وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
دانشگاه علوم و فنون مازندران
پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد
رشته : مهندسی صنایع- گرایش مهندسی سیستم های اقتصادی و اجتماعی
عنوان :
ارائه مدل چند هدفه زنجیره تأمین با مصالحه ارزیابی هزینه و کیفیت محصولات تولیدی
استاد راهنما :
پروفسور ایرج مهدوی
دکتر بابک شیرازی
استاد مشاور :
مهندس رضا حسن زاده
دانشجو :
شهره حقیقی
تابستان 1393

تقدیم به
ستاره های درخشان دنیای من
پدر ومادر بزرگوارم که با قلبی سرشار از عطوفت ومهربانی مرا توان تحصیل بخشیدند و از هیچ تلاش وکوششی در جهت تأمین آسایش وپیشرفت اینجانب دریغ نکرده اند.
سپاسگزاری
سپاسگزاری خالصانه خود را از استادان خوبم، آقای دکترایرج مهدوی و دکتر بابک شیرازی که همه وقت پذیرای اینجانب بودند وبا راهنمایی های ارزنده شان مرا بهره مند ساختند وآقای مهندس رضا حسن زاده که با صبروحوصله به مشاوره و رهنمود اینجانب پرداختند ومرا درتهیه این مجموعه هدایت کردند ابراز می دارم وکمال تشکر وامتنان را دارم.
چکیده
در رقابت جهانی عصر حاضر ، باید محصولات با کیفیت را با توجه به درخواست مشتری و در کمترین زمان، در دسترس وی قرار داد.بر این اساس مدیریت زنجیره تأمین SCM)) اهمیت پیدا کرد ،زیرا ارضای نیاز ها وعلایق مشتریان نه فقط توسط آخرین موجودیت چسبیده به مشتری ،یعنی محصول نهایی است ، بلکه توسط تأمین کنندگان بالادست صورت می گیرد.در تحقیق حاضر ، به توسعه یک برنامه ریزی سه سطحی پرداخته شده است که به دنبال بهینه کردن دو هدف متناقض ودارای تعارض مسأله شامل: 1-مینیمم سازی هزینه ها و2- ماکزیمم سازی ارزش کل تولید که به عنوان تابع هدف کیفی در مدل پیشنهادی، در نظرگرفته شده و به معنی ماکزیمم کردن کیفیت است، می باشد.فرمول بندی مسئله، مدلهای ارائه شده در پیشینه پژوهش را به منظور ارائه مدلی واقع بینانه تر توسعه می دهد. به همین منظور در تحقیق پیش رو کیفیت نه تنها به مواد اولیه بلکه به تجربه وکارائی اپراتور نیز وابسته است .همچنین برای حل مدل مذکور از دو رویکرد مختلف دقیق وفراابتکاری استفاده شده ونتایج آنها مورد مقایسه قرار می گیرد.روش دقیق اتخاذ شده روش آرمانی فازی می باشد که با مطرح کردن مفهومی به نام تابع عضویت یا تابع مطلوبیت برای هر یک از توابع و سپس با ماکزیمم کردن آن برای تک تک اهداف به دنبال نزدیک کردن هر یک از اهداف به مقدار بهینه خود است. الگوریتم های بهینه سازی تکاملی چندهدفه بکار برده شده منجر به جبهه پارتوی نزدیک به بهینه یا اصطلاحا بهینه کارا می شوند ولی در زمان بسیار کم.الگوریتم های NSGAII وNRGA از جمله الگوریتم های بهینه سازی تکاملی چند هدفه بکار رفته هستند که نتایج محاسباتی حاکی از برتری الگوریتم NSGAII نسبت به الگوریتمNRGA است ودر نتیجه می توان به این الگوریتم در یافتن جبهه های پارتوی کارآمد در مدت زمان منطقی وکوتاه اعتماد کرد.
واژه های كليدي :زنجیره تامین، کیفیت ، بهینه سازی چند هدفه، NSGAII ، NRGA
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : مقدمه و کلیات تحقیق1
1-1-مقدمه2
1-2-ضرورت انجام تحقیق3
1-4-فرضیات مسأله5
1-5-پرسش تحقیق6
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق7
2-1-مقدمه8
2-11-2- مفهوم تسلط(چیرگی)26
2-11-4-6-الگوریتم های بهینه سازی تکاملی چند هدفه31
2-12-روشهای اندازه گیری عملکرد الگوریتم های چند هدفه32
فصل سوم : ارائه مدل ریاضی مساله وروش تحقیق39
3-1-مقدمه40
3-3-2- پارامترها43
3-3-3- متغیرها43
3-3-5- محدودیت های مدل45
3-4-اعتبار سنجی مدل48
3-5- ساختار کلی الگوریتم مرتبسازی نامغلوب ژنتیک (NSGA-II)57
3-6-تشریح مراحل الگوریتم (NRGA)65
فصل چهارم : ارائه روش حل و تجزیه و تحلیل محاسباتی68
4-1- مقدمه69
4-2-2- نحوه تولید جمعیت اولیه72
4-2-5-1- عملگرهای تقاطعی74
4-5-مقایسه وتحلیل نتایج78
فصل پنجم : نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات آتی79
5-1-نتیجه گیری80
مراجع82
پیوست87
پیوست .بخشی از کد لینگو88
Abstract(چکیده انگلیسی)91
فهرست جداول
جدول3-1- هزینه خرید یک واحد مواد اولیه از تأمین کننده s با سطح کیفی L 48
جدول3-2- هزینه تولیدمحصول با سطح کیفیq در کارخانه j 48
جدول3-3- هزینه حمل مواد اولیه ار تأمین کننده S به تولید کننده j… 49
جدول3-4- هزینه حمل مواد اولیه ار تأمین کننده S به تولید کننده j 49
جدول3-5-هزینه نگهداری یک واحد محصول در کارخانه j 49
جدول3-6-هزینه اپراتور با سطح مهارت k در دوره t درکارخانه j 49
جدول3-7-هزینه اخراج اپراتور سطح k از کارخانه j در دوره t 50
جدول3-8-هزینه استخدام اپراتور سطح k در کارخانه j در دوره t 50
جدول3-9-هزینه آموزش اپراتور سطح k’ به سطح k در کارخانه j در دوره t 50
جدول3-10-امکان پذیر بودن آموزش 51
جدول3-11-تقاضای مشتریc در دوره t 51
جدول3-12-ماکزیمم ظرفیت فراهم کردن مواد اولیه نوع r با کیفیت L … 51
جدول3-13-تعداد کارگر مورد نیاز سطحk در صورت کار… 52
جدول3-14-میزان تولید محصول با کیفیت q 53
جدول 3-15-میزان مواد خام حمل شده با کیفیت L در دوره اول 54
جدول 3-16-میزان مواد خام حمل شده با کیفیت L در دوره دوم 54
جدول 3-17-میزان محصول تولید شده با اپراتور سطحkومواد اولیه سطحLدر دوره دوم 55
جدول 3-18-میزان محصول تولید شده با اپراتور سطحkومواد اولیه سطحLدر دوره دوم 55
جدول 3-19-میزان محصول ارسالی به مشتری در دوره اول 56
جدول 3-20-میزان محصول ارسالی به مشتری در دوره دوم 56
جدول 3-21- برنامه نیروی انسانی به دست آمده از حل مدل 57
جدول4-1- مقادیر متغیر XjtLk 70
جدول 4-2- ماتریس اولویتها 71
جدول 4-3- قیمت خرید ماده نوع L از تأمین کننده s 71
جدول 4-4- بخش دوم کروموزوم 71
جدول 4-5-ماتریس اولویتها بخش دوم 72
جدول4-6-مقایسه عملکرد الگوریتم های NSGAII وNRGA 77
فهرست شکل ها
شکل 1-1- یک شبکه زنجیره تأمین سه مرحلهای5
شکل 2-1- نمایی از یک زنجیره تامین9
شکل 2-2- شبکه سری16
شکل2-3- شبکه زنجیره تأمین واگرا17
شکل2-4-شبکه زنجیره تأمین همگرا17
شکل2-5- شبکه زنجیره تأمین مختلط18
شکل 2-5.مثالی از نگاشت بین فضای جواب وفضای توابع هدف25
شکل2-6. بیان تصویری بهینگی پارتو در فضای هدف (الف) و26
شکل 2-7-نمایش حل های مناسب35
شکل 3-1- نحوه مرتب سازی جواب های نامغلوب یک جمعیت59
شکل3-2. شبه کد رویه مرتبسازی نامغلوب سریع60
شکل3-2. فاصله تراکمی61
شکل3-3. شبه کد محاسبه فاصله تراکمی62
شکل3-5. شبه کد رویه تولید نسل بعد64
شکل3-4 . نمایشی از عملکرد NSGA-II64
شکل3-6. فلوچارت الگوریتم NSGA-II65
شکل 4-6- عملگر تقاطع74
شکل3-8- نخبه گرایی75

فصل اول
مقدمه و کلیات تحقیق
1-1-مقدمه
در سالیان نه چندان دور، رقابت بین سازمانها وجود داشته ولی در طی سالیان اخیر رقابت بین سازمانی جای خود را به رقابت بین زنجیره تأمین آنها داده است.در رقابتهای جهانی عصر حاضر، باید محصولات با کیفیت را با توجه به درخواست مشتری ودرکمترین زمان دردسترس وی قرار داد.خواست مشتری بر کیفیت بالاوخدمت رسانی سریع، موجب افزایش فشارهایی شده است که قبلا وجود نداشته است، درنتیجه سازمانها قادر نیستند به تنهایی از عهده ی برآوردنیازهای مشتریان خود برآیند. دربازار رقابتی امروز، بنگاههای اقتصادی وتولیدی علاوه بر توجه به سازمان ومنابع داخلی، خودرابه مدیریت ونظارت برمنابع وارکان مرتبط خارج ازسازمان نیازمندیافته اند. علت این امردرواقع دستیابی به مزیت یامزایای رقابتی باهدف کسب سهم بیشتری از بازار است. براین اساس، فعالیتهایی نظیر برنامه ریزی عرضه وتقاضا، تهیه ی مواد، تولیدوبرنامه ریزی محصول، نگهداری کالا، کنترل موجودی، توزیع، تحویل وخدمت به مشتری که قبلا همگی در سطح شرکت انجام می شداینک به سطح زنجیره تأمین انتقال پیداکرده است. تأثیرگذاری وتأثیرپذیری تولیدکنندگان، تأمین کنندگان ومشتریان بریکدیگرونیزنتیجه این آثارکه درهزینه ها، کیفیت، زمان تولیدوتحویل نمایان می شوند، موجب شده است تازنجیره تأمین به عنوان یک نظام یکپارچه وهمبسته مطرح گردد.]4[
مساله زنجیره تامین در دنیای امروز به عنوان یک مزیت رقابتی عمده در راستای کاهش قیمت تمام شده مطرح است. زنجیره تامین شامل خرید و تامین، لجستیک و حمل و نقل، بازاریابی، رفتار سازمانی، شبکه، مدیریت استراتژیک، مدیریت سیستم های اطلاعاتی و مدیریت عملیات می باشد. ]5[ با وجود این مطلب، تصمیم گیری در مراحل مختلف این روند و هماهنگی این مراحل، مساله اصلی در زنجیره تامین می باشد با توجه به رقابت شدیدی که بین تولید کنندگان وجود دارد، در صورتی که هر کدام از حلقه های این زنجیره ضعیف عمل کند، کل مجموعه موفق نخواهد بود و در سطح مورد انتظار عمل نخواهد کرد. بنابراین مدیریت موثر این زنجیره در صنعت یک چالش مدیریتی عمده به حساب می آید. در سالهای اخیر، شرکت ها و سازمان های کشورهای صنعتی و پیشرفته جهان، توجه ویژه ای به مدیریت زنجیره تامین داشته اند و از این رهگذر به موفقیت های قابل توجهی نیز دست یافته اند که گواه این امر، حجم بالایی از مبادلات تجاری انجام شده و درآمد و سود آوری بالای زنجیره تامین موفق و کارآمد است که در بازارهای به شدت رقابتی امروز، موفق به پیشی گرفتن از رقبا شده اند.]6[
1-2-ضرورت انجام تحقیق
امروزه رویکردسیستمی ومباحث زنجیره تأمین به عنوان موضوعات شناخته شده ای در مهندسی صنایع مطرح هستند. حجم گسترده وتنوع تحقیقات صورت گرفته درزمینه مدیریت زنجیره تأمین، حاکی ازاهمیت وجذابیت موضوع است.
هندفیلدونیکولز]7[ معتقدندکه سه عامل اصلی باعث شده اندتاشرکتها بحث مدیریت زنجیره تأمین رابه صورت جدی دنبال کنند. این عوامل عبارتند از:
-انقلاب اطلاعات
-افزایش سطح انتظارات مشتریان درهنگام خریدمحصولات
-ضرورت ایجادساختاری جدیددرروابط بین سازمانی
مجموعه این عوامل بیان کننده این مطلب است که درشرایط جدید برای رضایت مشتریان وکسب سهم مؤثردربازارهای جهانی ومنطقه ای بایدحداکثرانعطاف پذیری تولید وکیفیت ودر عین حال حداقل هزینه هاوزمان انتظارباهم وجودداشته باشند.هرچند درنگاه اول جمع این عوامل با یکدیگرغیر ممکن جلوه می نماید، اما شرکتهای تولیدی وخدماتی چندراه را برای دستیابی به قابلیتهای مذکوردر دستور کارخود قرار داده اند، یکی از آنها تشکیل زنجیره تأمین ومدیریت آن بود. به طورخلاصه ویژگی ها وعواملی که موجب حرکت سازمانها درعصرحاضر برای تشکیل و توسعه زنجیره تأمین ومدیریت آن شده اند را می توان به صورت زیر عنوان نمود:
1-وجودامکان ارتباط سریع در بین شرکتهای مختلف و دستیابی به اطلاعات کلی باسرعت بسیار بالاومحیطهای بازرگانی برپایه شبکه های اینترنتی
2-افزایش قابلیت اطمینان بنگاههای حمل کالا برای حمل ونقلهای درون مرزی وبرون مرزی
3-به وجود آمدن سازمانهایی که می توانند وظیفه مدیریت کلی وهماهنگ کردن تمامی زنجیره تأمین را برعهده گیرند.
4-امکان توسعه و ارتقاء سیستمهای کامپیوتری تجاری که امکان یکپارچگی در زنجیره تأمین را افزایش می دهد.
5-وجود ابزارهایی چون مهندسی سیستمهاوروشهای یکپارچه برای مدیریت زنجیره تأمین وروشهای دقیق تر هزینه یابی وکنترل جریان فعالیتهای کار.
کشورماوصنایع تولیدی وخدماتی آن درآستانه ی ورود به یک رقابت همه جانبه بارقبای جهانی هستند.بدین خاطرتلاش برای گسترش علم وفرهنگ مدیریت زنجیره تأمین نیازحال وآینده کشوراست.دانشگاههاومراکز علمی به همراه دیگرسازمانها لازم است باهمکاری یکدیگرزیرساختهای لازم برای این منظور را فراهم آورند.
با توجه به نیازهای دنیای امروز، در این پایان نامه ،ارائه و بررسی مدلی کارا برای طراحی شبکه زنجیره تامین چندهدفه وچندمرحله ای مد نظر بوده است.امید است در این تحقیق تلاشی جهت گسترش دانش در مبحث مدیریت زنجیره تأمین انجام گیرد.
1-3-بیان مسأله
زنجیره تأمین اصطلاحی است که امروزه به صورتی گسترده مورداستفاده قرار می گیردودربرگیرنده تمامی فعالیتها درزمینه تولیدوتوزیع محصول نهایی با ارائه خدمت از ابتدایی ترین مرحله، یعنی تهیه مواد خام تاانتهایی ترین مرحله، یعنی تحویل به مشتری است. مدیریت زنجیره تأمین شامل مدیریت توزیع وتقاضا، تأمین اجزاومواداولیه، ساخت ومونتاژ، ذخیره سازی وحمل موجودی، مدیریت سفارش وتحویل به مشتری است.دستیابی به مدیریت زنجیره تأمین مؤثرتنهابا همکاری تمامی اعضای زنجیره تأمین حاصل می شود.دربازار اقتصادی امروز، برای دستیابی به موفقیت، لازم است که تأمین کنندگان مواد خام(مواداولیه)، تولیدکنندگان وتوزیع کنندگان به امر بهینه سازی کاملا متعهد باشند. شرکتها باید همواره به دنبال یافتن راه حل کاراواثربخش برای تولیدمحصولات وانجام خدمت باشند. خوشبختانه درسالیان اخیر، تکنولوژي اطلاعات، زمینه مناسبی را براي یکپارچه سازي فعالیتهاي داخلی و خارجی زنجیرة تأمین فراهم نموده است ]8[. درنتیجه، اعضاي زنجیرة تأمین همواره به دنبال روش‌هاي نوین به منظور بهبود شبکۀ زنجیرة تأمین با استفاده از تلفیق رده‌هاي شبکه می‌گردند]9 [.
ملاعلی زاده(1387) عقیده دارد که، هرمحصولی برای آنکه بتوانددربازار رقابتی امروزموفق باشد، باید از دوویژگی مهم برخوردار باشد.نخست، بایدرضایت مشتری را جلب کندودوم اینکه هزینه های آن قابل قبول باشند. این دوویژگی تنها متأثر ازعملکردکارخانه ای که تولیدنهایی این محصول در آن انجام می شود، نیست. بلکه عواملی چون کیفیت کارکرد تأمین کنندگان قطعات آن کارخانه، مرغوبیت مواد اولیه ای که آن تأمین کنندگان از آن استفاده می کنند، نحوه عملکرد نیروی انسانی خودبخش تولید درقبال این محصول وخیلی از عوامل دیگرکه از حیطه سازمانی آن کارخانه خارج هستند، روی این دوویژگی مهم تأثیر می گذارند.لذابرای رقابت پذیر بودن محصول، بایدبا ایجاد هماهنگی و یکپارچگی بین مراحل مختلفی که در تأمین موادوقطعات وتولیدمحصول دخیل هستند، هزینه ها را کاهش دادوسطح رضایت مشتری را بالا برد.
دراین تحقیق، به مدلسازی و حل مسأله برنامه ریزی یکپارچه خرید-تولید-مشتری درزنجیره تأمین پرداخته می شود.همانطورکه در شکل (1-1) آمده است، زنجیره تأمین مفروض سه سطحی بوده که در سطح اول تاسوم به ترتیب تأمین کنندگان، تولید کنندگان ومشتریان قرار دارند.دو هدف متناقض ودارای تعارض مسأله عبارتند از: 1-مینیمم سازی هزینه ها و2- ماکزیمم سازی ارزش کل تولید که به عنوان تابع هدف کیفی در مدل پیشنهادی، در نظرگرفته شده است و به معنی ماکزیمم کردن کیفیت می باشد.

1st stage 2nd stage 3rd stage

شکل 1-1- یک شبکه زنجیره تأمین سه مرحلهای
1-4-فرضیات مسأله
-مسأله یک مدل تک محصولی، چند دوره ای وسه لایه است.
-مکان وتعداد تأمین کنندگان، تولید کنندگان ومراکز مشتریان مشخص است.
-سطح تجهیزات در مراکز تولیدی یکسان درنظرگرفته شده است.
-پارامترها به صورت قطعی درنظرگرفته شده اند.
-ظرفیت تأمین کنندگان ومیزان ساعت دردسترس تولیدکنندگان مشخص می باشد.
-محصول از لحاظ کیفی به q دسته تقسیم بندی می شود.به این صورت که محصول با سطح کیفی یک محصول درجه یک خواهد بود و بهترین کیفیت را داردو محصول با درجه کیفی q بدترین کیفیت را داراست.
-مواد اولیه باسطح کیفی یک کمترین ناخالصی و با سطح کیفیL بیشترین ناخالصی را داراست.
-نیروی انسانی سطح مهارت 1 نیروی حرفه ای است ونیروی انسانی سطح k کارآموز است.
-این که محصول از درجه q با چه سطح نیروی انسانی و با چه سطح مواد اولیه ای قابل تهیه است از نظر خبرگان در صنعت با توجه به تجربیات گذشته تعیین شده است.
1-5-پرسش تحقیق
در هر دوره سطوح مختلفی از نیروی انسانی دردسترس است، باید ببینیم از هر کدام چه میزان به کار بگیریم که این در ماکزیمم کردن کیفیت تأثیر می گذارد ولی از طرف دیگر چون هر کدام هزینه های خاص خود را دارند وتابع هدف اول ما نیز مینیمم کردن هزینه هاست، درنتیجه باید این تناقض را به صورت یک برنامه ریزی چند هدفه حل نمود.
هم مواد اولیه وهم نیروی انسانی از لحاظ کیفی دسته بندی شده اند.به این صورت که مواداولیه با سطح کیفی 1 کمترین میزان ناخالصی ومواد اولیه با سطح کیفی L بیشترین میزان ناخالصی را دارد. نیروی انسانی نیز براساس تجربه کاری دسته بندی شده اند.به این صورت که نیروی انسانی سطح 1 حرفه ای ونیروی انسانی سطح k کارآموز می باشند.
حال مسأله ما باید تعیین کند که در هر دوره چه میزان مواد اولیه از کدام تأمین کننده دریافت کنیم، در کدام واحد تولیدی با چه سطحی از نیروی انسانی درگیر شویم، تا درنهایت محصولی با یک شاخص کیفی تولید کنیم که هم هزینه های زنجیره مینیمم شود و هم کیفیت ماکزیمم گردد که در نهایت رضایت مشتری را برای ما به همراه داشته باشد؟
1-6-ساختار تحقیق
با توجه به اهداف مورد نظر ، ساختار تحقیق حاضر به صورت زیر است:
در فصل دوم این تحقیق، کلیات زنجیره تامین و همچنین مطالعات انجام شده در این زمینه مرور می‌شود.
در فصل سوم، مساله تحقیق به صورت کامل شرح داده می شود و مدل پیشنهادی این تحقیق ارائه می‌گردد و کمی هم از روش حل بیان می کنیم.
فصل چهارم مثال ها و نتایج محاسباتی که نشان دهنده کارایی مدل است توسط نرم افزار lingo حل می‌شود و سپس به علت ناتوانی این نرم افزار در حل مساله در ابعاد بزرگتر مدل ارائه شده توسط الگوریتم فراابتکاری حل می گردد.
در فصل پنجم نتیجه گیری و تحقیقات آتی بیان می شود و در پایان منابع و مراجع گنجانده شده است.
1-7-خلاصه فصل
در این فصل به چگونگی مراحل انجام شده در این تحقیق پرداختیم. نوع مسئله شرح داده شد و با ضرورت انجام و نوآوری که در مدل پیشنهادی آمده است آشنا شدیم. در فصل های بعد به صورت مبسوط آن را توضیح داده و ابعاد مختلف آن را بررسی خواهیم کرد.

فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1-مقدمه
امروزه در بازارهای جهانی، شرکتهای انفرادی دیگر نه به عنوان نهادهای مستقل با نام های تجاری منحصر به فرد، بلکه به عنوان بخش جدایی ناپذیر از زنجیره تأمین با هم رقابت می کنند.]10 [به این ترتیب، موفقیت نهایی یک شرکت به توانایی مدیریتی آن در ادغام و هماهنگ کردن شبکه ای پیچیده از روابط کسب وکار درمیان اعضای زنجیره تأمین بستگی دارد.همچنین پیچیدگی کالا و خدمات در دنیای رقابتی امروز به گونه ای است که سازمان ها به تنهایی وبدون کمک گرفتن ازسازمان های دیگر نمی توانند محصولی را تولیدوخدمتی را ارائه دهند.به منظور رویارویی با این مشکلات وچالش ها، هرروزه رویکردهای جدیدی ظهور می کنند.رویکرد مدیریت وبرنامه ریزی زنجیره تأمین از جمله رویکردهای جدید برای مقابله با چالش های مذکور در این زمینه می باشد.
از طرفی با توجه به اینکه عملکرد کل زنجیره تأمین ارتباط تنگاتنگی با ساختارو نحوه ارتباط اجزای زنجیره وسیاستهای مدیریتی آن دارد، لذا نیاز به یکپارچگی درسطوح مختلف تصمیم گیری برای نیل به عملکرد بهتر، احساس می شود وهمین امر باعث شده است که در دو دهه اخیر تحقیقات گسترده ای در این زمینه انجام شود.
در این فصل، تعاریف و نکاتی در ارتباط با زنجیره تامین بیان می شود و پژوهش های انجام شده در این رابطه مورد مطالعه قرار می گیرد. از آنجایی که مدل پیشنهادی مدلی چندهدفه است، روشهای حل مسائل چندهدفه توضیح داده شده و تاریخچه الگوریتمهای فراابتکاری پیشنهادی و ساختار کلی آنها مرور ‏ميشود.
2-2-زنجیره تأمین
پیش از ارایه تعاریف، نمایی از یک زنجیره تامین در ساده ترین حالت خود به لحاظ حجم اجزای زنجیره در شکل 2-1 آورده شده که با در نظر گرفتن آن، تعاریف ارایه شده از زنجیره تامین روشن تر باشد.

شکل 2-1- نمایی از یک زنجیره تامین
طی سالیان اخیر، مدیران شاهد یک دوره تغییرات شگرف جهانی به واسطه پیشرفت در تکنولوژی، جهانی شدن بازارها و شرایط جدیداقتصادی-سیاسی بوده اند.باافزایش تعدادرقبا درسطح جهانی، سازمانهامجبور شدند که هرچه سریع تر فرایندهای درون سازمانی را برای باقی ماندن درصحنه رقابت جهانی، بهبودبخشند.دربازاررقابتی موجود، بنگاههای اقتصادی وتولیدی علاوه برپرداختن به منابع داخلی سازمان، خود را به مدیریت ونظارت برمنابع وارکان مرتبط خارج از سازمان نیازمندیافته اند.علت این امردرواقع دستیابی به مزایای رقابتی با هدف کسب سهم بیشتری از بازار است.همچنین درعصر حاضر، باید محصولات متنوع را باتوجه به درخواست مشتری، دردسترس وی قرار داد.تمایل مشتری برکیفیت بالا وخدمت رسانی سریع، موجب افزایش فشارهایی شده است که قبلا وجود نداشته است، درنتیجه شرکتها بیش از این نمی توانستند به تنهایی از عهده تمام کارها برآیند.براین اساس فعالیتهایی نظیر برنامه ریزی عرضه وتقاضا، تهیه مواد، تولید وبرنامه ریزی محصول، نگهداری کالا، کنترل موجودی، توزیع، تحویل وخدمت رسانی به مشتری که قبلا همگی در سطح شرکت انجام می شد، اینک به سطح زنجیره تأمین انتقال پیدا کرده است وتغییرات سریع اقتصادی وفشار رقابتی فزاینده بازار، شرکتها را ملزم کرده که روی لجستیک یکپارچه وزنجیره تأمین،تمرکز کرده وبه آن روی آورند]11[
به دلیل اهمیت موضوع زنجیره تأمین در سالهای اخیر، تعاریف زیادی در این زمینه از طرف نویسندگان مختلف ارائه شده است که برخی از این تعاریف به شرح زیر می باشند:
واژه نامه APICS (ویرایش هشتم)اصطلاح زنجیره تأمین را به صورت”فرایندهایی از مواد خام اولیه تا مصرف محصولات نهایی که سرتاسر گروههای تأمین کننده تامصرف کننده را به هم پیوند می دهد”ویا به صورت “کارکردهای درون وبیرون یک شرکت که زنجیره ارزش را برای تولید محصول وارائه خدمات به مشتری قادر می سازد”، تعریف می کند.]12[
شن تعریف خود از زنجیره تأمین را به صورت “یک زنجیره تأمین شامل کلیه مراحلی است که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در تأمین تقاضای مشتریان نقش آفرین می باشد”بیان کرد.او همچنین بر این نکته تأکید داشت که زنجیره تأمین تنها شامل واحدهای ساخت و تولیدوتأمین کنندگان نیست بلکه انبارها، مراکز توزیع خرده فروشان، حمل کنندگان کالا و مشتریان را نیز دربر می گیرد. ]13[
براساس تعریف رابینسون وهمکاران]14[، زنجیره تأمین شامل تأمین کننده، تولید کننده، فروشنده، سازنده،توزیع کننده و خرده فروش می باشد که به وسیله حمل ونقل، جریان اطلاعات وزیرساخت مالی باهم ارتباط دارند.هدف فراهم کردن ارزش برای مشتری نهایی برحسب محصولات وخدمات وانباشتن سود می باشد.
بیامون ]15 [تعریف خود را از زنجیره تأمین به این صورت بیان می کند: زنجیره تأمین شامل شبکه ای از تسهیلات ومراکز توزیع است که عملیات تأمین مواد اولیه، انتقال و حمل مواد به مراحل میانی ومراحل نهایی وتوزیع محصولات میان مشتریان را انجام می دهد.
بین مفهوم مدیریت زنجیره تأمین ومفهوم سنتی لجستیک تفاوتی وجود دارد.لجستیک معمولا به فعالیتهایی اطلاق می شود که درون مرزهای یک سازمان واحدرخ می دهد وزنجیره های تأمین به شبکه هایی از شرکتهایی اطلاق می شود که با هم کار می کنندوفعالیتهای خود را به منظور تحویل محصولی به بازار، هماهنگ می کنند. همچنین لجستیک سنتی توجه اش را روی فعالیتهایی مانند تدارکات، توزیع، حفاظت وپشتیبانی ومدیریت موجودی متمرکز می سازد.مدیریت زنجیره تأمین علاوه بر اینکه همه فعالیتهای لجستیک سنتی را تصدیق می کند، همچنین فعالیتهایی مانند بازاریابی، ایجاد محصولی جدید وخدمت رسانی به مشتری را نیز شامل می شودو این فعالیتهای مذکور امروزه به عنوان قسمتی از عملیات مورد نیاز برای تأمین کردن نیازهای مشتری در نظر گرفته می شود].16[
دونالد، [17] : سازنده و تامین کنندگانش، خریداران و مشتریان، به عبارت دیگر همه گروه ها در سازمانی گسترش یافته کار می کنند تا یک محصول را به بازار عرضه کنند که مشتری مایل است برای آن پول پرداخت نماید. این شرکت چند گروهی، بصورت یک سازمان گسترده عمل می کند و از منابع مشترک (افراد، فرآیند ها، تکنولوژی، معیارهای عملکردی) استفاده بهینه می کند تا به هم افزایی عملیاتی دست یابد و نتیجه، محصول یا خدمتی است با کیفیت بالا، هزینه کم و سهولت دسترسی.
مک کلان، [18] : اعتقاد دارد مدیریت زنجیره تامین شامل یکپارچه سازی فرآیند های کسب و کار از استفاده کننده نهایی تا تامین کننده اولیه می باشد که محصول، خدمات و اطلاعاتی را مهیا می کنند که برای مشتری ایجاد ارزش می کند.
گاتورنا [19] : مدیریت زنجیره تامین را به بیان لمبرت و کوپر، [20] اینچنین تعریف می کند : یک فلسفه یکپارچه کننده برای مدیریت جریان کل مواد در یک کانال توزیع از تامین کننده اولیه تا مشتری نهایی.
تعریف دانشگاه MIT از مدیریت زنجیره تامین : مدیریت زنجیره تامین یکپارچه عبارت است از یک رویکرد یکپارچه فرآیندگرا برای تامین1، تولید2، و توزیع3 محصولات و خدمات به مشتریان.
سو وهمکاران]21[ نیز بر اهمیت کیفیت روابط و همکاری در طول زنجیره تامین تاکید می کنند و رابطه میان عناصر زنجیره تامین را از مهم ترین عوامل موفقیت سازمان ها می دانند. زنجیره تامین در مقیاس گسترده خود به معنای زنجیره تامین بین سازمانی می باشد، در حالی در مقیاس کوچکتر به معنای زنجیره تامین درون سازمانی می باشد. در زنجیره تامین درون سازمانی روابط و هماهنگی میان بخش های وظیفه ای مختلف سازمانی مانند بازاریابی، تولید، خرید، پشتیبانی و غیره ضروری است.
مدیریت زنجیره تأمین مرزهای سازمانی را درمی نورددوفرایندهای کاری در داخل سازمانهای مختلف شامل تأمین کنندگان جزء، تأمین کنندگان عمده ومصرف کنندگان نهایی را مدیریت می کند و هدف آن ایجادارزش برای مصرف کننده نهایی است.
2-3-تکامل تدریجی مدیریت زنجیره تأمین
فرداندال وهیل]22[، معتقدند که مدیریت زنجیره تأمین تغییر مهمی را در اینکه چگونه اکثر سازمانها خود را مشاهده کرده و درباره خود قضاوت می کنند، ایجاد می کند.همچنین آنها براین باورند که سازمانها در گذشته، تأمین کنندگان ومشتریان خود را به طور بالقوه به عنوان یک شریک لحاظ نمی کردند.دربسیاری از صنایع، سازمانها رقابت شدیدی با تأمین کنندگان ومشتریان خود داشتندواز این که آنها سود بیشتری را به دست آورند، همواره هراس داشتند.
در آغاز دهه های 1960 و1970سازمانها دریافتند که باید ارتباط نزدیکی را با مشتریان داشته و بین اهداف خود و اهداف مشتریان پیوندی را برقرار نمایند.از این یکپارچگی درونی اغلب به عنوان مدیریت لجستیک مواد یا مدیریت مواد یاد می شود.سازمان ها با پذیرش ساختار مدیریت مواد، عملیات خرید وتوزیع، خودرا یکپارچه کردندوبا پایین نگه داشتن هزینه های عملیاتی توانستند خدمت رسانی به مشتریان را بهبود بخشند.سازمانهایی که با موفقیت عملیات مذکور را یکپارچه کردند، توانستند عملکرد خود را بهبود دهند. در دهه 1990 شرکت ها سعی کردند خود را در رده جهانی مطرح کنند. شرکت ها مدیریت جامع کیفیت را بکار بستند تا فرآیندهایشان را تحت کنترل درآورند و بهبود مستمر را پدید آورند، همچنین روش های تولید بهنگام (JIT)4 و موجودی صفر نیز معرفی شدند تا کارخانجات بتوانند از آنها بعنوان روشی برای کاهش هزینه و همزمان با آن بهبود در کیفیت استفاده کنند. اکثر این شرکت ها معتقدند که قدم بعدی برای افزایش سود و سهم بازار باید بردارند، مدیریت زنجیره تامین کارا است.
در یک زنجیره تامین ابتدا مواد خام ساخته می شوند، سپس کالاها در یک یا چند کارخانه تولید و در نهایت به عمده فروشی ها یا مشتری تحویل داده می شوند. جهت کاهش هزینه و بهبود سرویس دهی، استراتژی های کارایی زنجیره تامین در سطوح مختلف زنجیره تامین باید در نظر گرفته شوند. زنجیره تامین شامل سازندگان مواد اولیه، مراکز تولیدی، انبارها، مراکز توزیع و عمده فروشی ها و نیز مواد خام، موجودی در حال ساخت و محصولات تمام شده اند که بین تامین کنندگان کارخانجات و مشتریان در جریانند. در دنیای امروز باقی ماندن در رقابت تجارت جهانی برای شرکت هایی که جدا از تامین کنندگان و دیگر شرکای تجاری فعالیت می کنند، مشکل شده است. شرکت ها همیشه دنبال کاهش هزینه ها و بطور همزمان افزایش کیفیت کالاها و خدمات خود هستند.
علاقمندی به مفهوم مدیریت زنجیره تامین از دهه 1980 تا به حال در حال افزایش بوده است. این علاقه هنگامی که شرکت ها مزایای همکاری تجاری با سایر شرکا را دیدند به شدت افزایش یافت. مفهوم مدیریت زنجیره تامین بر اساس تشکیل شبکه ارزشی است که شامل موجودیت های جداگانه می باشد. این موجودیت ها متعهد شده اند تا منابع و اطلاعات را برای رسیدن به هدف مدیریت تامین کنندگان و نیز مدیریت جریان مواد و قطعات مهیا کنند. با ورود صنعت به قرن 21، تغییرات شدیدی در حال رخ دادن است که دورنمای صنعتی و اقتصادی جهان را دگرگون می‌کند. بازار به معنای واقعی جهانی شده است و مشتریان مقادیر کوچکتری از کالاهای سفارشی را طلب می کنند. بیشتر شرکت ها دامنه گسترده تری از محصول ها را ارائه می کنند و کالاهای جدید بیشتری با سرعت بیشتر و با تمرکز بر نیاز بازار ارائه می کنند. این تغییرات چالش های اجتناب ناپذیر و مسائل جدید لجستیک را برای همه تولید کنندگان پدید آورده است.
2-4-یکپارچه سازی زنجیره تأمین
یکی از اهداف مهم مدیریت زنجیره تامین یکپارچه سازی است. شتادلر]23 [، اعتقاد دارد یک زنجیره تامین با ترکیب حرکت کالا با جریان اطلاعات مالی و عملیاتی بین طرفین مربوطه یکپارچه می شود. در روند سیر تکاملی صنایع تولیدی، برخی کارخانجات پیشرو به این نتیجه رسیدند که اگر تنها به نگرش های سنتی مدیریت زنجیره تامین وابسته باشند فروش آنها طبق انتظارات سوددهی نخواهد داشت.
سورین [24]، معتقد است شرکت ها هم اکنون تاکید بیشتری بر سیستم ها و تکنولوژی اطلاعات برای کمک به بهبود عملکرد شبکه زنجیره تامین دارند.
در جواب این سوال که چگونه می توان به یک زنجیره تامین موفق دست یافت باید گفت که اشتراک اطلاعات و برنامه ریزی عملیاتی، کلیدهای موفق در زمینه یکپارچه کردن زنجیره تامین هستند.
اما چه اطلاعاتی باید به مشارکت گذارده شود؟
چگونه باید بکار برده شود؟
چگونه اطلاعات، طراحی و عملیات زنجیره تامین را تحت تاثیر قرار می دهد؟
در نهایت اینکه چه نوعی از یکپارچه سازی باید اجرا شود؟
سیستم ها و دانش فنی اطلاعات یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت زنجیره تامین کارا می باشد. در حقیقت سرمایه گذاری روی مدیریت زنجیره تامین از طریق فرصت هایی که از تحلیل دقیق و پیچیده اطلاعات زنجیره حاصل می شود، صورت می پذیرد. اولین مساله ای که در رابطه با اطلاعات در مدیریت زنجیره تامین وجود دارد این نیست که چگونه اطلاعات کسب شود بلکه این است که چه اطلاعاتی باید منتقل شود، چه اطلاعاتی برای زنجیره تامین مهم هستند و کدام می توانند بدون هیچ مشکلی نادیده گرفته شوند، چگونه اطلاعات باید تجزیه و تحلیل شوند و چگونه بکار برده شوند، اثرتکنولوژی اطلاعات در این زمینه چیست،چه ساختاری در درون سازمان های زنجیره باید وجود داشته باشد و چه ساختاری در بین سازمان های زنجیره تامین باید وجود داشته باشد، در نهایت اینکه آیا به سیستم ها و تکنولوژی اطلاعات می‌توان به عنوان ابزاری اصلی جهت کسب مزیت های رقابتی در بازار نگاه کرد.
مدیریت زنجیره تامین کارا زمانی موفق است که بتواند نیازهای مشتری را بطور کامل برآورده ساخته و برای او ارزش ایجاد کند و در عین حال سود درازمدت شرکای تجاری را تضمین نماید. در حقیقت، هدف ایجاد یک موقعیت برد- برد می باشد. شراکت در زنجیره تامین در حقیقت رابطه ای است که بین دو عضو مستقل در کانال های تامین از طریق به اشتراک گذاشتن اطلاعات در سطوح مختلف جهت دستیابی به اهداف و منافع خاصی از جمله کاهش هزینه های کلی و موجودی ها شکل داده می شود.
منتزر [25] ،معتقد است زنجیره ارزش شبکه ای از مراحل است که فعالیت هایی را برای ایجاد ارزش افزوده انجام می دهند. این مجموعه در عین مشارکت سعی در کنترل عدم قطعیت و تهدیدها در سطوح مختلف زنجیره دارد. او این نوع مشارکت بین سازمانی را همکاری کانال و یا برون سپاری استراتژیک می‌نامد. او معتقد است که بقا در بازار رقابت جهانی، دیگر به استراتژی باز وابسته نیست بلکه به توانایی شرکت در مقابله با شرایط متغیر و عدم قطعیت در هر دو طرف ( شرکای بالا دستی و پایین دستی ) بستگی دارد و این امر مستلزم بازنگری در مدیریت بین سازمانی با استفاده از ابزار تکنولوژی اطلاعات می باشد.
2-5-دلائل علاقه وتوجه به مفهوم مدیریت زنجیره تأمین
مدیریت زنجیره تأمین به دلائل متعددی به موضوع مورد توجه در دهه اخیر تبدیل شده است]2[ :
تعداد بسیار کمی از شرکتها هستند که دارای سازمان عمودی می باشند.شرکتها تخصصی تر شده اند و به جای آنکه خود، تأمین کننده منابع خویش باشند بیشتر به دنبال تأمین کنندگانی هستند که بتوانند مواد اولیه با کیفیت بالا و قیمت پایین در اختیار آنها قرار دهند.
رقابت در سطوح ملی وبین المللی بسیار شدت یافته است. مشتری برای خواسته های خود انتخابها و منابع متعددی دارد.به همین دلیل برای تولید کننده قرار دادن محصول نهایی در شبکه توزیع به ترتیبی که با کمترین قیمت وبهترین نحو دردسترس مشتری باشد، امری حیاتی محسوب می شود.در گذشته شرکتها برای حل این مشکل، انبارهای متعددی در نقاط مختلف زنجیره تدارک می دیدند، در حالیکه طبیعت پویای بازار امروز، این عمل را به حرکتی غیر اقتصادی وبا ریسک بالا مبدل می کند، زیرا که عادات خرید مشتریان دائما درحال تغییر است ورقبا درحال حذف محصولات قبلی وارائه محصولات جدید هستندوتغییر سفارشات باعث خواهد شد که شرکت همواره دارای انبارهایی مملو از محصولات از رده خارج شده باشد، ضمنا هزینه ی بالای نگهداری کالا در انبار باعث می شود که قیمت نهایی محصول بالا رود.
شرکتها دریافتندکه با حداکثر رساندن عملکرد یک بخش ممکن است تأثیر چندانی بر عملکرد کل مجموعه نداشته باشد.مثلا اگر در بخش خرید بتوان یک کالا را به قیمت کمتری تهیه نمود، ممکن است به خاطر ایجاد نواقص در سایر بخشهای تولیدی،هزینه تولید محصول نهایی را بالا ببرد.لذا ضرورت دارد در هنگام تصمیم گیری برای یک بخش، اثر آن تصمیم، درکل مجموعه زنجیره تأمین موردتوجه قرار بگیرد.
به دلائل فوق، استفاده از سیستم مدیریت حرفه ای زنجیره تأمین برای بیشتر شرکتها، امری حیاتی گشته است. آقای رالف درایر5 نائب رئیس سرویس خدمات عرضه ی محصولات در شرکت پی اند جی6 گفته است: “پیروز شدن در بازارهای دهه90 به روابط وروشهای کاملا متفاوتی نیاز داردوبرندگان نهایی کسانی هستند که ارتباطات درونی سیستمهای تجاری، از تأمین کننده تا خرده فروشی را می فهمندوبا همکاری با هم از موقعیتها بهره برداری می کنند تا بتوانند بهترین خدمات و سرویس را به مشتری ارائه دهند.”
همانطور که گفته شد مدیران یک شرکت درون زنجیره تأمین از موقعیت سایر شرکتهای مرتبط سود خواهند برد.آنها با تبادل اطلاعات صحیح بازار وهماهنگ کردن فعالیتها باعث می شوند تا کل زنجیره در عرصه ی رقابت باقی بماند.مدیر زنجیره تأمین می بایست به منظور هماهنگ سازی کل مجموعه، ارتباطات تمامی گره های درون زنجیره را تحت نظر داشته باشد.]2[
2-6- عوامل موثر بر مدیریت زنجیره های تأمین
2-6-1- مدیریت اطلاعات
امروزه نقش ، اهمیت و جایگاه اطلاعات برای شرکت ها و سازمانها بسیار حیاتی است . گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث می شود که فرآیندها مؤثر و کاراتر گشته و مدیریت آنها آسانتر گردد . در بحث زنجیره تأمین اهمیت موضوع هماهنگی در فعالیت ها ، بسیار حائز اهمیت است . این نکته در بحث مدیریت اطلاعات در زنجیره مدیریت سیستم های اطلاعاتی و انتقال اطلاعات نیز صحت دارد. مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شرکا باعث خواهد شد تا تاثیرات فزاینده ای در سرعت ، دقت ، کیفیت و جنبه های دیگر داشته باشیم . مدیریت اطلاعات در بخشهای مختلف تاثیر گذار خواهد بود از جمله :
– تبادل و پردازش داده ها میان شرکا ( مانند تبادل و پردازش اطلاعات فنی ، سفارشات و …)
– جمع آوری و پردازش اطلاعات عرضه و تقاضا و غیره برای پیش بینی روند بازار و شرایط آینده
– ایجاد و بهبود روابط بین شرکا
– انتقال ، جابجایی، پردازش و دسترسی به اطلاعات لجستیکی برای یکپارچه سازی فرآیندهای حمل و نقل ،سفارش دهی و ساخت تغییرات سفارش ، زمانبندی تولید ، برنامه های لجستیک، و عملیات انبارداری .
2-6-2- مدیریت لجستیک
در تحلیل سیستم های تولیدی ، موضوع لجستیک ، بخش فیزیکی زنجیره تامین را در بر می گیرد. این بخش کلیه فعالیت های فیزیکی از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایی ، شامل فعالیت های حمل و نقل ، انبارداری، زمانبندی تولید و… را شامل می شود . از سوی انجمن لجستیک تعریف ذیل برای لجستیک ارائه شده است :
لجستیک قسمت مهمی از فرآیند زنجیره تأمین است که شامل طرحها و برنامه ها ، بکار گیری و کنترل کارا و اثر بخش جریانات و ذخایر کالاها و خدمات می باشد و اطلاعات مرتبط از نقطه شروع تا نقطه مصرف را به منظور برآورده ساختن نیازها و الزامات مشتریان در نظر می گیرد .
پنج راهکار صحیح7 در سیستم تدارکات که در حقیقت این پنج عامل باعث موفقیت خواهند شد ، عبارتند از : عرضه محصولات صحیح8 در زمان صحیح در مکان صحیح با شرایط صحیح با هزینه صحیح به مشتریانی که آن محصول را مصرف می نمایند .
2-6-3- مدیریت روابط
مدیریت روابط، تاثیر شگرفی بر همه زمینه های زنجیره تأمین و همچنین سطح عملکرد آن دارد . مهمترین فاکتور برای مدیریت موفق زنجیره تامین ، ارتباط میان شرکا در زنجیره است به گونه ای که شرکا اعتماد متقابل به قابلیت ها و عملیات یکدیگر داشته باشند . بنابراین در توسعه هر زنجیره تامین یکپارچه، توسعه اطمینان و اعتماد در میان شرکا و طرح قابلیت اطمینان برای آنها از عناصر بحرانی و مهم برای نیل به موفقیت پایدار است .
2-7- انواع شبکه های زنجیره تأمین
برای تحلیل، مدلسازی زنجیره تأمین ونوع شبکه های توزیع متمرکز و غیر متمرکز، درک ابعاد ساختاری زنجیره تأمین پیش شرط لازم می باشد. به طور عمومی در زنجیره های تأمین دو بعدساختاری تعریف می گردد:
ساختار افقی وساختار عمودی. ساختار افقی به سطوح سرتاسر زنجیره تأمین اشاره داردوساختار عمودی به تعداد تأمین کنندگان ومشتریان موجود در هر سطح اطلاق می گردد.زنجیره های تأمین با توجه به تعداد سطوح دارای پیچیدگی های مختلفی می باشند.در صورتیکه افزایش یا کاهشی در تعداد تأمین کنندگان ویا مشتریان ایجادشود، آنگاه ابعادزنجیره تأمین تغییر پیدا می کند.هرچند که ابعاد زنجیره تأمین تا حدودی اختیاری ومبهم هستند، اما برای مدلسازان جهت درک محدودیت های کلیدی شبکه زنجیره تأمین مبهم می باشد که به واسطه آن دامنه شبکه زنجیره تأمین مشخص می گردد. ]2[
در دیدگاه زنجیره تأمین تمامی شرکتهایی که نقشی در تولیدمحصول دارند، مانند حلقه های یک زنجیر به هم متصل اندوسعی در ارائه خدمات بهتر به مصرف کننده ی نهایی محصول دارند.نحوه ی ارتباط این حلقه ها، شبکه ی زنجیره تأمین راتشکیل می دهند.در این قسمت شبکه های زنجیره ی تأمین معرفی می گردند.
2-7-1-شبکه سری
ساده ترین موردمربوط به حالتی است که در هرسطح از زنجیره ، یک بنگاه وجود داردواین بنگاهها به صورت سری با هم در ارتباطند.

شکل2-2-شبکه زنجیره تأمین سری]26[
شکل 2-2- شبکه سری ]26[
2-7-2-شبکه واگرا
تعدادی از محققان سیستمهای پیشرفته تری را نیز مطالعه نموده اند.دراین حالت هر بنگاه محصول خود را به چندین بنگاه عرضه می کند.به عنوان مثال یک انبار مرکزی، موجودی چند توزیع کننده ی منطقه ای را تأمین می نماید.

شکل2-3- شبکه زنجیره تأمین واگرا]26[
2-7-3-شبکه همگرا
این حالت غالبا مربوط به مونتاژ قطعات برای تولید محصول نهایی است.به عنوان مثال چند تأمین کننده با یک کارخانه در ارتباطند.

شکل2-4-شبکه زنجیره تأمین همگرا]26[
2-7-4-شبکه مختلط
این شبکه حالتی عمومی زنجیره تأمین می باشد وترکیبی از شبکه های فوق است، که درهرسطح از زنجیره تأمین چندین بنگاه وجود دارد.

شکل2-5- شبکه زنجیره تأمین مختلط]26[
مجموعه بنگاههایی که از شروع تا انتهای زنجیره با هم در ارتباطند، دامنه ی زنجیره تأمین را تشکیل می دهند. درشبکه ی زنجیره تأمین مختلط شکل(2-5)، دامنه از بنگاه مواد اولیه تا بنگاه خرده فروش می باشد.
بنگاههای مشابه زنجیره تأمین را یک سطح زنجیره تأمین می نامند. در شکل(2-5)، یک سطح از زنجیره تأمین بین خطوط خط نقطه چین مشخص شده است. منظور از زنجیره تأمین دوسطحی زنجیره تأمینی است که دامنه ی آن محدود به دو نوع بنگاه شود].26[
2-8-فرآیندهای زنجیره تأمین
یک زنجیره تأمین یک رشته از فرآیندها و جریان هایی است که در بین مراحل مختلف زنجیره تأمین به وقوع می پیوندد و جهت رفع نیاز مشتری به یک محصول با هم ترکیب می شوند . دو دیدگاه مختلف نسبت به اجرا دیدگاه فرآیندی در یک زنجیره تأمین وجود دارد .
2-8-1- دیدگاه سیکلی9
در این دیدگاه فرآیندهایی که در طول زنجیره تأمین به وقوع می پیوندد ، به چهار چرخه تقسیم می شود که به شرح زیر هستند :
الف) چرخه سفارش مشتری
ب)چرخه پرکردن مجدد
ج) چرخه ساخت
د) چرخه تدارکات
هر کدام از این چرخه ها بین دو مرحله از این زنجیره اتفاق می افتد . البته در همه زنجیره های تأمین نمی‌توان این چهار چرخه را به وضوح مشاهده کرد ، اما در اکثریت زنجیره ها قابل مشاهده است.
2-8-2- دیدگاه کششی – فشاری10
فرآیندهای کششی با شروع تقاضای مشتری اجرا می گردد، اما فرآیندهای فشاری با پیش بینی تقاضای مشتری انجام می گیرد . با این وجود در انجام فرآیندهای کششی ، تقاضای مشتری معلوم و مشخص می‌باشد در حالی که در فرآیندهای فشاری تقاضا نامعلوم و باید پیش بینی گردد.
فرآیندهای کششی ممکن است به عنوان فرآیندهای عکس العملی اطلاق شوند چرا که آنها در مقابل تقاضای مشتری عکس العمل نشان می دهند. فرآیندهای فشاری به عنوان فرآیندهای خطرناک یا نامطمئن شناخته می شوند چرا که آنها پاسخی به پیش بینی هستند تا تقاضای واقعی. حد ومرز فعالیت های کششی و فشاری در یک زنجیره تأمین از یکدیگر مجزا است. دید کششی – فشاری در یک زنجیره تأمین ، زمانی که تصمیمات استرتژیک در ارتباط با طراحی زنجیره تأمین را مورد ملاحظه قرار می دهیم ، بسیار مفید می‌باشد.
2-9- برنامه ریزی در زنجیره تأمین
در یک زنجیره تأمین در هر مقطع زمانی باید تصمیمات مجزای زیادی اتخاذ شده وهماهنگ شوند.این تصمیمات دارای اهمیت های یکسانی نیستند.به طور مثال، آنها از این سؤال بسیار ساده”کدام کار بعدی باید توسط کدام اپراتور انجام شود؟”تا یک کار مهم مانند”آیا یک کارخانه باید باز بوده یا بسته شود؟”را شامل می شود. زنجیره های تأمین بسیار پیچیده هستند. بنابراین همیشه لازم است که واقعیت را خلاصه کردواز این مفهوم ساده شده ی واقعیت، به نام مدل، به عنوان پایه ای برای تهیه ی یک برنامه استفاده کرد. کار مهم مدلسازی در این است که واقعیت را درحد امکان ساده، اما با جزئیات لازم ارائه دهد. به عبارتی ازهیچ محدودیت مهم دنیای واقعی صرف نظر نشود.
برنامه ها برای همیشه ایجاد نمی شوند.اعتباریک برنامه به افق برنامه ریزی از پیش تعیین شده محدود می شود. براساس طول افق برنامه ریزی واهمیت تصمیمی که باید گرفته شود، وظایف برنامه ریزی معمولا درسه سطح مختلف طبقه بندی می شوند]27[
برنامه ریزی بلند مدت
برنامه ریزی میان مدت
برنامه ریزی کوتاه مدت
تصمیمات در سطح برنامه ریزی بلند مدت، تصمیمات استراتژیک نامیده می شوند وپیش نیازهای توسعه یک سازمان یازنجیره تأمین را در آینده ایجاد نمایند. آنها معمولا برای چندین سال اثرات بلند مدت وقابل توجهی دارند. درسطح برنامه ریزی میان مدت که تصیمات تاکتیکی نامیده می شوند، شرح مختصری از عملیات متداول را معین می کند. افق برنامه ریزی از شش ماه تا 24 ماه می باشد وتوانایی رسیدن به توسعه های فصلی تقاضا را دارا می باشد. تصمیمات در سطح برنامه ریزی کوتاه مدت که تصمیمات عملیاتی نامیده می شوند، پایین ترین سطح برنامه ریزی است که باید همه فعالیتها را به صورت دستورالعمل برای اجرا وکنترل مشخص کندو به بالاترین رده از جزئیات ودقت نیاز دارد.
به عنوان مثال فعالیت حمل ونقل را دریک سیستم در نظر بگیرید.انتخاب مدل حمل ونقل، تعیین اندازه ی باروتوزیع امکانات وسایل نقلیه ی مختلف به ترتیب مثالهایی از تصمیمات استراتژیک، تاکتیکی وعملیاتی می باشد.
مدل مورد بررسی در این پایان نامه یک مدل از نوع برنامه ریزی تاکتیکی زنجیره تأمین می باشد.
2-10- مروری بر تحقیقات پیشین
طراحی شبکه زنجیره تأمین یک طرح بهینه برای مدیریت زنجیره تامین تهیه می کند. مساله مهم، مدیریت عملیات در مدیریت زنجیره تأمین می باشد. طراحی شبکه توزیع یکی از مهمترین موضوعات استراتژیک در مدیریت زنجیره تامین است و در سالهای اخیر مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته است. در ادامه مروری بر تحقیقات پیشین خواهیم داشت.
یکپارچهسازی و هماهنگی سیستمهای مجتمع خرید- تولید- توزیع موضوع بسیاری از تحقیقات مسائل زنجیره تأمین در سالهای اخیر شده است. ارنگوک و همکاران [28]، سارمینتو و ناگی [29]، بیلگن و اوزکاراهان [30]، آرشیندر و همکاران [31]، پیدرو و همکاران [32]، میولا و همکاران [33] یک مرور کامل بر روی مدلهای تولید و توزیع انجام دادند. کاندرا و فیشر [34] یک مقاله بنیادی در مورد سیستم یکپارچه تولید، موجودی و توزیع منتشر کردند که به بررسی یک سیستم دو مرحلهای شامل تنها یک تولیدکننده که محصول نهایی را تولید میکند و مسیریابی این محصولات بطوری که تقاضای خردهفروشها تأمین گردد، میپرداخت. چندین مدل که موضوع هماهنگی زنجیره تأمین را بررسی میکردند، در کارهای زیر توسعه یافتهاند؛ دی مته و میلر [35]، فلیپه و فینک [36]، اکسیوغلو و رومین [37]، فومرو و ورسیلیس [38]، لی و همکاران [39]، اوزدامار و یازداک [40]، پارک [41]، ریزک و همکاران [42]، تسیاکیس و پاپاگورگیو [43].
میرزاپور و همکاران به بررسی تولید ادغامی در یک زنجیره تأمین چند محصولی، چند منزلگاهی از طریق یک مدل جدید از بهینه سازی چندهدفه پرداختند ودر نهایت، مدل ارائه شده را به صورت یک برنامه ریزی مختلط اعداد صحیح تک هدفه با بکارگیری روش LP-metric حل کردند].44[
لیونگو وو]45[ یک مدل بهینه سازی پایا برای برنامه ریزی تولید ادغامی احتمالی ارائه دادند. تانگو همکاران ]46[ ، یک روش نوین برای مدلسازی مسایل برنامه ریزی تولید ادغامی چند محصوله با تقاضا و ظرفیت تولید فازی ارائه کرد. تابع هدف مساله مورد نظرکمینه سازی هزینه ی کل تولید ( یک تابع درجه دوم) و تابع هزینه نگهداری موجودی( یک تابع خطی) بود.
فولیا آلتیپارماک و همکاران ]47[ برای حل مساله طراحی شبکه زنجیره تأمین چند محصولی یک الگوریتم ژنتیک یکنواخت(دائمی)11 که شامل ساختار جدید رمزگذاری برای طراحی شبکه زنجیره تأمین تک منبعی، چند محصولی و چند مرحله ای است، ارائه کردند. آنها برای بررسی کارایی الگوریتم، نتایج حاصل از الگوریتم را با نرم افزار cplex ،الگوریتم ابتکاری لاگرانژین12 ، الگوریتم ترکیبی ژنتیک و الگوریتم بازپخت شبیه سازی شده13 مقایسه نمودند. همچنین در سال 2006]48[ نیز آنها یک مدل زنجیره تأمین سه هدفه با اهداف مینیمم کردن کل هزینه ها، ماکزیمم کردن سطح سرویس دهی و ماکزیمم کردن ماتریس استفاده ازظرفیت مراکز توزیع ارائه نموده ومدل پیشنهادی خودرا با یک الگوریتم ژنتیک به منظور به دست آوردن مجموعه جواب های پارتو حل نموده اند.
سجادی و داودپور]49[ مساله طراحی شبکه زنجیره تأمین دوپله ای را در محیطی معین، تک پریودی و چند محصولی مطرح نمودند. مساله آن ها شامل سطوح تاکتیکی و استراتژیک برنامه ریزی زنجیره تأمین (مکان یابی کارخانه های تولیدی و انبارهای مراکز توزیع، تخصیص تقاضای مشتریان به انبارهای مراکز توزیع و تخصیص مراکز توزیع به کارخانه ها در مدلهای مختلف) بوده و آن ها یک مدل برنامه ریزی عددصحیح مختلط با هدف کمینه سازی کل هزینه شبکه، که شامل هزینه حمل و نقل، زمان تقدم، هزینه نگهداری موجودی و هزینه های عملیات و تاسیس تسهیلات است، ارائه کردند. آنها برای حل مسأله مورد بررسی شان الگوریتم لاگرانژ بر پایه الگوریتم حل ابتکاری برای یک مورد مطالعاتی واقعی ارائه نمودند.
پیشوایی و ترابی ]50[ به بررسی مساله شبکه زنجیره تأمین حلقه بسته و محصور پرداختند. آن ها با توجه به اهمیت این مسأله در محیط های تولیدی



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید