به نام خدا
اظهارنامه
اینجانب راضیه پهلوان حسینی دانشجوی رشته ی مهندسی فناوری اطلاعات گرایش تجارت الکترونیک دانشکده ی آموزشهای الکترونیکی دانشگاه شیراز اظهار می کنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشته ام. همچنین اظهار می کنم که تحقیق و موضوع پایان نامه ام تکراری نیست و تعهد می نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
راضیه پهلوان حسینی
به نام خدا
بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران و ارائه مدل تجاری آن مطالعه موردی خوشه نساجی استان یزد
به کوشش
راضیه پهلوان حسینی
پايان نامه
ارائه شده به تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز به عنوان بخشي
از فعاليت هاي تحصيلي لازم براي اخذ درجه كارشناسي ارشد
در رشته ي :
مهندسي فناوري اطلاعات (گرايش تجارت الكترونيك)
از دانشگاه شيراز
شيراز
جمهوري اسلامي ايران
ارزيابي كميته پايان نامه، بادرجه ي: ……….
دكتر محمد صالح اولیاء ، دانشیار بخش مهندسی صنایع، دانشگاه یزد (رئيس كميته) ……………
دكتر محمد علی وحدت زاد، استاديار بخش مهندسی صنایع، دانشگاه یزد ………………………………….
دكتر غلامحسین دستغیبی فرد، استاديار بخش مهندسي و علوم كامپيوتر و فناوري اطلاعات…………………
دی ماه 1390
سپاسگزاری
حمد و سپاس بیکران خداوند تعالی را سزاست که مسیر تحصیل دانش را در تقدیرم نهاد و راه را برای اتمام این تحقیق بر من هموار ساخت.
نخست در آغاز این نوشتار که آرزو دارم پایانی باشد بر زحماتی که سروران یاد شده ذیل در اجرای این تحقیق کشیده اند،
از
جناب آقای دکتر اولیاء استاد محترم راهنما به خاطر راهنمایی های ارزشمندشان،
جناب آقای دکتر دستغیبی فرد و دکتر وحدت زاد اساتید محترم مشاور به خاطر همراهیشان،
جناب آقای مهندس عظیمی مدیر محترم عامل شرکت شهرکهای صنعتی یزد و کارشناسان محترم آن شرکت بویژه سرکار خانم مهندس تدین بابت حسن همکاری شان،
جناب آقای مهندی امین عامل محترم خوشه نساجی و همکاران ایشان بابت زحمات ارزشمندشان در راستای انجام پروژه،
و همچنین
اساتید ، صاحبنظران وجمعی از فارغ التحصیلان رشته مهندسی فناوری اطلاعات دانشگاه شیراز که نظرات سازنده شان در سراسر این پژوهش فرارویم قرارداشت اما بدلیل کثرت از ذکرنام آنها عاجزم،
سپاسگزاری نموده و توفیق روزافزون آنها را خواستارم.
چکیده
بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران و ارائه مدل تجاری آن
به کوشش
راضیه پهلوان حسینی
تجارت الکترونیک تحول چشمگیری را در مبادله اطلاعات بازرگانی و محصولات و خدمات موجب شده است و بکارگیری آن در فعالیتهای کسب و کار مدیران واحدهای کوچک و متوسط، موجب تغییر در شیوه انجام کسب و کار می شود. بررسی پذیرش تکنولوژی های نوین در میان اندازه های مختلف سازمانهای اقتصادی نشان می دهد که صنایع کوچک و متوسط این تکنولوژی ها را کند تر می پذیرند.
این تحقیق بدنبال شناسایی موانع توسعه تجارت الکترونیک در میان بنگاههای کوچک و متوسط ایران می باشد. لذا در این پژوهش با طرح یک مدل 5 بعدی شامل عوامل دانش، فرهنگی، امنیتی، زیرساختی و اقتصادی، سعی شده است مهمترین موانع شناسایی شود. تحقیق حاضر از نظرپژوهش کاربردی وکمی است و از نظر روش جزء تحقیقات پیمایشی محسوب می شود. داده ها از پرسشنامه محقق شده به دست آمده است. جامعه آماری این تحقیق را افراد از واحدهای صنعتی مستقر در خوشه نساجی یزد تشکیل داده اند و با تحلیل نظرات این افراد، عامل دانش و عامل فرهنگی از اهم موانع توسعه تجارت الکترونیک شناخته شده است.
عنوانصفحه
فصل اول: کلیات تحقیق
عنوان تحقیق1
مقدمه1
ضرورت تحقیق2
تعریف مسئله و بیان موضوع اصلی تحقیق6
سئوالات تحقیق7
اهداف تحقیق7
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
مقدمه9
تجارت الکترونیک10
تاریخچه تجارت الکترونیک10
تعاریف و مفاهیم تجارت الکترونیک11
برتری تجارت الکترونیک به تجارت سنتی13
انواع تجارت الکترونیک14
مزایای تجارت الکترونیک16
محدودیتهای تجارت الکترونیک18
صنایع کوچک و متوسط19
مشارکت بنگاههای کوچک و متوسط در توسعه اقتصادی20
2-3-2- اهميت راهبردي بنگاههاي كوچك ومتوسط در کشورهای در حال توسعه21
2-3-3- نقش بنگاههاي كوچك و متوسط درتجارت بين الملل22
2-3-4- تعریف بنگاههاي كوچك و متوسط (SMEs)22
2-3-5- تجمیع بنگاههای کوچک و متوسط25
2-3-5-1- شهرک های صنعتی25
2-3-5-2- مناطق ویژه اقتصادی26
عنوانصفحه
2-3-5-3- پارک های علمی تحقیقاتی و فناوری26
2-3-5-4- خوشه های صنعتی27
2-3-5-4-1- مشخصه های خوشه های صنعتی27
2-3-5-4-2-زیر مجموعه یک خوشه صنعتی28
2-3-5-4-3- مزایای توسعه خوشه صنعتی28
تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط29
مزایای تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط30
جمع بندی و نتیجه گیری31
فصل سوم: مرور تحقیقات پیشین
3-1- مقدمه33
3-2- بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در ایران34
3-3- بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط40
3-3-1- سایر کشورها40
3-3-2- ایران47
3-4- بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط49
3-4-1- سایر کشورها49
3-4-2- ایران54
3-5- جمع بندی و نتیجه گیری57
فصل چهارم: روش تحقیق
4-1- مقدمه59
4-2- نوع روش تحقیق59
4-3- جامعه و نمونه آماری60
4-3-1- جامعه60
عنوانصفحه
4-3-2-جامعه هدف60
4-3-3- عضوجامعه آماری61
4-3-4- نمونه61
4-4- روش گرداوری داده ها62
4-5- شرح مراحل تحقیق63
4-5-1- بررسی پیشینه موضوع65
4-5-2- استخراج موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط65
4-5-3- جمع آوری نظرات خبرگان IT و صنعت در مورد این موانع65
4-5-4- استخراج موانع توسعه تجارت الکترونیک در SMEs ایرانی65
4-5-5- تهیه مدل مفهومی عدم توسعه EC در شرکتهای کوچک و متوسط ایران74
4-5-6-تهیه پرسشنامه75
4-5-7- توزیع و تکمیل پرسشنامه75
4-5-7-1- روایی76
4-5-7-2- پایایی76
4-5-8- تجزیه وتحلیل داده ها77
4-5-8-1- آمار توصیفی و استنباطی سئوالات پرسشنامه77
4-5-8-1-1- فرضیه اول77
4-5-8-1-2- فرضیه دوم78
4-5-8-1-3- فرضیه سوم79
4-5-8-1-4- فرضیه چهارم79
4-5-8-1-5- فرضیه پنجم80
4-5-8-1-6- فرضیه ششم80
4-5-8-1-7- فرضیه هفتم81
4-5-8-1-8- فرضیه هشتم81
4 -5-8-1-9- فرضیه نهم82
عنوانصفحه
4-5-8-2- تحلیل عاملی83
4-5-8-2-1 – مفاهیم کلیدی84
4-5-8-2-2- مراحل اجرای تحلیل عاملی85
4 -5-9-اولویت بندی موانع توسعه تجارت الکترونیک در خوشه نساجی یزد87
4-5-10- ارائه مدل تجاری توسعه تجارت الکترونیک در خوشه نساجی یزد88
فصل پنجم: تجزیه و تحلیل داده ها
5-1- مقدمه89
5-2- آمار توصیفی وضعیت پاسخگویان90
بررسی وضعیت پاسخگویان از نظر جنسیت90
بررسی وضعیت پاسخگویان از نظر سن91
بررسی وضعیت پاسخگویان از نظر سطح تحصیلات92
بررسی وضعیت پاسخگویان از نظر رده شغلی93
بررسی وضعیت پاسخگویان از نظر تجربه استفاده از اینترنت94
آمار توصیفی وضعیت شرکتهای مورد بررسی95
بررسی وضعیت سنی شرکتها95
بررسی وضعیت تعداد پرسنل شرکتها 96
بررسی نوع فعالیت شرکتها97
بررسی سطح تحصیلات مدیران شرکتها99
بررسی تعداد کامپیوتر و کامپیوتر متصل به اینترنت در شرکتها100
بررسی میزان بکارگیری تجارت الکترونیک در شرکتها102
بررسی نرمال بودن داد ها104
بررسی میزان تاثیر موانع توسعه تجارت الکترونیک از دیدگاه پاسخگویان105
عنوانصفحه
بررسی میزان تاثیر عدم آشنایی مدیران صنعت و بازرگانی با تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن از دیدگاه پاسخگویان105
5-6-1-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل اول105
5-6-1-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل اول106
بررسی میزان تاثیر کمبود نیروی انسانی کارآمد و متخصص در عدم توسعه تجارت الکترونیک از دیدگاه پاسخگویان107
5-6-2-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل دوم107
5-6-2-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل دوم109
بررسی میزان تاثیر بالابودن هزینه های تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط110
5-6-3-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل سوم110
5-6-3-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل سوم111
بررسی میزان تاثیر آگاهی ناکافی از مزایای تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط112
5-6-4-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل چهارم112
5-6-4-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل چهارم114
بررسی میزان تاثیر پیچیدگی تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط117
5-6-5-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل پنجم117
5-6-5-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل پنجم119
عنوانصفحه
بررسی میزان تاثیر مقاومت اعضاء در برابر تغییر در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط120
5-6-6-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل ششم120
5-6-6-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل ششم122
بررسی میزان تاثیر عدم آمادگی طرفهای تجاری در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط123
5-6-7-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل هفتم123
5-6-7-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل هفتم124
بررسی میزان تاثیر وجود نداشتن فرهنگ عمومی استفاده از تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط125
5-6-8-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل هشتم125
5-6-8-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل هشتم126
بررسی میزان تاثیر عدم وجود مزیت کافی در استفاده از تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط127
5-6-9-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل نهم127
5-6-9-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل نهم129
بررسی میزان تاثیر عدم استفاده رقبا از تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط130
5-6-10-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل دهم130
5-6-10-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل دهم131
عنوانصفحه
بررسی میزان تاثیر ناکافی بودن قوانین حقوقی داخلی مرتبط با تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط132
5-6-11-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل یازدهم132
5-6-11-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل یازدهم134
بررسی میزان تاثیر پایین بودن امنیت در شبکه در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط135
5-6-12-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل دوازدهم135
5-6-12-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل دوازدهم136
بررسی میزان تاثیر ناکارآمد بودن نظام بانکی در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط140
5-6-13-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل سیزدهم140
5-6-1-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل سیزدهم142
بررسی میزان تاثیر وجود نداشتن خطوط ارتباطی سریع و مطمئن در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط143
5-6-14-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل چهاردهم143
5-6-14-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل چهاردهم144
بررسی میزان تاثیر وجود نداشتن کارتهای اعتباری داخلی با گستره فعالیت بین المللی در عدم توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط146
5-6-15-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل پانزدهم146
5-6-15-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل پانزدهم147
عنوانصفحه
بررسی میزان تاثیر بازگشت سرمایه طولانی تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن در شرکتهای کوچک و متوسط148
5-6-16-1- بررسی دیدگاه پاسخگویان در مورد عامل شانزدهم148
5-6-16-2- مقایسه پاسخها بنا بر مشخصات پاسخگویان و مشخصات شرکت در مورد عامل شانزدهم149
5-7- اولویت بندی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط151
5-8- آزمون تایید مدل مفهومی پیشنهادی153
فصل ششم: جمع بندی و پیشنهادات
6-1- مقدمه165
6-2- جمع بندی نتایج165
3-6-اولویت بندی موانع توسعه تجارت الکترونیک167
6-4- ارائه راهکار اجرایی167
فهرست منابع172
پیوست اول176
چکیده به زبان انگلیسی183
فهرست جدولها
عنوان و شمارهصفحه
جدول 2-1- منافع استفاده از تجارت الکترونیک در سازمانها16
جدول 2-2-طبقه‌بندي سازمانهاي كوچك، متوسط و خرد در صنایع شمال آمریکا23
جدول 2-3- طبقه‌بندي سازمانهاي كوچك، متوسط و خرد از نظر اتحاديه اروپا23
جدول 3-1- موانع اشاره شده در تحقیقات پیشین با بیشترین فراوانی 57
جدول 5-1- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر جنسیت90
جدول5-2- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر سن91
جدول 5-3- وضعیت پاسخگویان از نظر سطح تحصیلات92
جدول 5-4- وضعیت پاسخگویان از نظر رده شغلی93
جدول 5-5- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر تجربه استفاده از اینترنت94
جدول 5-6- وضعیت شرکتها از نظر سن95
جدول 5-7- وضعیت شرکتها از نظر تعداد پرسنل96
جدول 5-8- وضعیت شرکتها از نظر نوع فعالیت97
جدول 5-9- سطح تحصیلات مدیران شرکت99
جدول 5-10- تعداد کامپیوتر موجود در شرکت100
جدول 5-11- تعداد کامپیوتر متصل به اینترنت موجود در شرکت101
جدول 5-12- میزان استفاده شرکتها از تجارت الکترونیک102
جدول5-13- سنجش نرمال بودن توزیع داده ها104
جدول 5-14- میزان تاثیر عدم آشنایی مدیران صنعت و بازرگانی در عدم توسعه تجارت الکترونیک105
جدول 5-15- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عدم آشنایی مدیران صنعت و بازرگانی106
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-16- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل اول106
جدول 5-17- میزان تاثیر کمبود نیروی انسانی کارآمد و متخصص در عدم توسعه تجارت الکترونیک108
جدول5-18 – نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل دوم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs108
جدول 5-19 – نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل دوم109
جدول 5-20- میزان تاثیر بالابودن هزینه های تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک110
جدول 5-21- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل سوم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs111
جدول 5-22- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل سوم111
جدول 5-23- میزان تاثیر آگاهی ناکافی از مزایای تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک113
جدول 5-24- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل چهارم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs113
جدول 5-25- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل چهارم114
جدول 5-26- آمار توصیفی پاسخ گروههای سنی مختلف به عامل چهارم114
جدول 5-27- نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات گروههای سنی مختلف در عامل چهارم115
جدول5-28 – آمار توصیفی پاسخ دو گروه سنی به عامل چهارم115
جدول 5-29- نتایج تست من ویتنی برای مقایسه نظرات دوگروه سنی در عامل چهارم115
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-30- آمار توصیفی پاسخ سطوح مختلف تحصیلات به عامل چهارم116
جدول 5-31 – نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات در سطوح مختلف تحصیلی در عامل چهارم116
جدول 5-32- آمار توصیفی پاسخ دو سطح تحصیلی به عامل چهارم116
جدول 5-33- نتایج تست من ویتنی برای مقایسه نظرات دوگروه تحصیلی در عامل چهارم117
جدول 5-34- میزان تاثیر پیچیدگی تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک118
جدول 5-35- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل پنجم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs118
جدول 5-36- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل پنجم119
جدول 5-37- آمار توصیفی نظرات کاربران و غیر کاربران اینترنت نسبت به عامل پنجم120
جدول 5-38- نتایج تست من- ویتنی برای مقایسه نظرات کاربر و غیر کاربر اینترنت نسبت به عامل پنجم120
جدول 5-39- میزان تاثیر مقاومت اعضاء در برابر تغییر در عدم توسعه تجارت الکترونیک121
جدول 5-40- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل ششم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs121
جدول 5-41- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل ششم122
جدول 5-42- میزان تاثیر عدم آمادگی طرفهای تجاری در عدم توسعه تجارت الکترونیک123
جدول 5-43- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل هفتم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs124
جدول 5-44- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل هفتم124
جدول 5-45- میزان تاثیر وجود نداشتن فرهنگ عمومی استفاده از تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک125
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-46- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل هشتم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs126
جدول5-47- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل هشتم126
جدول 5-48- میزان تاثیر عدم وجود مزیت کافی در استفاده از تجارت الکترونیک در عدم استفاده از تجارت الکترونیک128
جدول 5-49- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل نهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs128
جدول5-50- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل نهم129
جدول 5-51- میزان تاثیر عدم استفاده رقبا از تجارت الکترونیک در عدم استفاده از تجارت الکترونیک130
جدول 5-52- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل دهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs131
جدول5-53- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل دهم131
جدول 5-54- میزان تاثیر ناکافی بودن قوانین حقوقی داخلی مرتبط با تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن133
جدول 5-55- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل یازدهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs133
جدول 5-56- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل یازدهم134
جدول 5-57- میزان تاثیر پایین بودن امنیت در شبکه در عدم توسعه تجارت الکترونیک135
جدول 5-58- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل دوازدهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs136
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-59 – نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل دوازدهم136
جدول 5-60- آمار توصیفی پاسخ گروههای سنی مختلف به عامل دوازدهم137
جدول 5-61- نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات گروههای سنی مختلف در عامل دوازدهم137
جدول 5-62- آمار توصیفی پاسخ دو گروه سنی به عامل دوازدهم137
جدول 5-63- نتایج تست من ویتنی برای مقایسه نظرات دوگروه سنی در عامل دوازدهم138
جدول 5-64- آمار توصیفی پاسخ سطوح مختلف تحصیلات به عامل دوازدهم138
جدول 5-65- نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات سطوح مختلف تحصیلات در عامل دوازدهم138
جدول 5-66- آمار توصیفی پاسخ سطوح تحصیلات به عامل دوازدهم139
جدول 5-67- نتایج تست من ویتنی برای مقایسه نظرات دوگروه سطح تحصیلات در عامل دوازدهم139
جدول 5-68- آمار توصیفی نظرات کاربران و غیر کاربران اینترنت نسبت به عامل دوازدهم140
جدول 5-69- نتایج تست من- ویتنی برای مقایسه نظرات کاربر و غیر کاربر اینترنت نسبت به عامل دوازدهم140
جدول 5-70- میزان تاثیر ناکارآمد بودن نظام بانکی کشور در عدم توسعه تجارت الکترونیک141
جدول 5-71- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل سیزدهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs141
جدول 5-72- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل سیزدهم142
جدول 5-73- میزان تاثیر وجود نداشتن خطوط ارتباطی سریع و مطمئن در عدم توسعه تجارت الکترونیک143
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-74- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل چهاردهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs144
جدول5-75- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل چهاردهم144
جدول 5-76- آمار توصیفی پاسخ سطوح مختلف تحصیلات به عامل چهاردهم145
جدول5-77- نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات گروههای سنی مختلف در عامل چهاردهم145
جدول 5-78- میزان تاثیر وجود نداشتن کارتهای اعتباری داخلی با گستره فعالیت بین المللی در عدم توسعه تجارت الکترونیک146
جدول 5-79- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل پانزدهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs147
جدول 5-80- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل پانزدهم147
جدول 5-81- میزان تاثیر بازگشت سرمایه طولانی تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک148
جدول 5-82- نتایج آزمون نسبت موثر بودن عامل چهاردهم در عدم توسعه تجارت الکترونیک در SMEs149
جدول 5-83- نتایج مقایسه پاسخها مبنی بر مشخصات پاسخگو و مشخصات شرکت در مورد عامل شانزدهم149
جدول 5-84- آمار توصیفی نظر رده های مختلف شغلی پاسخگویان در مورد عامل شانزدهم150
جدول 5-85- نتایج تست کروسکال والیس برای مقایسه نظرات رده های شغلی مختلف در عامل شانزدهم150
جدول 5-86- آمار توصیفی نظرات مدیران عالی و میانی نسبت به عامل شانزدهم150
عنوان و شمارهصفحه
جدول 5-87- نتایج تست من- ویتنی برای مقایسه نظرات مدیران عالی و میانی نسبت به عامل شانزدهم151
جدول 5-88- نتایج آزمون فریدمن برای عوامل 1 تا 16151
جدول 5-88- آمار توصیفی آزمون فریدمن برای عوامل 1 تا 16152
جدول 5-90- نتایج آزمون ویلکاکسون برای مقایسه دو به دو عوامل152
جدول 5-91- ماتریس همبستگی بین سئوالات154
جدول 5-92- نتایج آزمون کرویت بارتلت و اندازه کایزر – مایر- الکین (KMO)156
جدول 5-93- میزان اشتراک اولیه و بعد از استخراج عامل ها برای سئوالات157
جدول 5-94- ارزش ویژه مولفه ها158
جدول 5-95 – ماتریس عاملی دوران نیافته160
جدول 5-96- بارگذاری عاملی متغیرها161
جدول 5-97- ماتریس همبستگی مولفه ها162
جدول 5-98- بارگذاری عاملی متغیرها163
جدول 5-99- مقادیر آلفای کرونباخ به ازای هر عامل164
جدول 5-100- مقادیر آلفای کرونباخ به ازای هر عامل164

فهرست شکل ها

عنوانصفحه
شکل3-1- مدل پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط کانادا43
شکل3-2- مدل پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط آمریکا44
شکل 3-3- مدل پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ویتنام45
شکل3-4- مدل پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط نیوزلند46
شکل3-5- مدل مفهومی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط52
شکل3-6- مدل مفهومی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط سوئد و استرالیا53
شکل 3-7- مدل مفهومی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای سهامی بیمه ای آسیا56
شکل 4-1- مراحل انجام پروژه64
شکل4-2- مدل مفهومی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران74
شکل 5-1- مدل مفهومی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای مستقر در خوشه نساجی 153
شکل 6-1- مدل تجاری توسعه تجارت الکترونیک در خوشه نساجی یزد168
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار 5-1- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر جنسیت90
نمودار 5-2- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر سن91
نمودار 5-3- وضعیت پاسخگویان از نظر سطح تحصیلات92
نمودار 5-4- وضعیت پاسخگویان از نظر رده شغلی93
نمودار 5-5- وضعیت پاسخ دهندگان از نظر تجربه استفاده از اینترنت94
نمودار 5-6- وضعیت شرکتها از نظر سن95
نمودار 5-7- وضعیت شرکتها از نظر تعداد پرسنل96
نمودار 5-8- وضعیت شرکتها از نظر نوع فعالیت97
نمودار 5-9- سطح تحصیلات مدیران شرکت99
نمودار 5-10- تعداد کامپیوتر موجود در شرکت100
نمودار 5-11- تعداد کامپیوتر متصل به اینترنت موجود در شرکت101
نمودار 5-12- میزان استفاده شرکتها از تجارت الکترونیک102
نمودار 5-13- میزان تاثیر عدم آشنایی مدیران صنعت و بازرگانی در عدم توسعه تجارت الکترونیک105
نمودار 5-14- میزان تاثیر کمبود نبروی انسانی کارآمد و متخصص در عدم توسعه تجارت الکترونیک107
نمودار 5-15- میزان تاثیر بالابودن هزینه های تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک110
نمودار 5-16- میزان تاثیر آگاهی ناکافی از مزایای تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک112
عنوانصفحه
نمودار 5-17- میزان تاثیر پیچیدگی تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک117
نمودار 5-18- میزان تاثیر مقاومت اعضاء در برابر تغییر در عدم توسعه تجارت الکترونیک120
نمودار5-19 – میزان تاثیر عدم آمادگی طرفهای تجاری در عدم توسعه تجارت الکترونیک123
نمودار 5-20- میزان تاثیر وجود نداشتن فرهنگ عمومی استفاده از تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک125
نمودار5-21- میزان تاثیر عدم وجود مزیت کافی در استفاده از تجارت الکترونیک در عدم استفاده از تجارت الکترونیک127
نمودار 5-22- میزان تاثیر عدم استفاده رقبا از تجارت الکترونیک در عدم استفاده از تجارت الکترونیک130
نمودار 5-23- میزان تاثیر ناکافی بودن قوانین حقوقی داخلی مرتبط با تجارت الکترونیک در عدم توسعه آن132
نمودار 5-24- میزان تاثیر پایین بودن امنیت در شبکه در عدم توسعه تجارت الکترونیک135
نمودار 5-25- میزان تاثیر ناکارآمد بودن نظام بانکی کشور در عدم توسعه تجارت الکترونیک140
نمودار 5-26- میزان تاثیر وجود نداشتن خطوط ارتباطی سریع و مطمئن در عدم توسعه تجارت الکترونیک143
نمودار 5-27- میزان تاثیر وجود نداشتن کارتهای اعتباری داخلی با گستره فعالیت بین المللی در عدم توسعه تجارت الکترونیک146
نمودار 5-28- میزان تاثیر بازگشت سرمایه طولانی تجارت الکترونیک در عدم توسعه تجارت الکترونیک148
نمودار 5-29- نمودار اسکری برای تعیین تعداد مولفه ها159
فهرست نشانه های اختصاری
EC = تجارت الکترونیک
SME= شرکتهای کوچک و متوسط
کلیات تحقیق
عنوان تحقیق
بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در صنایع کوچک و متوسط ایران و ارائه مدل تجاری آن. مطالعه موردی : خوشه نساجی استان یزد
مقدمه
امروزه در کشورهای مختلف جهان سیساستهای معطوف به گسترش صنایع کوچک به سیاستهای مهم محوری تبدیل شده است و از این رهگذر پیشرفت صنایع کوچک نقش قابل توجهی در توسعه اجتماعی – اقتصادی این کشورها بازی می کند. نکته جالب توجه اینست که هرچه یک کشور از نظر توسعه اقتصادی در سطح بالاتری قرار داشته باشد تکیه توسعه صنعتی آن بیشتربه صنایع کوچک معطوف می شود و این نشان می دهد که صنایع کوچک را در جهان امروزی باید به عنوان یک حقیقت انکار ناپذیر در نظر داشت و با سیاستگذاری مناسب اقتصادی در جهت پیشرفت و توسعه آن همت گمارد (ایمانی راد،72).
يكي از راهكارهايي كه در محافل علمي براي ساماندهي به بحث صنايع كوچك و متوسط مورد توجه قرار گرفته است، تجميع اين بنگاهها و ساماندهي آنها در قالب خوشه هاي صنعتي است و در راستاي توسعه اين خوشه ها بحث ICT و تجارت الكترونيك از جمله مواردي است كه به آن توجه زيادي شده است.
ضرورت تحقیق
شركتهاي كوچك و متوسط (SMEs) در اكثر كشورهاي جهان بيشترين سهم بنگاهها را به خود اختصاص مي دهند، بنابراين نقش آنها در رشد ملي از لحاظ اقتصادي و استخدامي و توليد ناخالص ملي (GDP) كم نيست.
امتيازهاي عمده صنايع كوچك عبارتند از :
پتانسيل اشتغال زايي بالا
نياز كمتر به واردات
توزيع منابع درآمد و كاهش شكاف درآمدي
جمع آوري و استفاده از كارآفرينان و نوآوران پراكنده و پس اندازهاي كوچك جهت سرمايه گذاري و استفاده كامل از منابع و مواد خام محلي
امروزه با سازماندهي درست صنايع كوچك و متوسط مي توان به سطوحي از هم افزايي دست يافت كه حتي با انجام سرمايه گذاري هاي سنگين براي احداث يك واحد در مقياس بزرگ نيز قابل ترديد بوده و ممكن نمي باشد. از ميان الگوهاي مختلف سازماندهي توليد ، خوشه هاي صنعتي نقش قابل توجهي در سازماندهي زنجيره توليد صنايع كوچك و متوسط ، شكل بازار و توزيع درآمد و ايجاد ثروت در مناطق متعددي در جهان داشته است.
خوشه مجموعه اي از شركتها، سازمانها، تشكل ها و نهادهاي تخصصي فعال در يك رشته صنعتي است كه از طريق روابط متراكم شبكه اي قادر به هم افزايي قابليت هاي آن مجموعه مي شود(مهرپویا و مجیدی، 82). خوشه هاي صنعتي به واسطه تقسيم كار تخصصي، همكاري بين صنايع ، يادگيري تعاملي و ساير اموري كه براي رقابت مند شدن صنايع لازم است مي توانند الگوي مناسبي براي توسعه صنعتي محسوب شوند(مهرپویا و مجیدی، 82).
در ايران حدود 7/99 درصد كارگاههاي صنعتي كشور ، سازمان هايي هستند كه كمتر از 50 نفر پرسنل دارند. اين سازمانهاي كوچك و متوسط 8/53 درصد ارزش توليدات صنعتي كشور را تشكيل مي دهند. در ديگر كشورهاي جهان نيز بخش مهمي از درآمد ملي صنعتي توسط اين سازمانها تامين مي شوند.
در راستاي توسعه خوشه هاي صنعتي بحث تجارت الكترونيك به عنوان يك ابزار مهم مورد توجه است. قابليت فناوري اطلاعاتي و ارتباطي در جهت شتاب دادن به توسعه اقتصادي و ارتقاء زندگي مردم و پافشاري جوامع بين المللي بر اهميت بهبود دسترسي به فناوري هاي مذكور به خصوص در كشورهاي در حال توسعه، در سالهاي اخير قابل ملاحظه بوده است. تجارت الكترونيك نيز حاصل پيشرفت فناوري اطلاعات است كه در دنياي كسب و كار بسيار با اقبال مواجه است (موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، 86).
تجارت الکترونیک از نمودهای عینی انقلاب فناوری اطلاعات و ارتباطات، در عرصه اقتصاد است. این سبک از تجارت به دلیل مزایا و منافع سرشاری که داشته به سرعت در حال گسترش است. می توان به قطعیت ادعا کرد تجارت الکترونیک بسیاری از محدودیتهای تجارت سنتی را از پیش رو برداشته و نه تنها فرم و شکل ظاهری تجارت سنتی، بلکه محتوای امر تجارت را نیز دستخوش تغییر کرده است؛ تغییری که مبنای هرگونه اقدام در عرصه اقتصاد واقع شده است.
تجارت الکترونیک به زبان ساده به هرگونه معامله ای گفته می شود که در آن خرید و فروش کالا یا خدمات از طریق اینترنت صورت می گیرد و به واردات و صادرات منتهی می شود. تجارت الکترونیک معمولا کاربرد وسیعتری دارد، یعنی نه تنها شامل خرید و فروش از طریق اینترنت است، بلکه سایر جنبه های فعالیتهای تجاری مانند خریداری، صورت برداری از کالاها ، مدیریت تولید، تهیه و توزیع، جابجایی کالاها و خدمات پس از فروش را نیز در بر می گیرد.
مطالعات نشان مي دهد كه تعميق در سرمايه و رشد بهره وري كل عوامل در تكنولوژري اطلاعات و ارتباطات، تاثير معناداري در شتاب رشد و بهره وري نيروي كار در دهه 1990 داشته است. مطالعات نشان مي دهد كه هم توليد و هم هزينه هاي صرف شده در ابزارهاي پردازش داده الكترونيكي باعث افزايش رشد بهره وري كل عوامل توليد مي شوند (Hacker & Morsink , 2002).
مطالعاتحاكي از آنست كه IT به SMEs كمك مي كند تا بتوانند به فشارهاي محيطي پاسخ دهند، تقاضاي مشتريان را برآورده كنند و با چالشهاي جهاني شدن روبرو شوند (Bernardes & Verville , 2005).
استفاده از تجارت الکترونیک به عنوان یکی از کاربردهای فناوری اطلاعات برای شرکتهای کوچک و متوسط بسیار سودمند است. از جمله منافع می توان به موارد زیر اشاره نمود: (Thulani , Tofara & Langton , 2010)
توانایی مقایسه شدن با شرکتهای بزرگتر
بهبود ارتباطات، کیفیت و اطلاعات
کاهش هزینه ها
افزایش محدوده بازار
یافتن تامین کنندگان جدید
افزایش کارایی عملیاتی
پیشنهاد محصولات و خدمات جدید
دستیابی به بازارهای جهانی
کاهش هزینه های تعاملات و اطلاعات
کاهش هزینه های تبلیغات
از طرفی ويژگيهاي خاص صنايع كوچك و متوسط باعث شده است كه اين شركتها در پذيرش تجارت الکترونیک با موانع و مشكلات خاص خود روبرو شوند. بررسي پذيرش تكنولوژي‌هاي نوين در ميان اندازه‌هاي مختلف سازمان‌هاي اقتصادي و خدماتي (كسب و كارهاي اقتصادي) نشان مي‌دهد كه صنايع كوچك و متوسط تكنولوژي‌ها را نسبتاً كندتر مي‌پذيرند و ارتباط معناداري بين پذيرش فناوري اطلاعات و اندازه شركت وجود دارد (آنكتاد 2004). آنكتاد در گزارش تجارت الكترونيكي و توسعه سال 2004 بر اين عقيده است كه با وجود رشد فزاينده تجارت الكترونيكي و افزايش روز به روز اهميت آن، توسعه اين پديده در بين شركتهاي كوچك و متوسط به كندي اتفاق مي‌افتد.
در سال 2001 در اروپا 79 درصد از شركتهاي بزرگ به اينترنت دسترسي داشتند در حالي كه همين رقم براي شركتهاي كوچك و متوسط 25 درصد گزارش شده است (UNCTAD E-Commerce and Development Report ,2004).پذيرش تجارت الكترونيك در شركتهاي كوچك و متوسط محدود به به كارگيري ايميل و وب مي باشد و اين شركتها اينترنت را براي ارتباط و تبليغات استفاده مي كنند (Lawson , Alcock , Cooper & Burgess , 2003). اما آنچه كه غير قابل انكار است، اثرات و فشار ناشي از محيط رقابتي تجارت جهاني براي بكارگيري تجارت الكترونيكي (بخصوص در بخش B2B) است كه بدون توجه به اندازه شركتها به آنها تحميل مي‌شود. بنابراین شركتهاي كوچك و متوسط در نهايت مجبور به بكارگيري تجارت الكترونيكي خواهند بود.
با توجه به آنکه سياستهاي اتخاذي در حمايت از پذيرش تجارت الكترونيك توسط SMEs، بايد بر پايه آگاهي از مزايا، موانع و مشكلات باشند تا بتوانند فوايد بالقوه بيشتري براي SMEs داشته باشند(CISC Department of Economics , 2006) تحقيقات زيادي در كشورهاي مختلف به بررسي دلايل پذيرش كند تجارت الكترونيك و ICT توسط SMEs پرداخته است.
در نتیجه تحقيقي كه در در مورد موانع پذيرش ICT و استفاده از اينترنت انجام شده است، كار در يك بازار مناسب و داشتن ديدگاه مناسب از توانايي هاي اينترنت ، هنگاميكه با استراتژي مناسب، تعهد مديريت، زيرساخت ها، صلاحيت و توانايي همراه شود بيشترين تاثير را بر پذيرش اينترنت دارد (Doherty & Chadwik , 2003).
در تحقيق ديگري مشخص شده است كه كه ويژگيهاي شخص مدير از قبيل سن ، پيش زمينه اخلاقي ، تجربيات شخصي اينترنتي و فشارهاي رقابتي درك شده توسط او بر پذيرش ICT و تجارت الكترونيك نقش بسزايي دارد( Jesse , 2008& Weltevreden) . به طور کلی متغيرهاي داخل و خارج از سازمانی متعددي از قبيل اندازه سازمان ، درجه تاثير شخصي ، تكنولوژي قبلي مورد استفاده و همچنين ميزان فشار رقابت درك شده از جمله عوامل تاثير گذار بر پذيرش تجارت الکترونیکاست (Dholakia& Nir , 2004).
مطالعات نشان می دهد موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط به شرح زیر است:
هزینه زیاد اجرای تجارت الکترونیک، پیچیدگی اجرا، مقاومت اعضاء در برابر تغییر، نبودن مهارتهای تکنیکی و تخصصی، کمبود وقت برای اجرای تجارت الکترونیک، نا مناسب بودن تجارت الکترونیک برای محصولات و خدمات شرکتهای کوچک و متوسط، ناآگاهی نسبی از منافع تجارت الکترونیک، نبودن اعتماد و مسائل مالی و نبودن حمایت مدیریت ارشد(Thulani et al , 2008).
مدلی در زمینه موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط در دوگروه عمده ارائه شده است: موانع درون سازمانی و موانع برون سازمانی (حنفی زاده و رضایی ، 86).
در تحقيقی که در مورد عوامل موفقيت پذيرش تجارت الكترونيك در SMEs ايراني صورت گرفته، عوامل موثر بر استفاده از تجارت الکترونیک به سه دسته عوامل سازمانی، عوامل محیطی و عوامل فنی تقسیم بندی شده است. در این تحقیق از مهمترین عوامل عدم پذیرش تجارت الکترونیک، وجود نداشتن کارتهای اعتباری در ایران است. اين تحقيق بيان مي كند تنها 7% شركتهاي كوچك و متوسط ايراني ، تجارت الكترونيك را به عنوان هسته مركزي تجارت خود قرار داده اند در حاليكه 91% تنها از اينترنت براي فرستادن و دريافت ايميل استفاده مي نمايند (Sanayei & Rajabion , 2009).
موانع مذكور در واقع مسايلی هستند كه كشورهاي مختلف سعي كرده اند با اتخاذ سياستهاي مناسب آنها را حل نمايند. بنابراين لازم است كه هر كشور و حتي منطقه اي ، نيازها و چالشها ي خود را شناسايي نموده و در جهت رفع آن سياستگزاري نمايد.

تعریف مسئله و بیان موضوع اصلی تحقیق
همانگونه که در بخش ضرورت و اهمیت تحقیق مطرح شده است توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط می تواند عملکرد آنها را بهبود بخشد. شناسایی موانع توسعه این امر در شرکتهای کوچک و متوسط می تواند به راهکارهای اجرایی منجر شود تا با بهره گیری از آن پیشرفت توسعه تجارت الکترونیک بیشتر شود.
مدتهاست که صنعت نساجی و زوال تدریجی آن در محافل صنعتی و اقتصادی کشور مورد بحث قرار گرفته است. مسئله مهم آنست که این صنعت رو به اضمحلال است و باید هرچه زودتر برای آن چاره ای اندیشیده شود. با توجه به این مسئله که استان یزد از قطبهای نساجی کشور محسوب می شود و بنا به تجمع واحدها به صورت خوشه در این استان، به منظور رفع مشکلات این واحدها با رویکرد بهبود با استفاده از تجارت الکترونیک، لزوم انجام چنین تحقیقی آشکار است. بنابراین این پژوهش به دنبال شناسایی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران و ارائه یک مدل تجاری به عنوان راهکار اجرایی می باشد.
سئوالات تحقیق
این تحقیق به سئوالات زیر پاسخ خواهد داد:
موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران چیست؟
مدل مفهومی مناسب برای این موانع چیست؟
اولویت بندی این موانع به چه نحو است؟
راهکارهای اجرایی جهت رفع این موانع چیست؟
اهداف تحقیق
هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی و تعیین مدل مناسب موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایرانی می باشد که مدل مذکور در خوشه نساجی استان یزد مورد تحلیل قرارا خواهد گرفت. بطور کلی اهداف این تحقیق را میتوان به شرح زیر خلاصه نمود:
شناسایی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط
تطبیق موانع شناخته شده با شرکتهای مستقر در خوشه نساجی یزد
تحلیل نتایج حاصل و پیشنهاد مجموعه اقدامات اجرایی
پژوهش حاضر در شش فصل تهیه شده است که در فصل اول کلیات تحقیق مطرح می شود.در فصل دوم به مبانی نظری تحقیق پرداخته می شود. فصل سوم به بررسی تحقیقات گذشته و جمع بندی مدلها و نظرات سایر پژوهشگران اختصاص دارد. فصل چهارم روش تحقیق و نحوه گردآوری داده را بیان نموده و فصل پنجم به تحلیل داده ها خواهد پرداخت. در نهایت در فصل ششم به ارائه راهکارهای عملی در راستای ارتقاء تجارت الکترونیک در صنایع کوچک و متوسط در خوشه نساجی یزد اختصاص می یابد.
مبانی نظری تحقیق

2-1- مقدمه
با توجه به اینکه در اکثر کشورها بخش قابل ملاحظه ای از فعالیت های اقتصادی توسط شرکت های کوچک و متوسط انجام می شود و این شرکت ها برای ورود به عرصه رقابت جهانی مسائل خاص خود را پیدا می کنند، دولت ها با تدابیر مختلفی همواره به فکر حمایت از این شرکت ها بر می آیند تا رقابت پذیری آنان را به گونه ای بالا برند که توان رقابت در بازار جهانی را بدست آورند.
تجارت الکترونیک باعث تغییرات چشمگیر در شرایط رقابتی شده است و با توانایی در افزایش روشهای معمول فروش، حذف دوباره کاریها، توانایی معرفی و تبلیغ محصولات به صورت کارا، تصمیم گیران و سیاستگزاران را برآن داشته تا در امور تجاری از آن استفاده نمایند.
ويژگيهاي خاص صنايع كوچك و متوسط باعث شده كه اين شركت‌ها در پذيرش تكنولوژي‌‌‌‌‌‌هاي نوين با موانع و مشكلات زیادی روبرو شوند. كشورهاي مختلف با علم به اينكه عدم رفع اين موانع در راستای استفاده تجاری از اینترنت، توان رقابتي كسب و كارهاي كوچك و متوسط را كاهش داده و مي‌تواند ضربات جبران‌ ناپذيري به اقتصاد ملي وارد نمايد، سياست‌هاي حمايتي وسيعي را جهت استفاده از اينترنت در اين بخش (شركتهاي كوچك و متوسط) اتخاذ نموده‌اند.
با پدید آمدن موج عظیم تجارت الکترونیک در سالهای اخیر ضروری است اقدامات و تدابیر مناسب در خصوص توسعه بکارگیری آن در کشور اتخاذ گردد. عدم توجه به این مقوله می تواند واحدهای صنعتی کشور را با چالش روبرو نماید.
اين فصل در سه بخش تدوين شده است. در بخش اول تعاریف تجارت الکترونیکی و کاربردهای آن ارائه شده است. در بخش دوم تعريف شرکتهاي کوچک و متوسط(SMEs) و نقش آنها در توسعه اقتصادي آمده سپس در بخش نهایی كاربرد تجارت الکترونیک در شركتهاي كوچك و متوسط، مورد توجه قرار گرفته است.

2-2- تجارت الکترونیک
2-2-1- تاریخچه تجارت الکترونیکی
تجارت الکترونیک از حدود سال 1965 آغاز شد که با نوآوری هایی مانند انتقال الکترونیکی وجوه (EFT) مصرف کنندگان توانستند پول خود را از طریق ماشین های خودپرداز دریافت کرده و خرید خود را بوسیله کارت های اعتباری انجام دهند(حنفی زاده و رضایی، 86).
پیش از توسعه تکنولوژی های صنعتی بر اینترنت در سالهای آغازین دهه 90 شرکت های بزرگ به ایجاد شبکه های کامپیوتری با ارتباطات مشخص ، محدود و استاندارد برای مبادله اطلاعات تجاری میان یکدیگر پرداختند. این روش مبادله الکترونیکی داده ها (EDI) نامیده شد(حنفی زاده و رضایی، 86). با ابداع سیستم مبادله الکترونیکی داده ها و امکانپذیر شدن مبادله اسناد سازمانها به صورت الکترونیکی کاربردهای تجارت الکترونیک به معاملات غیر از معاملات مالی گسترش یافت (معمار نژاد، 85).
یکی از اتفاقات مهم در حوزه تبادلات الکترونیکی پدیده اینترنت بود. اینترنت اولین بار توسط دولت آمریکا در سال 1969 پا به عرصه وجود نهاد. در آن زمان کاربران اینترنتی را تنها آژانس های دولتی آمریکا و محققان دانشگاهی تشکیل می دادند (حنفی زاده و رضایی، 86). تجارت الکترونیکی با ورود اینترنت به دنیای بازرگانی و تجارت از ابتدای دهه 1990 شکل گرفت و کاربردهای تجارت الکترونیک به دلیل توسعه استانداردها و شبکه های جدید، نرم افزارهای تجارت الکترونیک و افزایش رقابت بین بنگاهها به سرعت گسترش یافت (معمار نژاد، 85).
از سال 1995 کاربران اینترنتی شاهد پیشرفت چشمگیر کاربردهای اینترنت در زمینه های گوناگون از جمله بازارهای فروش آنی و آموزش الکترونیک بودند. هم اینک اکثر سازمانهای متوسط و بزرگ در جهان دارای وب سایت شخصی هستند (حنفی زاده و رضایی، 86). از سال 1999 تاکید و اهمیت تجارت الکترونیکی از B2C به B2B منتقل و از سال 2001 نیز از B2B به B2E انتقال یافت (معمار نژاد، 85).
به طور کلی جهش فناوری اطلاعات دو دوره بیست ساله را پشت سر گذاشته و اکنون وارد دوره سوم شده است:
1955 – 1974 : عصر انتقال الکترونیکی وجوه
1975 – 1994 : عصر سیستم های اطلاعاتی مدیریت (MIS)
1995 – 2014 : عصر اینترنت
با در نظر گرفتن ماهیت فناوری و اینترنت به طور قطع تجارت الکترونیک باز هم تغییر شکل خواهد داد.

2-2-2- تعاریف و مفاهیم تجارت الکترونیک

تجارت الکترونیکی راه و روش جدید کسب و کار به صورت الکترونیکی و با استفاده از شبکه ها و اینترنت می باشد. در این روش فرآیند خرید و فروش یا تبادل محصولات، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه های کامپیوتری و مخابراتی از جمله اینترنت صورت می گیرد (حنفی زاده و رضایی، 86). تعاریف متعددی از تجارت الکترونیک ، با توجه به دیدگاههای مختلف ارائه شده است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:
از دیدگاه ارتباطات: تجارت الکترونیکی تحلیل اطلاعات، محصولات، خدمات یا پرداختها از طریق خطوط تلفن ، شبکه های کامپیوتری یا هر ابزار الکترونیکی دیگر می باشد(حنفی زاده و رضایی، 86).
از دیدگاه بازرگانی: فراهم کردن قابلیت خرید و فروش کالاها و خدمات و اطلاعات در اینترنت و یا از طریق دیگر خدمات آنلاین می باشد (معمار نژاد، 85).
از دیدگاه فرآیند کسب و کار: تجارت الکترونیکی بکارگیری فناوری برای خودکار سازی، تبادلات کسب و کار و جریان کار است (حسینی، عزیزی و میرحسینی، 85).
از دیدگاه خدماتی: ابزاری است که به صورت همزمان باعث کاهش هزینه ، افزایش سرعت و کیفیت انتقال خدمات می شود (معمار نژاد، 85).
از دیدگاه آموزشی : تجارت الکترونیک شرایط لازم برای آموزش الکترونیکی در مدارس، دانشگاهها و دیگر سازمانها از جمله سازمانهای کسب و کاری فراهم می کند(حنفی زاده و رضایی، 86).
از دیدگاه همکاری: چارچوبی برای توسعه همکاری های داخلی و خارجی و سازمان فراهم می کند (معمار نژاد، 85).
از دیدگاه فناوری اطلاعات: به آندسته از کاربردهای فناوری اطلاعات که به صورت سیستمی برای پشتیبانی و پیشبرد جریان کاری و مبادلات تجاری ایجاد شده است، می گویند(حنفی زاده و رضایی، 86).
از دیدگاه جامعه: تجارت الکترونیک مکانی را برای افراد جامعه فراهم می نماید تا بتوانند در آن مکان آموزش ببینند، مشارکت کنند و با یکدیگر تعامل داشته باشند (حنفی زاده و رضایی، 86).
به نقل از صنایعی (87) از دیدگاه کلارک (1997) هر نوع مبادله اطلاعات مربوط به امور تجاری از طریق ابزار الکترونیکی حتی تلفن و فکس را تجارت الکترونیک نامند. تعریف تجارت الکترونیک از دیدگاه اتحادیه اروپا انجام تجارت به صورت الکترونیکی (1998) و هر شکلی از مبادله تجاری که در آن طرفین ذینفع به جای تبادلات فیزیکی یا تماس مستقیم فیزیکی به صورت الکترونیکی تعامل کنند، (2001) می باشد (صنایعی، 87).
تمامی تعاریف فوق حداقل در دو مورد با هم اشتراک دارند: فرآیند خرید و فروش و استفاده از نوعی ابزار الکترونیکی. تجارت الکترونیک در ساده ترین تعریف عبارت از یافتن منابع ، انجام ارزیابی، مذاکره کردن، سفارش، تحویل، پرداخت و ارائه خدمات پشتیبانی است که به صورت الکترونیکی انجام می شود. لذا تجارت الکترونیک روشی است که بر اساس آن اطلاعات، محصولات و خدمات از طریق شبکه های ارتباطی کامپیوتری خرید و فروش می شوند (صنایعی، 87).

2-2-3- برتری تجارت الکترونیک به تجارت سنتی
هر فناوری پیشرفته ای باعث ایجاد تهدیدها و فرصتهای جدیدی برای سازمان می شود. تکنولوژی اطلاعات می تواند چهار مزیت عمده ایجاد کند:
ارزان تر ( تولید خروجی های مشابه با هزینه کمتر)
بیش تر ( تولید خروجی های بیشتر با هزینه مشابه)
سریع تر ( تولید خروجی های مشابه با همان هزینه در زمان کمتر)
بهتر ( تولید خروجی های بیشتر با هزینه مشابه و همان زمان)(حنفی زاده و رضایی، 86).
تجارت الکترونیکبه عنوان یکی از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند فواید زیر را در قیاس با تجارت سنتی به همراه داشته باشد:
در تجارت به شیوه الکترونیکی محدودیت مکانی و زمانی وجود ندارد (صنایعی، 87).
معرفی و تبلیغ محصولات با استفاده از تجارت الکترونیک به خصوص در اینترنت دچار محدودیتهای موجود در تبلیغات متعارف سنتی نبوده و در هر زمان قابل دسترس است.همچنین می تواند برای هر گروه خاص از مصرف کنندگان تغییر یابد (حنفی زاده و رضایی، 86).
تجارت الکترونیک، کانالهای معمول فروش را تغییر می دهد. در این نوع تجارت وجود واسطه معنایی ندارد.
فروش الکترونیکی به مقدار بسیار زیادی هرینه های فروش، نیروی انسانی و زمان عرضه محصولات و خدمات را کاهش می دهد. همچنین محصولات می توانند به محض آماده شدن در معرض فروش الکترونیکی قرار گیرند (حنفی زاده و رضایی، 86).
خدمات پس از فروش به مشتریان می تواند بهبود یابد (حنفی زاده و رضایی، 86).
ورود به بازارهای جدید و استراتژیک بدون درنظرگرفتن مرزهای فیزیکی معمول میسر است و بدین ترتیب باعث افزایش فروش می شود (صنایعی، 87).
فرصتهای تجاری و شغلی جدید به وجود می آورد (حنفی زاده و رضایی، 86).
به شناخت رقبای جدید می پردازد (صنایعی، 87).
قدرت تجزیه و تحلیل محصولات با استفاده از نظرات مشتری برای تولید محصولات جدید و یا تغییر در محصولات قبلی به مقدار قابل توجهی افزایش می یابد (حنفی زاده و رضایی، 86).

2-2-4-انواع تجارت الکترونیک
امروزه بیشتر فعالیتها مانند شناسایی شرکای تجاری، برقرای ارتباط با خریداران و فروشندگان، معرفی محصولات و خدمات جدید و دستیابی به بازارها و تأمین منابع و کالاها با کمک تجارت الکترونیک با کارایی بیشتر و هزینه کمتری انجام می شوند و در این میان اشاره به این نکته حائز اهمیت است که انجام اینگونه تجارت از روشهای متفاوتی امکانپذیر است (صنایعی، 87). بر اساس ماهیت تبادلات می توان تجارت الکترونیک را در قالب زیر دسته بندی نمود:
1- تجارت بنگاه با بنگاه (B2B)
در این نوع تجارت شرکت کنندگان در فعالیتهای مربوط، بنگاهها هستند. اکثر تبادلات از این نوع می باشد (معمار نژاد، 85).

2- تجارت بین بنگاه و مشتری (B2C)
بیشترین سهم در انجام تجارت الکترونیک از نوع B2C را خرده فروشی تشکیل می دهد. این نوع تجارت مربوط به معاملات خرده فروشی کالاها و خدمات بین بنگاهها و خریدارن انفرادی بوده و به همین دلیل به e-tailing معروف است.
3- تجارت بنگاه با اداره (B2A)
این نوع تجارت شامل تمامی مبادلات تجاری – مالی بین شرکتها و سازمانهای دولتی است. تأمین نیازهای دولت توسط شرکتها و پرداخت عوارض و مالیات از جمله این موارد است (صنایعی، 87).
4- تجارت مشتری با بنگاه (C2B)
در این نوع تجارت توسط اینترنت این امکان به وجود آمده است که مصرف کننده بدون نیاز به فروشنده کالای خود را مستقیما در سطح وسیعی خرید نماید (صنایعی، 87).
5- تجارت مشتری با مشتری (C2C)
این طبقه بندی شامل معاملاتی است که مشتریان به طور مستقیم با هم انجام می دهند (معمار نژاد، 85). به دلیل ناچیز بودن هزینه های تبلیغات در اینترنت این مدل توسط کاربران اینترنتی با استقبال مواجه شده است (صنایعی، 87).
6- تجارت همکار با همکار (P2P)
این فناوری در B2B، B2C، C2C قابل استفاده است. این مدل برای تسویه حساب کردن میان شرکت کنندگان در حراج با فروشنده است که معروفترین آن سرویسی به نام Pay pal است (صنایعی، 87). در این فناوری امکان اشتراک و استفاده از فایلهای الکترونیکی در شبکه فراهم شده است. به عنوان مثال افراد می توانند موسیقی، نرم افزار و دیگر محصولات دیجیتالی را مبادله نمایند (حنفی زاده و رضایی، 86).
7- تجارت بنگاه با دولت (B2G)
این نوع تجارت شامل تمامی مبادلات تجاری – مالی بین شرکتها و سازمانهای دولتی است. تأمین نیازهای دولت توسط شرکتها و پرداخت عوارض و مالیات از جمله این موارد است (صنایعی، 87).

8- تجارت دولت با دولت (G2G)
برای بستن قرارداد بین دو کشور یا دو سازمان دولتی از این سرویس استفاده می شود (صنایعی، 87).
9- تجارت مشتری با اداره (C2A)
مدل تجارت الکترونیکC2A هنوز پدیدار نشده است ولی به دنبال رشد انواع B2C و B2A دولتها مبادلات الکترونیکی را به حیطه های همچون جمع آوری کمکهای مردمی و پرداخت مالیات بر درآمد و هرگونه امور تجاری دیگر که بین دولتها و مردم ایجاد شود، گسترش خواهند داد (صنایعی، 87).

2-2-5- مزایای تجارت الکترونیک
در این امر که بکارگیری تجارت الکترونیک در صنایع مختلف روبه رشد است هیچ شکی وجود ندارد. بی شک آگاهی مدیران شرکتها از منافع بیشمار تجارت الکترونیک می تواند در توسعه استفاده از آن موثر باشد. برخی از مزایای تجارت الکترونیک بر حسب دو مؤلفه افق زمانی و منافع مستقیم یا غیر مستقیم به صورت شکل زیر ارائه شده است (حسینی و همکاران، 85)
منافع مستقیمصرفه جویی در هزینه های ارتباطات، تولید درآمدهای کوتاه مدت و ….حفظ مشتریان ، مشارکت در تجارت بلند مدت و …. منافع غیر مستقیمفرصتهای بالقوه تجاری، بازاریابی و تبلیغات و …. تحول مداوم کسب و کار، ابتکارات و عمل تجاری جدید و …. افق کوتاه مدت افق بلند مدت جدول 2-1- منافع استفاده از تجارت الکترونیک در سازمانها
توربان و همکارانش مزایای تجارت الکترونیک را در سه دسته مزایا برای سازمان، مشتریان و جامعه به صورت زیر ارائه داده اند:
مزایای تجارت الکترونیک برای سازمانها
گسترش بازار سازمان به بازارهای ملی و بین المللی
تهیه مواد و خدمات از سایر شرکتها با سرعت بیشتر و هزینه کمتر
کاهش هزینه ها
موجودیهای کمتر
کاهش هزینه های ارتباطات راه دور
کمک به شرکتهای کوچک برای مقابله و رقابت با شرکتهای بزرگ
مزایای تجارت الکترونیک برای مشتریان
در دسترس بودن شبانه روزی کالاها
افزایش قدرت انتخاب مشتریان
دسترسی مشتریان به اطلاعات مربوط و مفصل در عرض چند ثانیه



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید