تحلیل کارایی صنعت گردشگری
با استفاده از روش پارامتری
دکتر همایون رنجبر
دکتر مصطفی رجبی
محمد داود خورسندی
چکیده:
توسعه صنعت گردشگری برای کشور های در حال توسعه که با معضلاتی چون نرخ بیکاری بالا ، محدودیت منابع ارزی و اقتصاد تک محصولی مواجه هستند، از اهمیت فراوانی برخوردار است. تأکید بر اهمیت صنعت گردشگری در ایران از آن جهت است که ایران از نظر جاذبه توریستی جزء 10 کشور اول جهان قرار داشته و از ظرفیت بالقوه بالایی برای گسترش جهانگردی و توریسم بین الملل برخوردار است.
بر این اساس هدف کلی این مطالعه برآورد کارایی صنعت گردشگری بین 13 کشور منتخب خاور میانه و شمال آفریقا (منا) از طریق تحلیل مرزی تصادفی (SFA) (انتخاب تابع تولید کاپ – داگلاس) به روش حداکثر درستمایی مورد برآورد قرار گرفته شده است.
نتایج حاصل از برازش تابع تولید صنعت گردشگری نشان می دهد که اثر گذار ترین متغیر در تابع تولید برای کشور های منتخب، سرمایه گذاری خصوصی بوده و پس از آن متغیر هزینه سرمایه گذاری دولتی در رتبه دوم از نظر اثر گذاری قرار دارد. همچنین بازه درصد کارایی در بین کشور های منتخب از بیشترین به کمترین به ترتیب کشور بحرین و کشور ایران می باشد.
واژه گان کلیدی : صنعت گردشگری، کارایی تولید، تحلیل مرزی تصادفی، تابع تولید ترانس لوگ،
کشور های منا.
مقدمه :
صنعت گردشگری بین المللی به عنوان یکی از منابع اصلی و مهم درآمد ارزی خارجی در بخش صادرات کشورها محصوب می شود ، به طوری که آمارهای منتشر شده توسط شورای جهانی سفر و گردشکری حاکی از آن است که این صنعت توانسته است منبع اصلی صادرات برای 83 % کشورهای در حال توسعه را پوشش دهد که می تواند عاملی جهت استخدام نیروی کار داخلی و منبعی برای رشد اقتصادی در نظر گرفته شود ، همچنین می توان گفت صنعت گردشگري در دنيا ، سومين صنعت پر درآمد پس از نفت و خودرو می باشد، براساس آمارهاي ارائه شده سالانه 5/3 ميليارد سفردر جهان انجام مي شود كه 700 ميليون آن بين كشوري و دو ميليارد و 800 ميليون مسافرت داخلي است. از مجموعه اين سفرهاي بين كشوري ، سهم ايران يك ميليون و پانصد هزار سفر یعنی حدود 2/0 درصد از سهم جهان است . بررسي در خصوص وضعيت صنعت گردشگري كشور ايران حاكي از آن است كه به لحاظ سهم بخش گردشگري از توليد ناخالص داخلي ، كشور ايران در ميان 174 كشور جهان رتبه 86 و در ميان كشورهاي حاشيه خليج فارس جايگاه سوم را پس از بحرين و قطر به خود اختصاص داده و نيز در زمينه سرمايه گذاري در صنعت گردشگري، كشور ايران در ميان 174 كشور جهان رتبه 172 و در ميان كشورهاي خاورميانه در رتبه آخر قرار گرفته است . همچنين به لحاظ ارزش صنعت گردشگري در سال (2005) كشور ايران درميان 174 كشور جهان رتبه 43 را كسب نموده است(شورای جهانی سفر و گردشکری 2006).
مطابق با سند چشم انداز بيست ساله، كشور ايران مي بايست در كليه زمينه های اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در سطح منطقه ، رتبه اول را كسب نمايد كه دستيابي به 5/1 درصد كل گردشگر و 2 درصد كل درآمد گردشگري جهان از اهداف سند چشم انداز بيست ساله تلقي مي شود . بي ترديد يكي از عوامل كليدي دستيابي به اين امر ارتقاي كارايي و بهره وري در اين صنعت است.
بر این اساس ، در این مطالعه به ارزیابی و تحلیل کارایی گردشکری در بین 13 کشور منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا بر اساس اطلاعات سری زمانی 2008-1995 از طریق تحلیل مرزی تصادفی (انتخاب تابع تولید کاپ – داگلاس) به روش حداکثر درستمایی مورد برآورد قرار گرفته شده است. همچنین 13 کشور منتخب عبارت اندز : بحرین، ایران، اردن، کویت، لبنان، عمان، قطر، سوریه، یمن نمایندگان منتخب خاور میانه و الجزایر، مصر، مراکش و تونس نمایندگان شمال آفریقا در نظر گرفته شده اند. بنابراین برای رسیدن به هدف کلی این مطالعه ، سؤالات به صورت فرضیات زیر مطرح می گردد:
سرمایه گذاری خصوصی بر تابع تولید گردشگری کشورهای (منا) بی اثر است.
هزینه دولت بر تابع تولید گردشگری کشورهای (منا) بی اثر است.
تعداد افراد شاغل در صنعت گردشگری کشورهای (منا) بر تابع تولید گردشگری بی اثر است.
هر یک از کشور های (منا) در صنعت گردشگری ناکارایی اقتصادی ندارند.
جهت پاسخ به سؤالات فوق و در ادامه ادبیات موضوعی، چارچوب نظری الگو مورد استفاده مطرح و پس از تصریح الگو و برآورد آن، نتایج ارائه و مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.

ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق :
آن چه امروزه در خصوص واژه ی گردشگری اکثراً مورد پذیرش است، گستردگی این واژه است. گردشگری از سه ویژگی اصلی برخوردار است ویژگی اول این است که در بیشتر اوقات، قبل از خرید نمی توان این خدمت را دید یا آزمون کرد، بدین معنی که آزمون پس از خرید انجام می شود. دوم اینکه خدمت در محل خرید مصرف می شود و قابل انتقال وجابه جایی نیست و سوم ، مردم و محل خدمت بخشی از آن خدمت هستند ، از این رو گردشگری بسیاری از بخش های جامعه را شامل می شود . این سه ویژگی نشان می دهند مردمی که در محلی خاص زندگی و کار می کنند، فقط کالا و خدمات تولید نمی کنند ، بلکه بسیاری از آنها خود بخشی از کالا و خدمات تولیدی هستند (اعرابی و ایزدی ،1378).
اکثر مطالعات انجام شده روی صنعت گردشگری در ایران از طریق الگو های متفاوت به رابطه بین گردشگری و رشد اقتصادی پرداخته اند و کمتر به عوامل مؤثر بر کارایی و بهره وری در صنعت گردشگری پرداخته شده است ، در این قسمت مطالعاتی ذکر خواهد شد که یا از بعد موضوع و یا از بعد الگو و روش به مطالعه حاضر نزدیک است.
یوسفی پور (1379)، در مطالعه ای با عنوان نقش صنعت گردشگری در توسعه ی اقتصادی ایران و راه های گسترش آن ، به مقایسه آماری بین درآمدهای گردشگری ایران و جهان پرداخته و نشان می دهد که سهم ایران از این درآمدها تنها یک درصد است و این امر حاکی از آن است که در برنامه های عمرانی و توسعه ی کشور به گردشگری توجه بسیار کمی شده است . علاوه براین، تراز درآمدی گردشگری در ایران نشان می دهد که از کسری زیادی برخوردار است و درآمدهای گردشگری حتی نیمی از هزینه های آن را پوشش نمی دهد.
فریور (1382) تحقيقي را با عنوان”بررسي ناكارايي تكنيكي در زير بخش‌هاي عمده صنعت ايران (مطالعه با استفاده از داده‌هاي تابلويي)” از طريق به كارگيري آمار و اطلاعات كارگاه‌هاي صنعتي ده نفر كاركن و بيشتر در طول سال‌هاي 78-1373 انجام داده است. محقق تابع توليد مرزي تصادفي را براي شش زير بخش عمده صنعت در شكل تابع توليد كاب- داگلاس به روش حداكثر درستنمايي برآورد مي‌نمايد.
نتايج حاصل از برآورد الگو حاكي از متوسط كارايي فني 65 درصد در سطح كل صنعت از طريق تجميع نمودن صنايع است كه به معناي دستيابي به 65 درصد از ارزش افزوده قابل حصول از نهاده‌ها توسط بنگاه‌هاي فعال در كل صنعت مي‌باشد. به همين ترتيب صنايع نساجي و پوشاك و چرم با حدود 88 درصد داراي بيشترين كارايي فني و صنايع ماشين‌آلات و تجهيزات و ابزار نيز با حدود 69 درصد داراي كمترين كارايي فني هستند.
رحیمی سوره و صادقی (1384) ، در مطالعه با عنوان محاسبه و تحلیل عوامل مؤثر در کارایی تولید مرتعدار واگذار شده (خصوصی سازی مراتع) به اندازه گیری و تحلیل عوامل مؤثر بر کارایی طرح های مراتع واگذار شده از طریق تابع تولید کاپ – داگلاس و رهیافت الگوی مرزی تصادفی استفاده نموده است. کارایی فنی برآورد شده برای طرح های مرتعداری در طیف گسترده و دامنه 27 تا 99 درصد با متوسط 63 درصد در 86 طرح نمونه آماری متغیر بوده است. همچنین نتایج حاکی از فزاینده بودن بازده نسبت به مقیاس در میان طرح ها می باشد.
رنجبر و رجبی (1388) در تحقیقی کارایی هزینه ای زیر بخش های صنعت استان اصفهان را درقالب نه گروه عمده صنعتی و از طریق تحلیل مرزی تصادفی به روش حداکثر درستنمایی مورد برآورد قرار می دهد. نتایج آماری حاصل از برازش داده ها حاکی از انتخاب تابع هزینه ترانس لوگ در مقابل تابع کاب- داگلاس می باشد به گونه ای که کارایی برآوردی منتج از برازش گویای پایین بودن متوسط کارایی هزینه ای اکثر صنایع استان اصفهان در کنار رشد مثبت و نسبتاً کند آنها در طول دوره مورد بررسی است به گونه ای که متوسط کارایی صنایع مورد بررسی بین دو مقدار097/29 و 167/89 درصد برآورد گردیده اند. هم چنین رتبه بندی نه گروه عمده صنعتی استان بر مبنای محاسبه متوسط کارایی هزینه طول دوره بررسی هر یک از آنها نشان می دهد که دو گروه سایر صنایع(متفرقه) و صنعت چوب و محصولات چوبی استان به ترتیب دارای کمترین و بیشترین متوسط کارایی بوده اند.
چن 2007 درمطالعه ای تحت عنوان “اندازه گیری بهره وری مدیریت هتل در تایوان با استفاده از رویکرد مرزی تصادفی ” به تجزیه و تحلیل کارایی اثر مدیریت هتل بر درآمد آن پرداخته است. محقق 55 هتل را به عنوان نمونه اتخاب کرده و اعلاعات سالیانه 2002 را با استفاده ازتحلیل مرزی تصادفی و انتخاب تابع هزینه به روش حداکثر درستنمایی ،اثر بهروری مدیریت روی متغیر های ورودی دستمزد نیروی کار ، قیمت مواد غذایی و آشامیدنی ، هزینه کل هتل روی درآمد هتل به عنوان خروجی مهم و اثر گذار در بازار رقابتی (خدمات توریستی) کشور تایوان مورد بررسی قرار داده است.
نتایج به دست آمده نشان می دهد که عامل مدیریت در هتل به طور متوسط 80 % کارایی داشته و همچنین کشش هزینه مقدار 0.9295 برآورد شده که بازدهی نسبت به مقیاس از بخش هتل در گردشگری بین المللی 10.9295 برابر 1.0758 که نشان می دهد بازدهی نسبت به مقیاس در بخش هتل داری نسبتاً فزاینده می باشد.
مفاهیم و تعاریف کارایی :
اصل كميابي و تخصيص بهينه منابع ، موضوعي است كه همواره ذهن بشر را به خود مشغول ساخته است، اين محدوديت و كميابي در تمام زمينه ها، نظير عوامل توليد و به تبع آن كالاها و خدمات كاملاً محسوس است، انسان همواره سعي بر آن داشته كه حداكثر نتيجه را با كمترين امكانات و عوامل موجود بدست آورد، از اين رو براي ايجاد شرايط بهتر براي زندگي چاره اي جز استفاده هر چه بهتر از امكانات موجود جهت دسترسي به توليد بيشتر، كيفيت بالاتر ندارند، بنابراین تمام فعالیت ها و كوشش ها را مي توان دستيابي به كارايي بالاتر ناميد.
در حال حاضر آنچه كه به روشني پاسخگوي اين نياز است، مقوله كارايي مي باشد كه سعي خواهد شد مفهوم آن در خصوص صنعت گردشگري مورد تحلیل و بررسی قرار گيرد.
كارايي داراي مفهومي بسيار فراگير بوده و بيشتر در سه حوزه مهندسي ، مديريت و اقتصاد مورد بحث و بررسي قرار گرفته است . ازاين رو تعاريف متفاوتي در منابع مختلف از كارايي وجود دارد كه در زير به ارائه برخي از آنها پرداخته مي شود:
شايد ساده ترين و كلي ترين تعريفي را كه بتوان براي كارايي عنوان نمود تعريف پيتر دراكر باشد كه مي گويد:” كارايي عبارت است از انجام درست كارها”.
منوچهر فرهنگ در واژه نامه اقتصادي خود، كارايي را به اين صورت تعريف كرده است : (كارايي، نسبت مقدار توليد شده به مقدارعاملي است كه به كار افتاده است) لازم به ذکر است که ایشان كارايي فني و كارايي اقتصادي را معادل هم دانسته اند.
واژه نامه وبستر كارايي را معادل اثربخشي دانسته و آن را ظرفيت توليد مطلوب با حداقل مصرف انرژي، زمان، پول يا مواد تعريف كرده است.
فارل(1957) از جمله افرادي است كه در زمينه كارايي فعاليت هاي زیادی نموده است ، وي در مقاله اي تحت عنوان” اندازه گيري كارايي توليد” كارايي يك بنگاه را تولید یک ستانده به حد كافي ، بيشتر از يك مقدار مفروض نهاده تعريف كرده است.
بنابراین وقتی در مورد کارایی صنعت توریسم صحبت می کنیم، منظور موفقیت آن صنعت در تولید حداکثر خدمات (ستاده ها) جهت جذب توریست از عوامل معین (نهاده ها) می باشد.
چارچوب نظری الگو:
ازآنجا كه كارايي در زمينه هاي مختلف مطرح بوده ومفهوم آن گستردگي زيادي دارد، لذا با توجه به كاربرد آن انواع مختلفي دارد كه در ادامه به آن پرداخته خواهدشد.
انواع كارايي
كارايي فني (تكنيكي) TE
كارايي فني كه خود متأثرازعملكرد مديريت ومقياس واحد تصميم گيرنده است عبارت است ازتوانايي رسيدن يك واحد تصميم گيرنده به مقدار ستانده اي معين با استفاده ازكمترين داده با تكنولوژي ثابت ويا رسيدن به بالاترين سطح ستانده با مقدارداده مشخص. در واقع اين نوع از كارايي ميزان استفاده از منابع را نشان داده وتغيير واحدهاي اندازه گيري خللي درمحاسبه آن وارد نمي آورد. معيار تعيين ميزان عدم كارايي يك واحد تصميم گير، مقايسه آن با واحدهاي تصميم گير ديگر است. درحقيقت مقايسه عملكرد يك واحد تصميم گير با عملكرد بهترين واحدهاي تصميم گيردرآن صنعت، ميزان ناكارايي آن بنگاه رامشخص مي نمايد. به عبارت ديگر پايه اين مفهوم، تابع توليدمرزي است كه بالاترين كارايي قابل حصول رانشان مي دهد.
كارايي تخصيصيAE
اين كارايي نشان مي دهد كه واحد تصميم گير علاوه بر اينكه از نهاده ها به صورت كارايي استفاده مي نمايد بايد نسبت به قيمت ها و هزينه هاي پرداختي جهت استفاده ازنهاده ها نيز حساس وخواهان حداقل سازي آن باشد، به عبارت ديگر اين نوع كارايي توانايي واحد تصميم گير را به چگونگي انتخاب و استفاده از تركيب هاي گوناگون نهاده‌ها ، با توجه ‌به قيمت هاي متناظرآنها نشان مي دهد. براي محاسبه اين كارايي فرض مي شود كه واحد تصميم گير از لحاظ كارايي تكنيكي كاملاً كارا مي باشد.
كارايي اقتصادي EE
مفهوم كارايي اقتصادي ازتركيب كارايي فني وتخصيصي گرفته مي شود. بنابراين اگر واحد تصميم گير هم از لحاظ فني و هم از لحاظ ‌تخصيصي داراي كارايي 100% باشد درآن صورت كارايي اقتصادي كه از حاصل ضرب اين دوكارايي به دست مي‌آيد حاصل وكارايي 100% اقتصادي را نشان مي دهد.
كارايي فني× كارايي تخصيصي = كارايي اقتصادي
كارايي مقياس SE
اگركارايي را در دو حالت بازدهي ثابت نسبت به مقياس و بازدهي متغير نسبت به مقياس اندازه گيري نماييم و در شرايط يكسان و برابر به نتايج غيرمشابه برسيم درآن صورت داراي ناكارايي مقياس خواهيم بود و نشان دهنده اين است كه واحد تصميم گير در مقياس بهينه خودعمل نمي نمايد. مطلبي است كه استنتاج مي شود اين است كه ممكن است واحد تصميم گير داراي كارايي فني باشد ولي لزوماً داراي كارايي مقياس نخواهد بود. كارايي خالص فني × كارايي مقياس= كارايي فني
كارايي ساختاري SE
با مقايسه عملكرد يك صنعت با تابع توليد كارا، كارايي ساختاري واحدهاي تصميم‌گير تشكيل دهنده آن صنعت به دست مي آيد. كارايي فني يك صنعت كه با اين روش اندازه گيري مي شود كارايي ساختاري ناميده مي شود. در واقع كارايي ساختاري يك صنعت ازمتوسط وزني كارايي بنگاه هاي آن صنعت به دست مي آيد.
كارايي ساختاري از نظر فارل به صورت زير تعريف مي شود :
S=(1n)j=1n[Wj.EJ]
كه درآن Ej كارايي بنگاه j ام، wj=(qjQ)سهم بازار بنگاه j ام،Q : كل فروش صنعت وq فروش بنگاه j ام دربازار صنعت.
روش های اندازه گیری کارایی :
به منظور ارزيابي كارايي روش هاي متفاوتي از سوي پژوهشگران مختلف ارائه شده است كه اغلب مي توان آنها را به دو دسته ناپارامتري و پارامتري تقسيم بندي نمود.
روش ناپارامتري
در اين روش با استفاده از تكنيك هاي برنامه ريزي رياضي ، به ارزيابي كارايي پرداخته خواهد شد، حال آنكه در اين روش ديگر نيازي به برآورد تابع توليد نیست و چنانچه بنگاه مورد نظر ، داراي چند خروجي متفاوت باشد، اين روش در ارزيابي كارايي با مشكلي مواجه نخواهد بود .روش تحليل پوششي داده ها را مي توان به عنوان يكي از روش هاي ناپارامتري معرفي نمود ، در اين روش با استفاده از تكنيك هاي برنامه ريزي رياضي به ارزيابي واحدهاي مورد نظر پرداخته خواهد شد.
روش پارامتري
روش پارامتري به روشي اطلاق مي شود كه درآن هر يك از انواع كارايي (فني، تخصيصي، اقتصادي، هزينه وسود) با استفاده از ابزار اقتصاد سنجي برمبناي يك شكل تبعي خاص مدنظر برآورد مي گردد. بر اين اساس روش پارامتري رامي توان به شاخه‌هاي زير تقسيم نمود:
الف) روش تابع توليد مرزي معين
ب) روش تابع توليد مرزي معين آماري
ج) روش تابع توليد مرزي تصادفي
د) روش تابع سود
ﻩ ) روش تابع هزينه مرزي تصادفي
درادامه به تشريح روش تابع تولید مرزي تصادفي در قالب داده‌هاي تابلويي پرداخته مي شود كه روش مورد استفاده در اين مطالعه مي باشد.
ارائه الگو و روش برآورد :
تابع توليد مرزي تصادفی، به صورت حداكثر ستاده ممكن براي مجموعه‌اي از نهاده ها تعريف مي شود، از اين رو تابع، يك حد و مرز را تعريف مي كند، انحرافات ستاده اي مشاهده شده از اين مرز بستگي به دو جمله دارد: اول، جزء تصادفي يا اختلال (يك فرآيند كاملاً تصادفي) و دوم، ناكارايي فني. بنابراين، مسأله تخمين يك مرز توليد و اندازه گيري ناكارايي فني متناسب با اين مرز توليد است.
تابع توليد مرزي تصادفي توسط ايگنر، لاول اشميت (1977) عنوان شد. الگوي مرز تصادفي يك الگوي رگرسيوني كلاسيك با يك توزيع نامتقارن و غير نرمال است. ساختار اساسي الگوي توليد مرزي تصادفي به صورت زیر ارائه می گردد
Ln Yit=α+βXit+εitεit=Vit-Uit i,t=1,2,…,nکه در اینجا Yit میزان تولید بنگاه i ام در زمان t ، Xit نمایانگر بردار لگاریتمی نهاده های استفاده شده توسط بنگاه i ام در زمانt ، β شامل پارامتر های ناشناخته و εit جمله خطا تابع تولید که دارای دو جزء است، یکی Vit نمایانگر جمله خطای تصادفی که به منظور اندازه گیری و توضیح عواملی که خارج از کنترل تولید کننده قرار دارد آورده شده (از قبیل رويدادهاي خارجي مساعد يا نامساعد نظير شرايط آب وهوا ، اعتصابات، شوك هاي خارجي، خوش شانسی، مسائل تجاری و …) که دارای توزیع نرمال Vi~(0,σv2) و مستقل از توزیع Uit ها می باشد و همچنین جزء دیگر Uit یک متغیر تصادفی غیر منفی و بیانگر عدم کارایی از قبیل پایین بودن سطح مهارت ها و عدم تلاش مدیریت و کارکنان می باشد. این متغیر دارای توزیع نرمال Ui~(0,σv2) نیز می باشد (اشميت ولاول، 1979).
برتری این الگو نسبت به الگو های دیگر اقتصاد سنجی این است که در برآورد و تخمین تابع تولید ، نقاط متوسط را در بر نمی گیرد بلکه فقط نقاط مرزی و سر حد لحاظ می شود. توزيع هاي يك دامنه اي زيادي مانند توزيع نيمه نرمال، نمايي و يا توزيع دوجمله اي γ را مي توان براي u انتخاب كرد. مجادلاتي نيز درمورد شكل واقعي توزيع u نيز وجود دارد. ولي به هر حال توزيع نيمه نرمال به عنوان يك انتخاب عمومي پذيرفته شده است. انتخاب يك توزيع براي u به اين دليل مهم است كه الگو را مي توان دريك مرحله براساس فروضu ،v بوسيله حداكثر درست نمايي تخمين زد. روش حداكثر درست نمايي ممكن است به اين دليل ترجيح داده شودكه يك تخمين مجانباً كارا از پارامتر β به دست مي دهد.
به منظور برآورد مرز تصادفی تولید ، از روش اثر تصادفی استفاده می شود. در این حالت عبارت ui نشان دهنده انحراف تصادفی یکطرفه از مرز است که ناکارایی در تولید را معلوم می کند. رابطه (2) را می توان به صورت زیر نوشت:
Ln Yit=α-E(uit)+βXit+vit-uit-Euit =α*+βXit+vit-uit*به علت اینکه Euit یک مقدار ثابت و مثبت است، رابطه (3) مطابق با فرم الگوی اثر تصادفی تابلویی است. پارامتر های این الگو با روش حداکثر درست نمایی برآورد می شوند. به پیروی از باتیس و کویلی (1992) تابع الگاریتم درستنمایی مربوطه با فرض توزیع نرمال منقطع برای ui به صورت زیر تعریف می شود.
Log lα,β,μ,λ,σit=i-1n-12T Ln2π-Ln2+T Ln σu2+Ln 1+λTi-2Ln ϕ(uσu)+i-1n-12-λ1+λT (i-1tεit-μσu)2+(i-1tεit-μσu)2 +i-1nLn ϕ λ1+λT1σui-1Tεit-μ+Tμ(1-1λ) که در آن : λ=σu2σv2 و εit=yit-α-β xitتحليل مرزي تصادفي روش پارامتري ناميده مي‌شود، زيراجهت تخمين پارامتر مجهول β بايد يك شكل خاص براي تابع توليد درنظرگرفت ، توابع توليدكاب- داگلاس و ترانسلوگ معروف ترين توابعي هستند كه براي اين منظور به كار مي روند.
شکل خطی تابع تولید كاب- داگلاس استفاده شده در این مطالعه به صورت زیر ارائه شده است: Y=a .Lα . K1β . K2δ که می توان شکل ترانسلوگ تابع تولید مذکور را به صورت زیر ارائه نمود:
Ln Y=LnA+α LnL+ βLnK1+δ LnK2 در اینجا
Y تعداد گردشگران (توریست) بین المللی وارد شده به کشور در طی یک سال که کمتر از یک سال از زمان خروج آن ها از کشور خود می گذرد.
L تعداد کل شاغلین در صنعت گردشگری ، شامل شاغلین صنایع مرتبط با گردشگری، صنعت هوایی، آژانس های خدمات مسافرتی و غیره در سال.
K1 کل سرمایه گذاری سالانه بخش خصوصی در صنعت گردشگری به میلیون دلار به قیمت های ثابت سال 2000 .
K2 کل هزینه های سالانه دولت در بخش گردشگری به میلیون دلار به قیمت های ثابت سال 2000 .

داده ها و نتایج آماری :
داده های مورد نیاز این مطالعه طبق قلمرو مکانی مورد بررسی یعنی بخش صنعت توریست کشور های منتخب خاورمیانه و شمال آفریق (منا) از آمارهای ارائه شده توسط بانک جهانی ، شورای سفر و گردشگری و شاخص های توسعه جهانی برای سال های 2008 – 1995 گردآوری شده اشت.
ماکزیمم سازی تابع تولید کاپ – داگلاس ارائه شده با بکارگیری الگوریتم شبه نیوتن DFP و با استفاده از نرم افزار Frontier 4.1 انجام شده است. بر این اساس پس از برازش الگو، نتایج به صورت جدول (1) حاصل گردید.
جدول (1): نتایج نهایی برازش الگو با در نظرگرفتن اثرات کارایی
آماره tانحراف معیار مقدار ضریب ضریب متغیر
22/50 23/3 22/16 Ln A-
95/5 061/0 66/3 αLn L34/7 06/1 82/7 βLnK157/5 072/0 77/1 δLnK257/5 73/1 68/9 σ2-
21/98 0095/0 37/9 γ-
65/2 18/7 90/1 μ-
11/357 LR 97/48- Log likelihood منبع : یافته های تحقیق ( t های به دست آمده بیانگر معنی داری در سطح 95 درصد می باشد.)
بر اساس معنی داری مقدار آماره های برآوردی، ضریب اولین متغیر یعنی تعداد کل شاغلین در صنعت گردشگری که شامل شاغلین صنایع مرتبط با گردشگری، صنعت هوایی، آژانس های خدمات مسافرتی و غیره، ( 66/3 = α) نشان می دهد که یک درصد تغییر در تعداد شاغلین صنایع مرتبط با گردشگری ، 66/3 درصد تغییردر تعداد گردشگران (توریست) بین المللی وارد شده در کشور خواهد داشت. همچنین ضریب دومین متغیر کل سرمایه گذاری سالانه بخش خصوصی در صنعت گردشگری، ( 82/7= β) نشان می دهد که یک درصد تغییر در سرمایه گذاری سالانه بخش خصوصی در صنعت گردشگری ، 82/7 درصد تغییر در تعداد گردشگران (توریست) بین المللی وارد شده در کشور خواهد داشت. نهایتاً ضریب سوم یعنی کل هزینه های سالانه دولت در بخش گردشگری، ( 77/1= δ) نشان می دهد که یک درصد تغییر در کل هزینه های سالانه دولت در بخش گردشگری، 77/1 درصد تغییر در تعداد گردشگران (توریست) بین المللی وارد شده در کشور خواهد داشت.
جهت اطمینان از صحت به کارگیری این الگو، فرضیه وجود اثرات ناکارایی برای هر متغیر طبق رویکرد باتیس و کوئلی (1995) با استفاده از آزمون نسبت درستنمایی مورد آزمون قرار گرفت که نتایج آن در جدول(2) آورده شده است:
جدول(2): آزمون فرضیه وجود اثرات ناکارایی
نتیجه آزمون مقدار بحرانی(درجه آزادی) آمارة آزمون فرضیه صفر
رد فرضیه صفر 21/9 1/357 H0 : γ= μ=0منبع : یافته های تحقیق
با توجه به بزرگتر بودن مقدار محاسبه شده آماره آزمون از آماره خی دو جدول، فرضیه H0 در سطح 99% رد خواهد شد به این معنا که ناکارایی در صنعت توریست در کشور های منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا وجود دارد.
نتایج محاسبه کارایی برآوردی هر یک از کشور های منتخب خاور میانه و شمال آفریقا در صنعت گردشگری در جدول شماره (3) آورده شده است .
جدول (3): نتایج نهایی کارایی
درصد کارایی در صنعت گردشگری کشور
61/95 بحرین
28/1 ایران
75/12 اردن
17/17 کویت
28/5 لبنان
50/20 عمان
08/74 قطر
10/22 سوریه
61/8 یمن
56/8 الجزیره
62/4 مصر
58/9 مراکش
31/18 تونس
منبع : یافته های تحقیق
با توجه به عوامل تولید به کار رفته در تابع تولید صنعت گردشگری هر یک از کشور های منتخب، در صد کارایی هر یک از کشورها در صنعت گردشگری مطابق با جدول (3) نشان می دهد که کشور بحرین از لحاظ کارایی در بین کشورهای منتخب، کاراترین بوده و ایران در رتبه آخر از لحاظ کارایی در صنعت گردشگری به شمار می آید.
جمع بندی و نتیجه گیری :
با توجه به نتایج حاصل از برازش تابع تولید صنعت گردشگری نشان می دهد که اثر گذار ترین متغیر در تابع تولید برای کشور های منتخب، سرمایه گذاری بخش خصوصی بوده و پس از آن متغیر هزینه سرمایه گذاری دولتی در رتبه دوم از نظر اثر گذاری قرار دارد .
بنابراین ، نکته شایان ذکر این است که سیاست گذاران بخش صنعت گردشگری ، سازمان میراث فرهنگی و جهانگردی سیاست هایی جهت جذب سرمایه گذاری خصوصی در نظر گیرند تا بتوان در این صنعت سرمایه لازم جهت ایجاد فرصت های اقتصادی و افزایش اشتغال ایجاد نمود که خود منجر به افزایش گردشگر را به همراه خواهد داشت.
همچنین پیشنهاد می شود سیاست گذاران با استفاده از هزینه سرمایه گذاری دولتی و برنامه ریزی بلند مدت و ایجاد تسهیلات جهت افزایش امکانات حمل و نقل هوایی ،امنیت پرواز ها ، ایجاد سیستم های پیشرفته پذیرش گردشگر می توانند به کارایی صنعت گردشگری کشور کمک کنند.
پیشنهادات مطالعات آتی :
در مطالعات آتی بر روی کارایی صنعت گردشگری پیشنهاد می گردد جهت بسط و گسترش روش مرزی تصادفی مبتنی بر الگوی باتیسی و کویلی (1995) که امکان بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر ناکارایی را نیز برقرار می کند ، استفاده شود. همچنین می توان جهت مقایسه کارایی فنی، برآوردی از طریق تابع هزینه نیز مورد برازش قرار گیرد تا بتوان آن را با برآورد حاضر مقایسه نمود.

منابع :
وبستر ، ميريام، (1362) ” فرهنگ لغت ” تهران، انتشارات ارغوان ، ص 163.
منوچهر فرهنگ،(1372).” فرهنگ علوم اقتصادي”، تهران، انتشارات البرز،، ص 358.
اعرابی، سید محمد و ایزدی ، داود ، (1378) .” مدیریت جهانگردی : مبانی، راهبردها و آثار”،
تهران : دفتر پژوهش های فرهنگی.
یوسفی پور، غلام رضا، (1379). ” نقش صنعت گردشگري در توسعه اقتصادي ايران و راههاي
گسترش آن” پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد ، دانشگاه امام صادق (ع).
فریور لیلا، (1382)، “بررسی ناکارایی تکنیکی در زیربخش های عمده صنعت ایران(مطالعه با
استفاده از داده های تابلویی)”، مجله پژوهشنامه بازرگانی، شماره 26: 143-121.
رحیمی سوره، صمد و صادقی ، حسین (1384)، “محاسبه و تحلیل عوامل مؤثر در کارایی تولید
طرح های مرتع داری واگذار شده (خصوصی سازی مرتع) مطالعه موردی استان های
خراسان، یزد، آدربایجان غربی”، فصل نامه اقتصاد کشاورزی و توسعه ، مؤسسه پژوهش های
برنامه ریزی و اقتصاد کشاورزی ، سال 13.
رنجبر همایون، رجبی مصطفی، (1388)، “بررسی کارایی هزینه در بخش صنعت(مورد مطالعه: استان اصفهان)”، مجموعه مقالات اولین همایش ملی اقتصاد، ایران، اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر، 6 اسفند، ص 6-1.
Farrell, M.J. (1957) “The Measurement of Productive Efficiency.” Journal of
the Royal Statistical Society vol 120 part 3. pp. 253-290.
Aigner, D.J.; Lovell, C.A.K.; Schmidt, P. (1977) “Formulation and
estimation of stochastic frontier production functions”. Journal of
Econometrics, vol. 6 pp.21–37.
Schmidt, P. and C.A.K. Lovell, (1979), “Estimating technical and allocate
inefficiency relative to stochastic production and cost frontiers”,
Journal of Econometrics vol. 9,pp. 343-366.
Battese, G.E. and T.J. Coelli (1992), “Frontier Production Functions, Technical Efficiency and Panel Data: With Application to Paddy
Farmers in India,” Journal of Productive Analysis 3:1/2 (June),
pp.153-69.
OECD (2006) Innovation and Growth in Tourism.
Chen, Ching-Fu, (2007). “Applying the stochastic frontier approach to
measure hotel managerial efficiency in Taiwan” , Department of
Transportation & Communication Management Science, National
Cheng Kung University, Tainan 701, Taiwan.
International Labour Organization (2008). Human resources development,
employment and globalization in the hotel, catering and tourism
sector, Geneva.
World Bank, (2008), World Development Indicators.



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید