6-3-4- بررسي مزيت نسبي در توليد فرش دستباف در استان اصفهان :
1-6-3-4-پيشينة قاليبافي در اصفهان :
هنر دوستي شاهان صفوي و ارج و منزلتي كه اين سلسله براي هنرمندان قائل بودند و خصلت پسنديده اي كه هر چيز را درحد كمالش مي خواستند انگيزه هايي بود تا با توسل به آن بهترين هنرمندان از هر صنف و طبقه اي به ويژه قاليبافي در كارگاههاي شاهي گردآيند . نخستين كارگاه قاليبافي احتمالاً در زمان سلطنت شاه عباس كبير ( 1629 – 1588 ميلادي ) در اصفهان ساخته شد .كارگاههاي قاليبافي دربار صفوي متصل به كاخ سلطنتي در جنوب عالي قاپو بين ميدان شاه و چهل ستون ، با استفاده از بهترين مواد اوليه همواره زيرنظر شخص شاه عباس بزرگ به كار مي پرداختند . قاليهاي ارزشمند بيشترشان در شهرها و روستاهاي اطراف اصفهان تهيه ميشد زيرا خود شهر اصفهان به واسطة داشتن آب آلوده به گچ ، مناسب اين صنعت نبود .
نمونه هاي ارزنده اي كه از اين دوره موزه هاي جهان را زينت بخشيده ( خواه در اصفهان بافته شده باشد و يا در شهرهاي اطراف آن ) يادآور اين نكته است كه به هنر قاليبافي توجهي خاص مبذول ميشده است. شاه طهماسب نيز علاقة وافري به صنعت فرش داشت و آن را به مقام يك هنر ارتقاء داد . او دستور بافتن فرشهاي ممتاز را داد و آنها را به مسجد سليمانيه در استانبول هديه كرد و گفته شده كه خودش طرحهايي براي فرش كشيده است ، در واقع اين مساله با توجه به آموزش هاي هنري او در جواني تعجب آور نيست .
شاه عباس با تأسيس كارگاههاي قاليبافي در اصفهان ، كاشان و ديگر نقاط ، قاليبافي را تا سطح يك هنر ارتقاء داد . قالي هاي بافته شده از ابريشم و طلا در كاشان بافته مي شد و در اصفهان نه تنها فرشهاي گرانبهاي سفارشي شاه ، بلكه فرشهاي سفارشي اشخاص ديگر نيز به دست استادان بافنده كارگاههاي سلطنتي تهيه مي شد . بسياري از اين فرشها براي صدور بافته مي شد و خوشبختانه جزئيات دقيق يكي از اين سفارش هاي صادراتي در دست است كه از سوي پادشاه لهستان سيگيسموند سوم (995 الي 1041 هجري قمري) سفارش داده شده است .
پس از انقراض صفويه به تدريج اين صنعت از اهميت افتاد و در صد سال اخير عليرغم بافت قاليچه هاي نفيس ، با محصولات زمان صفويه تفاوت بسياري دارد . احياء مجدد قاليبافي در اصفهان به دوران سلطنت ناصرالدين شاه قاجار باز مي گردد . از چگونگي احياء و رونق مجدد قاليبافي در اصفهان اطلاع دقيقي در دست نيست ، اما گفته مي شود كه در زمان فرزند وي ظل السلطان كه والي اصفهان بود كارگاهي بنا شد و استاد عبدالرحيم در آن به بافت قالي پرداخت . تعدادي از اين قاليها به روسيه حمل شد و جلب نظر دربار روسيه را نمود و به دنبال آن استاد قاليباف براي بافت دو قالي در نمايشگاهي كه در روسيه برقرار شد به آن جا رفت . گفته شده است كه دستگاههاي قاليبافي پس از روسيه براي نمايش به پاريس نيز برده شدند . استاد عبدالرحيم پس از آن به ايران مراجعت نمود و به كار خود در ايران ادامه داد . در اين زمان ميرزا ابوالقاسم نقاش و پسرش ميرزا علي محمد نقاش نيز شروع به كار طراحي و بافت نموده و به سهم خود خدماتي در احياء قالي بافي اصفهان نمودند .
2-6-3-4- ويژگيهاي ظاهري قاليهاي معاصر اصفهان :
طرح و نقشه : بيشترين نقش در قاليهاي جديد اصفهان راطرحهاي لچك و ترنج تشكيل مي‌دهند. همچنين اسليمي هايي كه مستقل از ترنج مركزي با دوران پيكر هاي خميده شان و گردش آنها به دور ترنج مركزي ، طرحي زيبا را در انداخته اند . طرحهاي درختي ، شكارگاه ، و حتي گل فرنگ و همچنين قاب قابي از جمله نقشهاي مورد استفاده مي باشند . تنوع بديع و تركيب رنگها به نحوي زيبا و دلپذير كه بر گرفته از هنر هاي سنتي و اصيل ايراني است به همراه نقوش سنتي و دلپذيري كه در تمامي هنرهاي دستي ايران به ويژه در اصفهان قابل رويت است الهام بخش بسياري از طراحان با ذوق و خلاق اصفهان مي باشد به نحوي كه امروزه مي توان قالي اصفهان را يكي از اصيل ترين قاليهاي ايراني دانست كه هنرمندان آن با تعصب خاص خود در حفظ آن جديت تمام به خرج مي دهند .
رنگ : تنوع رنگ به ويژه رنگهاي شاد ( البته با تأكيد بر رنگهاي سنتي قالي ايراني ) در قالي اصفهان زياد و مهمترين آنها عبارتند از : لاكي ، كرم ، سبز ، عنابي ، بژ ، مسي ، خاكي و سرمه اي كه هر يك در فام هاي سير و روشن با شدت بيشتر و كمتر به كار مي روند . هماهنگي و تركيب زيباي طرح و رنگ در فرش اصفهان از ويژگي هاي مهم فرش اين شهر مي باشد .
3-6-3-4- ويژگيهاي فني بافت در قالي هاي اصفهان :
اندازه فرشهاي اصفهان اغلب ذرع و نيم ، دو زرع و حداكثر 6 و يا 9 مترمربع است . ابعاد بزرگتر از 6 مترمربعي در فرش هاي امروز اصفهان كمتر ديده مي شود . كاربرد گره فارسي ، ارتفاع كوتاه پرز فرش و استفاده از پشم و ابريشم براي پرز از خصوصيات بارز فرش هاي امروز اصفهان مي باشد . استفاده از ابريشم بعنوان تار (چله) فرش از ويژگيهاي خاص فرشبافي معاصر اصفهان مي باشد . رجشمار اغلب فرشهاي اصفهان زياد و عموماً از 50 تا 70 و حتي در مواردي تا 90 رج تغيير مي يابد . دارهاي قالي مورد استفاده عموماً عمودي و ثابت هستند و پرداخت فرش همواره در حين بافت فرش انجام مي گيرد . نوع چله كشي آنها به سبك فارسي ، گليم بافي نيز به شيوة فارسي و شيرازه بافي فرش هنگام بافت آن انجام مي گيرد . قالي امروز اصفهان از نوع دو پود و تقريباً متمايل به لول باف است . قاليهاي قديم اصفهان به ويژه قاليهاي عهد صفوي بيشتر نيم لول بوده اند . سه پود بافي نيز در قاليهاي عهد صفويه ديده شده است كه البته تعداد آنها زياد نيست .
نگاهي به ويژگيهاي ظاهري و فني بافت در قالي كاشان :
از نظر نقش و طرح مي توان گفت انواع لچك و ترنج هاي شاه عباسي و گل و بوته هاي زيبا در زمينة سرخ براي مدتها نقش قاليهاي قديمي كاشان بوده است . انواع طرحهاي افشان شاه عباسي ، گلداني ، لچك و ترنج اسليمي ، شكارگاهي ، شيخ صفي و گل فرنگ امروزه بخش مهمي از نقوش فرشهاي كاشان مي باشند . انواع گلهاي شاه عباسي در سبكهاي گوناگون زينت بخش فرشهاي منطقة كاشان مي باشند . رنگهاي لاكي سير و روشن ، آبي ، سبز ، زرد ، مشكي ، كرم ، بژ ، صورتي ، نيلي و سرمه اي از عمده ترين رنگهاي مورد استفاده در قاليهاي كاشان مي باشند . مي توان گفت رنگ كرم و لاكي ، زمينة اغلب قاليهاي جديد كاشان را مي پوشاند . نوع گره فرشهاي كاشان و روستاهاي حومة آن فارسي و سبك چلة كشي آنها نيز فارسي است . دارهاي آنها عمودي ثابت و عموماً از جنس چوب مي باشد . رجشمار فرشهاي آنها از 35 تا 60 و حتي تا 70 در نمونه هاي نفيس ديده مي شود . البته در اين زمان رجشمار 30 الي 40 عمده ترين رجشمار قاليهاي كاشان است . پرداخت فرشها در هنگام بافت و شيرازه فرشها نيز حين بافت انجام مي شود . مواد مورد استفاده براي پرز فرش علاوه بر پشم، در قاليهاي ظريف ابريشم نيز مي باشد. براي تار و پود از نخ پنبه و ابريشم در موارد ريز بافت استفاده مي شود . ابعاد قالي كاشان از پشتي و ذرع و نيم ، 3 × 2 و 4 × 3 و در موارد نادر تا 15 مترمربعي و بزرگتر نيز مشاهده مي شود. بيدگل ، آران ، قمصر و گلستانه از مهمترين مراكز قاليبافي كاشان مي باشند .
نگاهي به ويژگيهاي ظاهري و فني بافت در قالي نائين :
قاليهاي نائين گرچه در رنگ آميزي تنوع كمتري دارند ، اما با همان تركيب و تعداد ، زيبايي تحسين برانگيزي دارند . رنگهاي كرم ، زرشكي ، نخودي ، آبي ، سفيد و لاكي در سايه هاي سير و روشن از مهمترين رنگهاي قالي نائين مي باشند . نوع گره مورد استفاده در اين شهر و روستاهاي حومة آن از نوع فارسي است و البته گرة جفتي نيز در فرشهاي آن مورد استفاده قرار مي گيرد . مواد اولية بافت قالي نائين عموماً پشم و براي دور گلها و برگها از ابريشم استفاده مي نمايند . در واقع اغلب گلهاي شاه عباسي و اسليمي ها با يك رديف ابريشم سفيد مشخص مي شوند . نوع چلة كشي به صورت فارسي و پرداخت فرش و همچنين شيرازه بافي آنها حين بافت انجام مي شود . معيار خريد و فروش و ارزش فرشهاي نائين را عموماً از تعداد لاي نخ چلة آن مشخص مي نمايند . قالي هاي نائين همگي يا از نوع 4 لا يا 6 لا و يا 9 لا هستند . عدد مذكور بيانگر تعداد نخ تابيده شده براي تار فرش مي باشد . ( به عبارتي فرش 6 لاي ناييني ، تار آن از تابيدن 6 تار نخ به دست آمده است . ) به همين جهت نوع 4 لاي آن ظريف تر و مرغوب تر مي باشد . ابعاد قالي نائين نيز متنوع است و به جز كناره بيشتر اندازه ها بافته مي شود . اما اندازه هاي 6 و 9 متري متداول تر مي باشد . از لحاظ رنگرزي ، استفاده از رنگهاي شيميايي بخش مهمي از رنگهاي مورد استفاده فرش نائين مي باشد كه در كنار آنها استفاده از رنگهاي گياهي توسط برخي از توليدكنندگان قديمي قابل توجه مي باشد . سالهاي زيادي است كه قاليهاي نائين بدون هيچ گونه تغيير بارزي ، در طراحي و رنگ آميزي بافته مي شوند و جا دارد براي تحول در نقش و طرح آن تغييراتي را در آن به وجود آورند . انواع لچك ترنج هاي شاه عباسي و طرح هاي شاه عباسي و طرح هاي افشان بيش از هر طرح ديگري بر روي فرشهاي نائين ديده مي شود . رجشمار اغلب فرشهاي نائين بين 50 تا 70 مي باشد .
نگاهي به ويژگيهاي ظاهري و فني بافت در قاليهاي گلپايگان :
رجشمار اغلب قاليهاي امروز گلپايگان از 30 تا حداكثر 40 رج متغير‌‌‌‌ است و اگر از بعضي روستاها همچون ويست صرفنظر كنيم ، در تمامي مراكز قاليبافي اين شهرستان از دارهاي عمودي ثابت استفاده مي شود . نوع چله كشي نيز به روش معروف فارسي است .
نقشه هاي مورد استفاده در مراكز قاليبافي امروز گلپايگان عموماً از كاشان و تا حدودي از اراك و محلات مي باشد . اما روستاي ويست در اين ميان مستثني بوده و طرح معروف آن كه سالهاي زيادي است با همان تركيب اوليه بافته مي شود با نام طرح ياوري داراي ويژگي خاص خود ميباشد . اين طرح داراي نقوش شكسته و طرح آن كاملاً ذهني مي‌باشد. ابعاد متداول قالي گلپايگان عموماً بزرگ پارچه و از 6 تا 12 و حتي ابعاد بزرگتر است . پرداخت قاليهاي گلپايگان عموماً هنگام بافت فرش مي باشد و شيرازة فرشها نيز در هنگام بافت انجام مي شود .
طرحهاي متداول امروز فرش گلپايگان عموماً لچك و ترنج هاي شاه عباسي و افشان اسليمي است. نقوش گل فرنگ نيز به طور پراكنده در مناطق مختلف گلپايگان مورد استفاده قرار مي گيرد طرح قاليهاي نائيني نيز چند سالي است در اين منطقه رواج يافته مواد مصرفي در فرشهاي اين مركز براي پرز فرش ، پشم و براي تار و پود ، فقط از نخ پنبه استفاده مي شود . بايد يادآوري كرد كه قاليهاي قديمي گلپايگان كه عمدتاً در سالهاي قبل از دهة سي بافته مي شدند ، عموماً حالت روستايي داشته و استفاده از نقوش هندسي از ويژگيهاي مهم آن بوده است . قاليهاي جديد گلپايگان همگي از نوع دو پود مي باشند . اما نمونه هاي قديمي از نوع يك پود ضخيم بوده است گليم بافي آنها نيز چه در قديم و چه در دورة جديد به سبك فارسي است .
4-6-3-4- آناليز قيمت تمام شدة توليـد فرش دستباف در استان اصفهان :
صنعت قالي بافي اصفهان ، با پيشينة تاريخي ، خصوصيات ظاهري و ويژگي منحصر به فرد خود ، در حال حاضر فرش 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك را به عنوان فرش برتر توليدي – صادراتي معرفي نموده است . براي بافت يك تخته فرش 12 متري از نوع مذكور به طور متوسط از 60 كيلوگرم كرك ، 12 كيلوگرم ابريشم (2/4 كيلوگرم ابريشم چله و 8/7 كيلوگرم ابريشم گل) ، 8/1 كيلوگرم پود نازك و 6/6 كيلوگرم پود كلفت استفاده مي شود . بافت اين نوع فرش به طور متوسط 12 ماه به طول مي انجامد . جدول شماره (9-4 ) آناليز هزينة توليد يك مترمربع فرش دستباف مذكور در استان اصفهان را ارائه مي دهد . چنانچه ملاحظه مي شود هزينة نيروي كار (دستمزد و بيمه) رقمي معادل 14/68 درصد از كل هزينه را به خود اختصاص داده است . هزينة كرك با 65/6 درصد از كل هزينه در رتبة بعدي قرار دارد . بدين ترتيب قيمت تمام شدة هر مترمربع فرش 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان اصفهان معادل 3756880ريال قابل محاسبه مي باشد.
جدول شماره (9 – 4 ) : آناليز هزينه توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان اصفهان (ارقام به ريال )
اقلام هزينه اي هزينه در واحد خاص هزينة هر مترمربع سهم از كل هزينه
هزينة نيروي كار دستمزد بافت (هر 100 خفت) 250 2500000 54/66
بيمة كارگري (هر ماه) 60000 60000 6/1
هزينة مواد اوليه كرك (هر كيلوگرم) 50000 250000 65/6
خامة ابريشمي ( هر مثقال) 1150 161480 3/4
رنگرزي طبيعي (هر كيلوگرم) 25000 125000 32/3
تار (چلة ابريشم) (هر كيلوگرم) 320000 112000 98/2
پود نازك (هركيلوگرم) 75000 11250 3/0
كلفت (هركيلوگرم) 15000 8250 23/0
هزينة تجهيزات و ابزار طرح و نقشه (هر 12 متر مربع) 1980000 165000 4/4
دار قالي (هر عدد) 1500000 125000 32/3
دفتين ، قلاب يا كارد ، قيچي و … (هر 12 مترمربع) 66000 5500 14/0
هزينة بالاسري (اجاره ، برق ، آب و … ) ( هرماه ) 150000 150000 4
هزينة چله كشي و عمليات تكميل فرش ( هر 12 مترمربع) 1000000 83400 22/2
قيمت تمام شدة يك مترمربع فرش دستباف 3756880 100
5-6-3-4- محاسبه مزيت نسبي توليد فرش دستباف در استان اصفهان :
در جدول شماره (10 – 4 ) آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج اصفهان ارائه شده است . قيمت سايه اي مواد اوليه داخلي توليد براساس توضيحات ذيل قسمت ( 1-2-3-4 ) و همچنين قيمت سايه اي نهاده هاي قابل تجارت براساس نرخ ارز سايه اي هر دلار معادل 11000 ريال و توضيحات قسمت (2-2-3-4 ) محاسبه شده است.
جدول شماره (10 – 4 ) : آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك اصفهان ( ارقام به ريال )
اقلام هزينه اي هزينة هر مترمربع به تفكيك ريز اقلام هزينة هر مترمربع به تفكيك اقلام عمده
قيمت سايه اي
مواد اوليه داخلي نيروي كار 2560000 3023740
فرايندهاي تخصصي 208400 كالاهاي
سرمايه اي نقشه 56760 دار قالي 43000 ابزار 5580 بالا سري 150000 قيمت سايه‌اي نهاده هاي قابل تجارت خامة ابريشمي 235950 854810
چلة ابريشمي 146300 نخ پنبه 21560 كرك 451000 مأخذ : محاسبات تحقيق
براساس برآوردهاي كارشناسي متوسط قيمت فوب يك مترمربع فرش 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك اصفهان معادل 850 دلار تخمين زده شده است . بدين ترتيب با در نظر گرفتن نرخ ارز سايه‌اي ، درآمد حاصل از فروش هر مترمربع فرش مذكور معادل 9350000 ريال برآورد مي گردد .
با در نظر گرفتن قيمتهاي سايه اي بدست آمده و مطابق فرمول كاربردي DRC براي تعيين مزيت نسبي فرش دستباف در قسمت (1-3-4 ) ، مقدار DRC برابر با 35/0 محاسبه مي شود . بنابراين استان اصفهان در توليد فرش مذكور داراي مزيت نسبي مي باشد . اين رقم در واقع نشانگر مزيت نسبي بالفعل حقيقي استان در توليد فرش مزبور مي باشد . با انجام محاسبات براساس نرخ ارز اسمي كشور در سال 1382 ( معادل 8100 ريال ) مقدار DRC به 48/0 افزايش مي يابد و بدين ترتيب مزيت نسبي استان كاهش مي يابد . با اين وجود استان اصفهان كماكان از مزيت نسبي بالفعل اسمي نيز در توليد فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك برخوردار مي باشد .



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید