تمركز حواس هنگام مطالعه و روشهاي تقويت آن
مقدمه :
انسان ، به سبب ويژگيهاي بي نظيرش در ميان همه موجودات ، عنوان اشرف مخلوقات را به خود اختصاص داده است. او استعداد خاص تفكر و يادگيري دارد كه به او اجازه مي دهد اعمال خاص انجام دهد . نتايج اعمالش را پيش بيني و ارزيابي كند .تغيير و تحولات گوناگون و سريعي را در عرصه علم و فناوري به وجود آورد. آنچنان كه به قول تافلر دنيا را به دهكده اي تبديل كند كه اطلاعات را در سريع ترين زمان ممكن از قاره اي به قاره ديگر انتقال دهد . بنابراين بر اثر پيشرفت سريع و غير قابل انتظاري كه در قلمرو دانش و فناوري طي چند قرن اخير نصيب انسان شده است حجم اطلاعات و دانسته هاي بشري روز به روز به طور سر سام آوري در حال افزايش است. بر دانش آموزان و دانشجويان لازم است كه هرچه سريعتر خود را با اين تغيير و تحولات همگام سازند. در اين راستا، بسياري از دانش آموزان و دانشجويان كوشش زياد مي كنند . بسيار مطالعه مي كنند اما به دليل عدم توانايي در تمركز حواس، هنگام مطالعه نمي توانند به نتيجه د لخواه دست يابند.
تمركز در لغت يعني تراكم ، فشردگي مجموعه، چكيده، تمركز در اصطلاح يعني حفظ و نگهداري توجه و تمركز حواس ، روي موضوعي معين ، بدون تمركز حواس ، يادگيري مثمر ثمر نخواهد بود . بنابر اين همه افراد توانايي تمركز دارند و تمركز نسبي است يعني كسي نمي تواند ادعا كند كاملا حواس پرت است ويا هميشه تمركز حواس دارد.
تمركز گاهي ساده است و گاهي مشكل. تمركز در موضوع هايي كه نياز به تفكرو تجزيه و تحليل دارند مشكل و تمركز در موضوع هايي كه جنبه ي تفريحي و سرگرمي دارند ، بسيار آسان است.
تمركز حواس:
يعني عوامل حواس پرتي را به حد اقل رساندن… تمركز هر شخص به نسبت كاهش عوامل حواس پرتي او افزايش مي يابد و بنا به تغييرات موقعيت ذهني و محيطي او تغيير مي كند . بيشتر افراد گمان مي كنند كه تمركز يك امر ذاتي و تغيير آن ناممكن است ، در حالي كه تمركز يك امر اكتسابي است و بايد هر روز پرورش و جهت داده شود و هر كس با هوش عادي خود مي تواند به آن دست يابد. پس برقراري تمركز حواس به ميزان كاهش عوامل حواس پرتي بستگي دارد . يعني هر چه عوامل مزاحم و مخل تمركز بيشتر باشند توانايي حفظ تمركز حواس كمتر است و بر عكس. لذا حواس پرتي ؛ يعني خارج شدن از روند مطالعه يا جريان كا ري و فرو رفتن در افكار و تخيلات و يا انجام كار ديگر.
منشاء حواس پراگندگي:
حواس پرتي يا منشاء ذهني و دروني دارد و يا منشاء بيروني و محيطي
حواس پرتي دروني و ذهني: عبارت است از اشكالات فكري انسان و انديشه هايي كه موانعي بر سر راه توجه دقيق به مطالعه و تمركز حواس ايجاد مي كنند. اين موقع شامل مواردي از قبيل: درد، رنج، غم وغصه ، نگراني، گرسنگي و تشنگي ، سردي و گرمي ، ترس و خشم و شادي ، سردرد و … مي باشد
حواس پرتي بيروني و محيطي:
آنچه كه به محيط پيرامون فرد ارتباط پيدا مي كند و يا تحريكات غير عادي كه توسط حواس مختلف انسان ايجاد مي شوند مانند نور شديد و نور ضعيف ، صداهاي ناهنجار، روشن بودن رسانه اي صوتي و تصويري و نظاير اينها ممكن است فرايند تمركز حواس را با اشكال مواجه كنند. رهايي از حواس پرتي و ايجاد تمركز حواس در افراد مختلف ، متفاوت است و به حالت دروني ، تجربه ها مكان و موقعيت آنها بستگي دارد. . برخي از افراد اظهار مي دارند كه من آدم كاملا حواس پرتي هستم و برخي ديگر مي گويند نمي توانم تمركز حواسم را به روي كاري حفظ كنم . در حالي كه اين تفكر غلط است و هيچ كس نبايد خود را فردي كاملا حواس پرت يا فاقد تمركز حواس بداند بلكه بهتر است وقتي كه تمركز حواس فردي دچار اختلال شد ، بگويد در اين لحظه و در محيط فعلي حواس پرتي من بيشتر و ميزان تمركزمن كمتر است. لذا حواس پرتي بيشتر علل دروني دارد و به طبيعت خود فرد، ويژگيها، حالات روحي و رواني، و عادات فردي بستگي دارد.بي شك حواس پرتي بيروني آسانتر از عوامل حواس پرتي دروني بر طرف مي شود .پس مي توان بدون توجه به عوامل محيطي مانند : سرو صداي زياد، شلوغ بودن محيط و حتا داخل مترو، سرويس و هنگام مسافرت تمركز حواس خود را حفظ كرد . اما نمي توان در حال گرسنگي و يا تشنگي شديد، نگراني و ناراحتي و دگرگوني فكر و انديشه با تمركز مطالعه كرد و يا كار ديگري را با تمركز انجام داد و مطالعات و يا تجربيات زيادي اين موضوع را تائيد كرده است كه يك انسان مي تواند در محل پر سرو صدا و نا آرامي با تمركز و توجه كافي مطالعه كند.
روشهاي تقويت تمركز حواس:
تمركز حواس هنگام مطالعه كليد اصلي و اساسي درك و فهم مطالب است. و كليد اساسي تمركز حواس استفاده از روشهايي است كه باعث تقويت و پرورش ومهارت در برقراري تمركز حواس هنگام مطالعه مي شوند. بنا براين بدون تمركز حواس ممكن است درك و فهم مطلبي كه فقط يك ساعت وقت لازم داشته باشد ، ساعتها وقت بگيرد اما به خوبي فهميده نشود و امر مطالعه بي فايده است و اثر مثبتي نخواهد داشت. لذا كاربرد روشها و فنوني كه به خواننده كمك مي كند تا هنگام مطالعه فعال باشد ، تمركز حواس را تقويت و مهارت فرد را در ايجاد تمركز حواس هنگام مطالعه افزايش مي دهد اين روشها عبارتند از:
آمادگي براي مطالعه:
براي شروع مطالعه ، ابتدا بايستي خود را از جهات گوناگون آماده كرد، زيرا حداكثر آمادگي ، مقدمه اي براي علاقمندي به مطالعه، ايجاد تمركز حواس و يادگيري بهتر مي باشد. منظور از آمادگي پيدايش تمام شرايطي است كه شخصي را قادر مي سازد تا با اطمينان به موفقيت و اعتماد به نفس، به تجربه خاصي بپردازد .
آمادگي بدني:
به رشد و تكامل طبيعي بدن ، تندرستي و نداشتن نقصهاي بدني مربوط است. گاهي وجود بيماريهايي مانند زخم معده، ميگرن، سردرد و نظاير اينها باعث از بين رفتن تمركز حواس و مانع مطالعه فرد مي شود و فرد تا به دست آوردن تندرستي كامل قادر به برقراري تمركز حواس و مطالعه ثمر بخش نيست و انگيزه كافي هم براي مطالعه نداردآمادگي ذهني: آمادگي ذهني را مي توان از خصوصياتي نظير رشد گوياي سالم ، قدرت تفسيرو تعبير اشكال ، توانايي درك هماننديها و نا هماننديها ميان كلمات و … شناخت دانست .
آمادگي رواني:
آمادگي رواني به شكل پيچيده اي با رشد و تكامل بدني ، ذهني و اجتماعي آميخته است . خستگي، بي قراري ، بي تابي، كوتاهي زمان، دقت نداشتن تمركز در مطالعه ، واكنشهاي منفي نسبت به خود و ديگران ، ضعف اعتماد به نفس و نظاير آنها همگي نشانه نبودن آمادگي رواني ، بدني ،ذهني و اجتماعي دانش آموزان و دانشجويان ، اجراي برنامه هاي آموزشي ، تمركز حواس و فرايند يادگيري را آسانتر و مطلوبتر مي كند
۲-داشتن علاقه به مطالعه:
مطالعه ثمر بخش از دو عامل متاثراست: يكي علاقه نسبت به مطالب خواندني ، ديگر كاربرد ماهرانه فنون مطالعه نسبت به مطلب خواندني سبب مي شود تا شخص به مطالعه بيشتر بپردازد ، مطالعه بيشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه مي شود ، كاربرد فنون بهتر ، مطالعه را آسانتر ، سريعتر و لذت بخش تر مي سازد؛ در نتيجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزايش مي يابد. پس تا زماني كه فرد تمايل يا علاقه به انجام كاري نداشته باشد نمي تواند برانگيخته شود. لذا وقتي خواننده به موضوعي علاقه مند مي شود، خود به خود بر آن تمركز مي كند، بيشتر دقت مي كند و به راحتي مطالب را به حافظه مي سپارد و بعدا هم خيلي راحت به خاطر مي آورد .پس ازعلاقه پيدا كردن نسبت به مطالب، گام بعدي تعيين هدف مطالعه است زيرا هدف زير بناي انجام كاري است و به فعاليت انسان جهت و نيرو مي دهد . هدف ارزشمند، فرد را به خواستن و طلب كردن وادار مي كند و نيروي لازم را براي فعاليت در وي بوجود مي آورد وسبب پيدايش تمركز در او مي شود . لذا هر فرد براي مطالعه بايد هدف مشخصي داشته باشد.« زيرا تعليم و تربيت علم اهداف است و همه بر اين باورند كه بدون داشتن هدف، يادگيري كاري بس دشوار و غير ممكن است» همانطور كه فرانكين معتقد است انسان بدون هدف مانند گلوله اي است كه بدون هدف شليك مي شود . علاوه بر آن مطالعه بدون هدف يكي از عادات غلط مطالعه بشمار مي رود .
تعيين زمان و مكان مطالعه:
يكي از راه هاي برقراري تمركز حواس اين است كه مطالعه در آن ساعت از روز انجام گيرد كه براي فرد مناسبتر است. اما تعيين مناسبترين زمان براي مطالعه كاري دشوار است و به عادات فردي بستگي دارد. برخي افراد عادت دارند تا نيمه هاي شب بيدار بمانند و با استفاده از سكوت و آرامش شبانه با خيالي راحت و آسوده مطالعه كنند برخي ديگر عادت دارند شب زود بخوابند و صبح زود از خواب بيدار شوند وبه مطالعه بپردازند. با اين توصيف تعيين زمان و مقدار مطالعه باعث آگاهي از تمام زمينه مطالعه ، برقراري تمركز حواس، عدم سردرگمي، جلوگيري از اتلاف وقت و انرژي و فهم بهتر مطالب مي شود.
عبارت خواني :
 عبارت خواني يعني خواندن عبارات و جملات به عوض خواندن كلمات . عبارت خواني به نوع ديگري به تمركز حواس كمك مي كند. از اين طريق خواننده بايد با سرعتي كه نزديك به سرعت انديشيدن اوست، بخواند. اگر سرعت آنقدر كم باشد كه ذهن از حالت فعال بودن باز بماند ، احساس دلزدگي ايجاد مي شود و چيزهاي ديگري ذهن فرد را مشغول مي كند و از روند مطالعه خارج مي شود . بنا بر اين اگر سرعت خواندن با سرعت انديشيدن هماهنگ باشد باعث افزايش تمركز حواس مي شود.
خواندن اجمالي:
روش خواندن اجمالي مبتني است بر يك نمونه گيري سريع از نكات اساسي و صرف نظر كردن از جزئيات، در اين روش خواننده مطالب را سازمان بندي مي كند ، آنگاه هدف از مطالعه خود را مشخص نموده و مقدار زمان مطالعه و ميزان دشواري كتاب را تخمين مي زند و سپس از طريق سئوال كردن، كنجكاوي ، علاقه، دقت و تمركز حواس فرد ، افزايش ميابد.
خواندن تجسسي:
منظور از روش تجسسي طرح انواع سئوالات جزئي و كلي و مطالعه عميق و اثر بخش در جهت دست يافتن به پاسخ اين سئوالات است … كسي كه به دنبال چيزي مي گردد به احتمال بيشتري آن چيز را پيدا مي كند لذا هدف خواندن تجسسي افزايش دامنه تمركز و درك عميق تر معاني است . به همين دليل خواندن تجسسي تمركز حواس و علاقه فرد را افزايش مي دهد و به او كمك مي كند تا مطالب دشوار را تجزيه و تحليل نموده و آنها را بهتر بفهمد. فهميدن مطالب موجب تحكيم آنها در حافظه مي شود پس خواندن تجسسي براي غلبه بر تنبلي ، حالت كسلي، پرتي حواس، از طريق تحريك حس كنجكاوي و شركت فعالانه در مطالعه به كار مي رود.
– جديت در مطالعه:
به محض نشستن پشت ميز مطالعه خواندن را با جديت شروع كنيد ، چرا كه اگر سريع مشغول به كار مطالعه شويد ، تمركز حواس زود به دست مي آيد « اين ضرب المثل چيني را به ياد داشته باشيد كه: فتح ستارگاني كه هزاران فرسنگ از ما دور هستند با بر داشتن قدم اول امكان پذير است» شك و ترديد حاصلي جز حواس پرتي يا انحراف حواس و تسليم به تخيلات واهي ندارد ، اجازه ندهيد چيزي جز مطالعه ذهن شما را مشغول كند . با خود تصميم بگيريد تا مقدار زماني را براي مطالعه مشخص كنيد و خود را به مدت زماني خاص محدود كنيد . در اين زمان از مطالعه دست نكشيد ، به مطالعه ادامه دهيد ، اما زمان مطالعه را طولاني نكنيد بيهوده وسواس به خرج ندهيد ، بهانه تراشي نكنيد به خود تلقين كنيد كه فرد با اراده اي هستيد و مي توانيد هر درسي را به خوبي ياد بگيريد. جدي باشيد و با علاقه و انگيزه مطالعه كنيد تا هنگام مطالعه دچار حواس پرتي نشويد.
استفاده از رهنما:
يكي از شيوه هاي برقراري تمركز حواس، استفاده از يك رهنما چون ؛ انگشت سبابه، مداد و … به هنگام مطالعه است . زيرا استفاده از يك رهنما هنگام مطالعه باعث تمركز حواس بهتر ، افزايش سرعت مطالعه، عادت به روان خواندن، جلوگيري از برگشت دوباره خواني و اتلاف وقت و جلوگيري از خستگي چشم و ذهن مي شود.
خط كشيدن زير مطالب مهم:
استفاده از اين روش يكي از شايعترين راهبردي است كه اغلب دانش آموزان و دانشجويان از آن استفاده مي كنند.
لذا هنگام مطالعه بايد با استفاده از يك مداد ، ايده ها و مطالب مهم و اساسي را علامتگذاري نمود. زيرا براي مشخص نمودن ايده ها و مطالب مهم و اساسي و خط كشيدن زير آنها لازم است با تمركز حواس و دقت خاصي به مطالعه مشغول شد. پس خط كشيدن زير مطالب مهم باعث برقراري تمركز حواس و جلوگيري از حواس پرتي مي شود
ياداشت برداري هنگام مطالعه:
ياداشت برداري نوعي تكرار درس است كه هم سبب تمركز حواس و هم موجب بيشتر به خاطر سپردن مطالب مي شود . ياداشت برداري خوب ، كاري جدي و فعال است كه با انديشيدن ملازمه دارد ، لذا براي ياداشت برداري بايد هنگام مطالعه فعال بود و لازمه فعال بودن ، داشتن تمركز حواس است و براي برقراري تمركز حواس جهت نوشتن ، هماهنگي چشم و مغز به منزله نوعي يادگيري تجسمي چند بعدي با قدرتي بي نظير است كه تمركز حواس را تقويت نموده و فهم مطالب و سرعت يادگيري را افزايش مي دهد.



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید