دانشگاه علامه طباطبایی
دانشکده مدیریت و حسابداری
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت تکنولوژی گرايش انتقال تکنولوژی
فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته -مطالعه موردی هواپیماهای تجاری-
نگارش
عطیه دلاور

استاد راهنما
جناب آقای دکتر سلامی
استاد مشاور
جناب آقای دکتر منطقی
استاد داور
جناب آقای دکتر طباطباییان
زمستان 1390

فهرست مطالب
فصل اول: کليات تحقيق / 11
1‌ـ1) بيان مسئله / 12
1‌ـ2) اهمیت و ضرورت تحقیق / 15
1‌ـ3) پرسش های اصلی و فرعی تحقیق/15
1‌ـ4) هدف های تحقیق یا نتایج مورد انتظار/16
1‌ـ5) روش شناسی / 16
1‌ـ5ـ1) روش کلی تحقیق/16
1‌ـ5ـ2) قلمرو مکانی- جامعه تحقیق/16
1‌ـ5ـ3) روش نمونه گیری و تخمین حجم جامعه/16
1‌ـ5ـ4) روش های گردآوری داده ها و ابزارمورداستفاده/16
1‌ـ5ـ5) روش های تحلیل داده ها/17
1‌ـ5ـ6) موانع و محدودیت های تحقیق/17
1‌ـ6) شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق/18
فصل دوم: بررسي مباني نظري/ 20
2ـ1) مقدمه / 21
2ـ2) تعاریف و مفاهیم فناوری و فناوری پیشرفته/22
2ـ2ـ1) طبقه بندی فناوری از دیدگاه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه/22
2ـ2ـ2) فناوری پیشرفته/23
2ـ3) مفاهیم نوآوری، سیستم های نوآوری و تجاری سازی/24
2ـ3ـ1) تعریف عمومی نوآوری/24
2ـ3ـ2) فرآیند نوآوری در یک نگاه/26
2ـ3ـ3) نگرش سیستمی نوآوری و رویکردهای سیستم نوآوری/28
2ـ3ـ4) سیستم نوآوری بخشی/30
2ـ3ـ5) مفاهیم و تعاریف تجاری سازی فناوری/32
2ـ3ـ6) موانع موجود در فرآیند تجاری سازی و علل شکست این فرآیند/33
2ـ3ـ7) عوامل کلیدی موفقیت در فرآیند توسعه و تجاری سازی/34
2ـ4) فناوري هاي نرم با تاکيد بر فرآيند مديريتي/36
2ـ5) مولفه ها و نهادهای تاثیرگذار بر فرآیند تجاری سازی/ 36
2ـ5ـ1) نقش نهادهای علمی، دانشگاهی و تحقیقاتی در فرآیند تجاری سازی/37
2ـ5ـ2) نقش دولت در بهبود مکانیزم های تعاملی در فرآیند تجاری سازی/39
2ـ5ـ3) نقش نهادهای میانجی و صنایع همکار در فرآیند تجاری سازی/44
2ـ6) مدل های توسعه و تجاری سازی فناوری/47
2ـ6ـ1) مدل تجاری سازی فناوری های نوظهور/49
2ـ6ـ2) مدل توسعه و تجاری سازی (ارائه شده توسط کوپر)/51
2ـ6ـ3) مدل تجاری سازی فناوری های جدید/52
2ـ6ـ4) مدل های توسعه محصول/55
2ـ6ـ5)مدل آزمون پس از هر مرحله/56
2ـ7) وجوه اشتراک مدل های توسعه و تجاری سازی فناوری/62
2ـ8) اهداف بهبود در سیستم های توسعه و تجاری سازی محصول/64
2ـ9) وضعیت موجود محصولات صنعت هوایی ایران /67
2ـ9ـ1) هواپیماهای ترابری/67
2ـ9ـ2) هواپیماهای آموزشی/ کاربردی کوچک/69
2ـ9ـ3) هلیکوپترها/71
2ـ9ـ4) هواپیماهای بدون سرنشین/73
2ـ10) جمع بندی و ارائه مدل مفهومی/76
2ـ10ـ1) جمع بندی بررسی های انجام شده برروی نهادهای موثر و درگیر در فرآیند تجاری سازی محصولات/76
2ـ10ـ2) جمع بندی مدل های توسعه و تجاری سازی محصولات مورد بررسی در مرور ادبیات/78
فصل سوم: روش تحقیق / 83
3ـ1) مقدمه / 84
3ـ2) روش تحقیق/84
3ـ3) فرآیند اجرایی تحقیق/86
3ـ4) مولفه ها و شاخص های تحقیق/86
3ـ5) روش گردآوری داده ها/89
3ـ6) ابزار سنجش گردآوری داده ها/90
3-7) پایایی و روایی ابزار سنجش/90
3-8) جامعه و نمونه آماری/91
3-9) روش های تجزیه و تحلیل داده ها/91
3ـ9ـ1) آمار توصیفی /92
3ـ9ـ2) آمار استنباطی/92
3ـ9ـ3) روش تحلیل عاملی/92
3ـ9ـ4) آزمون فریدمن/93
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها / 94
4ـ1) مقدمه / 95
4ـ2) آمارتوصیفی متغیرهای جمعیت شناختی/96
4ـ3) تحلیل های آماری مورد استفاده در بررسی مدل/99
4ـ4) تحلیل آماری عوامل موثر در فرآیند مناسب تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته در وضعیت موجود/103
4ـ4ـ1) تحلیل آماری توصیفی و استنباطی شاخص ها در وضعیت موجود/103
4ـ4ـ2) تحلیل عاملی تاییدی/108
4ـ4ـ3) اولویت بندی مولفه ها و شاخص های تحقیق/111
4ـ5) تحلیل آماری میزان اهمیت عوامل موثر در فرآیند تجاری سازی محصولات پیشرفته/122
4ـ5ـ1) تحلیل آماری توصیفی و استنباطی شاخص ها ازنظر میزان اهمیت/122
4ـ5ـ2) تحلیل عاملی تاییدی/126
4ـ5ـ3) اولویت بندی مولفه ها و شاخص های تحقیق/129
4ـ6) مقایسه میانگین های وضعیت مطلوب و موجود/142
4ـ7) جمع بندی/146
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات / 147
5ـ1) مقدمه / 148
5ـ2) نتایج قابل تفسیر از تحلیل عاملی سازه های تحقیق در بررسی وضعیت موجود/148
5ـ3) بررسی وضعیت موجود صنعت هوایی ایران/150
5ـ4) نتایج قابل تفسیر از تحلیل عاملی سازه های تحقیق در بررسی میزان اهمیت شاخص ها/152
5ـ5) جمع بندی و نتیجه گیری تحقیق/ 155
5ـ5ـ1) مهمترین موانع و چالش ها/156
5ـ5ـ2) راهکارهای تسهیل کننده فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته/157
5ـ6) پيشنهادات برای تحقیقات آینده /158
فهرست اشکال
شکل1.1: روش گردآوری داده ها/17
شكل1.2: فعاليتهاي كليدي فرآیند نوآوری در طول عمر پروژه/27
شكل2.2: مدل تجاری سازی فناوری های جدید/54
شکل3.2 : مقایسه رویکردهای قدیمی و جدید توسعه/55
شکل 4.2: مدل یکپارچه توسعه محصول جدید/56
شکل 5.2: مدل “آزمون پس از هر مرحله”، کوپر/57
شکل6.2: هواپیمای ایران 140/68
شکل 7.2: (الف) هواپیمای پرستو؛ (ب) جت آموزشی تذرو/69
شکل8.2: (الف) هواپیمای آوا 202؛ (ب) هواپیمای آوا 303/70
شکل 9.2: شکل 12.2: (الف) هواپیمای پرندۀ آبی؛ (ب) هواپیمای فجر 3/70
شکل 10.2: (الف) فجر 22؛ (ب) جت آموزشی کوثر/71
شکل 11.2: هواپیمای فائز/71
شکل 12.2: (الف) شباویز؛ (ب) شاهد 278/72
شکل 13.2: شاهد 285/72
شکل 14.2: هواپیمای بدون سرنشین (الف) ابابیل؛ (ب) مهاجر/73
شکل 15.2: هواپیمای بدون سرنشین (الف) رعد؛ (ب) صاعقه/74
شکل 16.2: هواپیمای بدون سرنشین (الف) کرار؛ (ب) فراز 2/74
شکل 17.2: معرفی طیف محصولات صنایع هوایی در سطح جهانی/75
شکل 18.2: مدل مفهومی تحقیق/81
شکل 1.4: درصد پاسخ دهندگان به تفکیک جایگاه سازمانی/96
شکل 2.4: درصد پاسخ دهندگان به تفکیک مدرک تحصیلی/97
شکل3.4: درصد پاسخ دهندگان به تفکیک میزان تجربه کاری/98
شکل 4.4: درصد پاسخ دهندگان به تفکیک میزان سن/99
شکل 5.4: فرآیند تحلیل آماری مطالعات میدانی مربوط به این تحقیق/102
فهرست جداول
جدول 1.2: مراحل توسعه محصول جدید/51
جدول 2.2: یک مدل “آزمون پس از هر مرحله” در صنعتی خاص/60
جدول 3.2: وجوه اشتراك سيستمهاي توسعه/64
جدول 4.2: جمع بندی نهادهای درگیر در فرآیند تجاری سازی/76
جدول 5.2: جمع بندی و بررسی مولفه های موثر در هر مدل/79
جدول 6.2: شاخص های تعریف شده برای بررسی مولفه های مراحل تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته/79
جدول 1.3: گام های اجرایی تحقیق/86
جدول 2.3: مولفه ها و شاخص‌هاي مراحل مناسب تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته/87
جدول3.3: مولفه ها و شاخص‌هاي نهادهای درگیر در فرآیند تجاری سازی محصولات/88
جدول 4.3: شاخص‌هاي مولفه فناوری های نرم(T)/89
جدول 1.4: نحوه امتیاز بندی سوالات در پرسشنامه مربوط به میزان اهمیت/95
جدول2.4: نحوه امتیاز بندی سوالات در پرسشنامه مربوط به وضعیت موجود/95
جدول 3.4: ترکیب پاسخ دهندگان به تفکیک جایگاه سازمانی/96
جدول 4.4: ترکیب پاسخ دهندگان به تفکیک مدرک تحصیلی/97
جدول 5.4: ترکیب پاسخ دهندگان به تفکیک میزان تجربه کاری/97
جدول 6.4: ترکیب پاسخ دهندگان به تفکیک میزان سن/98
جدول 7.4: آزمون های آماری انجام شده در این تحقیق/101
جدول 8.4: تحلیل وضعیت موجود هر یک از شاخصهای مربوط به پژوهش/103
جدول 9.4: شاخصهای برازش مدل اندازه گیری /110
جدول 10.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به مولفه های تحقیق/111
جدول 11.4: میانگین رتبه های مربوط به مولفه های تحقیق/112
جدول 12.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه شناسایی و بررسی بازار/112
جدول 13.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه شناسایی و بررسی بازار/113
جدول 14.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه به کارگیری استراتژی مناسب جهت ایجاد تقاضا در بازار/113
جدول 15.4: میانگین رتبه های مربوط به عوامل مولفه به کارگیری استراتژی مناسب جهت ایجاد تقاضا در بازار/114
جدول 16.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه ایده پردازی و غربالگری ایده/114
جدول 17.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه ایده پردازی و غربالگری ایده/114
جدول 18.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه امکان سنجی پارامترهای تحقیق و توسعه/ 115
جدول 19.4: میانگین رتبه های مربوط به عوامل مولفه امکان سنجی پارامترهای تحقیق و توسعه/115
جدول 20.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه طراحی محصول/116
جدول21.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه طراحی محصول/116
جدول 22.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه ایجاد تجهیزات و زیرساخت/116
جدول 23.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه ایجاد تجهیزات و زیرساخت/117
جدول 24.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه ساخت نمونه اولیه و آزمایشی/117
جدول 25.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه ساخت نمونه اولیه و آزمایشی/117
جدول 26.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه تولید صنعتی محصول و ورود به بازار/118
جدول 27.4: میانگین رتبه های مربوط به به شاخص های مولفه تولید صنعتی محصول و ورود به بازار/118
جدول 28.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی/118
جدول 29.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی/119
جدول 30.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه دولت/119
جدول 31.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه دولت/119
جدول 32.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه نهادهای میانجی/120
جدول 33.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه نهادهای میانجی/120
جدول 34.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه صنایع همکار/121
جدول 35.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه صنایع همکار/121
جدول 36.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه فناوری های نرم/121
جدول 37.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه فناوری های نرم/122
جدول38.4: تحلیل میزان اهمیت هر یک از شاخصهای مربوط به تحقیق/123
جدول 39.4: شاخصهای برازش مدل اندازه گیری /128
جدول 40.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به کلیه مولفه های موثر/130
جدول41.4: میانگین رتبه های مربوط به به کلیه مولفه های موثر/130
جدول 42.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای شناسایی و بررسی بازار/131
جدول 43.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای شناسایی و بررسی بازار/131
جدول 44.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای به کارگیری استراتژی مناسب جهت ایجاد تقاضا در بازار/132
جدول45.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای به کارگیری استراتژی مناسب جهت ایجاد تقاضا در بازار/132
جدول 46.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه ایده پردازی و غربالگری ایده/132
جدول 47.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه ایده پردازی و غربالگری ایده/133
جدول 48.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخصهای مولفه امکان سنجی پارامترهای تحقیق و توسعه/133
جدول 49.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخصهای مولفه امکان سنجی پارامترهای تحقیق و توسعه/134
جدول50.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه طراحی محصول/134
جدول 51.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه طراحی محصول/135
جدول 52.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه ایجاد تجهیزات و زیرساخت /135
جدول 53.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه ایجاد تجهیزات و زیرساخت/135
جدول 54.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه ساخت نمونه اولیه و آزمایشی/136
جدول 55.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه ساخت نمونه اولیه و آزمایشی/136
جدول 56.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه تولید صنعتی محصول و ورود به بازار/137
جدول 57.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه تولید صنعتی محصول و ورود به بازار/137
جدول 58.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی/137
جدول 59.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی/138
جدول 60.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه دولت/138
جدول61.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه دولت/139
جدول 62.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه نهادهای میانجی/140
جدول 63.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه نهادهای میانجی/140
جدول 64.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه صنایع همکار/141
جدول 65.4: میانگین رتبه های مربوط به شاخص های مولفه صنایع همکار/141
جدول 66.4: نتایج آزمون فریدمن مربوط به شاخص های مولفه فناوری های نرم/141
جدول67.4: میانگین رتبه های مربوط به مربوط به شاخص های مولفه فناوری های نرم/142
جدول 68.4: مقایسه میانگین شاخص ها در دو وضعیت موجود و مطلوب/143
جدول 1.5: میزان اهمیت سازه های مختلف در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته /148
جدول 2.5: میزان اهمیت مولفه های مختلف در مراحل تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته /149
جدول 3.5: میزان اهمیت مولفه های مختلف در نهادهای درگیر در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته/149
جدول 4.5: میزان اهمیت شاخص ها در فناوری های نرم/149
جدول 5.5: میزان اهمیت سازه های مختلف در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته /152
جدول 6.5: میزان اهمیت مولفه های مختلف در مراحل تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته /153
جدول 7.5: میزان اهمیت مولفه های مختلف در نهادهای درگیر در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته/153
جدول 8.5: میزان اهمیت شاخص ها در فناوری های نرم/154
1‌ـ1) بیان مسئله:
تجاری سازی1 مقوله مهمی هم در تئوری و هم در عمل است. بحران رقابت دهه 70 و 80 در ایالات متحده، نه بحران خلق ایده های علمی و تکنولوژیک نوین که بحران تبدیل کردن آنها به کاربردهای تجاری بود. ابتکارات بدون کاربرد یا با کاربرد محدود ممکن است تا حدودی برای شخص مبتکر و یا جامعه مفید باشد اما اهمیت آن زمانی مشخص می شود که این ابتکارات به صورت کاربرد تجاری در آیند (شان،2001).
تجاریسازی، که یکی از ارکان موفقیت کسب و کارهای نوپا می باشد، در بین مبتکرین ایرانی از جایگاه مطلوبی برخوردار نیست و اگر برخی از آنها به فرآیند تجاری سازی توجه می کنند، این توجه سطحی بوده و عمیق نمی باشد. متاسفانه در کشور ما در زمینه تجاری سازی تکنولوژی کوتاهی زیادی تا بحال صورت گرفته و حتی از لحاظ پژوهشی نیز به آن توجه درخوری نشده است. در فرآیند توسعه تکنولوژی، یکی از مراحلی که در کشورهایی مثل ایران به آن کم توجه شده، مرحله تجاری سازی تکنولوژی می باشد. در کشور ما بعلت وجود نیروی انسانی خوش فکر و خلاق، ایده های خوبی در مرحله تحقیقاتی (چه در سطح دانشگاهی و چه در سطح تجربی و کارگاهی) ارائه می شود، اما متاسفانه اکثرا در همان حد متوقف شده و مراحل بعدی برای وارد کردن ایده ها به مرحله تولید، انجام نمی گیرد. بعد از انقلاب نیز تلاش های زیادی در این جهت صورت گرفته ولی به نظر می رسد به دلایل ریشه ای نهفته در اقتصاد کشور و سایر معضلات ساختاری، سیاسی و غیره آن، هنوز مرحله تجاری سازی نهادینه نشده است. مشکلات اقتصادی و معیشتی و عدم اشتغال با وجود درآمدهای قابل توجه نفتی و سایر مزیت های ملی نشان از این معضلات ریشه ای می دهند .
فرآیند تجاری سازی برای تبدیل مواد خام و یا پژوهش های دانشگاهی به فناوری های اقتصادی و کاربردی لازم است. به ویژه در کشورهای جهان سوم که به دلیل عدم توانایی در تبدیل ایده های پژوهشی و علمی به فناوری های کاربردی به تجاری سازی توجهی ندارند. با اینکه ایران کشوری است که خلق ایده در آن زیاد است اما نمی تواند به طور کارا و موثری برای استفاده این ایده ها در صنایع و در حالت کاربردی سرمایه گذاری کند و به دانشگاهیان و محققین بها و انگیزه کافی برای خلق ایده و تجاری سازی آن نمی دهد.کشور ما به دلیل عدم مطابقت بین استراتژی ها و راهبردها و نیازهای صنایع نتوانسته است تجاری سازی را به طور موفقی به مرحله اجرا درآورد. از آنجایی که در بسیاری از سازمان ها تجاری سازی فناوری امری مشکل در فرآیند توسعه فناوری و نوآوری است این سوال پیش می آید که فعالیت این حوزه چگونه باید باشد؟ما باید با ایجاد هماهنگی و یکپارچه سازی بین فعالیت ها در حوزه صنعت و دولت و همچنین حوزه های علمی و تحقیقاتی میزان موفقیت تجاری سازی را ارتقا دهیم. به ویژه باید نقش دولت در این فرآیند تعدیل شده باشد. . از آن جا که سرمایه گذاری دولتی در بخش R&D ، شرکت ها و نهادهای خصوصی ،و پایه تحقیقاتی قوی نقش مهمی را در انتقال تکنولوژی و تجاری سازی ایفا می کنند پس برای پیشبرد تجاری سازی در صنایع کشورمان نیز باید در مرحله اول به این امور توجه کرد و همچنین یکی از عواملی که باید مورد توجه قرارگیرد ارتباط میان دانشگاه و صنعت است که متاسفانه توجه لازم به آن نمی شود.در کنار این عوامل، بایستی به سیستم نوآوری بخشی و همچنین سیستم نوآوری باز نیز توجه نمود.
نظام نوآوری بخشی همانطور که از آن پیداست، تمرکز این دیدگاه بر یک بخش است و آن را به عنوان هسته اصلی تحلیل خود در نظر میگیرد. در واقع تفاوتهای ماهیتی و ساختاری بخشهای مختلف فناورانه باعث میشود که این ایده به ذهن برسد که ارزیابی و تحلیل نوآوری در سطح بخشی بسیار کاراتر خواهد بود. برسچی و مالربا این مفهوم را برای ارزیابی و تحلیل نوآوری در سطح بخشی ارائه دادند و آن را تحت عنوان نظام بخشی نوآوری و تولید، اینگونه تعریف کردهاند (برسچی و مالربا 1997):
“نظام بخشی نوآوری و تولید عبارتست از مجموعهای از محصولات جدید و موجود که برای استفاده در حوزه خاصی میباشند و مجموعهای از بازیگران که دارای تعاملات بازاری و غیربازاری در زمینه خلق، تولید و فروش آن محصولات میباشند. یک نظام بخشی، دربرگیرنده پایه دانشی، فناوریها، ورودیها و تقاضا (موجود و بالقوه) است. بازیگران تشکیلدهنده یک نظام بخشی عبارتند از: سازمانها و افراد (مصرفکنندگان، کارآفرینان و دانشمندان). سازمانها ممکن است شرکتها باشند (مانند استفاده‌کنندگان، تولیدکنندگان و تأمینکنندگان ورودیها) و یا ممکن است سازمانهای غیرشرکتی باشند (دانشگاهها، مؤسسات مالی، آژانسهای دولتی، اتحادیههای تجاری، مؤسسات فنی و غیره)، علاوه براین ممکن است که زیرمجموعههایی از سازمانهای بزرگ باشند (مانند بخشهای تحقيق و توسعه و تولید سازمان‌ها) و یا مجموعهای از سازمانها باشند (مانند انجمنهای صنعتی). هر کدام از این بازیگران با ویژگیهای خاصی مشخص میشوند مانند: فرآیندهای یادگیری، توانمندیها، اعتقادات، اهداف، ساختار و رفتارهای سازمانی. این بازیگران از طریق فرآیندهای ارتباطی، تبادلی، همکاری، رقابت و فرماندهی با یکدیگر به تعامل میپردازند و تعاملات آنها به وسیله نهادها (قوانین و قواعد) شکل داده میشود. در طول زمان، یک نظام بخشی از طریق تکامل همزمان عناصر مختلف آن، دچار فرآیندهای تغییر و تحول میشود.” (برسچی و مالربا 1997)
درواقع مسئله این است که چگونه باید ایده های خلق شده در صنایع کشور از قبیل صنایع هوایی، و در حوزه R&D را تجاری سازی کرد. چه مشکلاتی در این صنعت و حوزه وجود دارد ؟ چه فعالیت هایی در این صنعت برای تجاری سازی محصولات انجام می شود؟ چگونه می توان در سطح بنگاه این مشکلات را برطرف کرد؟آیا ایده های خلق شده براساس نیازهای کشور شکل می گیرد؟ و اینکه صنایع مرتبط چگونه و در چه اندازه ای می توانند این امر را در این حوزه میسر سازند. چگونه باید شرایط لازم را برای ایجاد و پیشبرد این امر در این حوزه ایجاد کرد.
هدف از انتخاب این موضوع بررسی تجاری سازی فناوری و محصولات و نتایج تحقیقاتی در این صنعت (صنعت هوایی) و بررسی مشکلات آن است. اینکه در نتیجه بررسی این موضوع در این حوزه ، چه تلاش هایی باید در این حوزه انجام گیرد و با توجه به عوامل موفقیت در تجاری سازی چه عملکردی صورت گیرد.
امروزه، ما در مورد تجاری سازی علم و فناوری سخن می گوییم که اساس فرصت های بیشماری برای ایجاد محصولات و فرآیندهای جدید و یا بهبود موارد قدیمی است. فرصت های کسب و کار و توسعه در حوزه فناوری بسیار زیاد است و بهره برداری از آنها تنها نیازمند کارآفرینان، سرمایه گذاران و رهبران سیاسی است که این فرصت ها را پیگیری نمایند.در واقع، عدم توجه به تجاریسازی اختراعات، مانع ورود نوآوریها، خلاقیتها و ایدهها به عرصههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه می شود.افزايش حجم تجارت جهاني در دو دهه اخير و رسيدن آن به مرز 31 تريليون دلار عمدتاً ناشي از تجاري شدن دستاوردهاي پژوهشي و ابتکارات است. نگاهي به تركيب صادرات تعدادي از كشورهاي دنيا – به ويژه كشورهاي صنعتي و نوصنعتي – نشان مي دهد كه بيش از 30 تا 40 درصد اقلام صادراتي آنها را فرآورده هايي تشكيل مي دهد كه حاصل تجاري شدن يافته هاي پژوهشي هستند .
اما بدون شک یکی از چالش های مبتکرین علمی بعد از تبدیل کردن ایده خود به واقعیت، وارد کردن اختراع به صحنه جامعه و در واقع تجاری سازی آن اختراع است تا همگان بتوانند از کاربردهای این ابداع بهره مند شوند. تکنولوژی از هر نوع که باشد یک نوع سرمایه گذاری محسوب می گردد. هر سرمایه گذاری باید بتواند بازگشت سرمایه مناسبی داشته و ریسک آن قابل قبول باشد. برگشت سرمایه تکنولوژی از طریق فروش و یا تبدیل به یک محصول (کالا یا خدمت) عملی می گردد.
1‌ـ2) اهمیت و ضرورت موضوع:
با توجه به اهمیت موضوع تجاری سازی و ازطرفی با وجود موانع در تجاری سازی محصولات و ایده های خلق شده (ازقبیل موانع مالی، دولتی و …) توجه و تاکید بیشتر بر فرآیند تجاری سازی در صنایع کشورمان امری ملزم می باشد. ازآ نجا که تجاری سازی یکی از حلقه های اصلی فرآیند نوآوری است و توجه بیشتر بر روی ایجاد نوآوری و تجاری سازی در صنایع کشور و حل مشکلات موجود برای تجاری سازی در کشورهای جهان سوم و بالاخص ایران است، باید تجاری سازی را در صنعت بهبود دهیم تا بتوانیم با بهبود آن علاوه براجرای تجاری سازی ایده های خلق شده در R&D و دانشگاه ها حتی به نوآوری و انتقال تکنولوژی به دیگر صنایع و کشورها دست یابیم. بالا رفتن نرخ تجاری سازی تکنولوژی، دستاوردهای زیادی را برای جامعه، سازمان ها و مبتکرین حاصل می آورد که مهمترین آن عبارتست از: بالا رفتن استانداردها و کیفیت زندگی، تولید ثروت ملی/سازمانی/فردی، ایجاد مزیت رقابتی، رشد بهره وری، موفقیت در بازار و نوآوری در فرآیندها و محصولات، توسعه یافتن صنایع و محصولات مرتبط با تکنولوژی/اختراعات.
این تحقیق می تواند با مطالعه موردی در سازمان صنایع هوایی، مشکلات و تنگناهای حوزه تجاری سازی را بررسی کرده و راهکارها و سیاست هایی را برای تدوین استراتژی های تسهیل کننده فرآیند تجاری سازی مطرح کند. همچنین به تدوین فرآیند تجاری سازی در این گونه صنایع می پردازد تا بتواند در افزایش نرخ تجاری سازی موثر واقع شود.
1‌ـ3)پرسش های اصلی و فرعی:
پرسش اصلی:
فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته چه می باشد؟
پرسش فرعی:
چه عوامل و مولفه هایی در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته تاثیرگذارند؟
وضعیت این عوامل و مولفه ها در فرآیند تجاری سازی محصولات هواپیماهای تجاری در کشور چیست و چه موانع و چالش هایی در این زمینه وجود دارد؟
راه کارهای تسهیل کننده فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته (در حوزه هواپیماهای تجاری) چیست؟
1‌ـ4) هدف های تحقیق یا نتایج مورد انتظار:
شناسایی و بررسی موانع موجود در فرآیند تجاری سازی محصولات با فناوری پیشرفته در مطالعه موردی هواپیماهای تجاری در ایران
مطالعه مدل های فرآیندی مرتبط با حوزه تجاری سازی محصولات و توسعه آن ها
ارائه راهکارهایی برای تسهیل فرآیند تجاری سازی محصولات هواپیماهای تجاری در ایران
1‌ـ5) روش شناسی
1‌ـ5ـ1) روش کلی تحقیق:
این پژوهش از نظر هدف از نوع کاربردی می باشد و روش تحقیق مورد استفاده در آن توصیفی- پیمایشی است.
1‌ـ5ـ2)قلمرو مکانی-جامعه تحقیق:
پژوهش حاضر در سازمان صنایع هوایی کشور و بین محققان و مدیران این صنعت و صنایع مرتبط و همچنین اساتید دانشگاهی آشنا با این حوزه انجام می گیرد.
1‌ـ5ـ3)روش نمونه گیری و تخمین حجم جامعه:
روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای که در جامعه آماری تعریف شده انجام خواهد شد.
1‌ـ5ـ4)روشهای گردآوری داده ها و ابزار مورد استفاده برای آن:
جمع آوری اطلاعات در این تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای و گردآوری داده ها از طریق پرسشنامه انجام می گیرد.همچنین برای بررسی موانع موجود و ارائه راهکارها در تجاری سازی محصولات صنایع هوایی مصاحبه های آزاد انجام خواهد شد.
شکل1.1: روش گردآوری داده ها
1‌ـ5ـ5)روشهای تحلیل داده ها:
برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش توصیفی-پیمایشی استفاده می شود.
با توجه به سوالات تحقیق و مقیاس اندازه گیری داده ها، از تحلیل عاملی تاییدی استفاده می شود.
همچنین برای رتبه بندی مولفه ها و شاخص های موثر بر فرآیند تجاری سازی محصولات صنعت هوایی از آزمون فریدمن استفاده می شود.
1‌ـ5ـ6)موانع ومحدودیتهای تحقیق :
مشکلات احتمالی در بررسی و شناسایی وضعیت موجود و محصولات صنایع هوایی
مشکلات در جمع آوری اطلاعات و داده ها و همکاری صنعت مربوطه
محدودیت زمانی انجام تحقیق
1‌ـ6) شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق:
فرآیند: واژه فرآیند یا فراگرد معادل process به کارگرفته شده و مقصود از آن، عمل یا مجموعه اعمالی است که تغییراتی را روی مواد اولیه، شخص یا چیزی پدید آورد، به نحوی که این تغییر یا تغییرات در جهتی ثابت، هدفی معین یا کیفیت مشخص، اتفاق افتد. (وزارت صنایع،1375)
فرآیند یا روند یا فرآگرد، نظام یا زنجیره ای از فعالیت ها و عملیات هدفمند است که به صورت منظم و به شیوه ای از پیش تعیین شده یا برنامه ریزی شده و تحت کنترل صورت پذیرفته و مواد یا رویه ای را تحت تاثیر متغیرهای مشخص گوناگون از یک مرحله تکمیل به مرحله دیگر به پیش برده و نتایج مطلوب یا مورد انتظار را به دست می دهد.(سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران،1370)
تجاری سازی: تجاری سازی عبارت است فرآیندی که طی آن یک اختراع، بصورت یک محصول جدید یا کاربرد اولیه در فرآیند تولید، وارد مرحله معرفی به بازار شده است (آترباک،1971).
فناوری: فرآیند ترکیب نظام مند ابزار، دانش فنی، و اطلاعات لازم برای به کارگیری ابزار و نیز مهارت های انسانی موردنیاز برای استفاده از دانش و ابزار. (خلیل،2000)
فناوری پیشرفته: فناوری است که یا در مراحل تحقیقاتی و آزمایشگاهی است یا به علت جدید و پیچیده بودن آن در انحصار یک یا چند کشور می باشد.(تدبیر،1374)
فناوری پیشرفته، یا اصطلاحا high-tech عرصه گوناگونی از صنایع از بیوتکنیک گرفته تا تجهیزات ارتباطی، ماشین های پردازشگر، تجهیزات پزشکی، ابزار آلات الکترونیکی و… را شامل می شود.اهمیت فناوری پیشرفته را می توان در نقش چشمگیر آن و احیا صنایع و مزیت های رقابتی حاصل از به کارگیری آن ها در صنایع مختلف دانست. صنایع برخوردار از فناوری پیشرفته دارای ویژگی های خاصی هستند ازجمله:
تحصیلات بالا در بین کارکنان
سهم بالای هزینه های تحقیق و توسعه
حضور موثر در رقابت های بین المللی
بهره وری و ارزش افزوده بالا
دانش بر و سرمایه بر(فارستر،1371)

2ـ1)مقدمه
تجاري سازي فرآيندي است كه طي آن ايده، نتيجه يا توليدات حاصل از بخش های تحقیقاتی در دانشگاه ها، مراکز تحقیقاتی و بخش های صنعتی به محصولات، خدمات و فرآيندهاي قابل عرضه در بازار تبديل مي شود و از طريق آن يافتههاي حاصل از تحقيق به بازار آورده مي شوند و ايدهها يا يافتههاي جديد به محصولات و خدمات جديد يا فناوریهای فروختني در سراسر جهان، توسعه مي يابند. به عبارت ديگر تجاري‌سازي ، مجموعه تلاشهايي است كه به منظور فروش فعالیتهای تحقیقاتی با هدف كسب سود و ارتباط هرچه بيشتر آموزش و پژوهش با اهداف اقتصادي و اجتماعي انجام می شود (تکاوید،2004)
اساس فرآيند تجاريسازي مشاركت بخش دارندگان دانش فنی و بخش صنعت، در تبديل نتايج تحقيقات به نوآوري است. در تجاريسازي، دارندگان دانش فنی عموما با يك مسئله انتقال تكنولوژي مواجه مي باشند. منظور از انتقال تكنولوژي انتقال يك ايده، روش، شي، مهارت، دانش فني، دارايي فكري ،كشف يا اختراع ناشي از پژوهش علمي اجرا شده در بخش تحقیقاتی به يك محيط صنعتي است كه در آن ممكن است به توسعه يا بهبود محصولات يا فرآيندها منجر شود اما اين کار نيازمند مراحل مختلف و متفاوتي است.شواهد زيادی از سراسر دنيا نشان مي دهد که هر چند تعداد زيادي از تحقيقات از نظر تکنيکي موفق بوده اند اما درصد اندکي از آنها در زمينه تجاري سازي به موفقيت دست يافته اند. طبق یکی از از مطالعاتی که داده های به دست آمده از مطالعات قبلی در مورد نرخ موفقیت نوآوری ها را با داده های مربوط به حق ثبت اختراعات، سرمایه گذاری در فعالیت های دارای ریسک و آمارگیری ها تلفیق کرده است، حدود 3000 ایده خام لازم است تا یک محصول کاملاً جدید و از نظر تجاری موفق به وجود آید (اعرابی،1386)
ازاینرو در این تحقیق به بررسی فرایند تجاریسازی و ارکان درگیر در این فرآیند می پردازیم. پیش از آنکه به مفهوم و ابعاد تجاری سازی فناوری بپردازیم، باید به این نکته اساسی توجه کرد که تجاری سازی به عنوان جزئی از فرآیند نوآوری مطرح بوده و در بستر این فرآیند معنی پیدا می کند. از نوآوری تعاریف متعددی وجود دارد، برخی نوآوري را فرآيند معرفي يك اختراع، يك ايده يا كاربرد جديد و تبديل آن براي استفاده عمومي می دانند(تید،2005)، و برخی نوآوری را به عنوان جستجو و کشف، توسعه، بهبود، پذیرش و تجاری سازی فرایند های جدید، محصولات جدید و ساختار های سازمانی و شیوه های جدید تعریف می نمایند (تکاوید،2004).به عبارتی نوآوری یعنی اختراع به اضافه تجاری سازی است (گلداسمیت،2003)
بنابراین ابتدا به تعاریف فناوری و فناوری برتر، نوآوری و تجاری سازی و به دنبال آن نوآوری بخشی و نوآوری باز می پردازیم و سپس وارد مباحث تجاری سازی شده و به مقایسه مدل های توسعه و تجاری سازی فناوری می پردازیم تا مدلی فرآیندی به عنوان مدل مفهومی این تحقیق ارائه گردد.

2ـ2) تعاریف و مفاهیم فناوری و فناوری برتر:
برای فناوری تعاریف متفاوتی ارائه می گردد. فناوری عبارت است از فرآیند ترکیب نظام مند ابزار، دانش فنی، و اطلاعات لازم برای به کارگیری ابزار و نیز مهارت های انسانی موردنیاز برای استفاده از دانش و ابزار(خلیل،2000).
از دیدگاه اقتصاددانان فناوری دانشی است که در امر تولید، تجاری سازی و توزیع کالا و خدمات به کار می رود و وسیله ای است جهت ارتقای توانایی های فیزیکی و فکری انسان و ابزاری برای تبدیل منابع ساده به منابع و کالاهای پیچیده می باشد. در یک واحد صنعتی فناوری قابلیت ترکیب عوامل اصلی تولید و ایجاد محصول و به طور کلی مجموعه ای از ابزارهای فیزیکی (که خود حاصل فناوری است) و توانایی های فکری و مهارت های انسانی می باشد که نمود عینی آن ایجاد محصول یا ارائه خدمات است(خلیل،2000)
2ـ2ـ1) طبقه بندی فناوری از دیدگاه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه
این طبقه بندی بر مبنای شدت تحقیق و توسعه در صنایع مختلف (و نه بر مبنای نوع محصولات آن ها) بنا شده است. شدت تحقیق و توسعه حاصل تقسیم هزینه های تحقیق و توسعه داخلی به گردش مالی دوره زمانی موردنظر به دست می آید. اگر این نسبت کمتر از 1% باشد، شدت تحقیق و توسعه کم، اگر بین 1%تا 4% باشد به شدت تحقیق و توسعه متوسط و در صورتی که این نسبت بیشتر از 4% باشد شدت تحقیق و توسعه را بالا می گویند.
براساس این طبقه بندی فناوری به 4 گروه تقسیم می شود:
فناوری پیشرفته: شامل صنایع هوافضا، کامپیوتر، تجهیزات اداری، الکترونیک، ارتباطات و داروسازی
فناوری متوسط-برتر: شامل صنایع تولید ابزار علمی، وسایل نقلیه موتوری، ماشین آلات الکترونیکی، موادشیمیایی، دیگر تجهیزات حمل و نقل، تجهیزات غیربرقی
فناوری متوسط-پایین: شامل صنایع تولید پلاستیک و لاستیک، فلزات غیرآهنی، فلزات آهنی، مصنوعات فلزی، پالایش نفت و کشتی سازی
فناوری پایین: شامل صنایع نشر و چاپ، نساجی، غذایی، چوب و اثاثیه چوبی، تولید انواع نوشیدنی و تنباکو(گزارش آمار نوآوری در اروپا،2006)
فناوری موردنظر در این تحقیق، نوعی از فناوری است که نمود عینی آن ایجاد محصول باشد که در امر تولید و تجاری سازی به کار می رود. همچنین در طبقه بندی انجام شده توسط سازمان همکاری اقتصادی و توسعه که فناوری به 4 گروه تقسیم می گردد، فناوری موردبحث در این تحقیق، فناوری پیشرفته می باشد.
2ـ2ـ2) فناوری پیشرفته:
فناوری پیشرفته دسته ای از فناوری است که از سرعت تغییر نوآوری و هزینه تحقیق و توسعه بیشتری برخوردار بوده و عموما در دست کشورهای پیشرفته به عنوان مزیتی نسبی است و در بازارهای جهانی و یکپارچه امروز کلید موفقیت و پیشتازی آن ها را رقم می زنند. فناوری برتر، فناوری است که یا در مراحل تحقیقاتی و آزمایشگاهی است یا به علت جدید و پیچیده بودن آن در انحصار یک یا چند کشور می باشد(تدبیر،1374)
فناوری پیشرفته، یا اصطلاحا high-tech عرصه گوناگونی از صنایع از بیوتکنیک گرفته تا تجهیزات ارتباطی، ماشین های پردازشگر، تجهیزات پزشکی، ابزار آلات الکترونیکی و… را شامل می شود.اهمیت فناوری پیشرفته را می توان در نقش چشمگیر آن و احیا صنایع و مزیت های رقابتی حاصل از به کارگیری آن ها در صنایع مختلف دانست. صنایع برخوردار از فناوری برتر دارای ویژگی های خاصی هستند ازجمله:
تحصیلات بالا در بین کارکنان
سهم بالای هزینه های تحقیق و توسعه
حضور موثر در رقابت های بین المللی
بهره وری و ارزش افزوده بالا
دانش بر و سرمایه بر(فارستر،1371).
محصولات با فناوری پیشرفته احتیاج به فناوری های پیشرفته و سریع التغییر، هزینه تحقیق و توسعه زیاد و تاکید فراوان بر طراحی محصول دارند. این دسته از محصولات همچنین به زیرساخت های مکفی فناوری، نیروی انسانی بسیار متخصص و ارتباط قوی بین بنگاه ها از یک سو و مراکز تحقیقاتی و دانشگاه ها از سوی دیگر نیاز دارند. البته برخی از محصولات این گروه نظیر تولیدات الکترونیکی نیاز به مونتاژ نهایی دارند که به دلیل کاربر بودن این مرحله از تولید انتقال آن ها به کشورهای با دستمزد کم، به صرفه است(مرکز صنایع نوین،1384).
به طور کلی فناوری پیشرفته دارای این ویژگی هاست:
تاثیر اقتصادی بنیادین و قابل توجهی دارد.
از مجرای تحقیق و توسعه های وسیع و عظیم تغذیه می شوند.
رشد فروش آن ها بیش از متوسط رشد فروش کل صنایع است(مرکز صنایع نوین،1384).
براساس تعاریف ارائه شده به طور خلاصه می توان گفت فناوری برتر، فناوری می باشد که هزینه تحقیق و توسعه بالا دارند. همچنین تاکید فراوانی بر طراحی محصول دارند.این گونه فناوری ها نیازمند زیرساخت های لازم و مکفی و نیروی انسانی متخصص برای طراحی و تولید می باشند.

2ـ3)مفاهیم نوآوری، سیستم های نوآوری و تجاری سازی:
همانگونه که گفته شد پیش از آنکه به مفهوم و ابعاد تجاری سازی فناوری بپردازیم، باید به این نکته اساسی توجه کرد که تجاری سازی به عنوان جزئی از فرآیند نوآوری مطرح بوده و در بستر این فرآیند معنی پیدا می کند. از نوآوری تعاریف متعددی وجود دارد، که در این جا ابتدا به مفاهیم عمومی نوآوری،انواع نوآوری و نوآوری بخشی و باز پرداخته می شود و سپس وارد موضوع تجاری سازی و فرآیند تجاری سازی و مفاهیم مرتبط به آن می شود.
از آنجا كه تعاريف مختلفي براي نوآوري ارائه شده است و گاهي واژة نوآوري، با واژه‌هاي ديگري نظير خلاقيت، اختراع و غيره همراه شده و حتي يكسان پنداشته مي‌شود، مناسب است كه تعاريف روشني از نوآوري و مفاهيم مرتبط با آن در اين بخش ارائه گردد.
2ـ3ـ1) تعريف عمومي نوآوري
تعاريف گوناگوني براي نوآوري وجود دارد كه هر يك از منظر خاصي به موضوع نگاه مي‌كند. با اين حال، اين تعاريف مختلف داراي مشتركاتي نيز هستند؛ از جمله اينكه:
نوآوري توأم با ايجاد تغيير است؛
نوآوري توأم با بروز چيزهاي جديد است؛
نوآوري معطوف به كاربرد ايده در بازار است؛ و
نوآوري ارتباط نزديكي با موضوعاتي نظير خلاقيت، تحقيق و توسعه دارد، اما با آنها متفاوت است.
حال، به برخي از تعاريف نوآوري مي‌پردازيم:
نوآوري، فرآيند اخذ ايده خلاق و تبديل آن به محصول، خدمات و روشهاي جديد عمليات است (رابینز،1369)
نوآوري به اجرا گذاشتن يا توليد محصولات جديد، خدمات، اصول و يا قبول روشهاي نو، به صورت اقتصادي مي‌باشد. نوآوري با طرح و برنامه همراه است و جهت‌گيري آن در راستاي ايجاد فايده و منفعت اجتماعي است(رابینز،1369)
نوآوري به معناي ايجاد، قبول و اجراي ايده‌ها و فرآيندها و محصولات يا خدمات جديد است. بنابراين نوآوري، استعداد و توانايي تغيير يا انطباق را بوجود مي‌آورد (آقایی فیشانی، 1377)
فراگرد ايجاد فكرهاي جديد و تبديل آن فكرها به عمل و كاربردهاي سودمند را نوآوري
گويند (رضائیان،1380)
نوآوري نوعي تغيير ايجاد مي‌كند اما هر تغييري را نمي‌توان نوآوري ناميد. نوآوري تغييري بديع و تازه است كه بر اساس انديشه‌اي نو كه سابقة قبلي نداشته، بوجود مي‌آيد. از اين رو، اگر چه نوآوري تغيير است، اما هر تغييري نوآوري نيست (الوانی،1372)
فرايند نوآوري شامل به كارگيري اختراعات و فناوری هاي جديد براي خلق محصول، فرايند، يا سيستم جديد يا بهبود يافته است (خلیل،2000)
نوآوري عبارت است از به‌كارگيري دانش (تكنولوژيك يا بازاري) جديد براي عرضة محصولات يا خدمات جديدي كه مشتريان مي‌خواهند(خلیل،2000)
مفهوم نوآوري به خلق محصول، خدمت، يا فرايندي اشاره دارد كه براي يك سازمان جديد باشد. نوآوري، شامل عرضه به بازار است كه مي تواند به معناي تجاري شدن يا به معناي «در استفادة عمومي قرار گرفتن» باشد. نوآوري لزوماً در سطح جهان جديد نيست بلكه به شروع استفاده از يك ايده در سطح يك سازمان اطلاق مي‌شود؛ چه اين ايده قبلاً در سازمان ديگري استفاده شده باشد و چه نشده باشد(خلیل،2000)
فريمن2 نوآوري را به اين صورت تعريف مي‌كند: نوآوري فرآيندي است شامل فعاليتهاي فني، طراحي، ساخت، مديريت و فعاليتهاي تجاري در ارتباط بازاريابي محصول جديد (يا توسعه يافته) و يا اولين استفاده از يك فرآيند يا تجهيزات جديد (يا توسعه يافته) ساخت و توليد. در اين تعريف، نوآوري تنها تغييرات عظيم (اساسي) نيست بلكه مي‌تواند تغييرات جزيي يا تدريجي نيز باشد (فریمن،1974)
تعريف ديگر از ايكن وهيچ3 مي‌گويد كه ابتكار و نوآوري عبارتست از خلق يك محصول، خدمت يا فرآيندي كه براي يك سازمان جديد باشد و سبب حضور سازمان در بازار گردد. لزومي ندارد كه اين پديده براي كل جهان جديد باشد بلكه كافي است در يك سازمان براي اولين بار مطرح و پياده‌سازي شود. درنهایت از نظر جين و تريانديس4 فرآيند نوآوري تلفيقي از فناوری های موجود و اختراعات انجام شده را در بر دارد كه براي خلق يك محصول، فرآيند يا سيستم جديد و يا توسعه آنها به كار گرفته مي‌شود (محمودزاده،1380)
براساس تعاریف ارائه شده، نوآوری فرآیندی است که باعث ایجاد تغییری بدیع و تازه می گردد و شامل به کارگیری اختراعات و فناوری هایی برای خلق محصول، فرآیند یا سیستم جدید یا بهبودیافته است. نوآوری مورد نظر در این تحقیق تعریفی از نوآوری است که شامل فعالیت های فنی، طراحی، ساخت، مدیریت و فعالیت های تجاری در ارتباط با بازاریابی محصول جدید و یا تغییرات جزئی در محصول گردد.که این فعالیت ها یا تغییرات باعث حضور سازمان در بازار می گردد.

2ـ3ـ2) فرايند نوآوري در يك نگاه
نوآوري مي‌تواند فرايندي بسيار پيچيده باشد. توليد يك ايده و تحقق و شكوفايي آن معمولاً مستلزم گامهاي متعددي است. براي اينكه بتوانيم خيلي واضح و روشن دربارة اين فرايند فكر كنيم، بسيار مفيد است كه آنرا به مراحل جداگانه اي تقسيم كنيم و سپس شناخت خود را از هر مرحله افزايش دهيم.
هر يك از سازمانهاي فناوری محور5، نسبت به فرآيند كلي نوآوري نگرشي متفاوت دارند. فرآيند نوآوري به شكل عام خود، شامل گامهاي زير است:
شناخت نياز بازار يا فرصت تكنولوژيك
پذيرش يا تغيير فناوری موجود كه برآورندة اين نياز يا فرصت باشد.
(در صورت لزوم) اختراع؛ و
انتقال اين فناوری از طريق تجاري‌كردن ساير روشها
فرآيند نوآوري پيونددهندة نياز پروژه، اختراع، توسعه وانتقال فناوری با يكديگر است. در هر يك از اين گامها ايده‌ها و مفاهيمي آفريده مي‌شود، اما فرآيند نوآوري هنگامي تحقق مي‌يابد كه اين گامها در پايان به بهره‌برداري و تجاري‌كردن يك محصول، فرآيند يا سيستم پيشرفته‌تر بيانجامد (سبون،1999).
بعد از شناخت اين مشتركات ممكن است كه بعضي از آنها بسيار ساده و بديهي به نظر برسند ولي نكته اينجاست كه شناخت آنها به ما كمك مي‌كند تا به فرايند نوآوري، بصورتي نظام‌مند فكر كنيم. مثلاً، شناسايي مراحل كليدي فرايند به ما امكان مي‌دهد كه مهمترين مسائل مديريتي هر فاز را شناسايي كنيم. حال اين سؤال مطرح مي‌شود كه مراحل كليدي در فرايند نوآوري كدامند. براي پاسخ به اين سؤال، مفيد است كه رخدادهاي موجود در هر پروژه را مشخص كنيم. هر پروژه با يك ايده شروع مي‌شود. اين ايده در زمان و مكان خاصي شكل گرفته است. ايده‌هاي نوآوري محصول معمولاً شامل نوعي راه حل فني براي نياز جاري يا آتي بازار هستند. افرادي كه ايده را پيشنهاد مي‌كنند بعداً به جستجو مي‌پردازند و منابع مالي لازم براي تحقق ايدة خود را فراهم مي‌كنند. شكوفايي ايده، وقتي ايده ساده باشد به چند روز كار نياز دارد و وقتي ايده پيچيده باشد، گاهاً مستلزم سالها تلاش است. اين فرايند تعقيب ايده تا شكوفايي را توسعه مي‌ناميم. وقتي توسعه به پايان رسيد براي عرضه6 محصول تصميم‌گيري مي‌شود. بعد از عرضه محصول، ممكن است به توسعة بعد از عرضه7 نياز باشد

توسعه از بسياري جهات، يك تمرين گسترش يافتة حل مسئله به حساب مي‌آيد كه با سؤالات زير روبروست:
آيا بينشي كه در قالب ايده بيان شده، قابل تحقق است؟
اگر بلي، چگونه؟
در مسير تحقق ايده، با كدام مسائل فني روبرو خواهيم بود؟
راه حلهاي اين مسائل كدامند؟
با كدام مسائل بازاري و مقرراتي روبرو خواهيم بود؟
راه حل آنها چيست؟
فرايند تشخيص و حل اين مسائل معمولاً طولاني‌ترين و گرانترين بخش از فرايند نوآوري است. البته بخشهاي ديگر فرايند (توليد ايده و پيداكردن منابع مالي) را نيز نبايد ناديده گرفت. بهبود اين فرايند مي‌تواند فاصلة زماني بين ظهور يك ايده و عرضة محصول را به شدت كاهش دهد. به علاوه مي‌تواند موجب عرضة محصولي شود كه تقاضاي بازار را به نحو مؤثر‌تري پاسخ گويد. (تید،1998)
هر نوآوري از مراحل متعددي عبور مي‌كند. اولين مرحله، مرحلة قبل از ايده8 است. در اين مرحله، فرصتي وجود دارد ولي كسي به اين فرصت به عنوان يك موقعيت بالقوة اقتصادي ]يا دفاعي[ توجه نكرده است.
وقتي ايده كشف گرديد و كسي به آن به عنوان يك موقعيت بالقوه پي‌برد، مرحلة قبل از ايده به پايان مي‌رسد. البته ممكن است كه ايده‌ها پس از كشف به فراموشي سپرده شوند.
در مرحلة قبل از ايده، احتمال اينكه ايده توليد شود به عوامل گوناگوني بستگي دارد (تید،1998)
بنيان شايستگي9 بنگاه؛
استراتژي، اهداف و انگيزه‌ها؛
ساير سيستمهاي مديريتي؛ و
سيستمهاي ارتباطي.
توليد ايده معمولاً در نقطة خاصي از زمان صورت مي‌گيرد و پس از آن معمولاً با يك دورة تأخير روبرو است كه صرف پيدا كردن كمك و پشتيبان مي‌شود. تحقق بسياري از ايده‌هاي تجاري ]يا دفاعي[ از عهدة يك فرد تنها، خارج است و به كمك و پشتيبان نياز دارد. البته ممكن است كه فرد منابع لازم براي پيشبرد ايده را در دسترس داشته باشد و ايده را تا حدي جلو ببرد. ولي معمولاً در نقطه‌اي از زمان، منابع موجود به پايان مي‌رسند و ادامة كار نياز به منابع مالي بيشتري دارد. اين نقطه، شروع مرحله‌اي است كه آن را مرحلة جستجوي منابع مالي10 مي‌ناميم. سيستمهايي همچون سيستم مالي و سيستم ارتباطات و همچنين مقولاتي مثل استراتژي، اهداف و انگيزه‌هاي سازماني بر پيداكردن منابع مالي تأثير مي‌گذارند. مدت زماني كه طول مي‌كشد تا براي يك پروژه منابع مالي تأمين شود نيز به همين عوامل بستگي دارد.
هنگامي كه منابع مالي اوليه تأمين شد، مرحلة جستجوي منابع مالي11 پايان مي‌يابد و پروژه به سيستم توسعة بنگاه وارد مي‌شود. توسعه، مرحله‌اي است كه ممكن است بسيار طولاني باشد. در طول اين دوره، تمامي سيستمهاي مديريت پروژة بنگاه بر پروژه تأثير مي‌گذارند. مديران ارشد بنگاه نيز ممكن است شخصاً در امور پروژه دخالت كنند. سيستم مديريت بنگاه نيز مي‌تواند تأثيرگذار باشد زيرا اعضاي تيم پروژه كماكان جزيي از بنگاه خواهند بود. به علاوه، وقتي تيم پروژه به كمك واحدهاي درون سازماني نياز داشته باشد، باز هم سيستم مديريت كسب و كار دخيل خواهد بود. هنگام انتقال دستاورد پروژه به يك واحد بنگاه نيز سيستم مديريت تأثير خواهد داشت(تید،1998).
2ـ3ـ3)نگرش سیستمی نوآوری و رویکردهای سیستم نوآوری:
در نگرش های سیستمی، نوآوري بصورت فرآيندي سيستماتيك تحلیل مي‌شود كه در آن، وابستگي متقابل پيچيده و بالقوه‌اي وجود دارد كه در آنها تعاملات چندگانه‌اي بين عناصر موجود در فرآيندها ديده مي‌شود. نگرش‌هاي سيستماتيك نوآوري، اغلب نگرشهايي هستند كه اهميت زيادي براي كشش بازار (تقاضا) قائلند ومنحصراً به عرضه تاكيد نميكنند، اين نگرشها ساختاري غيرخطي دارند و داراي مسيرهاي بازخورد مناسبي مي‌باشند و ارتباطات متقابل ميان عناصر مؤثر بر فرآيند نوآوري نقشي مهم را ايفاء مي‌كنند.
سيستم‌هاي نوآوري بر دو جنبه اساسي فرآيند نوآوري تاكيد مي‌كنند و براين اساس آنرا تحت يك ساختار سيستماتيك بيان مي‌كنند. اين 2 جنبه عبارتند از:
تأكيد بر تعاملات و يكپارچگي ميان عناصر مختلف موجود در درون فرآيند نوآوري. در واقع در اين جنبه بر تعاملات ميان تحقيقات پايه، R&D، فرآيند توليد، نوآوري و بازاريابي آن و همچنين مسيرهاي بازخور ميان آنها تاكيد مي‌شود.
تاكيد بر جنبه بيروني نوآوري و اهميت ارتباط ميان سازمان‌هاي نوآور و ديگر سازمانها. درواقع نوآوري در فضايي گسترده‌تر ديده مي‌شود كه در آن ارتباطات ميان تأمين‌كنندگان، مشتريان، نهادهاي نظم‌دهنده و سازمان‌هاي آموزشي و تحقيقاتي با شركت های تولیدی معنا مي‌يابد. و مي‌توان گفت كه زمينه كلي فرآيند نوآوري بصورت شبكه‌اي پيچيده از تعاملات به نظر مي‌رسد.(محمدی،1390)
به طور کلی سه دسته از رویکردها سیستم نوآوری بر سطوح تحلیلی مختلفی استوار بوده و به عنوان مهم ترین رویکردهای سیستم نوآوری مطرح می باشند. سه سطحی که بیشتر در ادبیات مورد بررسی قرار گرفته اند عبارتند از:
سیستم ملي نوآوري: این رویکرد به تحلیل نهادها و تعاملات تاثیرگذار بر توسعه نوآوری در سطح ملی پرداخته و به منظور سیاست گذاری های ملی و ساماندهی فرآیند نوآوری در سطح ملی استفاده می شود.
سیستم بخشي نوآوري :این رویکردها به تحلیل نهادها و تعاملات تاثیرگذار بر توسعه نوآوری در سطح یک بخش و یا یک حوزه فناوری پرداخته و به منظور سیاست گذاری های بخشی و ساماندهی فرآیند نوآوری در سطح یک بخش صنعتی یا یک حوزه فناوری استفاده می شود.
سیستم منطقهای نوآوري: این رویکرد به تحلیل نهادها و تعاملات تاثیرگذار بر توسعه نوآوری در سطح منطقه ای پرداخته و به منظور سیاست گذاری های منطقه ای و ساماندهی فرآیند نوآوری در سطح یک منطقه جغرافیایی استفاده می شود.(محمدی،1390)
براساس تعاریف ارائه شده از سیستم های نوآوری ،رویکرد سیستم بخشی نوآوری، رویکرد مورد استفاده در این تحقیق می باشد. به این دلیل که تحقیق حاضر در بخش صنعت هوایی و در حوزه محصولی هواپیماهای تجاری انجام می گیرد.در ادامه رویکرد سیستم نوآوری بخشی توصیف می گردد.
2ـ3ـ4)سیستم نوآوری بخشی :
همانطور که از نام این مفهوم پیداست، تمرکز این دیدگاه بر یک بخش است و آن را به عنوان هسته اصلی تحلیل خود در نظر میگیرد. در واقع تفاوتهای ماهیتی و ساختاری بخشهای مختلف فناورانه باعث میشود که این ایده به ذهن برسد که ارزیابی و تحلیل نوآوری در سطح بخشی بسیار کاراتر خواهد بود. برسچی و مالربا این مفهوم را برای ارزیابی و تحلیل نوآوری در سطح بخشی ارائه دادند و آن را تحت عنوان نظام بخشی نوآوری و تولید، اینگونه تعریف کردهاند (بارسچی و مالربا،1997)
“نظام بخشی نوآوری و تولید عبارتست از مجموعهای از محصولات جدید و موجود که برای استفاده در حوزه خاصی میباشند و مجموعهای از بازیگران که دارای تعاملات بازاری و غیربازاری در زمینه خلق، تولید و فروش آن محصولات میباشند. یک نظام بخشی، دربرگیرنده پایه دانشی، فناوریها، ورودیها و تقاضا (موجود و بالقوه) است. بازیگران تشکیلدهنده یک نظام بخشی عبارتند از: سازمانها و افراد (مصرفکنندگان، کارآفرینان و دانشمندان). سازمانها ممکن است شرکتها باشند (مانند استفادهکنندگان، تولیدکنندگان و تأمینکنندگان ورودیها) و یا ممکن است سازمانهای غیرشرکتی باشند (دانشگاهها، مؤسسات مالی، آژانسهای دولتی، اتحادیههای تجاری، مؤسسات فنی و غیره)، علاوه براین ممکن است که زیرمجموعههایی از سازمانهای بزرگ باشند (مانند بخشهای R&D و تولید سازمانها) و یا مجموعهای از سازمانها باشند (مانند انجمنهای صنعتی). هر کدام از این بازیگران با ویژگیهای خاصی مشخص میشوند مانند: فرآیندهای یادگیری، توانمندیها، اعتقادات، اهداف، ساختار و رفتارهای سازمانی. این بازیگران از طریق فرآیندهای ارتباطی، تبادلی، همکاری، رقابت و فرماندهی با یکدیگر به تعامل میپردازند و تعاملات آنها به وسیله نهادها (قوانین و قواعد) شکل داده میشود. در طول زمان، یک نظام بخشی از طریق تکامل همزمان عناصر مختلف آن، دچار فرآیندهای تغییر و تحول میشود.”
بنابراین مهمترین مزیتهای نظام بخشی نوآوری عبارتست از: درک بهتر ساختار و مرزهای بخشی؛ بازیگران و تعاملات آنها؛ فرآیندهای یادگیری، نوآوری و تولید؛ نحوه تحول و دگرگونی بخشها و فاکتورهای زیربنایی تأثیرگذار بر تفاوتهای عملکردی شرکتها و کشورها در یک بخش (بارسچی و مالربا،1997).
این دیدگاه مانند بسیاری از دیدگاههای نگرش نظاممند از نظر مفهومی از نگرش اقتصاد تکاملی و نگرش تئوری سیستمها نشأت پیدا کرده است. همانطور



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید