ای و مبتدی می‌باشد. برای افرادی که در‌این تحقیق شرکت می‌کنند‌ایمیلی همراه با توضیحات کامل مراحل انجام کار فرستاده می‌شود . افرادی که برای انجام‌این کار اعلام آمادگی می‌کنند برای تست کاربر در زمان مشخص دسته بندی می‌شوند.
4-4- مراحل انجام تحقیق:
4-4-1- انجام ارزیابی مکاشفه ای:
به طور کلی‌این روش برای افراد به طور انفرادی کار دشواری است و معمولاً یک نفر نمی‌تواند تمامی‌مشکلات مربوط به واسط کاربری را مشخص کند. تجربه نشان داده است که معمولا افراد مختلفی که از‌این روش برای شناخت مشکلات واسط کاربری استفاده می‌کنند به نتایج متفاوتی دستیابی پیدا می‌کنند، به همین دلیل با استفاده از افراد مختلف در فاز ارزیابی، می‌توان ارزیابی بهینه‌ای از واسط کاربری مورد نظر انجام داد و به مجموعه مشکلات موثرتری در طراحی واسط کاربری پی برد.
ارزیابی مکاشفه ای توسط هر فرد مستقلاً انجام می‌شود و زمانی که همه افراد ارزیابی خود را به پایان رساندند می‌توانند نتایج به دست آمده را جمع و مشکلات موجود را ارزیابی کنند. نتایج به دست آمده توسط هر ارزیاب را هم می‌توان به صورت گزارشات نوشته شده و هم به طور شفاهی جمع آوری کرد. مزیت گزارشات کتبی، توانایی جمع آوری و نگهداری آنها است ولی باعث‌ایجاد بار کاری اضافی برای بررسی مجدد و ارزیابی توسط مدیر ارزیابی و یا کسی که تست را اجرا می‌کند، می‌شود.
در انجام‌این تست می‌توان از ناظرانی کمک گرفت که در هنگام انجام تست توسط افراد، بر نحوه پاسخ گویی و نیز انجام تست نظارت کنند ولی‌این کار زمانبر است و باعث‌ایجاد سربار مالی و زمانی در هنگام انجام پروژه می‌گردد. البته پروسه مشخص و تدوین شده‌ای برای انجام‌این نوع ارزیابی وجود ندارد . روش پیشنهادی نیلسون برای ارزیابی مکاشفه‌ای شامل 4 گام است. گام اول، مرحله جلسه هماهنگی پیش ارزیابی31 است.‌این جلسه همانند جلسه آموزش مراحل ارزیابی است. قبل از‌اینکه ارزیابان وب سایت مورد نظر را مورد بررسی قرار دهند می‌بایستی زمان کوتاهی را به گشتن در وب سایت مربوطه بپزدارند تا با سایت و نحوه کارکرد آن آشنا شوند. همچنین کاربران می‌توانند در مورد قسمت‌هایی که با آنها به حد کافی آشنایی ندارند و یا برایشان مبهم است، یادداشت برداشته و از ارزیابان در موردشان سوال بپرسند.
همچنین پیشنهاد می‌گردد که در جلسه آموزش، ارزیابان یک سایت را به عنوان نمونه ارزیابی کنند تا کاربران به طور کامل با مفهوم ارزیابی آشنا گردند. [20]
در گام بعدی، ارزیابی واقعی است که در آن هر ارزیاب، شروع به انجام ارزیابی می‌کند و مشکلات طراحی را یک به یک تشخیص داده و توصیف می‌نماید.
در گام سوم، جلسه گزارش گیری آغاز می‌گردد و تمرکز بر روی جمع آوری و دسته بندی مشکلات گزارش شده توسط کاربران خواهد بود. معمولاَ اگر تعداد اجرا کنندگان متد ارزیابی بیش از یک نفر بود بهتر است‌این جلسه به صورت به اشتراک گذاری عقاید برگزار گردد.‌این جلسه همچنین برای بحث بر سر نمود‌های مناسب طراحی مناسب است.
در گام آخر، نتیجه ارزیابی‌ها جمع آوری شده و وارد جدول ارزیابی می‌گردد، و ژس از حذف مشکلات مشخص شده تکراری در یک جدول مشخص وارد می‌شوند. [21]
خروجی حاصل از ارزیابی مکاشفه‌ای لیستی از مشکلات کاربردپذیری است. [21] ‌این مشکلات در دسته‌های مختلفی دسته بندی و امتیازدهی می‌شوند. امتیازها بین 0 تا 4 متغیر است. 0 به معنای ”عدم وجود مشکل کاربردپذیری” است. 1 به معنای ”وجود مشکل زیبایی- در صورت وجود زمان بهتر است برطرف گردد” می‌باشد. 2 به معنای ”مشکل جزئی با اولویت پایین” است. 3 نشان دهنده ”مشکل اساسی با اولویت بالا” است. و بالاخره 4 نمایانگر ”وجود مشکل اساسی و نیاز به برطرف کردن سریع مشکل” است.‌این دسته بندی در مقدمه تست به ارزیابان توضیح داده خواهد شد.
پس از تهیه چک لیستی که برای بررسی شبکه اجتماعی طراحی شده است، ازسال می‌گزدد و هر یک از شرکت کنندگان بر اساس آنچه در توضیحات نوشته شده است به امتیازدهی چک لیست می‌پردازند. امتیازها بین 0 تا 4 بر اساس روش امتیازدهی توضیح داده شده خواهد شد.
در این تحقیق از یک چک لیست که بر اساس ارزیابی مکاشفه ای نیلسون طراحی شده است استفاده شده است. این چک لیست بر روی گوگل درایو بارگذاری شده و لینک فرم به همراه ایمیلی حاوی توضیحات لازم برای کاربران، برای کاربران ارسال می گردد. برای هر کاربر فقط یک بار امکان شرکت در این مطالعه وجود دارد.
چک لیست مورد استفاده در این مطالعه برای 60 نفر ارسال گردید. نیمی از این افراد زن و نیمه دیگر مرد بودند. از مجموع 30 نفر مرد، 21 نفر پاسخ دادند و درصد مشارکت مردان در این تحقیق 70% بوده است. همچنین از مجموع 30 نفر زن، 17 نفر به چک لیست پاسخ داده اند که بر این اساس درصد مشارکت زنان 56% است. شرح جزئیات شرکت کنندگان بر اساس گروه سنی و جنسیت در جدول 2 آمده است:
جنسیتمحدوده سنی16 -2021 -2526 – 3031 -3536 -40زن05723مرد14682جدول 2: جامعه آماری مورد مطالعه
نتایج به دست آمده از چک لیست به همراه تمامی جزئیات و با در بر گرفتن تمامی پاسخ‌ها در جدول شماره 3 قابل مشاهده است. در این جدول تمامی سرفصل‌های مورد استفاده در چک لیست و تعداد مشکلات کاربردپذیری که در حین انجام مطالعه که توسط کاربران مشخص شده است را نمایش می دهد. همانگونه که در فصل قبل نیز اشاره شد، چک لیست طراحی شده در این تحقیق بر اساس چک لیست ارائه شده توسط Nielson و با کمی تغییر استفاده شده است.
برای به دست آمدن نتایجی که در جدول زیر مشاهده می کنید‏، سوالاتی که با عدد 0 (عدم وجود مشکل) به آنها پاسخ داده شده است، حذف شده اند و فقط سوالاتی که پاسخ آنها 1و2و3و4 بوده است، بررسی شده اند.
نوع مشکل بر اساس دسته بندی ارزیابی مکاشفه ایمشکل زیباییمشکل جزئیمشکل اساسیمشکل فاجعه برانگیزامتیاز کلVisibility of system status452011Match between system and real world821011User control and freedom12003Consistency and standards30003Error prevention63009Recognition rather than recall20002Flexibility and efficiency of use11002Aesthetic and minimalist design11002Helps users recognize, diagnose, and recover from errors21003Help and documentation20002مجموع مشکلات پیدا شده30153048درصد مشکل نسبت به مجموع کل مشکلات63%31%6%0جدول 3: خلاصه نتایج به دست آمده از ارزیابی مکاشفه ای
بیشترین تعداد مشکلات تشخیص داده شده توسط کاربران، مربوط به زیبایی طراحی است و بیش از60% مشکلات تسخیص داده شده در ارزیابی مکاشفه ای به این موضوع اختصاص یافته است. پس از زیبایی، بیشتریتن تعداد مشکلات تشخیص داده شده، مشکلات جزئی بودند که در صورت وجود زمان بهتر است برطرف شوند و این دسته از مشکلات بیش از 30% از مجموع کل مشکلات تخصیص داده شده را به خود اختصاص داده اند. مشکلات اساسی کاربران با اولویت رفع، 6% مشکلات را در این زمینه تشخیص داده اند. هیچ یک از 38 کاربری که در این تحقیق شرکت کرده اند، مشکل اساسی فاجعه برانگیزی را گزارش نکردند.
بخشی از چک لیست مورد استفاده در این مطالعه در شکل 3 مشاهده می گردد. در این چک لیست که توسط ابزار فرم ساز گوگل درایو طراحی شده است.
شکل 5: بخشی از چک لیست طراحی شده برای انجام ارزیابی مکاشفه ای
4-4-2- تست کاربر:
بر اساس تحقیقات انجام شده بر روی روش‌های ارزیابی مکاشفه‌ای و نیز تمرینات طراحی،نشان می‌دهد که تست کاربران یکی از بهترین و موفق ترین روشهایی‌ایجاد بینش برای یافتن مشکلات کاربردپذیری است.[22]
در‌این روش از کاربر می‌خواهند تا در یک وب سایت مشخص وارد شده و بر اساس سناریوی از پیش مشخص، کارهایی را انجام دهد. اموری که در سناریو‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد باید تمامی‌قسمت‌های کاربردی سیستم را پوشش دهد. کسی که درتست کاربر را انجام می‌دهد می‌بایستی به عنوان مشاهده گر قسمت‌هایی که کاربر با مشکل روبرو است را مشاهده و یادداشت نماید.
اطلاعات به دست آمده همانند مدت زمانی که طول می‌کشد تا کاربر بر اساس سناریو کاری را انجام داده و به اتمام برساند، تعداد صفحاتی که کاربر بررسی کرده است‏ و یا تعداد کارهایی که کاربر با موفقیت به اتمام رسانده است را می‌توان از طریق‌اینوع تست و مشاهده به دست آورد و رفتار کاربر را در هنگام کار با سیستم از نزدیک بررسی کرد.
انجام تست کاربر در اتاقی ساکت و بدون رفت و آمد انجام می‌گیرد. ابزارهایی که برای انجام این تست استفاده می‌شود



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید