چکيده تحقيق :
در تحقيق حاضر که با عنوان بررسي چگونگي تاثير فناوري اطلاعات در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک گروه صنعتي نيرو محرکه صورت گرفته است ، پس از بررسي تعاريف ، تاريخچه و تئوري مفاهيم مربوطه و مروري بر پيشينه تحقيق در فصول اول و دوم (کليات تحقيق و مباني نظري) در فصل سوم (روش تحقيق) متعاقب آشنايي با سازمان صنعتي نيرو محرکه و مروري اجمالي بر خط مشي ، سياستها و استراتژي هاي آن سازمان و همچنين مطالعه تئوري و عملي ارتباط ميان متغير مستقل (فناوري اطلاعات) و متغير وابسته (فرآيند برنامه ريزي استراتژيک) و ارزيابي ارتباط معني دار ميان اين مفاهيم پرداخته شده است . روش تحقيق بصورت کتابخانه اي و ميداني بوده است و بر اساس روشهاي آماري سعي شده است تا نتايج حاصل از نمونه استنتاجي باشد . جمع آوري اطلاعات نيز به واسطه بهره گيري از پرشش نامه صورت گرفته است ، به منظور جمع آوري داده هاي مورد نياز پرسش نامه نهايي درباره رابطه فناوري اطلاعات و برنامه ريزي استراتژيک با در نظر گرفتن مقياس فاصله اي (ليکرت) بعنوان مقياس اندازه گيري طراحي و تکميل گرديده است . در فصل چهارم براي اثبات يا رد فرضيه هاي تحقيق از شاخص هاي سنجش رابطه بين متغيرها استفاده شده است ، روايي اين تحقيق با اتخاذ تدابيري چون انجام بررسي هاي جامع و کامل در مورد انتخاب گروه هدف که با مشورت متخصصين مربوطه صورت گرفته است و همچنين نظر‌سنجي از کل جامعه آماري تائيد مي گردد . پايايي آن نيز از طريق آزمون کرونباخ با ضريب تقريبي 87% محاسبه گرديده است . در فصل پنجم هم پس از مروري اجمالي بر تحقيق و بررسي نتايج حاصله و ارائه پيشنهاداتي از جمله عناوين مرتبط براي تحقيقات آتي خاتمه مي يابد .
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه :
توسعه پر شتاب و شديد فناوري اطلاعات که از سالها پيش آغاز شده است و همچنان ادامه دارد منجر به کاربرد وسيع آن در ابعاد گوناگون جامع گرديده است . از اين رو فناوري اطلاعات به عنوان عامل پر قدرت تغييرات اقتصادي و اجتماعي شناخته مي شود . اين فناوري به دليل قابليتي که در دگرگون ساختن راههاي سازماندهي ، فعاليتها ، شيوه انجام فعاليتها و حتي ماهيت خودکار دارد در اکثر سازمانها بصورت گسترده اي بکار گرفته شده است . 1
فن آوري اطلاعات ابزار قدرتمندي است که بعنوان اهرمي براي طراحي دوباره فرآيندي کسب و کار در سازمان ها بکار مي رود و اين امکان را به سازمانها مي دهد که بجاي بهبود مقطعي و تدريجي و ضعيف موجود سيستم هاي جديد و يکپارچه ايجاد نمايند . امروزه سازمانها هر چه بيشتر به سمت يکپارچه شدن سيستم ها حرکت مي کنند و با استفاده از مديريت سيستم هاي اطلاعاتي بستر مناسبي را براي بکار گيري و پشتيباني اطلاعات توسعه مي دهند و با استفاده از قابليت ها و امکانات تکنولوژي هاي موجود قابليت هاي رقابتي فراواني براي خود ايجاد مي کنند 2.
از سوي ديگر شاهد هستيم جهان در راستاي ورود به قرن بيست و يکم شاهد تحولات بسيار عظيمي بوده است . يکپارچه شدن کشورهاي اروپايي با تشکيل اتحاديه اروپا ، سامان يافتن پيمانهاي اقتصادي در قاره آمريکا و افزايش حضور کشورهاي خاور دور در عرصه بازارهاي جهاني ، نويد از رقابتي سهمگين در عرصه تجارت بين الملل مي دهد . با توجه به شرايط مطروحه مي توان گفت حضور در بازار ها ميسر نخواهد بود مگر به مدد مديريت و برنامه ريزي استراتژيک . امروزه ديگر برنامه ريزي استراتژيک از نگرش سنتي خارج شده است و تنها با داشتن اطلاعات داخلي از سازمان نمي توان از اين نوع برنامه ريزي نتيجه مطلوب دريافت کرد . در ارتباط با بکارگيري تئوريها و تکنيکهاي برنامه ريزي استراتژيک لازم است که ضمن شناخت جامع در ابعاد مختلف آن ، يک شناخت جامع از سطح توسعه صنعتي در کشور و فرهنگ حاکم بر آن نيز وجود داشته باشد . بديهي است تنها با داشتن مقدمات فوق مي توان اقدام به ارائه طرحهاي کاربردي و مناسب نمود . 3
دسترسي به يک نگرش جامع در باره محيط پيرامون سازمان ، تهديدات و فرصتهاي موجود در اطراف سازمان و همينطور بررسي انواع محيط بازاريابي ، محيط سازمانها ، خود سازمانها اعم از ارزشها ، اهداف و ساختار سازماني ميسر نخواهد شد مگر با استفاده از تکنولوژي و فناوري اطلاعات . در اينجاست که اگر فناوري اطلاعات به کمک برنامه ريزان استراتژيک سازمانها بيايد مي تواند به اين برنامه ريزان توان استفاده کردن بهينه از امکانات را بدهد و براي سازمانهاي بهره مند از اين فناوري مزيتهائي از جمله مزيت رقابتي را بهمراه داشته باشد .
پژوهش فوق درصدد است چگونگي تاثير بکار گيري فناوري اطلاعات را در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک مورد ارزيابي قرار دهد و اشاره اي داشته باشد به سازماني که در اين فرآند از فناوري اطلاعات بهره مند بوده و در مقابل سازمانهاي مشابهي را مثال بزند که از اين فناوري در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک عايد سازمانها مي شود را فهرست خواهد کرد .
1-2- بيان مسئله :
مسئله اصلي در تحقيق مورد نظر اين است که : آيا وجود و بکارگيري فناوري اطلاعات در سازمان صنعتي نيرو محرکه توانسته است در روند برنامه ريزي استراتژيک اين سازمان تغييرات اعمال کند ؟ چه تغييراتي را اعمال کرده است و چگونه استراتژي هاي کلان و تجاري اين سازمان را دگرگون ساخته است ؟
همانطور که در مقدمه گفته شد توسعه سريع فناوري اطلاعات در سراسر جهان منجر به کاربرد وسيع اين فناوري در ابعاد گوناگون گرديده است . اثرات بکارگيري (IT) در سازمان بطوري است که در جهان امروز تکنولوژي اطلاعات امکان سودمندي و کار آمدي اطلاعات را ممکن ساخته است . گفته مي شود بکارگيري فناوري اطلاعات توانائي سازمان را افزايش مي دهد . با اين وجود چنين پيشرفتهايي اغلب سبب بهبودي عملکرد مالي سازمانها نمي شود ، ساز و کار و برنامه استراتژيک خاصي مورد نياز است تا به اين اهداف اساسي در بکار گيري تکنولوژي اطلاعات در سازمان دست يافت .
فناوري اطلاعات با رشد و گسترش سريع و نوآوري هاي خود توانسته است مزاياي بسياري را براي سازمانها به ارمغان آورد و در بسياري از موارد خود موجب ايجاد برتري رقابتي سازمان نسبت به سايرين گردد . برخورداري از مزيت ها و نتايج فناوري اطلاعات بکارگيري فناوري اطلاعات و عدم وجود نتايج مطلوب و مورد انظار غالباً به دليل فقدان نگرش برنامه ريزي نياز به ارزيابي صحيح موقعيتها ، بررسي راه حلها و انتخاب بهترين راه حل جهت اجرا دارد . امروزه پيوند بسيار نزديکي ميان برنامه ريزي استراتژيک سازماني و فناوري اطلاعات وجود دارد . به صورتي که تعيين تقدم بين آنها عملاً مشکل است . فناوري اطلاعات بعنوان يک عامل در ايجاد برتري رقابتي مي تواند اهداف سازماني را تحت الشعاع قرار داده و تغيير جهت نسبت به شيوه انجام کسب و کار را به همراه داشته باشد .
امروزه ديگر نمي توان تکنولوژي اطلاعات را چيزي جدا از باقي فعاليتهاي يک سازمان دانست ، امروزه بايد بعد از طراحي استراتژي کلان سازمان به طراحي استراتژي کلان سازمان به طراحي استراتژي براي تکنولوژي اطلاعات دست زد که بدون توجه به هر مسئله ديگري با استراتژي کلان سازمان متناسب و هماهنگ باشد . در چنين نگرشي محرک استراتژيک از تکنولوژي اطلاعات حمايت مي کند و بلعکس.4
در نهايت روند برنامه ريزي استراتژيک در يک سازمان تکنولوژي محور با فرآيند برنامه ريزي استراتژيک در يک سازمان معمولي تفاوت بسياري خواهد داشت .
1-3- موضوع تحقيق :
موضوع تحقيق بررسي چگونگي تاثير فناوري اطلاعات در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک در گروه صنعتي نيرو محرکه مي باشد که در دفتر مرکزي ، دفتر سازه هاي خود کفائي و يکي از کارخانه هاي اين سازمان که در هشتگرد واقع شده است صورت خواهد گرفت .
1-4- اهميت و ضرورت موضوع تحقيق :
از آنجائيکه استفاده از فناوري اطلاعات در طراحي و برنامه ريزي استراتژيک سازمان و هماهنگ کردن اين دو فاکتور مي تواند مفهومي بنام مزيت رقابتي را براي سازمان نيرو محرکه به ارمغان آورد و اين سازمان را در شرايطي قرار دهد که يک قدم از ساير رقيبان پيش بيفتد و آن را قادر مي سازد که بتواند به تغييرات پيچيده محيطي پاسخ دهد و در محيط رقابتي باقي بماند و بتواند فعاليت کند ، اين موضوع براي گروه صنعتي نيرو محرکه اهميت ويژه اي دارد . اين سازمان براي تدوين استراتژي هاي کلان خود بايد ارزيابي درستي از عوامل خارجي (تهديدات و فرصتها) و عوامل داخلي (نقاط قوت و ضعف ) (SWOT) داشته باشد و در صورتيکه فناوري اطلاعات را با ساير استراتژي هاي سازمان بياميزد مي تواند در انجام بهتر امور موفق گردد در همين جاست که اين سازمان مي تواند به برتري رقابتي و به دنبال آن به برتري استراتژيکي دست يابد . فناوري اطلاعات مي تواند مانعي براي ورود رقباي جديد به بازار باشد . فناوري اطلاعات مي تواند اين سازمان را مشتري محور کند . فناوري اطلاعات مي تواند در ساختار سازماني نيرو محرکه تغييرات ايجاد کند . با کمي ژرف انديشي مي توان به نقش کليدي فناوري اطلاعات هنگام تدوين استراتژي هاي کلان سازماني در برنامه ريزي استراتژيک پي برد .
1-5- اهداف تحقيق :
اهدافي که پروژه فوق دنبال مي کند عبارتند از :
1- مشخص کردن حوزه تجاري و استراتژيکي براي سازمان مذکور که عبارت است از (استراتژي تجاري و زير ساختارهاي تجاري) و مشخص کردن حوزه فناوري اطلاعات که عبارت است از (استراتژي فناوري اطلاعات و زير ساختارهاي فناوري اطلاعات) بصورت واضح ، دقيق و روشن .
2- ايجاد توازن و هماهنگي بين استراتژي اطلاعات و ماموريت کلي و استراتژي کلان سازمان جهت رساندن آن به برتري رقابتي و به دنبال آن برتري استراتژيکي .
3- تجزيه و تحليل و تا حدودي تامين نيازهاي اطلاعاتي سازمان و طراحي پروژه ها از طريق ايجاد تعامل بين حوزه تجاري و حوزه فناوري اطلاعات که در نهايت به حمايت و پشتيباني از سازمان مي انجامد ، زيرا تا نيازهاي اطلاعاتي در سازمان نهادينه نشود با هيچ درجه اطمينان نمي توان در بکار گيري فناوري اطلاعات پيشرفتي حاصل نمود .
4- فراهم کردن امکاناتي براي سازمان نظير ( بررسي محيط خارجي مثل شرايط کلي اقتصادي ، بررسي محيط سازمان مثل محيط اقتصادي که سازمان در آن فعاليت مي کند ، بررسي بازاريابي مثل تجزيه و تحليل SWOT (نقاط موقت – ضعف – تهديدات – فرصتها) و تجزيه و تحليل PEST (شرايط سياسي ، اقتصادي ، اجتماعي – تکنولوژي) و بررسي خود شرکت از نظر ارزشها ، اهداف ، ساختار سازماني با استفاده از فناوري اطلاعات در سطح بالاتر از ساير سازمانهاي موجود در صنعت مشابه
1-6- فرضيات تحقيق :
فرضيه اهم : بين بکار گيري فناوري اطلاعات و فرآيند تدوين استراتژي هاي کلان و تجاري (در برنامه ريزي استراتژيک) سازمان نيرو محرکه رابطه معني داري وجود دارد .
فرضيه فرعي (1): بين بکار گيري انواع سيستمهاي اطلاعاتي در سازمان و تدوين استراتژي هاي کلان (در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک ) سازمان مذکور رابطه معني داري وجود دارد .
فرضيه فرعي (2): بين تأمين نيازهاي اطلاعاتي توسط بکارگيري فناوري اطلاعات و تدوين استراتژي هاي کلان ( در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک) سازمان مذکور رابطه معني داري وجود دارد .
فرضيه فرعي (3) : بين بکار گيري فرآيند ها و زير ساختارهاي فناوري اطلاعات و تدوين استراتژي هاي کلان ( در فرآيند برنامه ريزي استراتژيک) سازمان مذکور رابطه معني داري وجود دارد .
1-7- قلمرو مکاني تحقيق :
قلمرو مکاني پروژه فوق سازمان صنعتي نيرو محرکه مي باشد که پايان نامه مذکور در دفتر مرکزي سازمان (دفتر سازه هاي خود کفائي) و يکي از کارخانه هاي اين سازمان در هشتگرد در سطوح عالي ، مياني و بخشهاي مربوطه به انجام مي رسد .
1-8- قلمرو زماني تحقيق :
در اين تحقيق سعي مي گردد موضوع برنامه ريزي هاي انجام شده طي (5) سال گذشته در سازمان صنعتي نيرو محرکه به منظور دستيابي به نگرش استراتژيک مديران در تدوين برنامه استراتژيک مورد مطالعه قرار گيرد هر چند اين تحقيق از تاريخ 1/6/1385 شروع گرديده است .
1-9- روش تحقيق :
در اين تحقيق براي کشف رابطه علي بين متغير ها از روش تحقيق توصيفي علي استفاده مي شود . همچنين براي شناسايي تعاريف ، مفاهيم و ساير مطالب مرتبط با موضوع از روش مطالعات کتابخانه اي (استفاده از مکتب – مقالات فارسي و لاتين) استفاده خواهد شد . بعد از انجام مطالعات کتابخانه‌اي و روش توصيفي نظرات و اطلاعات افراد جامعه آماري توسط سوالات و پرسش نامه گرفته خواهد شد که بعد از اخذ اطلاعات و تکميل آنها با استفاده از متون آمار استنباطي تجزيه و تحليل روي آنها صورت خواهد گرفت ، انجام خواهد شد . تحقيق مورد نظر از نوع ميداني مي‌باشد .
1-10- روش نمونه گيري و تعيين حجم نمونه :
جامعه آماري در تحقيق فوق عبارت است از کليه مديران سطوح عالي ، مياني ، مهندسين ، تکنسينهاي فني و کارشناسان ارشد کليد واحدهاي سازمان نيرو محرکه که حجم اين جامعه آماري 530 نفر از کليه مديران و کارشناسان کليه واحدهاي اين سازمان مي باشد . به دليل حجم بالاي پرسنل جامعه آماري تعدادي از اين کارمندان بعنوان نمونه انتخاب مي گردند . نمونه گيري بصورت تصادفي يا احتمالي (RANDOM) مي باشد و بعد نتايج از طريق تعميم به جامعه اصلي منتسب مي گردد .
1-11- ابزار گردآوري داده ها (اطلاعات) :
در اين تحقيق اطلاعات مورد نياز از دو روش مصاحبه و پرسش نامه گردآوري مي شوند . در تنظيم پرسش نامه که يکي از متداولترين ابزار گردآوري اطلاعات در تحقيقات پيمايشي است با کمک و مساعدت استاد محترم راهنما و استاد محترم مشاور از بين سوالات مطرح شده سوالاتي که ارتباط بيشتري با موضوع دارند و از نظر جمله بندي مناسب تر هستند و از لحاظ محتوائي غني تر ، انتخاب مي شوند . شيوه ديگري که در جمع آوري اطلاعات آماري در اين تحقيق از آن استفاده مي شود مصاحبه است و از طريق پرسشهاي باز و يا بسته از ارزيابي نگرشها ، برداشتها و نظرات آنهادر خصوص موضوع مربوطه پرداخت مي شود . علاوه بر موارد فوق در تکميل اطلاعات گرد آوري شده مي توان به مشاهدات پژوهشگر و تجارب مديران ذيربط نيز اشاره کرد.
1-12- روش تجزيه و تحليل داده ها (اطلاعات):
در اين تحقيق بعد از مشخص کردن متغيرها براي تجزيه و تحليل داده ها از تکنيک (مقايسه ميانگينها) استفاده مي شود ، تکنيک فوق در نرم افزار SPSS وجود ، همچنين براي آزمودن فرضيات تحقيق از آزمون (T) استفاده مي شود.
1-13- چارچوب نظري تحقيق :
در پروژه مورد نظر محدوده فناوري اطلاعات که شامل استراتژي فناوري و زير ساختارها و فرآيندهاي فناوري اطلاعات ، انواع سيستمهاي اطلاعاتي و تأمين نيازهاي اطلاعاتي توسط فناوري اطلاعات است بعنوان متغير مستقل در نظر گرفته شده است که هنگام تدوين استراتژي سطح سازمان و استراتژي هاي سبک و کار اين نوع استراتژي ها را بعنوان متغير وابسته تحت تأثير قرار مي دهد . امروزه يکي از چالشهاي مديريت پيوند فناوري و کسب و کار است . مديران موفق آموخته اند که بايد دانش کسب و کار را با دانش فناوري اطلاعات در هم بياميزند و در تصميم گيري از آن استفاده کنند . علت اصلي تاثير گيري از فناوري اطلاعات در تدوين استراتژي هاي کسب و کار فرصتهايي است که فناوري با خود براي سازمان به ارمغان مي آورد از جمله ايجاد برتري رقابتي و برتري استراتژيکي است . در محيط رقابتي پيچيده امروزي سازماني موفق خواهد ماند که به اين برتري دست يابد و سعي در آن داشته باشد که در پايدار ماندن اين برتري کوشش کند .
1-14- ادبيات موضوع تحقيق (پيشينه تحقيق) :
در رابطه با موضوع تحقيق مورد نظر ، مطالعه پايان نامه هاي انجام شده در دانشگاه آزاد اسلامي و ساير دانشگاهها حاکي از انجام تحقيق هاي مختلف در خصوص برنامه ريزي استراتژيک و بکار گيري آن در سازمان ها مي باشد که با توجه به جديد بودن موضوع تحقيق اينجانب ، به تعدادي از تحقيقات گردآوري شده در ذيل اشاره مي شود :
1- در سال 81-1380 تحقيق با عنوان بررسي روند برنامه ريزي استراتژيک و تاثير آن بر عملکرد شرکتي توسط آقاي نويد پيشکار دانشجوي رشته مديريت صنعتي ، دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مرکز با راهنمائي دکتر سيد علي عدل طباطبائي انجام شده که هدف از آن به گفته محقق بررسي تاثير اجراي برنامه ريزي استراتژيک بر عملکرد شرکت است که مشتمل بر شاخصهاي کيفي و به منظور تعيين نقاط قوت و ضعف اين نظام بوده است که يافته هاي اين تحقيق با در نظر گرفتن فرضيه اهم : (بين اجراي نظام برنامه ريزي استراتژيک بر عملکرد شرکت رابطه معني داري وجود دارد) به شرح ذيل مي باشد : بين اجراي نظام برنامه ريزي استراتژيک و عملکرد شرکت رابطه معني داري وجود دارد و با توجه به پارامترهائي نظير استفاده مناسب از تکنيکهاي برنامه ريزي ، قابل دسترس بودن اهداف برنامه ، سازگاري برنامه با منابع سازمان و … نقش به سزائي در عملکرد شرکت داشته اند.
2- در سال 1374 تحقيقي با عنوان برنامه ريزي استراتژيک صنعتي مبتني بر سيستم هاي حوزه توسط آقاي حسن تنها در دانشگاه علم و صنعت با راهنمائي دکتر ميرزائي انجام شده است که هدف از آن به گفته محقق فراهم آوردن اطلاعات پايه اي جهت اتخاذ تصميمات لازم و ايجاد مکانيزم بازخور اطلاعاتي براي واحدهاي توليدي و مجموعه سازمان مي باشد . يافته هاي اين تحقيق با در نظر گرفتن مسئله اصلي پژوهش : ( بين برنامه ريزي استراتژيک و استفاده از سيستم هاي جنوه رابطه معني داري وجود دارد ) به شرح ذيل مي باشد : عملکرد کليه ماشين آلات به تفکيک کارگاه ها با اين سيستمها مشخص مي گردد : الف : عملکرد کليه پرسنل توليدي به تفکيک کارگاهها مورد ارزيابي قرار مي گيرد . ب : عملکرد هر يک از سطوح مديريت بر حسب نياز گزارش مي شود . ج : ارزيابي کارائي انواع مواد مصرفي به تفکيک کارگاهها مي باشد .
3- در سال 1377 تحقيق با عنوان پژوهش در خصوص تعيين مهمترين عوامل محيط اقتصادي موثر بر برنامه ريزي استراتژيک شرکت ايران خودرو توسط آقاي مجيد کهزادي دانشجوي رشته مديريت صنعتي دانشگاه تهران با راهنمائي دکتر حقيقي انجام شده که هدف از آن به گفته محقق تعيين مهمترين عوامل محيط اقتصادي موثر بر نظام برنامه ريزي استراتژيک شرکت ايران خودرو بوده است که يافته هاي اين تحقيق با در نظر گرفتن مسئله اصلي پژوهش : (مشخص کردن عوامل محيط اقتصادي موثر بر نظام برنامه ريزي استراتژيک شرکت ايران خودرو توسط آقاي مجيد کهزادي دانشجوي رشته مديريت صنعتي دانشگاه تهران با راهنمائي دکتر حقيقي انجام شده که هدف از آن به گفته محقق تعيين مهمترين عوامل محيط اقتصادي موثر بر نظام برنامه ريزي استراتژيک شرکت ايران خودرو بوده است که يافته هاي اين تحقيق با در نظر گرفتن مسئله اصلي پژوهش : (مشخص کردن عوامل محيط اقتصادي موثر بر نظام برنامه ريزي استراتژيک مي توان به مهمترين آنها به شرح زير اشاره داشت : وضعيت رقابتي بازار ، بررسي کانالهاي فروش و توزيع ، موقعيت يابي مالي و جهاني و بررسي مقررات اقتصادي دولتي .
4- در سال 1384 تحقيقي با عنوان طراحي و تبيين عوامل کليدي موثر بر کاربرد فناوري اطلاعات در ادارات دولتي استان فارس توسط آقاي سيروس عليدوستي دانشجوي رشته مديريت گرايش سيستمها در دانشگاه تهران با راهنمائي آقاي مشايخي انجام شده است که هدف از آن به گفته محقق تعيين عوامل کليدي موثر بر کاربرد فناوري اطلاعات در ادارات دولتي استان فارس و طراحي مدلي جهت طبقه بندي عوامل فوق است که يافته هاي اين تحقيق با در نظر گرفتن مسئله اصلي پژوهش : (بررسي عوامل موثر بر کاربرد فناوري اطلاعات و بررسي ميزان اهميت اين عوامل در کاربردهاي گوناگون فناوري اطلاعات در ادارات کل سازمانهاي دولتي) به شرح ذيل مي باشد : در اين پژوهش در مجموع 37 عامل در موفقيت و عدم موفقيت کاربرد فناوري اطلاعات در سازمانهاي دولتي ايران بصورت کليدي مشخص شده اند از جمله : تخصيص منابع مالي کافي ، آگاهي و درک صحيح و حمايت مديران ارشد ، وجود توان مديريت تغيير در سازمان ، ثبات مديران ارشد ، وجود نظام انگيزشي پشتيبان فناوري اطلاعات ، آموزش کاربران ، هماهنگي و هم خواني با استراتژي هاي سازماني و …
1-15 مدل تحليلي تحقيق :

1-16- شرح واژه ها و اصطلاحات بکار گرفته شده در تحقيق :
1- فناوري اطلاعات : امکان انتقال الکترونيکي داده ها ، مدارک ، اسناد و مکاتبات از طريق کامپيوتر و خطوط ارتباطات مخابراتي را فراهم مي سازد .
2- استراتژي کلان : عبارت است از الگو يا طرحي که هدف ها ، سياستها و زنجيره عملياتي يک سازمان را در قالب يک کل بهم پيوسته با يديگر ترکيب مي کند .
3- برنامه ريزي استراتژيک : يک برنامه ريزي استراتژيک بسته يا چارچوبي است براي عملي ساختن تفکر استراتژيک و هدايت عملياتي که منجر به تحقق نتايج مشخص و برنامه ريزي شده گردند .
4- مديريت استراتژيک : هنر و علم تدوين ، اجرا و ارزيابي تصميمات وظيفه اي چند گانه که سازمان را قادر مي سازد به هدفهاي بلند مدت خود دست يابد .
5- استراتژي تجاري : بر بهبود موقعيت رقابتي محصولات يک شرکت در يک صنعت يا يک بخش بازار خاص تاکيد ميکند .
1-17- محدوديت هاي تحقيق :
بعلت جديد بودن علم فناوري اطلاعات و عدم آشنائي کافي با اين رشته و مدت زمان کمي که از بکارگيري اين فناوري در کشور ما مي گذرد ، عدم وجود سابقه و پيشينه کافي در اين زمين باعث بوجود آمدن دشواريهايي در انجام اين پروژه گرديد .
فصل دوم :
مباني نظري تحقيق
2-1- بخش اول : فناوري اطلاعات
2-1-1- تاريخچه فناوري اطلاعات :
واژه فناوري اطلاعات اولين بار از سوي لويت و وايزلر5در سال 1958 به منظور بيان نقش رايانه در پشتيباني از تصميم گيري ها و پردازش اطلاعات در سازمان بکار گرفته شد از فناوري اطلاعات برداشتهاي مختلفي وجود دارد و همين برداشتها موجب گرديده تا تصاوير متفاوتي از آن در مجامع مختلف ارائه شود . 6
(scar brough & Corbett , 1992,3)
در مفهوم رايج فناوري به مجموعه اي از سخت افزار و تجهيزات دلالت دارد . بسياري از محققان آن را نه تنها سخت افزاري که در انجام کارها مورد استفاده قرار مي گيرد ، بلکه مهارت و دانش کارکنان و حتي ويژگيهايي اشيايي که کاربر روي آن انجام مي شود مي دانند . فناوري اطلاعات که از اين ابزارها ناشي مي شود تعريف کرد . فناوري اطلاعات نه تنها به انجام پردازشهاي دقيق و صحيح به رشد اتوماسيون کمک مي کند بلکه از طريق ارائه اطلاعات در زمينه هاي مختلف فعاليت سازمان ثروت جديدي را براي سازمان بهمراه مي آورد و اين امر وجه تمايز فناوري اطلاعات با ساير فناوري هاي مورد بهره برداري در سازمان است . فناوري اطلاعات نه تنها به توانايي هاي پردازش داده ها توسط رايانه به مهارتهاي انساني و مديريتي در بهره برداري از آن ها دلالت دارد . بنابر اين فناوري اطلاعات نه تنها شامل رايانه و ديگر تجهيزات بلکه توانايي ها و اقدامات در نحوه انجام کار مي شود . (صرافي زاده 1383- صفحه 16) بنا به نگرشي ديگر واژه فناوري اطلاعات نه تنها به انجام پردازشهاي دقيق و صحيح به رشد اتوماسيون کمک مي کند بلکه از طريق ارائه اطلاعات در زمينه هاي مختلف فعاليت سازمان ثروت جديدي را براي سازمان بهمراه مي آورد و اين امر وجه تمايز فناوري اطلاعات با ساير فناوري هاي مورد بهره برداري در سازمان است . فناوري اطلاعات نه تنها به توانايي هاي پردازش داده ها توسط رايانه بلکه به مهارتهاي انساني و مديريتي در بهره برداري از آن ها دلالت دارد . بنابر اين فناوري اطلاحات نه تنها شامل رايانه و ديگر تجهيزات بلکه توانايي‌ها و اقدامات در نحوه انجام کار مي شود .(صرافي زاده – 1383- صفحه 16) بنا به نگرشي ديگر واژه فناوري اطلاعات در اواخر دهه 1970 ميلادي براي اشاره به استفاده از فناوري کامپيوتر براي کار با اطلاعات ابداع شده است . براي فناوري اطلاعات تعريفهاي گوناگوني ارائه شده اند که با کنکاش دقيق و عميق ، ناسازگاريهايي نيز بين آنها آشکار مي شوند . 7
در اواخر دهه 1990 اقتصاد جهاني با دو تغيير بنيادي و ساختاري ناشي از جهاني شدن و انقلاب ICT 8 روبرو شد . برخي تحليلگران اقتصادي برآيند و پيامداين دو پديده را اقتصاد نوين نام نهادند . انقلاب ICT همانند ساير تحولات پيشين ، صنايع و خدمات جديدي بوجود مي آورد و مهمتر از آن ، بنگاههاي اقتصادي با بکارگيري ICT متفاوت تر و البته کاراتر فعاليت مي کنند . برخي کارشناسان بر اين عقيده اند که دوره کنوني از مراحل اوليه فرآيند بکار گيري ICT است . آنها براي اثبات ادعاي خود عنوان مي کنند که ضريب نفوذ ICT در کشورهاي پيشرفته بر حسب تعداد رايانه شخصي به ازاي هر صد نفر – برابر 50 است . آمريکا در بکار گيري ICT و تجارت الکترونيکي فاصله قابل توجهي با اروپاي غربي و کشورهاي آسيا و اقيانوسيه دارد . اين گروه نيز فاصله قابل توجهي با کشورهاي ديگر دارند . شکاف ديجيتال9 بين کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه نيز زياد است . کشورهاي در حال توسعه در مقايسه با کشورهاي پيشرفته هنوز نتوانسته اند از تمامي مزاياي ICT و تجارت الکترونيکي بهره مند شوند در حال حاضر ميلياردها نفر در جهان وجود دارند که هنوز امکان دسترسي به اينترنت و مهارتهاي لازم جهت استفاده از آن را ندارند . همچنين در داخل کشور هاي در حال توسعه ، شکاف ديجيتال بين جمعيت شهري و روستايي ، زنان و مردان وضعيت را پيچيده تر کرده است . 10
از ديگر ويژگيهاي بارز صحنه اقتصاد در سالهاي اخير کاهش هزينه صنايع توليدي در بسياري از کشورهاي صنعتي بوده است . از طرف ديگر با توجه به توليد و توزيع اطلاعات و موقعيتي که اطلاعات در خلال 30 سال گذشته پيدا کرده است ، بخش خدمات نيز از اهميت زيادي برخوردار گرديده است . اين اطلاعات به شکل متن يا گزارش مي باشد که چاپ مي شود و بخش عمده اي از آن در چرخه حيات خود در ادارات وارد مي شود. 11لذا بين حجم اطلاعاتي که در ادارات ذخيره مي شود و اطلاعاتي که بعنوان بخشي از سيستم هاي متداول رايانه اي پردازش داده ها ذخيره مي گردد . تفاوت زيادي وجود دارد . به همين دليل سيستم هاي مکانيزه دفتري بوجود آمده اند تا اطلاعاتي را که اين فاصله را تشکيل مي دهند با کارايي بيشتري اداره کنند . 12
2-1-2- تاريخچه فناوري اطلاعات در ايران :
بخش عمومي در ايران سالهاست که کاربرد فناوري اطلاعات را آغاز کرده است اما در سالها اخير ، نرخ سرمايه گذاري در اين زمينه و توجه به اين فناوري افزايش بسياري يافته است . هر چند شرکت «آي . بي . ام» ايران بعنوان شعبه اي از شرکت «آبي . ام» جهاني در سال 1335 در ايران شروع بکار کرد ، اما بانک ملي ايران و شرکت ملي نفت نخستين سازمانهايي بودند که در سال 1341 اولين کامپيوترها را به مفهوم امروزي آنها بکار گرفتند . با افزايش بهاي نفت در اوايل دهه 1350 ورود کامپيوترها نيز به کشور شدت يافت . در سال 1356 هزينه هاي انفور ماتيک در سازمانهاي دولتي کشور با افزايشي 65 درصدي نسبت به سال پيش از آن ، به سال پيش از آن ، به 2 ميليارد ريال بالغ مي شود. در اين دو سال بيش از 7 ميليارد ريال هزينه تهيه و توليد نرم افزار در اين بخش بوده است . در خرداد ماه سال1358 با تصويب شوراي انقلاب ، کميسيوني با نام «کميسيون ملي انفور ماتيک» تشکيل شد و ماموريت يافت مسائل مربوط به اين حوزه را در سطح کشور بررسي کند . اين کميسيون نشان مي دهد که در سال 1358 در کل کشور 131 کامپيوتر خريداري شده به بهاي روز پنج ميليون ريال و 134 کامپيوتر اجاره اي به اجاره بهاي ماهانه 240 ميليون وجود داشته اند (دبير خانه شوراي عالي انفورماتيک کشور 1373) نگاه برنامه ريزي شده به کاربرد فناوري اطلاعات در کشور به 10 سال پس از آغاز کاربرد کامپيوتر ها باز مي گردد . در سال 1351 و در برنامه پنجم عمراني اعتباري حدود 471 ميليون ريال به بخش انفورماتيک اختصاص داده شد . علاوه بر اين ، تمهيدات ديگري نيز براي اين بخش در قالب برنامه ششم عمراني کشور (61-1351) پيش بيني شده بود که با وقوع انقلاب اسلامي به اجرا در نيامد پس از انقلاب تا آغاز برنامه سوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي کشور (83-1379) ، موضوع فناوري اطلاعات جايگاه چنداني در برنامه ريزيها نداشت . در اين برنامه به فناوري اطلاعات و اهميت آن توجه شد و از سال 1377 براي پيشنهاد سياستها و برنامه هاي لازم در اين زمينه آغاز به کار شد (دبير خانه شوراي عالي انفورماتيک کشور 1373). اين تلاشها باعث شدند که هشت ماده از برنامه سوم مستقيماً به فناوري اطلاعات و کاربردهاي آن در کشور اختصاص يابند (سازمان برنامه و بودجه 1379 ). در برنامه چهارم توسعه توجه بيشتري به فناوري اطلاعات شد . در اين برنامه در 2113 ماده به صورت مستقيم به فناوري اطلاعات و کاربردهاي آن اشاره شده است ( سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور 1383). بدين ترتيب همزمان با توسعه روز افزون فناوري اطلاعات در جهان ، در برنامه ريزيهاي ملي نيز به اين فناوري توجه بيشتري شده است . از نگاه سازماندهي نيز در سال 1377 و همزمان با اين پيشرفتها در حوزه برنامه ريزي فناوري اطلاعات ، شوراي عالي انقلاب فرهنگي اقدام به تشکيل شورايي بنام شوراي عالي اطلاع رساني کرد . هدف اصلي از تشکيل اين شورا ، سياستگذاري در امر اطلاع رساني و هدايت شبکه ها و مراکز اطلاعاتي و هماهنگي فعاليت آنها و تدوين برنامه هاي ميان مدت و بلند مدت در زمينه تحقيقات بنيادي ، توسعه اي و کاربردي اطلاع رساني در قالب نظام اطلاع رساني جمهوري اسلامي ايران عنوان شده است (شوراي عالي انقلاب فرهنگي 1377). در سالهاي اخير نرخ سرمايه گذاري در زمينه فناوري اطلاعات در کشور نيز افزايش بسياري يافته است . بر اساس تبصره 13 قانون بودجه سال 1381 کل کشور به دولت اجازه داده شده است که براي گسترش کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات کشور مبلغ 54 ميليارد تومان هزينه کند(قانون بودجه سال 1381 ، 42-44 ، 996). اين مبلغ براي سال 1382 معادل 100 ميليارد تومان تعيين شده است (قانون بودجه سال 1382 ، 56-58 ، 1055) و براي سال 1383 معادل 100 ميليارد تومان تعيين شده است (قانون بودجه سال 1382 ، 56-58، 1055) و براي سال 1383 معادل 25 ميليارد تومان تعيين شده است (قانون بودجه سال 1383، 65-67، 998). علاوه بر اين اعتبار متمرکز ، ماده 4 14«آيين نامه نحوه اجراي فعاليتهاي مشخص به منظور گسترش کاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات کشور» به دستگاههاي اجرايي کشور اجازه داد است که در سالهاي 1381 و 1382 تا يک درصد از اعتبارات خود را در چارچوب برنامه توسعه کاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات مصرف کنند (هيئت وزيران 1381 و 1382). بعنوان نمونه يک درصد جمع کل اطلاعات و ارتباطات مصرف کنند (هيئت وزيران 1381 و 1382). بعنوان نمونه يک درصد جمع کل اعتبارات سال 1381 دستگاهها ، رديفها ، متفرقه و استاني ؛ منهاي مبلغ تعيين شده در تبصره 13 ، به بيش از 250 ميليارد تومان بالغ مي شود (قانون بودجه سال 1381 ، 958- 959). بنابراين در مجموع براي سال 1381 مجوز صرف بيش از 300 ميليارد تومان در حوزه فناوري اطلاعات به بخش عمومي ارائه شده است . اين مبلغ براي سال 1382 بالغ بر 350 ميليارد تومان مي شد . سرمايه گذاري جهاني در زمينه کاربرد فناوري اطلاعات در بخش عمومي نيز بيش از 500 ميليارد دلار در سال تخمين زده مي شود . هر چند اطلاع دقيقي از ثمر بخشي اين حجم از سرمايه گذاري در دست نيست ، اما مطالعات نشان مي دهند که ناکامي در اين سرمايه گذاريها نسبت به توفيق در آنها ، رايج تر بوده است .15
با اين حال در اواخر دهه 1990 ميلادي ، در مطالعاتي که به انجام رسيدند ، شواهدي از بازده مثبت در سرمايه گذاريهاي انجام شده در حوزه فناوري اطلاعات مشاهده شدند .
2-1-3- تعاريف فناوري اطلاعات :
همانگونه که ملاحظه مي شود با توجه به عمر نسبتاً کوتاه فناوري اطلاعات و رشد و گسترش رعد آساي آن تعاريف و برداشتهاي متفاوتي از آن وجود دارد . بررسي تعاريف ارائه شده نشان دهنده طيف گسترده اي از مفاهيم است که گاه بصورتي کاملاً محدود ، در حد پردازش رايانه اي عمليات و در مواردي نيز بصورت گسترده بعنوان يک فناوري تغيير از آن ياد شده است . اسکات موتون (1991) فناوري اطلاعات را شامل انواع رايانه ها ، سخت افزار ، نرم افزار ، شبکه هاي ارتباطي که دو رايانه را به يکديگر متصل مي کنند ، شبکه هاي عمومي و خصوصي و ترکيب رايانه ها و فناوري ارتباطات و سيستم هايي که رايانه هاي شخصي را به ابر رايانه ها متصل مي کند و شبکه گسترده جهاني که از يک سلسله رايانه هاي قدرتمند تشکيل شده است .
شيل (1997) در مطالعه اي که از انقلاب رايانه انجام داده است . نگرش محدودتري را در تعريف دارد . وي تاکيد بر تجهيزات رايانه اي دارد که در استقرار ادارات و بخشهاي مختلف کسب و کار ، شامل رايانه هاي شخصي ، ايستگاههاي کاري ، سرور ها ، ابر رايانه ها و تجهيزات مرتبط به کار گرفته مي شود . فناوري اطلاعات ابزار رايانه – محوري است که افراد به منظور کار با اطلاعات و پشتيباني اطلاعات و پردازش اطلاعات مورد نياز از آن استفاده مي کنند . اين ابزار شامل صفحه کليد ، صفحه نمايش ، پرينتر ، نرم افزار است.16
– فناوري اطلاعات به مفهوم مطالعه نظام يافته صنايع مرتبط با ارتباطات دانش است . (فرهنگ کوچک اکستورد)
– فناوري اطلاعات را مي توان مجموعه متون و ابزارهايي دانست که در جهت بهينه سازي و پشتيباني فعاليتهاي سازمان بر محور اطلاعات و دانش بکار گرفته مي شوند.
فناوري اطلاعات رشته اي است که از صنايع الکترونيکي براي دستيابي به اطلاعات استفاده مي کند و اثر سيستم رايانه‌اي را بر افراد، سازمان ها و جامعه بررسي مي‌کند .
فناوري اطلاعات به شما مي آموزد که چگونه به تغيير سازمان پرداخته ، کسب و کار جديدي را آغاز کنيد و يا اصولاً چگونه در ارتباط با محيط و ساير سازمانها کسب و کار موثر تري را برقرار کنيد.17
– فناوري اطلاعات به اشکال مختلف فناوري اطلاق مي شود که به پردازش ، نگهداري و ارسال اطلاعات به شکل الکترونيکي مي پردازد . تجهيزات فيزيکي براي اين امر شامل رايانه ، تجهيزات ارتباطي شبکه ها ، تجهيزات انتقال داده ، مانند فکس و يا حتي موبايل است .18
«هيکسل» فناوريهاي مربوط به کامپيوتر و ارتباطات از راه دور را که ابزار خود کار کار با اطلاعات را فراهم مي نمايند بعنوان فناوري اطلاعات تعريف مي کند . تعريف او هم سخت افزار و هم نرم افزار را شامل مي‌شود.19
«وارد و پپارد» فناوري اطلاعات را اختصاصاً براي اشاره به سخت افزار ، نرم افزار و شبکه هاي ارتباط از راه دور بکار مي برند . از نظر آنها اين فناوري هم داراي جنبه هاي ملموس مانند کامپيوترهاي شخصي ، کابلهاي شبکه ، سرورها و مانند آنهاست و هم شامل جنبه هاي غير ملموس يعني تمامي انواع نرم افزارها مي‌شود.20
«شارها» و جاين نيز اين فناوري را شامل فنوني تعريف مي کنند که به کار با اطلاعات مربوط مي شوند و استفاده از سيستمهاي ارتباطات از راه دور و کامپيوترها را در کار با داده ها و پردازش آنها در بر دارند .21(Sharma and Jaih zoo30188) .
بدين ترتيب ، فناوري اطلاعات علاوه بر سخت افزار و نرم افزار کامپيوتر . فناوريهاي يکپارچه کامپيوتري و ارتباطي را نيز در بر مي گيرد . (شکل 2-1)
شکل 2-1. فناوري اطلاعات
همانطور که اشاره شد با توجه به حوزه گسترده فعاليت و عملکرد iT . نظرات متفاوتي در خصوص تعاريف و مصاديق (IT) و همچنين (ICT) وجود دارد . عده اي ديگر از صاحب نظران IT را مجموعه اي از ارتباطات ، مخابرات و اينترنت مي دانند . دسته اي ديگر از دانشمندان فناوري اطلاعات را مجموعه اي از سامانه هاي الکترونيکي و رايانه اي مي دانند که به ذخيره و انتقال هر گونه اطلاعات پردازش شده مي پردازد . طبق تعريف ديگري نيز فناوري اطلاعات عبارت است از هر سيستم بهم متصلي که براي توليد ، ذخيره سازي ، پردازش ، نمايش ، انتقال ، دريافت ، کنترل و مديريت داده ها بکار مي رود و يا بعبارتي ديگر کليه فعاليت هايي که برروي داده ها و اطلاعات صورت مي پذيرد.22
عده اي ديگر معتقد هستند که فناوري اطلاعات حاصل تلاقي الکترونيک ، پردازش داده ها و ارتباطات مخابرات است که باعث از ميان رفتن فاصله ها و در کنار هم قرار گرفتن کامپيوترها و کاربران و همچنين مکانيزه شدن سيستمهاي ارتباطي و افزايش ظرفيتهاي انتقال داده شده است ، اين امر تمرکز زدائي و ايجاد ابر شاهراه و افزايش سرعت و کيفيت تصميم گيري و مديريت کارا را فراهم ساخته است . بکار گيري تکنولوژي اطلاعات (iT) در سازمانها تعميرات بنيادين را در کليه زمينه ها نويد مي دهد . همانطوريکه امروزه دنيا را نمي توان بدون صنعت برق در نظر گرفت دنياي امروز را نيز نمي توان بدون فناوري اطلاعات تصور کرد . 23
2-1-4- بکارگيري فناوري اطلاعات :
شواهد نشان مي دهد که بکارگيري فناوري اطلاعات در ميان کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه در حال گسترش است . مطالعه در سه مقطع زماني 85-1980 ، 91-1986 و 1994 انجام شد و نتايج نشان داد که در مقطع اول 16 درصد ، در مقطع دوم 37 درصد و در مقطع سوم 42 درصد از کارکنان در کارشان تحت تاثير فناوري اطلاعات قرار گرفته اند . اين رشد منطقاً در ميان کشور هاي ديگر صنعتي بيشتر است . مطالعه ديگري در سال 1996 نشان داد که 48 درصد از کارکنان در انجام وظايف شغلي شان از رايانه استفاده مي کنند . اين رقم نسبت به مطالعه سال 1989 که 35 درصد بود رشد قابل ملاحظه اي را نشان مي دهد . لانک (1994) دريافت که 71 درصد از سرپرستان يا داراي رايانه مي باشند و يا از رايانه و ترمينال در انجام کار خود استفاده مي کنند .
رشد به کار گيري رايانه هاي خانگي نيز بسيار قابل توجه بوده است . در سال 1991 ، 1994 و 1996 به ترتيب 19 درصد ، 25 درصد و 29 درصد از خانوارهاي کانادايي داراي رايانه بوده اند . فناوري اطلاعات مي تواند از سوي افراد ، گروههاي کاري ، سازمان ها و يا سازمانهاي بصورت اشتراکي بکار گرفته شود.24
بررسي ها بيانگر اين است که سازمان ها عمدتاً در چهار زمينه زيرا ز فناوري اطلاعات بهره مي گيرند .
1- امور پردازشي اطلاعات : که شامل جمع آوري ، تبديل ايجاد ، نگهداري و ارسال اطلاعات است اين اقدامات را به C5 تعبير نموده اند .
2- امور تصميم گيري : در امور تصميم گيري سيستم ها به تحليل اطلاعات پردازش شده و حمايت از تصميم گيرندگان سازمان مي پردازند . اين امر از طريق سيستم هاي پشتيباني تصميم گيري و يا سيستم هاي خبره انجام مي پذيرد .
3- اشتراک اطلاعات از طريق محاسبات غير تمرکزي : محاسبات غير تمرکزي محيطي است که در آن توان پردازش سازمان به بخش ها و واحدهاي مختلف و افراد تقسيم گرديده و در آن از رايانه هاي کوچک روميزي و کيفي استفاده مي شود و از طريق ارتباطات محيطي فراهم مي گردد که افراد مي توانند از طريق دسترسي به پايگاه داده ها به داده هاي مشترک دسترسي يابند .
4- پشتيباني از نو آوري : بکار گيري فناوري اطلاعات مي تواند به خلق نوآوري در سازمان در ارائه کالا يا خدمات و يا حمايت از مشتريان و بهره مندي از برتري رقابتي شود.25
2-1-5- پياده سازي فناوري اطلاعات در سازمانها :
همانطور که مشخص است فناوري اطلاعات بعنوان محور و محرک توسعه جوامع و سازمانها مطرح است . مطالعات در اين زمينه نشان مي دهد که فناوري اطلاعات بايد در دو حوزه تحقيق و اجرا در سازمانها مورد بحث قرار گيرد . بخش تحقيق وظيفه شبيه سازي محيطي ، تجربه مجازي و فرضيات با هزينه کم ، همراه با برنامه ريزي ، مدلهاي تصميم گيري و ايجاد خلاقيت در کارکنان را بر عهده دارد .
در بحث اجراي فناوري اطلاعات در سازمان دو ديدگاه اساسي و لازم و ملزوم هم که مديريت سازمان و مديران فناوري اطلاعات بايد بدان توجه نمايند ، وجود دارد :
الف – ديدگاه فني و مهندسي : که شامل بررسي مسائل زير مي باشد :
1- نرم افزار (برنامه هاي کامپيوتري جهت دريافت ، پردازش و توليد اطلاعات)
2- سخت افزار (سخت افزارهاي پردازش ، ذخيره و بازيابي اطلاعات)
3- آموزش نيروي انساني(آموزش نيروهاي درگير و مصرف کنندگان محصولات فناوري)
4- اطلاعات و داده هاي خام ( داده ، ماده اوليه فناوري اطلاعات است که بايد قابل اعتماد ، دقيق و جديد باشد)
5- سيستمهاي ارتباطي (برقراري ارتباط ميان کامپيوترها)
عوامل فوق عوامل پنج گانه اي هستند که بايد مورد توجه قرار گيرند . اولويت بندي اجزاء فوق از نظر زمان اجرا و انتخاب موارد ، مهمترين عنصر بکار گيري در ساختار فناوري اطلاعات هستند .
ب- ديدگاه مديريتي : در ديدگاه مديريتي طراحي و پياده سازي سيستمهاي اطلاعاتي از جمله MIS26 ،DSS27، OA28، EIS29 و… مطرحند که امروزه در سازمانهاي مختلف پياده سازي و اجرا شده اند .
بکار گيري و اجراي تکنولوژي اطلاعات در سازمانها يک نسخه تجويز شده کلي نيست و نمي توان با يک برنامه جامع فناوري اطلاعات براي کليه سازمانها و شرکتها ، ساختار (IT30) را پياده سازي و اجرا نمود. مهمترين عوامل که در پياده سازي IT در هر سازمان بايد مورد نظر و توجه قرار گيرد.
1- فرهنگ سازي: بسته سازي فرهنگي در هر سازمان جهت اجراي موفقيت آميز IT لازم مي‌باشد.
2- اعتقاد و باور مديران ارشد سازمان : هر چه مديران ارشد سازمان به IT بعنوان يک مقوله لاينفک از سازمان خويش توجه کنند ، موفقيت بکار گيري آن سريعتر و بيشتر خواهد بود . IT مثل تيغ جراحي اگر در گلوي مدير سازمان باشد نافذ تر مي باشد . در اين راه اعتقاد و اطمينان مديران به آينده موثر ترين عامل در موفقيت بکار گيري IT است.
3- آفت شناسي : مشکلات و موانع بکار گيري و پياده سازي IT در سازمان دقيق و علمي ، بررسي و برنامه ريزي شود .
4- سوق به سمت ساختار فرآيندي : ساختار سازمانهاي مرتبط با IT بايد از ساختار وظايفي خارج و به سمت ساختار فرآيندي سوق داده شود .
5- درگيري کليه افراد سازمان در امور IT : کليه اعضاي سازمان از مدير ارشد تا کارمندان سطح عملياتي بايد بعنوان کارشناسان IT شناخته شوند .
6- بهبود شاخصهاي بهره وري : شاخصهاي اندازه گيري بهره وري در سازمان بايد به سمت بهبود رشد نمايد و از اطلاعات جهت تبديل به دانش استفاده شود .
7- کوچک سازي : خارج کردن فعاليتهاي غير محوري از محيط سازمان که کوچک سازي گفته مي شود ، از ضروريات ملي به شمار مي رود .
با گسترش بکار گيري IT ، ساختار سازمانها و شرکتهاي بزرگ از حالت عمودي و سلسله مراتبي بصورت هسته هاي تخصصي و کارشناسي تغيير يافته اند . لذا بايد اجراي IT در سازمانها طوري صورت گيرد که با فرهنگ ملي و سازماني سازگاري داشته باشد . 31
2-1-6- کاربردهاي فناوري اطلاعات در سازمانها :
توسعه فناوري اطلاعات در سازمانها را مي توان از رويکردهاي گوناگوني تحليل کرد . اين رويکرد ها منجر به ارائه مدلهايي براي تبيين چگونگي کاربرد اين فناوري در سازمانها شده اند . پاره اي از اين مدلها به مراحل کاربرد فناوري اطلاعات در سازمانها اشاره مي کنند . پاره اي ديگر تنها به گونه هاي کاربردهاي اين فناوري مي پردازند بدون آنکه الزاماً درپي تعيين مراحلي براي آن باشند .
نولان بر اساس مطالعه تعداد زيادي از سازمانها ، شش گام را براي کاربرد فناوري اطلاعات در آنها مي يابد . اين شش گام در حقيقت بر مبناي مدل چهار مرحله اي خود وي و «گيبسون» استوار است که در سال 1974 ميلادي منتشر شد . اين شش مرحله به ترتيب عبارتند از :
1- آغاز به کار گيري 2- اشاعه و 3- کنترل و 4- ترکيب و يکپارچه سازي و 5- مديريت داده ها و 6- بلوغ . در مرحله اول فناوري اطلاعات براي کاهش هزينه هاي عمليات بکار مي رود . در مرحله بعد اين کاربردها افزايش پيدا مي کنند . در اين مرحله سازمان ، نوآوري و کاربرد وسيع فناوري اطلاعات را با ارائه آزادي عمل زياد و کنترل کم ، تشويق مي کند . در مرحله سوم کاربردهاي موجود مستند سازي مي شوند و ارتقاء مي يابند . در اين مرحله، نگرش سازمان از مديريت کامپيوترها به مديريت منابع اطلاعات معطوف مي شود .
ويژگي اصلي اين مرحله ، بازسازي و تخصصي سازي کاربرد فناوري اطلاعات است تا پايداري بيشتري در سازمان بيايد . در مرحله بعد ، با استفاده از فناوري پايگاههاي اطلاعات ، کاربردهاي موجود از نو با يکديگر هماهنگ مي شوند . در اين مرحله ، کنترل بر کاربران افزايش مي يابد . مرحله پنجم به ترکيب و يکپارچه سازي کاربردها در سطح سازمان اختصاص دارد ، در مرحله پاياني ، يکپارچه سازي کاربردها به نحوي صورت مي گيرد که جريانهاي اطلاعات را در سازمان منعکس مي سازد 32. (جدول 2-1)
جدول 2-1. مدل کاربرد فناوري اطلاعات «نولان»
مرحلهنامکاربرداول
دوم
سوم
چهارم
پنجم
ششم آغاز به کارگيري
اشاعه
کنترل
ترکيب و يکپارچه سازي
مديريت داده ها
بلوغ کاهش هزينه هاي عملاتي
افزايش و توسعه کاربردها
مستند سازي و ارتقاي کاربرد هاي موجود
هماهنگ سازي کاربردهاي موجود با استفاده از فناوري پايگاههاي اطلاعات
ترکيب و يکپارچه سازي کاربردها در سطح سازمان
يکپارچه سازي کاربردها براي انعکاس جريانهاي اطلاعات در سازمان
«گاليرز» و «ساترلند» مدلي شش مرحله اي را براي کاربرد فناوري اطلاعات در سازمانها ارائه کرده اند (جدول 2-2). آنان با ترکيب اين مدل با مدل «هفت اس».33نيز به تبيين فعاليتهايي پرداخته اند که بايد براي گذار از هر مرحله به مرحله بالاتر در سازمان به انجام رشد . مدل «هفت اس» شامل استراتژي ، ساختار ، سيستمها ، کارکنان، سبک مديريت ، مهارتها و هدفهاي فراگير است . به اين ترتيب آنان گامي فراتر از مدلهاي پيشين نهادند که تنها به مراحل کاربرد اين فناوري اختصاص داشتند .
جدول 2-2. مدل کاربرد فناوري اطلاعات «گاليرز» و «ساترلند»
مرحلهنامکاربرداول
دوم
سوم
چهارم
پنجم
ششم بدون برنامه پيشين
شالوده گذاري
استبداد متمرکز
همکاري و گفتمان دموکراتيک
فرصت کارآفريني
روابط يکپارچه هماهنگ استفاده کنترل نشده و موردي از فناوري اطلاعات
آغاز حاکميت تقدس فناوري اطلاعات در سازمان
برنامه ريزي متمرکز و از بالا به پايين براي توسعه فناوري اطلاعات
يکپارچگي و هماهنگي ميان واحد فناوري اطلاعات و کاربران
اتکا به فناوري اطلاعات در تأمين منافع استراتژيک براي سازمان
هماهنگي ميان متخصصان فناوري اطلاعات و ديگر کارکنان سازمان
«هيکس» به کاربردهاي فناوري اطلاعات از دريچه اصلاحاتي اشاره مي کند که اين فناوري امکان پذير مي سازد . به اعتقاد وي از لحاظ نظري ، هر آنچه فناوري اطلاعات مي تواند به انجام رساند ، با ديگر ابزارها نيز انجام شدني است . اما در عمل توان اين فناوري در افزايش سرعت و يا کاهش هزينه ها بدين معناست که فناوري اطلاعات مي تواند کارهايي را امکان پذير سازد که بدون آن شدني نيستند . از اين رويکرد ، اين فناوري سه قابليت بالقوه براي تغيير در چارچوب اصلاحات دارد که عبارت اند از جايگزيني ، پشتيباني و نوآوري (جدول 3-2).
در کاربرد جايگزيني ، فرآيندهاي دستي پذيرش34، ذخيره ، پردازش ، برونداد و انتقال اطلاعات ، خودکار مي شوند . بعبارت ديگر فناوري اطلاعات جايگزين انسان مي شود . اين فناوري مي تواند به انجام فرآيندهايي نيز که انسان انجام مي دهد ، کمک کند . بعنوان نمونه کمک به فرآيند هاي تصميم گيري درد ملت ، ارتباطات و اجراي تصميمهاي از اين جمله اند . «هيکس» چنين کاربردي را پشتيباني مي خواند . نوآوري . سومين کاربرد اين فناوري است . از اين طريق فرآيند هاي جديدي خلق مي شوند که کاملاً توسط فناوري اطلاعات به انجام مي رسند يا



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید