طرح توسعه و عمران و حوزه نفوذ شهر قروه
سیاست ها و راهبردهای اساسی مواجهه با شهر قروه از دیدگاه توسعه کالبدی
سیاست ها و راهبردهای اساسی مواجهه با شهر قروه از رهگذر توسعه کالبدی مبتنی بر دو بخش سیاست ها و راهبردهای «کلان» و «خرد» خواهد بود . از آنجایی که کار کرد شهر قروه همانند دیگر شهرها به مثابه یک سیستم عمل می کند ، ناگزیر دارای دو محیط متفاوت خواهد بود که عبارتند از محیط عینی و محیط مغناطیسی شهر.محیط عینی متشکل از فضای اقتصادی ، اجتماعی و پیکره کالبدی شهر است و محیط مغناطیسی شامل کنش ها و واکنش های محیطی عینی با مناطق پیرامون است.
ارتباطات و پیوندهای عملکردی شهر با مناطق اطراف موقعیت ها و شرایطی را برای شهر به وجود می آورد که آثار و نتایج کالبدی چنین ارتباطاتی قابل توجه و تأمل است.
برنامه ها و دیدگاه های طرح های کلان منطقه ای نیز به میزان قابل توجهی چگونگی و میزان رشد و توسعه شهر را تحت تأثیر قرار می دهد. رئوس اهداف و راهبردهای طرحهای منطقه ای در ارتباط با شهر قروه به شرح زیر است :
توسعه شهر قروه از طریق فعالیتهای صنعتی و معدنی.
در شبکه آتی شهرهای استان شهر قروه در زمره شهر های متوسط مد نظر می باشد.
تقویت و تجهیز امکانات درمان و بستری با عملکرد ناحیه ای در شهر قروه.
و …
نتایج حاصل از بررسی های انجام شده در مورد نقش و جایگاه منطقه ای شهرستان و شهر در اسکلت توسعه منطقه ای موقعیت های زیر قابل تأکید است.
شهرستان و شهر قروه دروازه شرقی و رابط اصلی استان با مناطق مرکزی ایران است.
شهرستان و شهر قروه یکی از محورهای توسعه منطقه ای است.
شهر قروه دارای ارتباط مستقیم و نزدیک با چهار شهرستان در استان است.
سطح کلان
مطالعات کلان منطقه ای و شناخت موقعیت شهر قروه در ارتباط با محیط پیرامون خود بیانگر موقعیت های ویژه برای شهر قروه است که هر کدام از این موقعیت ها به گونه ای خاص نظام توسعه کالبدی شهر را تحت تأثیر قرار می دهد. بدان جهت که عوامل منطقه ای که شهر قروه را تحت تأثیر قرار می دهند از سیستم های بزرگتری منبعث می شوند ، احکام خاصی را به شهر تحمیل می نمایند. چنانچه این احکام به خوبی شناسایی نشوند و سیاست ها و راهکارهای مناسب جهت استفاده بهینه از آنها به کار گرفته نشود زیانهایی را در آینده شهر به بار خواهند آورد.
مطالعات صورت گرفته نشان می دهد که موقعیت های شهر قروه در ارتباط با محیط بیرون (سطح کلان ) چند نقش اساسی را برای آن رقم خواهد زد که عبارتند از :
نقش صنعتی در مقیاس منطقه ای و ناحیه ای .
نقش معدنی در مقیاس ملی.
نقش بین راهی در مقیاس استان .
نقش سیاسی –اداری در سطح ناحیه .
نقش پایانه ای و انبار داری در مقیاس استان.
نقش زراعی در حال بالندگی و تحول در مقیاس منطقه.
بازیافت تأثیرات نقش های کلان شهر بر ساختار کالبدی و اقتصادی اجتماعی آن
الف – نقش صنعتی
-تأثیرات کالبدی
-شکل گیری مکان های صنعتی در سطح ملی ، منطقه ای و ناحیه ای در شهر و اطراف آن
-شکل گیری مراکز خدماتی مرتبط با کاربریهای صنعتی در داخل شهر و اطراف آن
– تأثیرات اقتصادی
-تنوع بخشی به تولیدات و مشاغل موجود در شهر
-تقویت بخش صنعت و ارتقاء آن در نظام اقتصادی شهر
– افزایش درآمدهای شهر
-ایجاد اشتغال
تأثیرات اجتماعی و فرهنگی
امکان افزایش جمعیت شهر
امکان تغییر در ساختار سنی و جنسی جمعیت
امکان افزایش ضریب مهاجر پذیری در شهر
امکان تغییر بافت اجتماعی شهر و اطراف آن
تأثیرات زیست محیطی
امکان افزایش آلاینده های محیطی از قبیل ، دود و گرد و غبار وصدا
افزایش فاضلاب های صنعتی و پساب های آن
تأثیر بر زیر ساخت ها
افزایش حرکت و توده در شبکه های دسترسی درونی و بیرونی شهر
افزایش نیاز به تجهیزات و تأسیسات زیر بنایی از قبیل ، آب و برق و گاز و ….
افزایش وزن و حجم زیر ساخت های با عملکرد ملی و منطقه ای (شبکه های انتقال گاز ، نیرو و …)
ب-نقش معدنی
تأثیرات کالبدی :وجود سنگبریهای متعدد در حاشیه محور های اصلی واحتمال گسترش آنها.
-امکان گسترش خدمات فنی و تعمیراتی
-امکان گسترش حلقه های پسین صنعت سنگ.
-ایجاد محدودیت برای توسعه کالبدی در دامنه های تخریب شده به علت استخراج معادن.
-ریخت وپاش و آلودگی بصری به علت دپوی پوکه های معدنی خصوصاً در بدنه های راه محور همدان .
تأثیرات اقتصادی
-امکان أخذ عوارض از صادرات سنگ توسط شهرداری با تصویب شورای شهر .
-تأثیرات اجتماعی مشابه تأثیرات نقش صنعتی است.
تأثیرات زیست محیطی
تخریب تپه های مشرف به شهر در مسیر کریدورهای دید که به آلودگی بصری انجامیده است.
ج : نقش مرکزیت حوزه کشاورزی
تأثیرات کالبدی:
-وجود اراضی مرغوب کشاورزی در پیرامون شهر که محدودیت در توسعه کالبدی را موجب شده است.
-امکان تقاضا برای ایجاد خدمات پشتیبان تولید زراعی که ضرورت ایجاد کاربری های مرتبط را در شهر مطرح می کند.
تأثیرات اقتصادی :
امکان افزایش درآمد شهر ناشی از تشدید مکانیزاسیون ، تغییر الگوی کشت و تغییر نظام آبیاری .
تأثیرات اجتماعی و فرهنگی :
امکان حاشیه نشینی در شهر به علت مهاجرت روستاییان کم زمین از روستا های اطراف.
د: نقش سیاسی و اداری :
تأثیرات کالبدی:
امکان افزایش تقاضا برای کاربری های اداری.
وجود تقاضاهای مجتمع مسکونی در قالب تعاونیهای ادارات.
شهر قروه از طرفی در طرح های بالا دست از جمله طرح جامع شهرستان و همچنین برنامه های بلند مدت توسعه استان کردستان ،به عنوان مرکز ناحیه جنوب استان مد نظر بوده و تقویت این شهر به لحاظ صنعتی و معدنی در راستای ارتقاء ناحیه جنوبی استان مورد توجه می باشد.همچنین از نظر اداری – سیاسی نیز مرکز شهرستان می باشد.روند رو به توسعه مراکز مهم صنعتی و اداری و خدماتی در شهر و اطراف آن زمینه توسعه صنایع و مشاغل جانبی و وابسته به آنها را در شهر تشدید می نماید.لذا در طرح توسعه کالبدی این شهر تشخیص و تعیین فضاهای لازم برای استقرار و تمرکز این نوع فعالیت ها ضروری است.
نقش بین راهی پایانه ای و انبار داری
تأثیرات این نقش در شهر قروه به شرح زیر خواهد بود:
افزایش نیاز به انبار ها ، باراندازها ، ترمینالها، سرد خانه ها، مراکز اقامتی و …در داخل و اطراف شهر.
افزایش حضور وسایل نقلیه عبوری در داخل شهر و کناره های آن
سیاست ها و راهبرد ها:
ایجاد بستر مناسب جهت توسعه و تقویت هدایت شده نقش صنعتی شهر
-مکان یابی سایتهای صنعتی در اطراف شهر
– اعمال ضوابط و مقررات دقیق و مناسب جهت احداث کاربریهای صنعتی در داخل و خارج محدوده مصوب.
-جلوگیری از نفوذ آلاینده های ناشی از صنایع از طریق ایجاد فضای حفاظت اکولوژیکی در اطراف شهر و…
– پیش بینی اراضی مناسب برای کاربریهای خدماتی مرتبط بل فعالیتهای صنعتی
– پیش بینی مناسب زیر ساختها از قبیل میزان آب و برق و گاز و شبکه دسترسی و…
– تفکیک ترافیک عبوری از ترافیک داخل شهری
تمهیدات لازم جهت سازماندهی عبور و مرور وسایل نقلیه عبوری داخل و اطراف شهر
شناسایی و سازماندهی و زیباسازی محورهای عبوری موجود در داخل شهر
تأکید بر بهسازی و ساماندهی مبادی ورودی شهر( دروازه های از سمت همدان وسنندج)
تاکید بر ایجاد مراکز توریستی – تفریحی در پیرامون و داخل شهر
تاکید بر پیش بینی پارکینگ جهت استفاده مسافران در نقاط مناسب داخل شهر
تاکید بر ایجاد مجتمع های خدماتی بین راهی در نقاط مناسب
تعریف طرح های موضعی و موضوعی بمنظور ارتقا کیفیت بصری شهری از جمله بدنه سازی بلوار غدیر خم.
پیش بینی اراضی مناسب جهت ایجاد فعالیتهای خدماتی مرتبط با نیازهای مسافران عبوری در کناره محورهای اصلی ( از قبیل پارکینگ ، محل های پذیرایی و …)
ایجاد فضاهای مکث در مجاورت محور عبوری همدان – سنندج برای مسافران عبوری در داخل و خارج شهر.
ترمیم تپه های تخریب شده که ناشی از استخراج معادن مشرف به شهر و در معرض دیدها فران هستند از طریق جنگل کاری و فضا سازی های مناسب.
جبران عدم تعادل زیست محیطی شهر ( فقر شدید باغات و جنگل کاری ) از طریق ایجاد و توسعه باغات و گسترش جنگل های دست کاشت در داخل و پیرامون شهر با تأکید بر راهبردهای ذیل :
پیشنهاد کمربند سبز شهر
نهال کاری گونه های پهن برگ در دره ها و مسیر رودخانه ها و هرجا که آبیاری یا وجود آب کافی اجازه می دهد مانند گردو یا زبان گنجشک ، نارون ، ملچ ، صنوبر ( تبریزی و سفیدار ) که در این ارتباط حاشیه رودخانه خشک و جداره های بلوار غدیر خم از اهمیت برخوردار است.
-کاشت درختان مقاوم به خشکی مانند «اقاقیا» و «عرعر» و همچنین نهال کاری گونه های سوزنی برگ مانند کاج معمولی ، کاج جنگلی ، کاج چتری ، کاج مشعلی ، کاج روسیا ، کاج سرخ و سروزره بین و سروسیمین در تپه های خاکدار غرب شهر و دیگر نقاط پیرامون شهر که امکان آبیاری وجود ندارد .
مکان یابی نقاطی مناسب برای انبار پوکه های معدنی و انتقال فعالیت های متفرقه فعلی به مکانهای انتخاب شده.
سطح خرد
سیاستها و راهبردهای مواجهه با فرایند توسعه کالبدی شهر در سطح خرد به شرح زیر مورد توجه قرار گرفته است.
در محدوده قانونی شهر قروه و اطراف آن اراضی زراعی مرغوبی وجود دارد که نقش مهمی در سیمای اکولوژیکی شهر و چشم انداز آن ایفا می نمایند. با توجه به نقش اراضی زراعی در اقتصاد و معیشت ساکنان شهر ، حفظ این اراضی به عنوان یکی از سیاستهای اصلی توسعه کالبدی شهر مورد نظر می باشد.
شهر قروه با ساختار جوان جمعیتی ضرورت توجه به نیازهای فرهنگی – تفریحی و و ورزشی در این شهر را تشدید می نمایند.
در شرایط کنونی محور سنندج – همدان از ضلع شمالی شهر قروه عبور می کند و این محور اصلی ترین محدود کننده توسعه کالبدی شهر از سمت شمال است و لذا لازم است که از توسعه کالبدی شهر به ضلع شمال این محور جلوگیری شود.
با توجه به اینکه این محور یک محور عبوری است ایجاب می نماید که اولاً به لحاظ ترافیکی ساماندهی شود. ثانیا از طریق ایجاد فضاهای مناسب تفریحی ، پذیرایی و سایر کاربریهای مرتبط تجهیز گردد. ثالثا به لحاظ زیباسازی به عنوان اصلی ترین قسمت شهر که در معرض دید و رفت و آمد عبوری است سازماندهی شده و ضوابط ویژه ای برای استقرار کاربریها به لحاظ تراکم ، ارتفاع ، نماسازی و … تدوین گردد.
عارضه رودخانه اصلی ترین مانع توسعه کالبدی در ضلع شرقی شهر است و باید حتی الامکان از توسعه کالبدی شهر به سمت شرق رودخانه جلوگیری شود.
جلوگیری از توسعه ناهمگون و پراکنده شهر به منظور کاهش هزینه های شهرداری در ارتباط با ایجاد زیر ساختهای شهری و …
تأکید بر سیاست تجمیع با توجه به ریزدانه بودن بافت کالبدی شهر به عنوان اولویت نخست بهسازی بافت و تهیه الگوهای معماری درچند تیپ متفاوت برای ساخت و ساز مسکونی در زمینهای کوچک به عنوان اولویت دوم بهسازی بافت است.
حداکثر استفاده از اراضی بایر درون بافت به عنوان اولویت در تأمین اراضی مسکونی و خدماتی مورد نیاز و …
هدایت وتشویق شهر به سوی استفاده بهینه از زمین با تأکید بر افزایش تراکم ساختمانی.
ساماندهی وضعیت شبکه ارتباطی داخل شهر.
توزیع عادلانه کاربریهای محله ای و ناحیه ای در قسمتهای مختلف شهر و جلوگیری از تمرکز آن در برخی نواحی مرکزی
توجه ویژه به بخش مرکزی شهر ( میدان امام و بازوهای منتهی به آن ) به لحاظ طراحی و حذف کاربریهای ناسازگار.
توجه ویژه به توسعه های غیر رسمی شمال بلوار غدیرخم ودر نهایت تهیه طرح توانمند سازی جمعیت و بهسازی بافت برای آن :
شناسایی و استفاده بهینه از کاربریهای ناسازگار موجود در بافت مرکزی شهر برای تأمین خدمات مورد نیاز شهری و ناحیه ای
رعایت استانداردهای مربوط به حرایم بالاخص حریم جاده کمربندی در سمت شمال و رودخانه در سمت شرق.
جلوگیری از توسعه شهر به سمت اراضی که به لحاظ زمین ساخت و شیب با محدودیت مواجه هستند.
شناسایی قطعات مناسب زمین های خالی و ساختمانهای تخریبی که در مجاورت گره های خدماتی واقع شده اند و تخصیص آنها به خدمات همگون اطراف آنها .
شناخت پهنه های خدماتی ویژه در سطح شهر و تقویت نقش آنها برای ارائه مطلوبتر خدمات تخصصی .
تعیین عملکرد و نقش غالب اقتصاد شهر در وضع موجود
وضع موجود نظام اقتصادی شهر قروه ، برآیند فرایند تعامل نقاط قوت و ضعف درونی این نظام و فرصت ها و تهدیدهای بیرونی آن بوده و به بیان دیگر متأثر از توانها و استعدادها و نیز محدودیت ها و تنگناهای آن در برخورد با عواملی است که با آن در ارتباط می باشند و از این رو ساختار تولید و اشتغال و نقش غالب و مسلط و یا نقش بنیانی این یا آن بخش یا فعالیت اقتصادی در این ساختار نتیجه فرایند مورد اشاره است.بنابراین ، برای شناخت و تحلیل خصوصیات اصلی نظام اقتصادی شهر در وضع موجود و تعیین عملکرد و نقش غالب آن ( و نیز تحولات آتی آنها ) لازم است که به طور خلاصه به این موارد پرداخته شود.
میزان فعالیت عمومی و افعالیت واقعی جمعیت شهر ، بر پایه اطلاعات در دسترس ، علیرغم فراز و نشیب میزان فعالیت عمومی جمعیت شهر در دورۀ بیست ساله 1355 تا 1375 روند عمومی ان نزولی بوده است و از 7/34 درصد در سال 1355 به 9/28 درصد در سال 1365 افزایش 7/31 درصد در سال 1375 کاهش یافته است. تغییرات سهم نسبی نوجوانان و جوانان 10 تا 25 ساله در کل جمعیت واقع در سنین کار و فعالیت ، میزان اشتغال به تحصیل و ماندگاری نوجوانان و جوانان در نظام آموزشی ، میزان ورود زنان به بازار کار ساختار بخشی و رشته فعالیتی اشتغال ، پوشش نظام تأمین اجتماعی و تأثیر آن در سن ورود به بازار کار و خروج از آن سطح توسع اجتماعی و فرهنگی جمعیت ساکن شهر نیز الگوی باورهای جامعه در مورد زنان و مردان ، میزان عرضه فرصت های شغلی جدید در مقابل تقاضای آن ، جایگاه شهر در جذب مهاجران جدید و یا عدم توان در نگهداشت جمعیت خود و مهاجرت آنان به سایر نقاط ( به ویژه مهاجران شغلی پیامدهای جنگ در ساختار فعالیت جمعیت ) و … عواملی هستند که برآیند تحولات (همسو و یا غیر همسوی ) آنها موجب بروز این فرایند نزولی شده است.
در هر صورت ، در حال حاضر ، کمتر از یک سوم جمعیت در سن کار و فعالیت ساکن شهر وارد بازار شده و مایل به انجام فعالیتهای تولیدی و خدماتی هستند و بیش از دو سوم بقیه آنها غیر فعال و مصرف کننده می باشند که در این زمینۀ عدم ورود زنان به بازار کار را به علت اشتغال به خانه داری و نیز عدم ورود دختران و پسران جوان به بازار کار را به علت ماندگاری آنان در نظام آموزشی تا مقطع تحصیلی بالاتر ، دو عامل بسیار اساسی هستند.
به تبع روند کاهشی شدت نسبی ورود جمعیت ساکن شهر قروه به بازار کار ، میزان فعالیت واقعی آنان نیز در طول دورۀ زمانی مورد نظر ، در مجموع ، روندی کاهنده داشته است و از 5/32 درصد در سال 1355 به حدود 3/33 درصد در سال 1365 و نیز 8/27 درصد در سال 1375 رسیده است که مبین تقلیل تعداد شاغلان ساکن شهر از بیش از 32 نفر به کمتر از 28 نفر در هر 100 نفر جمعیت واقع در سن کار و فعالیت می باشد.
نکته ای که در ارتباط با روند تحول میزان فعالیت عمومی و واقعی جمعیت شهر باید در نظر داشت ، آن است که اندازۀ این پارامترها نسبتی از تعداد جمعیت ده ساله و بالاتر شهر است که سهم نسبی تعداد جمعیت اخیر الذکر در کل جمعیت شهر ( و به تبع آن ، تحولات قدر مطلق تعداد جمعیت وارد شده به بازار و یا شاغلان شهر ) در دورۀ مورد بررسی دارای فراز و نشیب بوده و از 4/69 درصد در سال 1355 به حدود 8/63 درصد در سال 1365 و نیز 1/73 درصد در سال 1375 رسیده است. بر این اساس ، در سه مقطع زمانی مورد اشاره ، تعداد شاغلان ساکن شهر به ترتیب 2600 نفر ، و 12509 نفر بوده است. به این ترتیب ملاحظه می شود که در هر سال از دهۀ 1355 تا 1365 در حدود 535 فرصت شغلی جدید در شهر قروه ایجاد شده است و این تعداد در هر سال از دهۀ تا 1375 تا حدی کمتر شده و به 456 نفر رسیده است.
میزان بیکاری جمعیت فعال : با توجه به روند تحول تعداد جمعیت وارد شده به بازار کار ( جمعیت فعال ) و تعدادی از آنان امکان یافتن شغلی را داشته اند ( جمعیت شاغل ) ، ملاحظه می شود که تعداد بیکاران شهر در دهۀ 1355 تا 1365 به شدت افزایش یافته واز 173 نفر در ابتدای این دهه به 1331 نفر در پایان دهه ترقی کرده و نزدیک به 8 برابر شده است. همچنین ، با این که تعداد بیکاران شهر در دهه 1365 تا 1375 نیز افزایش داشته است. و لیکن شدت نسبی این افزایش در قیاس با آن در دهۀ قبل بسیار کمتر شده است. تعداد بیکاران ساکن در شهر در سال 1375 بالغ بر 1783 نفر بوده است .
بر پایۀ این روند تحُول ، میزان بیکاری جمعیت فعال شهر از 2/6 درصد در سال 1365 ترقی کرده و در دهۀ بعد ، اندکی کاهش یافته و به حدود 5/12 درصد در سال 1375 رسیده است. در هر حال ملاحظه می شود میزان بیکاری جمعیت فعال در این شهر در سطح بالانسبه بالایی قرار دارد که حاکی از کم توانی نظام اقتصادی شهر در تأمین فرصتهای شغلی کافی برای جمعیت خواهان کار وشغل ساکن است ، ضمن آنکه بخشی از جمعیت خواهان شغل شهر نیز ( یه تبع این کم توانی و عوامل ذیمدخل دیگر ) از شهر مهاجرت می کنند.
ساختار وضع شغلی شاغلان : روند تحول نظام اقتصادی شهر در دورۀ بیست ساله گذشته موجب ایجاد تغییراتی محسوس در ویژگیهای آن ( و از جمله ، ساختار وضع شغلی شاغلان ) شده است . گرایشهای این تحول نشان دهنده سمت و سویی است که در شرایط کنونی ، نظام اقتصادی شهر در جهت آن حرکت کرده و متحول می شود. بر پایۀ اطلاعات در دسترس از تحول ساختار و وضع شغلی شاغلان ساکن در دورۀ بیست ساله 1355 تا 1375 ملاحظه می شود که :
نقش و اهمیت واحدهای اقتصادی و البته به بخش خصوصی در نظام اقتصادی شهر در این دورۀ زمانی کاهش یافته و نقش مسلّط و غالب این واحدهای در ایجاد فرصتهای شغلی جدید در نظام اقتصادی شهر تضعیف شده است . بر پایۀ نتایج سرشماریها ، سهم نسبی شاغلان بخش خصوصی در کل شاغلان ساکن شهر قروه از 2/68 درصد در سال 1355 به حدود 3/62 درصد در سال 1375 تنزل یافته است، ضمن آن که اندازه متناظر آن در سال 1365 در حدود 4/65 درصد بوده است.
تضعیف محدود نقش و اهمیت نسبی بخش خصوصی در نظام اقتصادی شهر متناظر با افزایش جایگاه و موقعیت تسبی بخش عمومی در آن است. به بیان دیگر ، دورۀ بیست ساله مورد نظر ، رشد کمتر اشتغالزایی در واحدهای اقتصادی بخش خصوصی در قیاس با آن واحدها و سازمانهای دولتی موجب شده است تا موقعیت نسبی بخش عمومی در اقتصاد شهر تا حدی افزایش یابد .
این فرایند بازتاب بزرگترین شدن تدریجی اندازه اقتصاد شهر و محدودتر بودن نقش بخش خصوصی در ایجاد فرصتهای شغلی جدید در واحدهای اقتصادی می باشد که به تبع آن ، اندازۀ سهم نسبی شاغلان بخش عمومی در نظام اشتغال شهر از 6/31 درصد در سال 1355 به حدود 6/35 درصد در سال 1375 ترقی کرده است. به این ترتیب ملاحظه می شود که به تبع این تحول ، بخش عمومی دارای نقش قابل ملاحظه ای در ایجاد اشتغال برای ساکنان شهر است.افزایش تدریجی اهمیت نسبی سرمایه های کوچک و واحدهای اقتصادی کوچک در نظام اقتصادی شهر ، در دورۀ زمانی مورد بررسی ، یکی از مشخصه های بارز آن است که تطابق و همخوانی آن با یک اقتصاد بزرگ شونده تا حدی محل مجال و اندیشه می باشد. می توان نشان داد که سهم نسبی کارکنان مستقل ( کسانی که واحدهای اقتصادی متعلق به خود را به تنهایی و یا بدون کارکنان مزد و حقوق بگیر اداره می کنند ) در نظام اقتصادی شهر از 7/31 درصد در سال 1355 به حدود 0/37 درصد در سال 1375 ترقی کرده است . این گرایش به معنی فراوانی نسبی فزاینده واحدهای اقتصادی کوچک ( تولید کم ، بازار کوچک ، تکنولوژی تولید مکانیکی یا ماشینی غیر مدرن ، و البته به بازار محلّی ، تولید و یا ارائه خدمت به سفارش مشتری و … ) در نظام اقتصادی شهر است .
نقطه مقابل و نتیجۀ محتوم افزایش اهمیت کارکنان مستقل در نظام اشتغال شهر ، تنزل تدریجی جایگاه نظام بهره برداری کارفرمایی – مزد و حقوق بگیری در واحدهای اقتصادی می باشد. بر پایۀ اطلاعات در دسترس ، سهم نسبی مزد و حقوق بگیران بخش خصوصی در کل شاغلان شهر در دورۀ بیست ساله 1355 تا 1375 از 0/29 درصد به 6/22 درصد کاهش و اندازه متناظر این سهم نسبی برای کارفرمایان از 0/2 ئرصد به 3/2 درصد افزایش یافته است.
نکتۀ قابل ملاحظه در تحلیل ساختار وضع شغلی شاغلان شهر ، توجه به تغییرات نسبی عناصر این ساختار علیرغم افزایش قدرمطلق تعداد شاغلان همۀ گروهها ی شغلی مورد نظر در طول دورۀ زمانی مورد بررسی است که بازتاب تفاوت و رشد نسبی افزایش شاغلان این گروههای شغلی می باشد.
ساختار بخشی و رشته فعالیتی اشتغال : بر پایۀ اطلاعات مربوط به ساختار بخشی شاغلان ساکن شهر به عنوان تقریبی قابل قبول از ساختار نظام تولید شهر و امکانات اشتغالزایی آنها می توان گفت :
بخش خدمات دارای نقش غالب و مسلط در نظام تولید و اشتغال شهر می باشد ، ضمن آنکه در طول دورۀ زمانی مورد بررسی ، بر شدت نسبی ایت تسلّط تاحدی افزوده شده است. می توان نشان داد که اهمیت نسبی بخش خدمات در ایجاد اشتغال برای ساکنان شهر از حدود 9/51 درصد در سال 1355 به حدود 9/59 درصد در سال 1375 افزایش یافته است ، ضمن آن که اندازۀ این نسبت در سال 1365 در حدود 0/58 درصد بوده است.
بخش کشاورزی دارای نقشی نسبتاً قابل توجه در نظام تولید و اشتغال شهر است. سهم نسبی شاغلان این بخش در کل شاغلان ساکن شهر از 7/14 درصد در سال 1355 به حدود 4/6 درصد در سال 1365 تنزل کرده و سپس با افزایش قابل ملاحظه به 2/9 درصد در سال 1375 رسیده است. به این ترتیب ملاحظه می شود که علیرغم اهمیت بالنسبه قابل توجه به نقش این بخش در نظام اقتصادی شهر ، شدت نسبی این نقش تا حدی کاهش یافته است.
بخش صنایع و معادن نیز در طول دورۀ بیست ساله مورد بررسی ، همواره دارای نقش و جایگاه مهمی در اقتصاد شهر بوده است و روند عمومی تحوُل آن در مدت گرایشی نزولی داشته است . این بخش اقتصادی ، در سال 1375 ، حدود 1/30 درصد شاغلان شهر را تحت پوشش داشته است، در حالیکه اندازۀ متناظر این نسبت در سال 1355 در حدود 0/33 درصد و در سال 1365 در حدود 5/32 درصد بوده است .
دقت در الگوی تفصیلی ساختار رشته و فعالیتی اشتغال در شهر ، مهمترین فعالیتهای اقتصادی شهر و جایگاه نسبی آنها در نظام اقتصادی شهر را نشان می دهد که بر پایۀ آن :
خدمات عمومی و اجتماعی و شخصی ، علیرغم این که در طول دورۀ مورد بررسی اندکی با کاهش نقش و اهمیت مواجه بوده است ، کماکان از جمله مهمترین فعالیتهایی نظام اقتصادی شهر است و در سال 1375 برای 2/22 درصد از شاغلان شهر شغل ایجاد کرده است ، در حالیکه این نسبت در سالهای 1365 و 1355 به ترتیب 8/41 درصد و 7/33 درصد بوده است.
فعالیتهای بازرگانی نیز همانند فعالیتهای خدمات عمومی و اجتماعی و شخصی ، از فعالیتهای اساسی و مهم اقتصادی شهر است ، با این ویژگی که دورۀ بیست سالۀ مورد نظر با ارتقای قابل توجه نقش و اهمیت مواجه بوده است. فعالیتهای بازرگانی ، در سال 1355 ، برای حدود 7/12 درصد از شاغلان شهر شغل ایجاد کرده است ، در حالیکه اندازۀ این نسبت در سال 1365 و 1375 به ترتیب به حدود 2/11 درصد و 4/19 درصد رسیده است.
رشد سریع جمعیت و گسترش کالبدی شهر ، همراه با ارتقای کیفی ساخت و سازهای شهری موجب شده است تا تقاضای برای فعالیتهای ساختمانی در شهر رشد فزاینده ای داشته باشد . این عامل ، در کنار کم توانی سایر بخشها و رشته فعالیتهای اقتصادی برای جذب بیشتر جمعیت فعال وارد شده به بازار در شهر و نقش متعادل کنندۀ فعالیتهای ساختمانی در بازار اشتغال ( به علّت سهولت ورود و خروج سرمایه و نیروی کار در آن ) باعث شده است تا این گروه از فعالیتهای اقتصادی نیز علیرغم فراز و نشیب اهمیت نسبی خود ، نقش بسیار مهمی در نظام اقتصادی شهر داشته و در سه مقطع زمانی 1355 و 1365 و 1375 به ترتیب برای 4/20 درصد ، 0/25 درصد و 6/18 درصد از شاغلان شهر شغل ایجاد کند.
نقش فعالیتهای صنعتی ، در طول دورۀ مورد بررسی ، در اقتصاد شهر دارای فراز و نشیب بوده است و در سال 1375 سهم نسبی آن در سطح پایینی قرار داشته و تنها 2/9 درصد شاغلان شهر در سال 1375 در واحدهای صنعتی ( که عمدتاً کارگاههای کوچک صنفی هستند) مشغول کار بوده اند. اندازۀ این نسبت در سالهای 1355 و 1365 به ترتیب 0/11 درصد و 5/5 درصد بوده است.
نقش متمایل به بازر مصرف محلی نظام اقتصادی شهر ، در کنار خصوصیات پیش گفتۀ آن ( و از آن جمله ، کم توانی بخشهای تولیدی و خدماتی متمایل به سایر بازارها ) موجب شده است تا بخش حمل و نقل ( به مثابۀ یکی از فعالیتهای اقتصادی نیاز به سرمایه محدود و مهارت کمی داشته وخروج از آن آسان وکم هزینه است )بخشی از نیروی انسانی متمایل به کار رابه خود جذب کرده ودرطول دورۀ مورد بررسی،تقویت شود.برپایه آمارهای در دسترس ،سهم نسبی اشتغال دراین فعالیت اقتصادی درسالهای 1355و1365و1375به ترتیب7/3درصد ،2/4درصد و 5/6 درصد بوده است.
خصوصیات فعالیتهای کارگاهی : بر پایۀ تحلیل فعالیتی تعداد کارگاههای اقتصادی و اشتغال آنان در شهر ، در سال 1381 ، می توان گفت :
از کل 3326 کارگاه فعال در شهر ، حدود 1/62 درصد واحدهای بازرگانی هستند و به بیان دیگر از هر 10 کارگاه فعال در شهر ، بیش از 6 کارگاه در فعالیت بازرگانی و هتل و رستوران مشغول به کار می باشند و پس از آن سهم نسبی کارگاههای صنعتی 8/12 درصد ، بنگاههای املاک و مستغلات 9/3 درصد ، واحدهای آموزشی 4/4 درصد و سایر واحدهای خدمات شخصی ( که بخش قابل توجهی از آنان در کاربری تجاری طرحهای جامع شهری قابل طبقه بندی هستند ) 1/9 درصد و … است . این اطلاعات نشان دهندۀ تسلّط کالبدی فعالیت بازرگانی و هتل و رستوران ، 0/27 درصد در واحدهای آموزشی ، 0/8 درصد در سازمانهای اداری دولتی ، 0/9 درصد در واحدهای صنعتی ،0/6 درصد در واحدهای بهداشتی و درمانی به کار اشتغال دارند. این نسبتها به وضوح تسلط و غلبه فعالیتهای خدماتی در نظام اقتصادی کارگاهی شهر می باشد.
جمعبندی : بر پایۀ آنچه گفته شده ، مهمترین خصوصیات نظام اقتصادی شهر ، در چارچوب ناظر بر مطالعات این بند ، عبارت است از :
بخش خدمات دارای نقش غالب و مسلط در نظام اقتصادی شهر بوده و در میان فعالیتهای خدماتی نیز ، فعالیتهای خدمات عمومی و اجتماعی و شخصی و نیز خدمات بازرگانی دارای اهمیت بسزایی بوده و نقش و جایگاه تعیین کننده در اقتصاد شهر دارند.
از نظر بازار مبادله نظام اقتصادی شهر ، واحدهای اقتصادی ( تولیدی ، خدماتی ئ تعمیراتی ) در خدمت بازار محلی ( بازار شهر و شهرستان ) دارای نقش غالب و مسلط در اقتصاد شهر هستند.
واحدهای اقتصادی کوچک ، واحدهای متعارف نظام اقتصادی شهر هستند و بیش هاز 95 درصد کارگاههای شهر کارگاههایی هستند که دارای 5 نفر کارکن و یا کمتر از آن هستند.
بیشترین تعداد شاغلان شهر را کارکنان سازمانهای دولتی در نظام اقتصادی شهر می باشد.
تسلط و غلبه مردان در نظام اشتغال شهر ، آن را به نظامی مردانه تبدیل کرده است که تنها حدود 4 درصد از شاغلان آن را زنان تشکیل می دهند ( که بخش عمده ای از آنان نیز در واحدهای خدمات آموزشی ، بهداشتی و درمانی و اداری دولتی فعالیت می کنند).
سرمایه های کوچک و اعتبارات دولتی مهمترین منابع تأمین مالی هزینه های نظام اقتصادی شهر هستند.
جدول شماره 1 : وضیعت اقتصادی و معیشتی جمعیت شهر قروه درسالهای 1355،1365 و 1375
وضعیت جمعیت قروه 1355 1365 1375
تعداد جمعیت ده ساله و بالاتر 7989 23884 45051
تعداد جمعیت فعال 2773 9283 14292
تعداد جمعیت شاغل 2600 7952 12509
تعداد جمعیت بیکار 173 1331 1783
تعداد جمعیت غیر فعال 5216 14601 30759
محصل 2476 5119 15387
خانه دار 2454 8080 13362
سایر و اظهار نشده 286 1402 2010
تعداد شاغلان بخش کشاورزی 381 511 1151
تعداد شاغلان بخش صنایع و معادن 858 2586 3767
فعالیتهای صنعتی 286 441 1149
فعالیتهای ساختمانی 531 2007 2322
سایر 41 138 296
تعداد شاغلان بخش خدمات 1350 4611 7499
عمده فروشی،خرده فروشی،هتل و رستوران 239 892 2426
حمل و نقل و انبارداری و ارتباطات 97 337 810
خدمات مالی، بیمه املاک و مستغلات 48 58 239
خدمات عمومی و اجتماعی و شخصی 876 3324 4024
سایر شاغلان 11 246 92
تعداد شاغلان بخش خصوصی 1706 7795
کارفرما 5 294
کارکن مستقل 792 4623
مزد و حقوق بگیر 726 2822
کارکن فامیلی بدون مزد 183 56
تعداد شاغلان بخش عمومی 790 4414
سایر شاغلان(اظهار نشده به بخش تعاونی ) 5 300
میزان فعالیت عمومی مردان 3/56 7/67 3/56
میزان فعالیت زنان 1/10 8/6 7/6
میزان باروری جمعیت 4/4 7/4 9/4
مأخذ سرشماری نفوس و مسکن سالهای 1355 ، 1365 و1375 – مرکز امار ایران
پیش بینی روند توسعه اقتصادی شهر در آینده
روند توسعه اقتصادی شهر و نقش و جایگاه عملکردی آن در شهرستان و منطقه ، به عنوان یکی از اجزاء و عناصر نظام اقتصادی استان کردستان ، در چارچوب راهبردها و سیاستهای پبشنهادی طرحها و برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی استان ، به مثابۀ اسناد مصوب و ملاک عمل دستگاههای اجرایی در زمینۀ برنامه ریزی توسعه اقتصادی در حیطۀ وظایف آنها ، و جایگاه و نقشی که در این طرحها و برنامه ها برای شهرستان( و شهر ، به مثابۀ مهمترین کانون تمرکز فعالیتهای اقتصادی شهرستان ) در نظر گرفته شده است ، تعیین می شود . از این رو، در سطرهای زیر این بند، به برخی از فرازهای این طرحها و برنامه ها در ارتباط با شهرستان قروه اشاره شده و روند توسعه نظام اقتصادی شهر برمبنای آنها تعیین و ارائه می شود:
برنامۀ پنجگانه توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی استان کردستان : در این برنامه ، در این برنامه با سازمان فضایی استان و قطبها و محورها وکانونهای رشد و توسعه اقتصادی و اسکان جمعیت ، موارد زیر در ارتباط با شهرستان قروه آورده شده است:
استان کردستان : از منظر ویژگیهای اجتماعی و اقتصادی و … ، متشکل از سه منطقۀ آمایشی با خصوصیات متفاوت می باشد که عبارتند از :
الف – منطقه ای به مرکزیت سنندج و تراکم جمعیتی بالنسبه بالا که نواحی مریوان و کامیاران را در بر می گیرد.
ب – منطقه شمالی استان به مرکزیت سقز که نواحی بانه و دیواندره را در بر می گیرد ( این منطقه 7/28 درصد جمعیت و 5/35 درصد وسعت استان را به خود اختصاص داده و تراکم نسبی جمعیت در هر کیلومتر مربع آن 5/83 نفر است – منطقه شرقی استان با دشتهای نسبتاً گسترده و جمعیت نسبتاً کم که دو ناحیه قروه وبیجار را در بر گرفته و شهر قروه می تواند در آینده مرکز این منطقه باشد.)
چشم انداز توسعه بلند مدت استان:دراین چشم انداز که مهمترین گرایشها وجهت گیریها ی آینده بلند مدت استان آورده شده است،موارد زیر مطرح شده است:
-اصول کلی توسعه استان شامل موارد زیر است:
الف-تقویت پیوند های اقتصادی واجتماعی وفرهنگی استان با کل کشور و زدودن آثار توسعه نیافتگی وافزایش سطح زندگی ورفاه اجتماعی جمعیت از طریق سرمایه گذاری وتخصیص مبالغ مالی بیشتر به استان .
ب-گسترش وتوسعه بهره برداری منابع آبهای سطحی به منظور استحصال بیشتر آب به عنوان محرک اصلی توسعه استان کردستان.
ج-توسعه بخش صنعت وافزایش نقش استان در تقسیم کار فعالیتهای صنعتی کشوربا توسعه صنایع متکی برفرآورده های کشاورزی ومعدنی وتأکید بر احداث وتوسعه وگسترش صنایع کاربر.
د-گسترش فعالیتهای آبخیز داری وتویعه بهره برداری ازمنابع آب به منظور استفاده مطلوب از مزیتهاب بارز منطقه برای توسعه عمومی و پایدار منطقه و…
ه-احیاء و بهره برداری مناسب از منابع طبیعی (مرتع،جنگل وخاک) و توسعه فعالیتهای کشاورزی و دام پروری به عنوان زمینه اصلی فعالیتهای اقتصادی استان، در جهت تأمین بخشی از نیازهای غذایی کشورو…
و-تأکید برتوسعه فعالیتهای کشاورزی صنعتی درقلمرو شرقی وتوسعه فعالیتهای کشاورزی (به ویژه باغداری ودامپروری)وخدمات( به ویژه بازرگانی وگردشگری)درقلمرو غربی استان.
ز-توسعه فعالیتهای آموزش عالی….
ح-توسعه زیربناها به منظورایجاد شرایط مناسب برای توسعه فعالیتهای تولیدی وبهره گیری ازقابلیتهای اقتصادی استان درزمینه گردشگری وبازرگانی.
ط- تأکید برتقویت و.توسعه محور میانی استان (سقز-سنندج-کرمانشاه) به عنوان محوراصلی توسعه ، با توجه به لزوم انتشار توسعه در قلمرو استان و تکوین توسعه محورغرب کشوردر دراز مدت.
ی-تقویت بیشتر دو محورشرقی- غربی استان به منظور تحکیم پیوندهای منطقه ای وملی استان و در میان مدت.
ک-به منظور شکل گیری محورهای توسعه استان ،در محور میانی واصلی توسعه استان باتأکید برگسترش فعالیتهای خدماتی- صنعتی (باتمرکز مناسب درسنندج وسقز) و در محورهای شرقی وغربی تأکید برگسترش فعالیتهای صنعتی- کشاورزی است.
-برای ایجاد زمینه مناسب جهت تحقق هدفهای کلی توسعه استان، تحول جامعه شهری استان متکی بر راهبردهای زیر است:
الف-تقویت وارتقای موقعیت شهر سنندج به منظور القایی مرکزیت استان با عملکردهای مناسب ملی (سطح دو خدماتی –صنعتی) و مهار رشد جمعیت آن از طریق تقویت شهرهای کامیاران و دهگلان وایجاد شهرهای اقماری جدید.
ب-تقویت شهر سقز برای القایی نقش مرکزیت مناسب درمنطقه شمالی استان وتحکیم محور توسعه غرب کشوربا گسترش فعالیتهای معدنی، صنعتی وخدماتی .
ج-تقویت شهرهای قروه و بیجار درمنطقه شرقی استان از طریق توسعه فعالیتهای کشاورزی ، صنعتی ومعدنی درقروه وگسترش فعالیتهای صنعتی و معدنی واستقرارصنایع دربیجار.
د-شبکه شهری آتی میان مدت استان با افزایش جمعیت مراکز شهری، کماکان به صورت نظامی چهارسطحی شامل یک شهر بزرگ میانی (سنندج) ، یک شهر متوسط (سقز)، و پنج شهر متوسط (قروه، مریوان ، بانه ، بیجار و کامیاران)، و سایر شهرهای استان دهگلان ،سریش آباد….) خواهد بود.
ه-در نظام شهری آینده بلند مدت استان ،شهر سنندج به مرکز برتر خدماتی استان (به عنوان مرکز خدمات سطح دو ملی) ، سقز مرکز برتر خدماتی منطقه شمالی استان و شهرهای قروه، بیجار، مریوان ، کامیاران، بانه و دیواندره به عنوان مراکز ناحیه ای عمل کرده وسایر شهرهای استان، خدمات محلی حوزه را ارائه خواهند کرد.
-تحقق اهداف کلی توسعه استان مستلزم توجه به راهبردهای زیر در بخشها و رشته فعالیتهای اقتصادی (تولیدی ،خدماتی ) زیر است:
الف-افزایش تولیدات زراعی….ازطریق فشرده سازی هرچه بیشتر کشت در محدوده های فعلی کشت آبی استان و….وتوسعه وگسترش باغداری.
ب-توسعه وگسترش شیوه آبیاری تحت فشار….
ج-بسط مکانیزاسیون واستفاده ازنهاده های کشاورزی مناسب درجهت افزایش راندمان تولید.
د-تأکید برمهارآبهای سطحی با استفاده از احداث سدها.
ه-ارتقای بهره برداری ازمنابع آب وخاک، جنگل و مرتع، دشتها و دیمزارها….
و-استقرار صنایع تبدیلی معدنی، دامی، زراعی، باغی حول محورهای توسعه استان (محور شمالی-جنوبی ومحور شرقی-غربی) و ازآن جمله : ایجاد کارخانه روغن کشی در سقز، ایجاد واحد تولید آب انگور و کنسانتره دربانه، ایجاد کارخانه ریسندگی وبافندگی پشمی درمحور دیواندره، ایجاد واحد تولید شیشه جام درشهرستانهای قروه وسقز، احداث کارخانجات نفتی و پتروشیمی در سنندج، احداث کارخانجات فرآورده های پایین دست منابع طبیعی و…
-گرچه، درحال حاضر وضعیت زیربناهای استان درسطح قابل قبولی قراردارد، با این حال تحقق اهداف توسعه ای استان مستلزم تحولات زیردرآنهاست:
الف-تقویت و توسعه خطوط اشتغال نیرو درفضاها ومحورهای اولویت دارتوسعه بویژه محورهای شمالی- جنوبی وغربی استان.
ب- ایجاد نیروگاه درمنطقه و احداث نیروگاههای آبی (کوچک وبزرگ) باتوجه به پتانسیلهای آبی موجود.
ج-ارتقای مشخصات فنی راههای محورشمالی- جنوبی منطقه (سقز- سنندج- کامیاران- کرمانشاه ومحور اصلی سنندج – همدان)
د- گسترش شبکه ارتباطی- مخابراتی- اطلاع رسانی (دیتا)
ه-گسترش شبکه توزیع و اشتغال برق بین شهرهای استان.
براین اساس ملاحظه می شود که شهر قروه درآینده به عنوان مرکز ناحیه جنوبی استان وظیفه ارائه خدمات تخصصی پشتیبانی به ناحیه تحت هدایت خود را دارد، ضمن آنکه یکی از کانونهای اقتصادی محور توسعه شرقی – غربی استان (به مثابه فعالترین محور توسعه استان ) نیز می باشد. به بیان دیگر، نقش قروه در تقسیم کار اقتصادی ناحیه ای، استانی و منطقه ای ارتقا خواهد یافت . تحقق کارامد این ارتقای نقش مستلزم ایجاد تحولات اساسی درنظام اقتصادی شهر می باشد. سمتگیری اصلی این تحولات به ترتیب زیر پیشبینی می شود:
-نقش فعالیتهای صنعتی در کل نظام اشتغال و تولید شهر افزایش یافته و این امر از طریق گسترش کمی واحدهای صنعتی و ارتقای کیفی عملکرد این واحدها (در چارچوب تقویت فعالیتهای صنعتی کارخانه ای درقیاس با فعالیتهای صنعتی- کارگاهی ، تولید انبوه واستفاده از تکنولوژی مدرن درقیاس با تولید کم و شیوه بهره برداری مکانیکی ، جهت گیری صادراتی در قیاس با تولید برای بازار داخلی، تنوع بخشی فعالیتهای صنعتی و….) محقق خواهد بود.
-فعالیتهای خدماتی، چه برای استفاده در بازار محلی و چه برای پشتیبانی خدماتی ازحوزه تحت پوشش شهر در منطقه جنوبی استان، هم ار نظر کمی وهم از نظر کیفی گسترش خواهد یافت، ضمن آنکه بخش خدمات استان از طریق کاهش اهمیت نسبی اشتغال در بازرگانی، حمل ونقل ومعاملات ملکی وافزایش نسبی اشتغال در فعالیتهای خدمات عمومی واجتماعی و خدمات مالی وبیمه ای و خدمات ارتباطی ساماندهی و کارامد خواهد شد.
پیش بینی احتمالات رشد وتحول جمعیت شهر در آینده
یکی از هدفهای اساسی طرح جامع شهر ، تأمین نیازهای ساکنان شهر درزمینۀ فضاهای خدمات شهری ، فضاهای فعالیت، فضاهای سکونتی ، شبکه و…در طول دوره طرح است.
اولین گام در جهت تحقق این هدف ، آگاهی نسبت به روند تحول جمعیت شهر در طول این دورۀ زمانی و تعیین تعداد جمعیت شهر در مقاطع زمانی مورد نظر می باشد. در این بند ، به طور خلاصه ، به برآورد تعداد جمعیت شهر در مقاطع زمانی پنج ساله و1393 پرداخته می شود، لیکن قبل از آن تذکر چند نکته لازم است:
روندتحول جمعیت شهر درگذشته
بر پایه اطلاعات دردسترس، تعداد جمعیت ساکن شهرقروه درچند دهۀ گذشته همواره رو به افزایش بوده است و شدت این افزایش در برخی از دهه ها بسیار قابل توجه و زیاد و در بعضی دیگر، کمتر بوده است. این اطلاعات نشان می دهد که جمعیت این شهر در طول دورۀ زمانی 1345تا 1375نزدیک به 14برابر شده است و با متوسط رشد سالا نه ای حدود 13/7 درصد از 3/5هزار نفر به حدود 72هزار نفر افزایش یافته است، ضمن آنکه اندازۀ این متوّسط رشد سالانه در سه دهه متوالی دورۀ زمانی 1345تا 1375و نیز دورۀ هشت ساله اخیر به ترتیب حدود 2/8 درصد، / 5درصد و0/2 درصد بوده است ومبین شدت نسبی رو به ازدیاد افزایش جمعیت بیشتر تا سال1365 و کاهش تدریجی این شتاب در سالهای پس از آن است ، به طوری که متوّسط رشد سالانه جمعیت شهر درسالهای اخیر در حدود 4/1 اندازۀ متناظر آن در کل دورۀ زمانی مورد بررسی است. دراین چهار دورۀ زمانی متوالی، به طور متوّسط، درهر سال به طور خالص، به ترتیب 626 نفر،2420 نفر و1290 نفر به جمعیت شهر افزوده شده است و تعداد جمعیت شهر در سالهای 1365،1355و1375به ترتیب 5/11هزار نفر،5 /37 هزار نفر و7/61هزارنفر بوده است.
پیش بینی جمعیت شهر
تعداد جمعیت شهر قروه ، درچند طرح و برنامه برآورد شده است، لیکن این نکته مشترک در همۀ این برآوردها، افزودن برآوردی جمعیت شهر در آنها می باشد. بر پایۀ این برآوردها:
الف- در طرح جامع شهرستان قروه، تعداد جمعیت شهر قروه در مقاطع زمانی پنجسالۀ 1375، 1380 ، …و1395به ترتیب 2/69 هزارنفر، 2/85هزارنفر،9/98هزارنفر ، 9/113هزار نفر و4/ 129هزار نفر برآورد شده است با مقایسه تعداد جمعیت شهردر سالهای 1375و 1383با برآوردهای انجام شده برای آن در سالهای 1385،1380،1375 در این طرح ، افزون برآوردهای جمعیت شهر به وضوح دیده می شود. به نظر مشاور این افزون برآوری با شدت بیشتری در سالهای دیگر نیز وجود دارد.
ب-در طرح جامع شهر، تعداد جمعیت شهر قروه برای سال افق طرح (1374) در سه حالت برآورد شده است. در این برآوردها، تعداد جمعیت شهر در حالت اوّل (حداقّل) 6/81 هزارنفر، درحالت دوم (عملیاتی) *2/98هزارنفر و در حالت سوم (حداکثر) 1/147هزار نفرمحاسبه شده است که بامقایسۀ آنها با جمعیت سال 1375شهر، در سرشماری عمومی نفوس و مسکن، افزون برآوری بسیار شدید این طرح به روشنی ذیل می شود.
ج-طرح تفصیلی شهرقروه، تعداد جمعیت این شهر در فرض عملیاتی طرح جامع شهر (2/98هزارنفر) را تعداد جمعیت سال 1380شهر در نظرگرفته است وبرنامه ریزی کاربری اراضی شهر رابرای این تعداد جمعیت انجام داده است. مقایسۀ این تعداد جمعیت با تعداد واقعی ساکنان شهر در سالهای 1375 و 1383 افزون برآوری جمعیت شهر در این طرح نیز ملاحظه می شود ، هر چند شدت این افزون برآوری کمتر از آن در طرح جامع شهر است.
د- در مطالعات جامع توسعه اقتصادی و اجتماعی استان کردستان، تعداد جمعیت شهر قروه برای مقاطع زمانی پنج ساله 1380و1375،…و1400به ترتیب 6/66هزار نفر،9 /84 هزار نفر،2 /107هزار نفر ،2/134هزار نفر، 1/165هزار نفر و 8/198هزار نفر برآورد شده است ومقایسه تعداد جمعیت شهر در سالهای 1375و 1383با این برآوردها برای سالهای 1380،1375و1385، افزون برآوری جمعیت شهر در این طرح کاملاً واضح بوده وبه نظر مشاور،این افزون برآوری برای سالهای آینده دورۀ طرح با شدت بیشتری انجام شده است.
ه- درطرح ساماندهی اسکان جمعیت در استان کردستان (افق1390) تعداد جمعیت شهرستان قروه در سال افق طرح بالغ بر 5/149هزار نفربرآورد شده است. هرچند دراین طرح، تعداد جمعیت شهر قروه برای سال 1390 برآورد نشده است ولیکن می توان گفت افزون برآوری جمعیت شهر در این طرح، کمتر از طرحهای مورد اشاره است.
مهاجرپذیری شهر در گذشته
بر پایۀ برآوردهای مشاور، متوّسط اندازۀ رشد طبیعی جمعیت شهر قروه در دهۀ تا 1375 و دورۀ هشت سالۀ 1375تا 1383به ترتیب 1/2درصد و4/1 درصد می باشد که درمقایسه با متوّسط اندازۀ رشد واقعی سالانۀ جمعیت شهر در این دورۀ زمانی (به ترتیب1/5 درصد و0 /2 درصد) حاکی از تأثیر جمعیتی خالص مهاجرت در افزایش جمعیت شهر به میزان 0/3درصد و6/0درصد دراین دو دورۀ زمانی، به ترتیب است.این ارقام نشان دهندۀ کاهش اثرمهاجرت درافزایش جمعیت در سالهای اخیرنسبت به دهۀ قبل ازآن است.
عوامل مؤثربرجمعیت پذیری شهر و مهاجرپذیری آن درآینده:اصولاً بر پایه یک ارزیابی نسبی ، جمعیت درجایی ساکن می شود یا جذب محلی می شود که درآنجا، احتمال پیداکردن شغل و دستیابی به درآمد مورد نیاز برای گذران زندگی و تأمین هزینه های آن و نیز دسترسی به خدمات مورد نیاز برای جمعیت، بیشتر فرآهم باشد. از این رو، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و بیشتر و نیز وجود تسهیلات خدماتی با کمیت بیشتر و کیفیت بهتردسترسی به آنها متوّسط جمعیت عواملی هستند که موجب نگهداشت جمعیت کنونی و جذب جمعیت جدید درجامعۀ مورد نظرمی شود و برعکس، به این ترتیب برای برآورد ظرفیت جمعیت پذیری شهر در دورۀ طرح، باید عواملی را شناخت که با این فرآیند در تعامل بیشتری بوده و از آن تأثیر پذیرفته و برآن تأثیر می گذارند.
الف- مو قعیت استقرار شهر قروه در میانۀ محور همدان به سنندج موجب می شود تا این شهر به عنوان مهمترین کانون جمعیتی- اقتصادی واقع در این محور ازامکانات و مزایای تجهیز آن و نیز آثار نشستی توسعه قطب اقتصادی همدان بهره مند شود. با توجه تجربه گذشته تجهیز محورهای توسعه اقتصادی طرح آمایش سرزمینی درکشور و ارتقای کمی و کیفی بیشتر محور توسعه تهران- قزوین- زنجان-همدان در قیاس با محورهای توسعه پیش بینی شده درغرب وشمال غرب کشور و پتانسیل بیشترتوسعۀ آتی آنها، مشاور براین اعتقاد است که زمینۀ رشد و تجهیزمحور توسعه شرقی- غربی استان (که شهر قروه در حوزه آثار آن قرار دارد) ، بیشتر از محور توسعه شمالی- جنوبی آن است که ارومیه – سقز- سنندج -ایلام را در می گیرد، هرچند توسعه عمومی استان از طریق ترکیب بهینۀ توسعه هر دو محور حاصل خواهد شد. استفاده از مزایای تجهیز محور همدان- سنندج موجب می شود تا بخشی از امکانات تولیدی در حوزه دسترسی ساکنان شهر قروه ایجاد شده و توان اشتغالزایی این امکانات باعث ارتقای ظرفیت جذب و نگهداشت جمعیت در این شهر می شود .
ب- وجود تعدادی شهرک و ناحیه صنعتی مصوب (اعم از تجهیز شده، در حال تجهیز و…) درمحدودۀ شهرستان قروه وحوزۀ دسترسی شهر قروه، این امکان را برای شهر فرآهم می آورد تا از مزایای اقتصادی (و از آن جمله اشتغالزایی) مستقیم و غیرمستقیم این کانونهای اقتصادی و نیز آثارتبعی آنها بر روی سایر بخشها و رشته فعالیتهای بهره مند شده و پتانسیل جذب و نگهداشت جمعیت خود را افزایش دهد.
ج- ارتقای ظرفیت اقتصادی شهر قروه ( و نیز بیجار) در چارچوب توسعه اقتصادی استان کردستان موجب می شود که تا گرایش و تمایل نزدیکی وهماهنگی وهمکاری اقتصادی آنها با استان همدان ( ونیز استان زنجان) تعدیل و تضعیف شده وساختار آمایشی استان دچار اختلال نشود.
یکی از راهبردهای اصلی برنامه های توسعه اقتصادی واجتماعی استان کردستان ، تقویت فرآیند تجهیز و محور توسعه شرقی- غربی وشمالی- جنوبی استان است که در چار چوب آن شهرقروه به عنوان یک مرکز توسعه ناحیه ای در شرق استان وظیفۀ پشتیبانی و تدارک زمینه های توسعه ناحیه تحت پوشش خود را دارد. ایفای این نقش ناحیه ای موجب می موقعیت نسبی شهر قروه در نظام شهری ونظام اقتصادی تقویت شده و از این طریق، زمینۀ افزایش توان جذب و نگهداشت جمعیت شهر فرآهم شود.
در این چارچوب و با توجه به توانمندیهای شهر ، در طرح آمایش استان ، پیشنهاد شده است که فعالیتهای بخش کشاورزی و بخش صنایع و معادن به عنوان فعالیتهای اصلی محرک رشد نظام اقتصادی شهر گسترش یابند که به نوبۀ خود نشان دهندۀ گستره متنوع امکانات تولیدی این شهرستان می باشد. در این راستا ، استقرار کشت و صنعت و صنایع تبدیلی و تکمیلی محصولات کشاورزی در اولویت قرار دارند. با توجه به نقش عملکردی پیشنهادی برنامه های توسعه استان کردستان برای شهرقروه ، موقعیت این شهر در نظام شهری استان نیز متحوّل شده ودر یک نظام 5 سطحی ، پس از شهر سنندج ( شهر بزرگ ) و سقز ( شهر میانی بزرگ ) ، شهر قروه ( همراه با شهرهای بانه و مریوان و بیجار ) در سطح سوُم (شهرهای متوسط) قرار می گیرد که عملکردی آن ناحیه ای می باشد.
مشاور اعتقاد دارد که شرایط عمومی و متحمل توسعه آتی استان به گونه ای که شهر قروه را در موقعیتی مناسب تر از آنچه در طرحها و برنامه های توسعه استان در نظر گرفته شده است ، قرار می دهد . این موقعیت نیز به نوبۀ خود شرایط افزایش جمعیت شهر و گسترش بافت کالبدی آن را فراهم می آورد ، در این چارچوب ، با توجه به موارد بالا و فرض زیر نسبت به آینده نگری جمعیت شهر برای دورۀ ده ساله طرح ( 1383 تا 1393 ) اقدام شده است که بر پایۀ آن ، تعداد جمعیت شهر در سال افق طرح در دو حالت مورد نظر به ترتیب 4/103 هزار نفر و 3/111 هزار نفر خواهد شد.
برآورد جمعیت شهر
جمعیت پایه : تعداد کنونی جمعیت شهر و توزیع سنی و جنسی آنان از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر حجم جمعیت شهر و ویژگیهای آن در سالهای آینده است. جمعیت شهر در سال 1382 با توجه به تعداد جمعیت و خانوار منتج از سرشماری عمومی کارگاهی سال 1381 مرکز آمار ایران و رشد سالانه جمعیت شهر در فاصله سالهای 1375 تا 1381 و تعدیل آن با اطلاعات ارائه شده در جلسات بررسی کارشناسی طرح 71989 نفر برآورد شده و سپس با توجه به تحولات متحمل در اندازۀ باروری زنان و سطح امید به زندگی در بدو تولد زنان و مردان شهر و نیز میزان مهاجرت تعدیل کنندۀ برآورد جمعیت حاصل از رشد طبیعی جمعیت شهر و تعداد جمعیت واقعی برآورد شده برای آن و با استفاده از نرم افزار People3 الگوی توزیع سنی و جنسی جمعیت شهر قروه در سال 1383 به شرح جدول زیر ، تخمین زده شده است.
چنانکه پیش گفته شده است ،جمعیت شهر قروه جمعیتی جوان است و سهم نسبی زنان و مردان در سنین کم و نوجوانی در میان آنان



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید