تولید یا فرآوری، از اصطلاحات علم اقتصاد، به معنی تهیه کالا و خدمات مورد نیاز با استفاده از منابع و امکانات موجود است. HYPERLINK “http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%91%D8%AA_%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C” \o “فعالیّت تولیدی”فعالیّت تولیدی سلسله اقداماتی است که برای تبدیل منابع به کالاهای مورد نیاز صورت می‌گیرد.
تولید یا ساخت نام صنعت بسیار مهمّی ست که از ماقبل تاریخ ایجاد شد. شاید بتوان تولید را اوّلین صنعت بشر دانست. نیاز به تولید، منجز به پیشرفت تمام رشته‌های مهندسی شد.
تولید یا فرآوری، از اصطلاحات علم اقتصاد، به معنی تهیه کالا و خدمات مورد نیاز با استفاده از منابع و امکانات موجود است. فعالیّت تولیدی سلسله اقداماتی است که برای تبدیل منابع به کالاهای مورد نیاز صورت می‌گیرد
……………………
مصرف گراییمتاسفانه ویروس مهلک فرهنگ مصرف گرایی بی رویه در کشور ما اپیدمی شده و طی چند سال اخیر به صورت حاد و خطرناکی در آمده است.که اگر بنا به توصیه اکید رهبر ریشه کن نشود به طور حتم عوارض جبران ناپذیری را به بدنه اجتماع و فرهنگ کشورمان ایجاد می کند.درپست های بعد به راه های جلوگیری از مصرف گرایی اشاره خواهد شد.در حال حاضر در این پست می خواهیم بدانیم مصرف گرایی چیست؟و چه عوامل و رفتارهای نادرستی باعث ترویج مصرف گرایی و به طور کل ایجاد آن میشوند؟
مصرف گرایی چیست؟
به طور کل مصرف گرایی به معنی برابر دانستن خوشبختی شخصی با خرید دارایی های مادی و مصرف است.فرهنگ غلط مصرف گرایی یعنی استفاده از کالاها به منظور رفع نیاز ها و امیال.این عمل نه تنها شامل خرید کالا های مادی ، بلکه شامل خدمات نیز هست.فرهنگ غلط مصرف گرایی به شکل بی رویه و بیمارگونه یک آسیب اجتماعی و فرهنگی است که مستلزم شناخت علمی و سپس درمان اساسی و به عبارت دیگر برنامه ریزی است.و به گفته رهبر انقلاب اسلامی امام خمینی(ره)«:ايجاد فرهنگ مصرف‌زدگى، نقشه‌اي حساب‌شده و استعماري براي غارت و چپاول ثروت‌هاي دنياي اسلام است كه به تبع آن، جوامع اسلامي از رشد و پيشرفت بي‌نصيب مي‌مانند.»
عوامل ترویج مصرف گرایی
حال به تشریح یکی از عوامل مهم در مصرف گرایی می پردازیم.کودکان و نوجوانان!کودکان و نوجوانان از طریق تبلیغات تلویزیونی به فرهنگ غلط مصرف گرایی دامن می زنند.
تلويزيون نه براي سرگرم کردن ما که براي فروش کالا ها به ماست که به وجود آمده است . شغل کساني که در تلويزيون کار مي کنند، جلب توجه مردم است و تداوم اين جلب توجه، تا جايي که بتوانند کالايي را تبليغ کنند.روزگاري، تبليغات چي ها کودکان را به عنوان يک گروه جمعيتي ناديده مي گرفتند اما امروزه کودکان و نوجوانان به بازار زده ترين نسل در تاريخ بشر تبديل شده اند؛ چرا که آنها قدرت خرج کردن دارند؛ درآمدهاي قابل خرج آنها بسيار هنگفت است. آنها در بزرگسالي در زمره مصرف کنندگان درخواهند آمد؛ هزينه هايي که صرف برنامه ريزي ذهن و نگرش آنها مي شود، بعدها جواب خواهد داد.آنها بر تصميمات والدين خود براي خريد کالاها تأثير مي گذارند، چرا که براي واداشتن يا ترغيب والدينشان به خريد کالاها و خدماتي خاص، شگردهاي بسياري دارند. کودکان در ازاي هر پنج ساعت تماشاي برنامه هاي تلويزيون هاي تجاري، يک ساعت آگهي تجاري تماشا مي کنند. ما کودکانمان را به دست شرکت هاي تبليغاتي سپرده ايم تا آنها را متقاعد کنند که گرسنه، خسته، زشت و نامحبوب هستند و بايد براي تغيير دادن اين وضع پول خرج کنند.اکثر والدين در برابر تقاضاهاي کودکانشان براي مصرف کالاها و خدمات، به زانو درمي آيند و تسليم مي شوند؛ چرا که آنها تمايل دارند خانواده اي با حجم کوچک تر و درآمدهاي دو برابر داشته باشند و به تعويق انداختن تولد فرزندان بيشتر به زماني در آينده، براي آنها به اين معناست که تا آن زمان از درآمدهاي قابل خرج کردن بيشتري بهره مند خواهند بود.
به طور کلی همه افراد کالا ها و اجناس خریداری شده خود را هم مصرف نمی کنند زیرا نیاز واقعی شان نبوده.ولی بر اٍثر تبلیغات زیاد و برای اینکه نشان بدهند از وجهه بالایی برخوردارند به هر قیمتی کالاها را در منزل و آشپزخانه ویترین می کنند(بعضا بدون اینکه کاربردشان را هم بدانند)تا در نظر دیگران متمول نشان داده شوند از این رو به تدریج مصرف گرایی افراطی جزیی از فرهنگ می شود.البته از نظر روانشناسی مصرف گرایی با عدم امنیت اقتصادی در افراد همراه است.عدم امنیت اقتصادی ،مصرف گرایی و میل به تجملات را تشدید می کند.نگرانی از کمبود ها باعث انبار کردن اجناس در کنج خانه می گردد.
…………………
تعریف تولید
تولید که بعضی از نویسنده گان ایرانی آنرا فر آوری نیز نوشته اند از اصطلاحت و واژه های علم اقتصاد، به معنی تهیه کالا و خدمات مورد نیاز با استفاده از منابع و امکانات موجود است و فعالیت تولیدی سلسله اقداماتی است که برای تبدیل منابع به کالا های مورد نیاز صورت میگیرد.
1-     به مفهوم وسیع تولید عبارت از ترکیب عوامل تولید غرض به وجود آوردن امتعه یا خدمات است. این اصطلاح تولید زیاد تر در اقتصاد ملی مروج بوده و تمام وظایف تصدی را مانند تهیه تولید به مفهوم ساده، تمویل و فروش را در برگرفته وهم پروسه تولید و خود تولید را با همدیگر اختلاط می بخشد.
2-     به مفهوم ساده تولید عبارت از ایجاد اشیا و خدمات غرض رفع احتیاجات است، این تعریف یک نقض عمده را داراست و آن اینکه استخراج مواد خام در تصدی های استخراج کننده را احتوا نمی نماید.
3-     تولید عبارت از توحید و انضمام امور اقتصادی و تخنیکی برای ایجاد اشیا و خدمات غرض رفع احتیاجات بشری و رسیدن به هدف نهایی تصدی(مفاد) میباشد.
برخی تولید را ایجاد فایده و مطلوبیت برای ارضایی خواسته های انسان میدانند و برخی دیگر تولید را انجام رشته ای از فعالیت های می پندارند که به وسیله آنها عوامل و منابع تولیدی تغیر شکل می یابند و به کالا ها و خدمات تبدیل می کردند. بطور کلی میتوان گفت که تولید عبارت است از روند ترکیب عوامل تولید برای تهیه کالاها و خدمات مورد نیاز بشر.
از تعریف فوق به وضاحت بر می آید که تولید جنبه تخنیکی و اقتصادی داشته و موضوعات استفاده از ظرفیت تخنیکی و اقتصادی، ترکیب مساعد عوامل تولید از لحاظ مولدیت و مصارف و بالاخره در نظرداشت احتیاجات و مفاد تصدی برای بقا و توسعه آن را احتوا می نماید. در اثر پیشرفت علم و تخنیک در چند دهه اخیر ضرورت مبرم احساس گردید تا تولید مطابق پرنسیپهای اقتصادی صورت گرفته و کمیت و کیفیت امتعه تولید شده بهبود یابد.
چون پیشرفت علم و تخنیک کار انسانی را تا اندازه زیاد به ماشن آلات تفویض می نماید و هم این وسایل سرمایه گذاریهای زیادی را ایجاب می کند پس صرفه جوی در مصارف تولید و لو که به فیصدی کم هم باشد، چون مبلغ سرمایه گذاری آن زیاد است، دارای اهمیت زیاد می باشد. این وظیفه صرف در صورت موجودیت معلومات افاقی ساحه های مختلف اقتصادی به طور احسن اجرا شده میتواند.
هر تصدی چه انتفاعی(تصدی که مفاد را بار می آورد) باشد یا غیر انتفاعی(تصدی که تولیدات خود را به قیمت تمام شد و یا پایین تر از آن به فروش می رساند) وظیفه دارد تا عملیه های مختلف اقتصاد تصدی مانند تهیه، تولید، فروش و امور مالی را به طور اقتصادی رهبری نموده و از منابع ملی طورشاید و باید استفاده نماید.
ترکیب عوامل تولید غرض تولید امتعه و خدمات با در نظرداشت پرنسیپهای اقتصادی نه تنها از نگاه خود تولید بلکه همچنان از نگاه مصارف دارای اهمیت خاص می باشد.
ترکیب عوامل تولید در تصدی های تولیدی  وخدماتی کار خیلی مشکل و پیچیده می باشد زیرا عوامل تولید در تصدیهای تولیدی و خدماتی کار خیلی مشکل و پیچیده می باشد زیرا عوامل تولید در تصدیهای تولیدی و خدماتی چه عوامل اصلی باشند یا عوامل کمکی بعضاً در داخل تصدی و بعضاً خارج از تصدی تهیه گردیده و برقرار نمودنه تسلسل در تولید مشکلات را بار می آورد.
ترکیب اختلاط عوامل تولید و تابعیت هرعامل تولید به یکدیگر موضوع مشکل بوده و پیدا نمودن یک ترکیب مساعد( نسبت مساعد) آنها به ساحه تولید و مصرف تعلق می گیرد.
مطالعات در مورد تولید سابقه بسیار طولانی دارد که اساس آنرا قانون بهره نزولی در زراعت تشکیل داده و در کتب اقتصادی ملی همواره به آن تماس گرفته می شود.
در شش دهه اخیر علمای علم اقتصاد کوشش نمودند تا تولید و مصرف را از نگاه ریاضی مطالعه نموده و مدلهای مختلف را به وجود آوردند.
تولید هدف نهایی تصدی نی بلکه هدف ضمنی می باشد زیرا در نظام سوسیالیستی هدف نهایی رفع احتیاجات مادی و کلتوری بوده رد حالی که درنظام سرمایه داری هدف نهایی فروش امتعه و بالاثر اکثری ساختن مفاد می باشد. ساختمان تولید چه به ارتباط یک تصدی باشد و یا به ارتباط یک تصدی باشد و یابه اترتباط بتمام تصدیها باید با ساختمان احتیاجات جامعه مطابقت داشته باشد در غیر آن در هرنظام اقتصادی اهداف متوقعه بر آورده شده نمی تواند. چون تولید بدون استفاده از آن مفهومی ندارد بنابر آن قرار دادن تولید به تنهایی در راس تمام فعالیهای اقتصادی درست نیست.
تولید، فروش، امور مالی و غیره موضواعتی اند کهبدون ارتباط با یکدیگر موجودیتشان بی مفهوم می باشد. تصدیهای مختلف برای تولیدات خود- میتود های مختلف تولیدی را به کار می برند. چون انتخاب یک میتود معین تولیدی و ترجیح دادن آن نظر به میتود های دیگر تا اندازه زیاد مربوط به مصارف تولیدی می باشد، از این سبب پیدا نمودن میتود مساعد تولید بدون در نظرداشت مصارف آن نا ممکن می باشد. جریان تولید که تهیه عوامل تولید، توزیع عوامل تولید بالای محلات کار و تولید و انسجام آنها را به حیث یک واحد تخنیکی و اقتصادی در بر دارد به پلانگذاری و سیع محتاج است که بازهم موضوع مصارف در پهلوی تولید به ظهور میرسد.
آمادگی دقیق تولید، کنترول متواتر کمیت و کیفیت تولیدات، کوتاه ساختن مدت دوران تولید، استفاده اقتصادی از عوامل تولید، در نظرداشت نوسانات فروش و تهیه موضوعاتی اند که بدون سنجش دقیق مصارف تولید را خیلی بلند می برد. پس گفته می توانیم که تولید و مصارف دو روی یک سکه بوده و در تحلیل اقتصادی لازم و ملوم یکدیگر شمرده می شوند.
در تولید ترکیب عوامل آن به گونه ای درست از موضوعات بسیار مهم و اساسی به شمار میرود که به صورت مختصر بدانها پرداخته میشود.
عوامل تولید:
عوامل تولید عبارت از امتعه ای است که به کمک آن در چوکات یک سیستم تولید در یک دوره معیین تولید صورت میگیرد. یعنی عوامل تولید امتعه ای است که به منظور استحصال تولید خدمت مینمایند. عوامل تولیدی که از مارکیت ها(خارج تصدی) تهیه میشوند، بنام عوامل اولی یاد میشوند. در حالیکه عوامل ثانوی عبارت از امتعه و خدماتی است که در چوکات سیستم تولیدیکه بوجود آمده اند دوباره در همان جا به حیث عامل تولید استفاده میگردند.
در یک پروسه تولیدی باید مقدار و تعداد عوامل تولید را که به منظور تولید لازمست اندازه گیری نمود. ولی در عمل مشکل خواهد بود تا تمام عوامل تولیدی را که در پروسه تولید سهم گرفته اند، تثبیت کرد. مثلا در تولیدات زراعتی یکتعداد زیاد عوامل طبیعی(محیطی) مانند اقلیم، کیفیت زمین و غیره حاوی اهمیت بوده که به مشکل میتوان همه ای این عوامل را باتمام جزییات تثبیت و اندازه گیری نمود. در عمل همان عوامل تولید در نظرگرفته میشوند که قابل تثبیت بوده و از نگاه اقتصادی و تخنیکی دارای اهمیت اند.
تفکیک عوامل تولید بر مبنی اقتصاد تصدی و ملی:
معمولاً در اقتصاد ملی از سه عامل تولید یعنی کار، زمین و سرمایه صحبت میشود که دو عامل اولی منحیث فکتور های اساسی و عامل سومی منحیث عامل اشتقاقی معرفی میشود.
چون عملیه تولید تصدی از پروسه تولید اقتصادی ملی متفاوت است، از این سبب عوامل تولید در اقتصاد تصدی به گونه دیگر تقسیم و طبقه بندی گردیده است که این طبقه بندی و تصنیف قرار ذیل است:
1-     عوامل ارشادی
2-     عوامل اساسی
3-     عوامل اضافی
عوامل ارشادی در برگیرنده مدیریت تصدی پلانگذاری، سازمان دهی و کنترول میباشد، در حالیکه عوامل اساسی فعالیت کار بشری، وسایل تصدی و مواد را در بر میگیرد. عوامل اضافی فعالیت های دولت، فعالیت ها موسسات بیمه، فعالیت های اتحادیه ها، فعالیت های انستیتوت های کریدتی و غیره را در بر دارد. توضیحات فوق را میتوان چنین خلاصه نمود:
عوامل اساسی:
کار بشری
وسایل تصدی
مواد
عوامل ارشادی:
میریت تصدی
پلانگذاری
سازمان دهی
کنترول
عوامل اضافی:
فعالیت های دولت
فعالیت های موسسات
فعالیت های اتحادیه ها
فعالیت های انستیتوت های کریدتی
ضریب تولید:
ضریب تولید در پیدا نمودن ترکیب مساعد عوامل تولید دارای اهمیت زیاد بوده و مفهومی را افاده می نماید که یک عامل معین و مشخص تولید با چه مقدار در استحصال یک واحد معین و مشخص تولید شده سهیم است. یا به عبارت دیگر ضریب تولید سهم عامل تولید را در حاصل نشان می دهد. فرض می نماییم که در تولید یک جوره بوت ازچهارم حصه کیلوگرام چرم، شش ساعت کار دستی و دو ساعت کار ماشینی استفاده گردیده است که در این صورت ضریب تولید سهم مواد، کار انسانی و کار ماشینی را در تولید یک جوره بوت نشان میدهد.
عوامل تولید تحدیدی یعنی عواملی که با مقدار تولید دارای یک رابطه مستحکم تخنیکی بوده و مقدار معین عوامل برای تولید معین ضرورت می باشد، ضریب تولید ثابت میداشته باشند در حالی که عوامل تولید تعویضی که در آن رابطه معین و ثابت بین عامل و حاصل وجود ندارد دارای ضریب تولید متحول اند.
چون اساس تولید را ترکیب کمی و کیفی پروگرام عوامل تولید تشکیل می دهد پس در عوامل تعویضی تولید نتیجه تصامیم متصدی در تعیین و تثبیت ضریب تولید موثر است. ضریب تولید نه تنها در بین تصدیها بلکه حتی در یک تصدی نیز به ارتباط تولیدات مختلف به صورت متفاوت می باشد زیرا در این مورد مصارف تمام شد رول عمده داشته و آن طریقه تولیدی انتخاب می گردد که دارای مصارف اصغری باشد.
ضریب تولیدی که بعضاً منحیث یک نسبت معین عامل و حاصل تعریف می گردد در تعیین میتود تولیدی مهم بوده و علاوتاً در پیدا نمودن ترکیب مساعد عوامل تولید از ترکیبهای متنوع متصوره کمک جویی می نماید. اگر در پروسه تولید تغییراتی که باعث تغییرات در ضریب تولید می گدند در تصامیم متصدی گنجانیده شده باشد در این صورت تحلیل ترکیب عوامل تولید شکل داینمک یا متحول را دارا بوده و اگر وضع بر عکس آن باشد تحلیل یک شکل ساکن را دارا می باشد.
رابطه تولید و مصارف:
طوری که قبلا تذکر داده شد در اثر ترکیب عوامل تولید، امتعه و یا خدمات تولید میگردد. اگر عوامل تولید متذکره قیمت گذاری گردند در این صورت مصارف عوامل تولید که در حقیقت مصارف تولید است به دست می آید. به همین ترتیب اگر امتعه تولید شده به قیمت بازار قیمت گذاری گردد از حاصل تولید صحبت می شود. از اینجاست که مصارف قیمتهای عوامل تولید را نشان می دهد وحاصل قیمت فروش امتعه تولید شده نامیده میشود.
پیدا نمودن مصارف عوامل تولید در عمل ساده می باشد چه وقتی که قیمت هرعاملی همرای مقدار استفاده شده عامل مذکور ضرب گردد حاصلضرب جمیع عوامل تولید مصارف تولید را نشان میدهد. نا گفته نماند که سنجش تمام مصارف به این سادگی صورت نگرفته بلکه بعضی از مصارف از لحاظ مشکلات تعیین  سهم شان در تولید تخمین میگردد. به همین ترتیب پیدا نمودن حاصل تولید کار مشکل نبوده و از حاصل ضرب مقدار و قیمت امتعه تولید شده به دست می آید.
قیم عوامل تولید که مارف عوامل مذکور و در نتیجه مصارف تولید را تشکیل می دهد در ترکیب عوامل تولید رول مهم داشته و متصدی کوشش می نماید تا عملیه تولید یک متاع معین را با قیمت تمام شد نازلترین به راه انداخته و از چنین عوامل تولید زیادتر استفاده نماید که قیمت نازلتر داشته باشد. فراموش نباید کرد که صرف عامل مصارف میار خوبی برای ترکیب عوامل تولید شده نمی تواند چه ممکن یک عامل تولید ارزانتر باشد ولی بالای کیفیفت تولید تأثیر منفی داشته باشد.
روی این اساس در تصامیم ترکیب عوامل تولید نه تنها مصار آنها بلکه در پهلوی آن تأثیر عوامل تولید بالای کیفیت متاع تولید شده نیز سهیم می باشد. به طور مثال مصارف کار کارگر فنی نسبت به کار کارگر غیرفنی به صورت عموم زیادتر است ولی ضرور نیست تا کار گر ماهر و فنی توسط کارگر غیر ماهر تعویض گردیده و صرف عامل مصارف مد نظر گرفته شود و یا وسایل مدرن و پیشرفته تخنیکی شاید مصارف تولید را نسبت به وسایل کهنه و قدیمی بلند ببرد اما در صورتی که باعث بهتر شدن کیفیت تولید گردد این مصارف اضای قابل قبول می باشد. حاصل و مصرف عوامل تولید طوری با هم رابطه مستقیم دارند که علمای علم اقتصاد تصدی به آنها یک رابطه تابعیت را قایل اند که البته این رابطه از لحاظ کمی صدق نموده ولی از نگاه کیفی قابل شک و تردید است. به این مفهوم که اگر عوامل تولید زیادتر به کار روند، تولید و در نتیجه حاصل متناسب به آن ازدیاد می یابد مگر در صورت عین عوامل تولید با کیفیبت بهتر نیز امکان ازدیاد تولید و در نتیجه ازدیاد حاصل متصور است
…………………….
اصلاح الگوي مصرف با تأكيد بر نقش آموزش در مديريت مصرف انرژي
، سال اول، شماره دوم، بهار 1389، ص 155 ـ 170
اصلاح الگوي مصرفبا تأكيد بر نقش آموزش در مديريت مصرف انرژي
مهدي سبحاني نژاد HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_ftn1” \o “” * / عبداله افشار HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_ftn2” \o “” **چکيده
اصلاح الگوي مصرف و تصحيح رفتار اسراف گرايانه دغدغه حدود دو دهه مقام معظم رهبري است که بارها نسبت به اين موضوع هشدار داده و سرانجام سال 1388 را به عنوان سال اصلاح الگوي مصرف مطرح كردند. اينك در آغاز دهه چهارم انقلاب اسلامي، كه به شعار پيشرفت و عدالت مزين گشته، بيش از پيش نيازمند اصلاح الگوي مصرف جهت نيل به ايجاد عدالت و پيشرفت هستيم؛ اصلاحي كه مي‌تواند نقش اساسي در ايجاد عدالت و پيشرفت در كشور داشته باشد.
اين پژوهش نقش آموزش در مديريت مصرف انرژي كشور را به عنوان يکي از مؤلفه‌هاي تحقق بخش اصلاح الگوي مصرف در کنار مؤلفه‌هاي آگاهسازي و اطلاع رساني از وضعيت ميزان توليد مصرف انرژي در کشور، فرهنگ‌سازي، طراحي برنامه‌هاي آموزشي مصرف انرژي در مقاطع گوناگون آموزشي، مديريت مصرف، پرهيز از تجمل‌گرايي و مصرف‌زدگي را مورد بحث قرار داده است.
کليد واژه‌ها: آموزش، مديريت مصرف، انرژي، اصلاح الگوي مصرف.
 
مقدمه
سالانه بخش زيادي از منابع انرژي کشور به دلايلي چون مناسب نبودن فناوري، ارزان بودن انرژي، عدم دقت در مصرف از بين مي‌رود. اين امر موجب شده كه علاوه بر کاهش منابع خدادادي انرژي کشور، موجب افزايش آلودگي و صرف هزينه‌هاي سنگين به منظور استحصال، توليد، انتقال و توزيع انرژي گردد، نتيجه آن، عدم امکان دستيابي به اهداف تعيين شده در چشم انداز 20 ساله توسعه کشور خواهد بود. بر اساس سند چشم انداز 20 ساله، آينده کشور تا سال 1404، به گونه اي ترسيم شده که «ايران کشوري است توسعه يافته با جايگاه اوّل: اقتصادي، علمي و فن‌آوري، در سطح منطقه با هويت اسلامي و انقلابي الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بين‌الملل» HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn1” \o “” 1. يکي از چالش‌هاي کنوني در دستيابي به اهداف اين سند، تأمين انرژي مطمئن براي رشد اقتصادي پرشتاب است. اين مشکل نه تنها در کشور ما بلکه در بسياري از کشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته هم سوي است. از اين‌رو، تلاش مي‌شود با تدوين استاندارد و نظارت كافي بر مصرف انرژي و با اعمال روش‌هاي گوناگون از قبيل اطلاع رساني از ميزان مصرف انرژي، راهنمايي در زمينه مصرف صحيح انرژي و تعديل قيمت حامل‌هاي انرژي، مصرف انرژي را در كشور کنترل کرده و نيازهاي زيست محيطي و توسعه زيربنايي را فراهم نمايند.
آموزش مديريت مصرف، آگاهسازي مردم از فرايند توليد انواع انرژي، ميزان مصرف سرانه مردم کشور ما نسبت به ساير کشورها ـ حتي کشورهايي که جمعيتي به مراتب بيشتر از ما دارند و برابري ميزان مصرف کشور ما نسبت به اين کشورها در برخي از اقلام مصرف انرژي ـ و…، جملگي از مواردي است که ضرورت اطلاع رساني به مردم و آموزش استفاده صحيح و بهينه از انرژي را بيان مي‌کند.
آنچه در اين مقاله بررسي مي‌شود. آموزش مديريت مصرف و يا اطلاع رساني و آگاهسازي جهت كاهش مصرف نيست؛ چرا که يکي از شاخص‌هاي اصلي رشد هر جامعه‌اي ميزان مصرف مردم آن کشور است، بلکه هدف اين است که از طريق آموزش روش‌هاي صحيح مصرف، مردم را نسبت به اهميت استفاده صحيح و بهينه از انرژي آگاه نمايد.
مفهوم شناسي پژوهش
«اصلاح الگوي مصرف» عبارت است از: نهادينه کردن روش صحيح استفاده از منابع کشور به گونه‌اي که موجب ارتقاي شاخص‌‌هاي زندگي مردم و کاهش هزينه‌‌ها شده و زمينه‌اي براي گسترش عدالت عمومي شود. «اصلاح مصرف» با «اصلاح الگوي مصرف» با يكديگر تفاوت دارند، نبايد آن دو را با هم خلط نمود. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn2” \o “” 2 از سوي ديگر، «اسراف» در معاني گزاف کاري کردن، در گذشتن از حد ميانه و نيز تلف کردن مال، ولخرجي کردن، افراط و تبذير  به کار رفته است. «صرفه جويي» را نيز اندازه نگاه داشتن در خرج، پس انداز کردن و اقتصاد تعريف شده است HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn3” \o “” 3«مصرف كردن» يعني استفاده درست و به اندازه از منابع طبيعي براي زنده ماندن و زندگي كردن.  مصرف بيش از حد، داراي بار منفي در جامعه بوده و آثار مهمي بر زندگي سازگار با محيط ‎زيست جوامع باقي مي‎گذارد HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn4” \o “” 4 شواهد اميد بخشي وجود دارد مبني بر اينكه سبک زندگي ساده، افراط‌گرايي اقتصاد نوين را رّد کرده و مصرف کنندگان را درگير زندگي سازگار با محيط زيست مي‎کند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn5” \o “” 5پديده مصرف گرايي و اسراف، كه در نقطه مقابل مصرف بهينه قرار دارد، يكي از بزرگترين آفات‌ها و آسيب‌هاي فردي و اجتماعي و از گناهاني است كه مورد نهي شديد خداي متعال واقع شده است و مقابل اعتدال و ميانه روي در مصرف قرار گرفته است. به طور كلي اسراف هرگونه زياده روي در كميت و اتلاف منابع را دربرمي‌گيرد. يکي از علل اصلي آسيب‌‎هاي محيط زيستي و اجتماعي، مصرف‎گرايي است. مصرف‎گرايي، اصطلاحي است که براي توصيف آثار و پيامدهاي جمع آوري اموال و خريد مواد براي افزايش خوشبختي و موقعيت اجتماعي به کار مي‎رود. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn6” \o “” 6 مصرف گرايي عامل تخريب رشد، توسعه و از بين رفتن منابع ملي است؛ زيرا ميل به مصرف بي‌رويه نيازي كاذب است كه گاه به تقليد از ديگران، تبليغات، شرايط مادي يا تغييرات ساختار جامعه ايجاد مي‌‌شود.
اسراف از منظر اسلام
دين مبين اسلام بهره‏ بردارى مشروع از نعمت‌هاى الهى و امكانات زندگى را مباح، روا و اسراف و زياده ‏روى را حرام و ناروا مى‏داند. اين به اين دليل است كه مسلمان به تناسب امكانات و توانايى و كارآيى خود، در برابر جامعه مسئوليت دارد. در اين صورت، فرد اسراف كار به اجبار از اجراى مسئوليت و تعهدات اجتماعى خود بازمى‏ماند و از اين رهگذر، بر پيكر جامعه ضربه مى‏زند. دين اسلام، دين اعتدال، ميانه روي و دوري از افراط و تفريط است.
از منظر تعاليم دين اسلام، نه تنها مصرف كردن امري مذموم و ناپسند نيست، بلكه مورد تشويق هم واقع مي‌شود. البته با رعايت شرايط خاصي همانند:
1. اطعام مستمندان: «پس بخوريد از آن و به مستمندان و فقيران طعام دهيد»(انعام:144)
2. عدم اسراف: «و بخوريد و بياشاميد و اسراف مكنيد».(اعراف:30)
3. ميانه روي: امام علي(ع) مي‌فرمايند: «هر كس در زندگي ميانه رو باشد، پيوسته بي نياز خواهد بود و ميانه ‌روي كمبودهايش را جبران مي‌كند» HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn7” \o “” 74. عدم تبذير: امام عسكري (ع) مي‌فرمايند:ميانه روي ‌اندازه‌اي دارد. اگر از آن مقدار بگذرد، خسيسي و بخيلي است. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn8” \o “” 8در قرآن كريم واژه ي «اسراف‏» و مشتقات آن بارها به كار رفته است، در بيست و سه مورد لفظ «اسراف‏» استعمال شده كه در هر مورد، اين واژه مفهومى ويژه دارد. در غالب موارد، مقصود از «اسراف»، جنبه‌‏هاى اخلاقى، عقيدتى و تجاوز از حدود الهى است، تنها در چهار مورد، اسراف جنبه مالى را شامل مى‏شود. قرآن كريم در اين زمينه مي‌فرمايند: «اين‏گونه براى اسرافكاران اعمالشان زينت داده شده است»(يونس:12)؛ «اطاعت فرمان مسرفان نكنيد»(شعرا:15) «و به راستى فرعون برترى ‏جويى (و طغيان) در زمين روا داشت و او از اسراف‏كاران بود»(يونس:83)«آنان كه در هنگام انفاق نه اسراف مى كنند و نه تنگ مى‌گيرند، بلكه بين اين دو راه اعتدال را انتخاب مى كنند».(فرقان:67)
«به درستى كه خداوند ستمكاران را هدايت نخواهد كرد»(انعام:144)؛ «خداوند مسرفان را دوست ندارد»(اعراف:30)؛ «خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدايت نخواهد كرد»(غافر:28).
خداوند در جايي ديگر مى فرمايد: «از رفتار رؤساى مسرف ستمگر پيروى نكنيد» (شعرا:151)؛ «پس از آن همه ظهور معجزات و ابطال سحر ساحران) باز آن مردم باطل پرست به درستى ايمان نياوردند جز فرزندان قبيله او، آن هم با حال ترس از فرعون و اتباعش كه مبادا در صدد فتنه و قتلشان برآيند كه فرعون آن روز در زمين بسيار علو و سركشى داشت. البته او از ستمكاران و سخت متعدى و مسرف بود»(يونس:83)
آثار و پيامد‌هاي اسراف
با توجه به نهي شديد از مصرف گرايي افراطي و اسراف در دستورات و تعاليم اسلامي، مي‌توان گفت بين مصرف و مصرف گرايي در جامعه تفاوت وجود دارد؛ چرا كه «مصرف» به خودي خود عاملي مؤثر در توليد، رشد و توسعه اقتصادي است و موجب ايجاد تقاضا، عرضه و توليد مي‌گردد. آنچه كه مذموم و موجب هدررفتن منابع ملي است، مصرف نامناسب، نامتعارف و يا عدم برخورداري از الگوي صحيح مصرف در جامعه است كه موجب مصرف گرايي، زياده روي و تجمل گرايي در جامعه مي‌گردد. از اين‌ىرو، فرهنگ سازي مصرف بهينه و اصلاح زمينه‌هاي الگوهاي مصرفي در كشور از ضروريات اجتناب ناپذير است. از مهم‌ترين آثار و پيامدهاي اسراف و مصرف گرايي در جامعه اسلامي، كه موجب كم رنگ شدن ارزش‌ها و هنجارهاي ديني و معنوي مي‌شود، مي‌توان به موارد زير اشاره نمود:
1. محروميت از دوستي با خدا. خداوند مي‌فرمايد: «خدا اسراف كنندگان را دوست ندارد». (انعام:41)
2. فساد اجتماعي: از ديدگاه قرآن يكي از آثار و پيامدهاي اسراف و مصرف گرايي، فساد در زمين است؛ زيرا هرگونه تجاوز از حد، موجب فساد و از هم گسيختگي مي‌شود. به عبارت ديگر، سرچشمه فساد، اسراف است زيرا خداوند مي‌فرمايد: «پس از خدا بترسيد و مرا اطاعت كنيد و فرمان مسرفان را اطاعت نكنيد، همان كساني كه در زمين فساد مي‌كنند و اصلاح نمي كنند». (شعراء: 150ـ153)
3. گمراهي و محروميت از هدايت الهي: از ديگر آثار و پيامدهاي اسراف و مصرف‌گرايي، گمراهي و محروميت از هدايت الهي است. خداوند متعال مي‌فرمايد: «اين گونه خداوند هر اسراف كار ترديدكننده اي را گمراه مي‌سازد» (غافر:34)
از ديگر پيامدهاي مصرف گرايي شديد در جامعه مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1. افزايش واردات و وابستگي كشور: اشاعه فرهنگ مصرف گرايي موجب افزايش تجمل گرايي و نيازهاي غيرضروري در جامعه مي‌شود. اين امر خود زمينه ورود به رويه كالاهاي خارجي به كشور براي رفع نيازهاي فرد و جامعه  به توليد كالاهاي خارجي شده كه خود و افزايش واردات و تضعيف توليدات داخلي و سرانجام وابستگي كشور را به دنبال دارد.
2. آثار منفي در فضاي معنوي جامعه: از جمله پيامد منفي مصرف‌‌گرايي و روحيه تجمل‌گرايي، زياده خواهي، تجمل پرستي، رواج خودخواهي، رشد روحيه فردگرايي و ناديده انگاشتن بسياري از اصول اجتماعي و اخلاقي است كه رعايت آن براي زندگي جمعي از ضروري ترين مسائل اجتماع است.
3. عدم تمايل به سرمايه گذاري‌هاي زيربنايي: جامعه‌اي که مصرف گرايي به يك فرهنگ تبديل شده باشد، افراد جامعه تمايلي به سرمايه گذاري در بخش‌هاي عمراني و زيربنايي كشور ندارند؛ همه ي افراد به دنبال سرمايه گذاري در خريد و فروش كالاهاي پرمصرف، تجملي فعاليت‌هاي زودبازده مي‌باشند. از اين رو، مصرف گرايي موجب كاهش گرايش به سرمايه گذاري‌هاي زيربنايي و عمراني خواهد شد.
مديريت انرژي
راهکارهاي مديريت انرژي در بخش مصرف، به توجه به ميزان هزينه اي که در پي دارد، به سه دسته تقسيم مي شوند:
گروه اول، روش‌هايي هستند که هزينه اي به دنبال ندارد. براي مثال، استفاده درست از وسايل، دستگاه‌ها و مراقبت و نگهداري از آنها.
گروه دوم، روش‌هايي که هزينه دارند، ولي اين هزينه‌ها چندان زياد نيست. مانند تعمير و نگهداري وسايل و دستگاه‌ها اندازه گيري ميزان مصرف انرژي در دستگاه‌هاي مختلف يک کارخانه و نظارت بر تغيير مصرف هر دستگاه، عايق کاري لوله و کانال‌ها، اجراي برنامه‌هاي آموزشي در خصوص روش‌هاي کاهش انرژي .
گروه سوم، روش‌هاي كه پر هزينه هستند. در اين روش‌ها، بايد تغييرات اساسي براي بهبود مصرف انرژي در دستگاه ها، تأسيسات و ساختمان‌ها بوجود آيد براي مثال، اگر کارخانه اي کهنه و فرسوده است، بايد در صورت امکان، و با هدف صرفه جويي انرژي، دستگاه‌هاي جديد جايگزين اين دستگاه‌هاي فرسوده نمود.
از آنجايي كه انرژي براي ادامه حيات انسان و جامعه انساني ضروري است، و بيشتر آنها از طريق منابع كمياب و با هزينه‌هاي زياد تأمين مي‌شوند، لازم است براي مصرف بهينه آنها بيشترين تلاش صورت پذيرد. در غير اين صورت، با توجه به رشد فراينده جمعيت و محدوديت‌هاي اقتصادي در آينده با مشكلات جدي مواجه‌ خواهيم شد. از اين‌رو، براي مديريت درست انرژي، بايد هر يك از سه روش فوق را در تجهيزات و دستگا‌ه‌هاي مولد انرژي به كار گرفت.
عوامل مؤثر بر مصرف
رشد مصرف انواع انرژي در جهان از يك سو، و افزايش بهاي آن از اوايل دهه 70 ميلادي به اين سو، كشورهاي پيشرفته دنيا را بر آن داشت كه راه‌هاي استفاده بهينه  انرژي را جستجو نموده و با تدوين خط مشي و سياست هايي، نسبت به صرفه جويي انرژي اقدام نمايند، به گونه‌اي كه اين گونه صرفه‌جويي‌ها به فعاليت‌هاي اقتصادي و اجتماعي لطمه اي وارد نسازد. مهم ترين عوامل مؤثر بر مصرف را مي توان به سه دسته تقسيم نمود:
الف. عوامل اقتصادي و حقوقي همچون بهاي انرژي، قوانين و مقررات، شدت انرژي و بهره وري نيروي کار.
ب. عوامل فني همچون رشد صنعت برق، مديريت بار و حفظ انرژي، فناوري تجهيزات توليد، فناوري تجهيزات انتقال و توزيع، فناوري تجهيزات مصرف، توليد همزمان برق وگرما، بازيافت انرژي و جايگزيني انرژي.
ج. عوامل اجتماعي فرهنگي، همچون رشد جمعيت، فرهنگ مصرف، تشويق‌ها و تنبيه‌ها. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn9” \o “” 9در زمينه کاهش مصرف و هزينه‌هاي انرژي، راه حل‌ها به سه دسته ي بدون هزينه، کم هزينه و پر هزينه تقسيم مي‌شوند. بيشتر راهکارهاي صرفه‌جويي در مصرف انرژي، بدون هزينه و يا کم هزينه هستند. کاهش هزينه‌هاي برق مصرفي، بخش کوچکي از نتايج حاصل از بهينه سازي مصرف انرژي مي‌باشد. نتايج بسيار قابل توجه ديگر آن، افزايش طول عمر تجهيزات الکتريکي، کاهش دفعات خرابي و در نتيجه، کاهش هزينه‌هاي توقف خط توليد است. راهکارهاي پر هزينه انرژي نيز بازگشت سرمايه قابل قبولي از يك الي سه ساله دارند. اين راهکارها عمدتاً مرتبط با تغيير فناوري يا فرآيند توليد انرژي هستند و موجب صرفه جويي قابل ملاحظه اي در مصارف انرژي الکتريکي خواهند شد. با کاهش تدريجي بهاي تجهيزات بهينه سازي مصرف، افزايش قيمت انرژي و بالا رفتن حساسيت‌ها نسبت به تداوم تأمين برق، اجراي راهکارهاي هزينه در هر سال ارزانتر شده و از توجيه اقتصادي بيشتري برخوردار مي‌شوند. در يک تقسيم بندي ديگر، اين راهكارها عمدتاً در چهارگروه اصلي راهكارهاي فني و مهندسي، اقتصادي، حقوقي و راهکارهاي فرهنگي دسته بندي مي‌شوند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn10” \o “” 10اصلي‌ترين دليل عدم كاهش شدت مصرف انرژي در كشور در سال‌هاي اخير، رها شدن ميزان تقاضا و ناتواني در مديريت حوزه مصرف انرژي بوده است كه با نقدي كردن يارانه‌هاي اين بخش، وضعيت مصرف هم متحول خواهد شد و مصرف كننده، دست‌‌كم به دليل پرهيز از پرداخت هزينه‌هاي سنگين مصرف‌ بي‌رويه، به مديريت مصرف انرژي و كاهش آن اقدام خواهند كرد.
از آنجايي كه هيچ يك از اعمال انسان، بازدهي صد درصد ندارد، استفاده بهينه، مديريت مصرف و ممانعت از هدر رفتن امكانات امري اساسي است. اين نكته هنگامي اهميت بيشتري مي‌يابد كه موضوع انرژي مطرح شود. منظور از بهينه‌‌سازي مصرف انرژي، انتخاب الگوها، اتخاذ و به‌كارگيري روش‌ها و سياست‌‌هايي در مصرف درست انرژي است كه از نقطه نظر اقتصاد ملي مطلوب بود. و استمرار وجود و دوام انرژي و ادامه حيات انساني و حركت رو به جلو و شتاب در اقتصاد ملي را تضمين كند.
با عنايت به مطالب فوق، مسئله اساسي پژوهش حاضر، بررسي نقش آموزش در مديريت مصرف انرژي به عنوان يکي از مؤلفه‌هاي تحقق بخش اصلاح الگوي مصرف  بوده است. در اين راستا، دو سؤال اصلي ذيل طرح و مورد بررسي واقع شده است:
1. آموزش و آگاهسازي چه نقشي در روند اصلاح الگوي مصرف انرژي دارد؟
2. راهکارهاي اصلاح الگوي مصرف با تاكيد بر نقش آموزش و آگاهسازي مديريت مصرف کدامند؟
نقش آموزش در اصلاح الگوي مصرف
در بحران نفت سال 1973، سوخت‌هاي فسيلي به کالاهاي با صرفه ي استفاده بسيارکم پيوست و با توجه به ژئوپليتيک آنها، توجه به موجود بودن و قيمت، به سرعت تبديل به کالايي کمياب شدند. در آستانه جنگ تحميلي، نقش سوخت‌هاي فسيلي، به عنوان منبع بسيار مهم جهاني بيشتر آشکار شد. در دوره اخير نيز پديده جهاني تغيير آب و هوا، استخراج، تبديل و استفاده بيش از حد انرژي از جمله نگراني‌هاي مهم بين المللي است. ضروري است که انرژي به عنوان موضوع بسيار مهم در تمام ابعاد و فصول مورد مطالعه و كارشناسي قرار گيرد. از اين رو، نياز به ايجاد رشته ي آموزشي مستقل براي مديريت و كنترل و نظارت بر مصرف انرژي احساس مي شود. توسعه حقيقي و اجراي برنامه آموزشي، براي همه سطوح، بسيار پيچيده و نيازمند توجه به رويکردها و مسائل مختلف است. برخي از مسائل مهم عبارتند از: ارزيابي و پيش‎ بيني نيروي انساني مورد نياز، ارائه درون ‎دادهاي لازم به دانش آموزان در سطوح مختلف براي رو به‌رو شدن با نيازهاي کار، ادغام درون ‎دادهاي مربوط در برنامه آموزشي و نگرش کلي به برنامه ‎هاي آموزش انرژي، طراحي، توسعه و پياده سازي دوره‌هاي تخصصي در زمينه انرژي براي تکنسين ها، مکانيک‌ها، مهندسان و .. و  اطمينان از همکاري بين آموزش انرژي و محيط زيست. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn11” \o “” 11افزايش ظرفيت توليد انرژي به منظور پاسخگويي به تقاضاي اوج مصرف از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست و به دليل زمان كوتاه، تقاضاي انرژي در اوج مصرف، كه ممكن است حدود يك ماه در سال و آن هم براي چند ساعت در روز باشد، آگاه سازي به عنوان يك برنامه جايگزين توليد بسيار مؤثر است و توسط شركت‌هاي توليد برق و انرژي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. يكي از مهم‌ترين برنامه‌هاي كاهش مصرف انرژي، كه با هدف تغيير رفتار و نگرش مصرف كنندگان انرژي صورت مي‌گيرد، آگاه سازي است. آگاه سازي يكي از شيوه‌هاي بدون هزينه و كم هزينه مديريت مصرف انرژي مي باشد.
مصرف‌كنندگان نهايي انرژي مي‌بايستي تشويق به پرهيز از مصرف بيش از حد و تحريك دروني به صرفه‌جويي انرژي شوند. اما بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه به هرحال، تغيير نگرش‌ها، رفتار و عادات مصرف انرژي تا حد زياد مشكل است. در يك برنامه ي آگاه سازي تلاش مي‌شود كه مؤلفه ي شناختي مخاطبان شامل باورها، افكار، حقايق، دانش، اعتقادات و مؤلفه ي عاطفي نگرش مخاطبان شامل احساسات، علائق، انگيزه‌ها و ارزش‌هاي مثبت صرفه جويي براي رسيدن به تغيير رفتار هدف گذاري شود.
انرژي به عنوان پديده‌اي حياتي در ميان مصرف‎کنندگان و متخصصان است که نمي‌تواند جداي از آموزش باشد. دانشجويان بيشتر رشته‌‎هاي مکانيک، شيمي و مهندسي برق در معرض جنبه‎‌هاي مختلف انرژي از جمله استخراج، تبديل، انتقال و مصرف انرژي، به عنوان بخشي از برنامه درسي خود قرار دارند. اما مسائلي چون منابع انرژي، در دسترس بودن، سوخت جايگزين، آثار محيط‎ زيستي و مسائل بهره‎ وري انرژي در آنها مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراين، به برنامه ي درسي مستقلي، که به مسائل مختلف انرژي بپردازد، در سطوح گوناگون آموزش و پرورش توجه كافي نشده است و  چندان برنامه ي آموزشي جامع براي همه ي گروه ‎هاي آموزشي با شرايط مختلف تدوين نشده است. براي کارآمد سازي برنامه‎هاي آموزش انرژي، ضروري است که اين برنامه‌ها متناسب با گروه‎‌هاي مختلف توسعه يابد. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn12” \o “” 12سازمان ملل متحد در سال 2005 قانوني را تصويب كرد كه به موجب آن آموزش و پرورش علاوه بر اين ‎که جزو حقوق بشر است، شرط لازم براي دستيابي به توسعه پايدار و ابزار ضروري براي حکومت خوب، تصميم گيري آگاهانه و ترويج دموکراسي است. بنابراين، آموزش و پرورش براي سازگاري با محيط زيست، توسعه تقويت ظرفيت افراد براي همراهي با حفاظت از منابع طبيعي است. در نتيجه ي اين امر، آموزش و پرورش انرژي، به عنوان رشته‎اي جديد در مطالعات انرژي، HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn13” \o “” 13 به سرعت در دو نوع، در حال ظهور و شکل‎گيري است: توسعه انرژي حرفه‎اي (متخصصان انرژي) و توسعه سواد انرژي در دوره‎هاي اجباري ابتدايي و متوسطه آموزش و پرورش.
يکي از زمينه هايي که امروزه در مديريت مصرف انرژي مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است، بحث آموزش مي باشد. امروزه، تأکيد بسياري بر ارائه اطلاعات سازمان ‎يافته و منظم به دانش‎آموزان در مورد صرفه جويي انرژي و نگرش‎‌سازي در مورد انرژي‌هاي تجديد پذير وجود دارد. افزايش سطح آگاهي جوانان در اين موضوعات، موجب رهايي از وضع موجود و زمينه‌ساز ايجاد مسئوليت در بين مصرف‎ کنندگان، در مورد انرژي خواهد بود. شواهد نشان مي دهد که همه ي دانش آموزان و معلمان بايد با مفاهيم و روش‌هاي حفاظت از محيط‎ زيست، به عنوان بخشي از آموزش و پرورش رسمي آشنا شوند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn14” \o “” 14 با توجه به اين حقيقت که آگاهي در مورد انرژي در دوره کودکي سامان ‎مي‎يابد، مدرسه نقش مهمي در موفقيت اين مهم ايفا مي‎کند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn15” \o “” 15 البته کودکان بيشتر پذيراي مفاهيم جديد بوده و مي توانند به عنوان عوامل آموزشي عمل کنند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn16” \o “” 16 و رهبران اين تفکر در خانه و رشد ‎دهنده آگاهي شهروندان در مورد محيط زيست خواهند بود. آموزش و پرورش مي تواند نقش محوري در القاي صرفه جويي انرژي و تغيير رفتار و نگرش کارآمد در جامعه ايفا کند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn17” \o “” 17کميسيون اروپا از فعاليت‌هاي آموزشي كه موجب بالا بردن سطح آگاهي در زمينه حفاظت از انرژي است، حمايت مي‌كند. اولويت هشتم کميسيون اروپا، که به تازگي به تصويب رسيده است، طرح عملياتي بالا بردن سطح آگاهي در زمينه بهره وري انرژي است. اين کميسيون، به تأمين مالي بسياري از پروژه‌هاي آموزش انرژي تحت عنوان «برنامه انرژي هوشمند اروپا» مي‌پردازد. اقداماتي که توسط اتحاديه اروپا در حمايت مالي در اين زمينه صورت گرفته عبارتند از: متقاعد کردن کودکان نسبت به مصرف انرژي در سطح محلي پروژه، وادار کردن کودکان به حفاظت از انرژي از طريق آموزش و پرورش، برنامه ي براي آينده کودکان، يادگيري فعال و پروژه‎هاي ديگر که در سال 2008 اجرا شد. ساير برنامه‌ها عبارتند از: (آموزش مدرسه‎اي، آموزش عالي، آموزش بزرگسالان و ساير راه‎هاي آموزش، و فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش). HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn18” \o “” 18جلوگيري از اتلاف انرژي با استفاده از آموزش و پرورش، نسبت به راه حل فناوري روز، اثر بخش تر است. از اين طريق، امکان دستيابي جامعه به سازگاري با محيط زيست در آينده افزايش مي‎يابد. زاگرافاکيس و همکاران HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn19” \o “” 19 نتايج استفاده از برنامه ي اطلاعات صرفه ‎جويي انرژي و پروژه آموزش آن و نقش مهم آن در سطوح مختلف آموزش و پرورش کريک يونان را مورد مطالعه قرار دادند. درجه‌‎بندي آزمون از نظر آماري، در همه ي سؤالات رفتار انرژي مرتبط با دانش‎آموزان و اغلب رفتارهاي والدين مشخص است. ثبت رفتار‎هاي روزمره مرتبط با انرژي 321 دانش آموز و والدين آنان ثابت کرد که پس از ارائه اطلاعات مناسب و با مشارکت در پروژه‎هاي آموزش انرژي، اين تغييرات رفتاري منجر به اثربخشي بهينه انرژي ‌كرديم؛ يعني درصد پاسخ‎‌ها در اين مطالعه نشان مي‎دهد که رفتار اثربخش انرژي پس از مشارکت افراد در پروژه افزايش يافته است. در عين حال اتلاف انرژي نيز کاهش يافته است. (نشاني؟؟؟) با تدوين برنامه‎هاي درسي خاص براي آموزش موضوعات مرتبط با صرفه‎جويي و بهره ‎وري انرژي براي دوره‎هاي مختلف مي‎توان الگوهاي مصرف را تغيير داد. اگر برنامه‎ها و واحدهاي درسي به روز و هدفمند در سيستم‎‌هاي مدرسه‎اي معرفي گردند، نقايص گوناگوني که امروزه در بخش‎هاي مختلف وجود دارد، از بين خواهند رفت.
راهکارهاي اصلاح الگوي مصرف
آنچه در اصلاح الگوي مصرف و دستيابي به فرهنگ بهينه مصرف در كشور اهميت دارد اين است كه اصلاح الگوي مصرف نيازمند تبيين استراتژي و تعيين خط مشي است. لازمه دستيابي به اين مهم، حركتي حساب شده و عميق از سوي مسئولان و همه آحاد جامعه مي‌باشد. از اين‌‌رو، مي‌بايست همگي اين اصل را يك ضرورت دانسته و فعاليت‌هاي خود را در راستاي رسيدن به اين اصل مهم برنامه ريزي نمايند. براي دستيابي به اين امر، فرهنگ سازي لازم است.
يكي از پيش‌نيازهاي اين مسير براي رسيدن به نتيجه ي مطلوب، زمينه سازي ذهني و فرهنگي و فرهنگ‌سازي براي اقشار گوناگون جامعه است. امروز هر فردي از اعضاي جامعه بايد بداند كه در فعاليت‌هاي خود بايد مبتني بر مصرف بهينه منابع انرژي باشد تا كشور به اهداف تعريف شده در سند چشم انداز بيست ساله نظام نائل آورده و زمينه شكوفايي همه جانبه در همه ابعاد ملي تحقق يابد. از اين‌رو، بدون ايجاد فرهنگ اين كار، طراحي و تأمين بايسته‌هاي آن به طور قطع راه به جايي نخواهيم برد؛ چرا كه اصلاح الگوهاي مصرف در كشور به طور ناگهاني و يا با صدور يك دستورالعمل و بخش‌نامه هرگز عملي نخواهد شد.
جلب مشاركت مردم و افزايش آگاهي‌هاي آنان نسبت به مصرف صحيح امكانات و منابع، از ديگر راهكارها در مسير اصلاح الگوي مصرف مي‌باشد. در حقيقت، اصلاح الگوي مصرف در جامعه از كارهاي انجام شدني است كه هر يك از اعضاي جامعه با مشاركت و ملزم نمودن خود به مصرف درست منابع، نقشي بي‌بديل در رشد و شكوفايي جامعه ايفا خواهند نمود.
اصلاح نظام آموزشي كشور، به گونه اي كه هر چه سطح آموزش بالاتر رود، اطلاع و شناخت بيشتري در خصوص درك و ضرورت اصلاح الگوي مصرف در جامعه حاصل شود و ارائه الگوي آموزشي مناسب و اصولي به مردم از طريق سازمان‌ها و نهادهاي مشمول فرهنگ، به خصوص رسانه‌ ملي امري ضروري است.
استفاده و بهره‌گيري از برنامه‌هاي تلويزيوني و رسانه اي در راستاي اصلاح الگوي مصرف،گنجاندن برنامه اصلاح الگو در برنامه توسعه اقتصادي كشور و مصوبه‌هاي دولت در جهت تحقق منويات رهبري نظام، تغيير در فرهنگ مصرف كنوني و ضد ارزش نشان دادن مصرف گرايي بي‌رويه بر اساس ارزش‌ها و آموزه‌هاي ديني، ارايه الگوي مصرفي مناسب عملي، اعم از اداري و خصوصي كليه مسئولان كشور و زمينه مناسب براي ايجاد فرهنگ ناپسند جلوه دادن مصرف گرايي و تجمل پرستي با آگاه سازي و تعميق بينش و بصيرت سياسي و اسلامي افراد جامعه از ديگر راهکارهاي مطرح در اين زمينه است.
در راستاي تحقق اصلاح الگوي مصرف ضروري است از تجربه ي همه اقشارجامعه و همه ظرفيت‌ها براي شکوفايي و سربلندي کشور استفاده کافي شود و با فرهنگ سازي، مديريت قوي، طراحي ساز و كار جلب مشاركت مردم و با اتکا به دانشمندان جوان و فرهيخته‌ کشور، گامي اساسي در راه توسعه اقتصاد کشور برداشت. اين نکته نبايد فراموش شود که سياستگذاري نادرست و فقدان سياست و برنامه واحد در سطوح مديريتي كشور در اين زمينه، مصرف نادرست و الگوي نامناسب مصرف را در جامعه دامن مي‌زند و اصلاح الگوي مصرف، كه مبتني بر يك انديشه توسعه‌گراست را در نهايت به ترويج روحيه مصرف‌گرايي تبديل مي‌كند. در اين راستا، همه اقشار جامعه و مسئولان نظام، بايد با الگو قرار دادن موارد مطرح شده در آموزه‌هاي ديني و اسلامي و با بکارگيري شيوه‌هاي مديريتي جديد و نوآوري در بخش‌هاي گوناگون و استفاده بهينه از منابع عظيم کشور، براي اقتدار نظام اسلامي تلاش کنند.
با اين حال، ويژگي‌هاي زير بايد در برنامه‌هاي آموزش انرژي در کشورهاي در حال توسعه در نظر گرفته شود. 
1.  بايد در تمام منابع انرژي تجديدپذير و تجديد ناپذير، تأکيد بر در دسترسي بوده، نيازها و خصوصيات محلي مورد توجه قرار گيرد.
2. بايد تمام جنبه‌هاي فناوري‌هاي انرژي، از جمله ارزيابي منابع، اقتصاد و فعال بودن مسائل فرهنگي، اجتماعي و  زيست محيطي و اثرات زيست محيطي مورد توجه قرار گيرد.
3. برنامه‌هاي درسي جداگانه بايد در دوره‎‌هاي مختلف مدرسه، پلي تکنيک، دانشگاه‎‌ها و نيز مخاطبان مختلف مورد توجه باشد.
4. اگر چه برنامه‌هاي آموزش انرژي مسائل محلي را رفع مي‎کند، اما همزمان بايد اولويت ‎هاي مورد نياز ملي، منطقه اي و بين المللي مورد توجه قرار گيرد. 
5. برنامه‎‌ها بايد انعطاف‎پذير و پويا بوده و موجب بهبود آينده شوند.
6. بايد بين جنبه‌هاي تئوري و عملي تمايز قائل شده و همه جنبه‌هاي آموزش از جمله، آزمايشگاه، مهارت‌هاي آموزشي، طراحي، ساخت  و غيره به طور همزمان توسعه يابند.
7. بايد آموزش انرژي ارائه شده در حداقل زمان بوده و از لحاظ اقتصادي قابل دوام باشد، به طوري که بيشترين تعداد مردم از منابع موجود بهره گيرند.
8. آموزش انرژي، بايد براي دانش‎آموزان فرصت‎‌هاي شغلي ايجاد کند و به طور مستقيم نيروي انساني مورد نياز در حوزه انرژي را تأمين کند.
9. بايد برنامه‌ها با برنامه‌هاي جهاني سازگار و متقابلاً در تعامل باشند. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn20” \o “” 20اهداف گسترده  هر برنامه  آموزش انرژي، مي‎تواند شامل اهدافي ذيل باشد؛
1. توسعه آگاهي دانش آموزان در مورد ماهيت و علت بحران‌هاي انرژي؛
2. آگاهي بخشي به دانش آموزان، در مورد انواع منابع انرژي تجديد پذير و تجديدناپذير، منابع بالقوه آنها، فناوري‌هاي موجود براي استفاده از آنها، ويژگي ‎هاي اقتصادي و فني فناوري و جنبه‌هاي اجتماعي و فرهنگي و محيط زيستي آنها؛
3. تقويت مهارت‌هاي لازم دانش آموزان براي مهار منابع مختلف انرژي؛
4. دانش‌افزايي دانش آموزان از پيامد‌هاي مختلف سياست‎‌هاي مرتبط با  انرژي ها؛
5. توانمند کردن دانش آموزان براي پيشنهاد استراتژي‌هاي جايگزين حل بحران انرژي و همچنين ارائه انرژي بيشتر براي بهبود کيفيت زندگي در کشورهاي در حال توسعه براي رشد مطلوب اقتصادي.
6. ايجاد روحيه احترام نسبت به محيط زيست دانش آموزان و فعال کردن آنان براي پيدا کردن راه ‎‎حل جامع براي حفاظت از انرژي. HYPERLINK “http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/17” \l “_edn21” \o “” 21نتيجه‌گيري
1. ايران در حال حاضر در مقطعي از تاريخ انقلاب‌ قرار گرفته که بيش از 30 سال تجربه و فراز و نشيب‌هاي گوناگون در عرصه‌هاي مختلف در حال گذر از مرحله تجربه و ورود به مرحله رشد و شکوفايي است. براي رسيدن به اين هدف عالي و ورود به مرحله رشد و شکوفايي، تجربه‌هاي تکراري گذشته پاسخگو نيست. هر ملتي كه بخواهد در عرصه رشد و شکوفايي وارد شود و راه‌‌هاي بهره‌ مندي خود را از زندگي مطلوب ‌تر فراهم کند، چاره‌اي جز تلاش و توليد انديشه و فکر ندارد.
2. اصلاح الگوي مصرف، که به معني نهادينه کردن روش صحيح استفاده از منابع انرژي در هرکشوري است، موجب ارتقاي شاخص‌هاي زندگي و کاهش هزينه‌ها شده و زمينه ي گسترش عدالت در جامعه را فراهم خواهد کرد. از سوي ديگر، الزام مصرف بهينه موجب مي شود تا علاوه بر پيشرفت علمي ناشي از ارتقاي فناوري در طراحي و ساخت وسايل و تجهيزات بهينه مطابق با استانداردهاي جهاني، فرصت توزيع مناسب منابع و به تبع آن پيشرفت در ساير بخش هايي که کمتر مورد توجه بوده است نيز فراهم گردد.
3. آنچه مسلم است و از آيات قرآن كريم به خوبى استنباط مى شود اين است كه، اسراف و تبذير نقطه مقابل بخل و خست و هر دو امري ناپسند و از نظر ديني مذموم است.
4. آنچه رهبر معظم انقلاب بر آن تأكيد مي‌ورزند اين است كه مسئولان قواي سه‌گانه، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم در مسير تحقق اين شعار مهم يعني اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه ها، برنامه ريزي و حركت نمايند تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته اي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حال‌ها، ظهور و بروز يابد. از اين رو، تأكيد ايشان بر اصلاح الگوي مصرف نشان دهند اين موضوع به عنوان بستري مناسب براي شكوفايي و دستيابي به اقتدار ملي است. بنابراين، اجتناب از شعار زدگي و حفظ صيانت اصل موضوع، به عنوان مهم‌ترين عامل در مسير اصلاح الگوهاي مصرفي و تبيين و تحقق آن وظيفه ي، همه مردم و مسئولان است.
5. به نظر مي‌رسد، اولين و مهم‌ترين اقدام ضروري براي اهتمام به اصلاح الگوي مصرف، تبديل اين مشترک لفظي به يک مشترک معنايي و ارائه تبيين درست از موضوع است؛ چرا که در پرتو يک درک جامع و مشترک، امکان تاثير‌پذيري بيشتري در اين زمينه ميسر خواهد شد. تأکيد اين نکته از جانب رهبري نظام که «فرآيند اصلاح الگوي مصرف شايد به زماني بيش از 10 سال نياز داشته باشد» نيز اشاره‌اي به لزوم ساماندهي تفکري عميق درباره اصلاح الگوي مصرف در جامعه و فرهنگ‌سازي در اين



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید