8-3-4- بررسي مزيت نسبي توليد فرش دستباف در استان همدان :
1-8-3-4- پيشينة قالي بافي در همدان :
امروزه در شهر همدان فرش بافي از رونق كمتري نسبت به گذشته اي نه چندان دور برخوردار است . در اين شهر فرشبافي پر رونقي جريان داشته است و همدان يكي از مراكز اصلي تجارت فرش در منطقة غرب كشور بوده است . بسياري از فرشهاي مركز و غرب ايران از اين مسير راهي عراق و شهرهاي عربي و اروپا مي شده است . از نظر سبك شناسي ، فرش اصيل همدان يك فرش روستايي است .
شركت هاي خارجي در تمام سالهاي 1880 و دوران جنگ جهاني اول و دوم همپاي فعاليت چشمگيري كه در مناطقي نظير كرمان ، اراك و تبريز داشته اند در اين شهر نيز به تجارت مشغول بوده اند . و همين شركتها بتدريج سبك شهري باف را در اين ناحيه به وجود آوردند . در واقع تجارت فرش همدان در دست عده اي از تجار انگليسي و تجار ارمني بوده است . از كارگاههاي معروف قديم قاليبافي در شهر همدان ميتوان اين عده را نام برد : كارگاه قاليبافي شيخ تقي وكيل الرعايا ، كارگاه يوسف زنجاني، كارگاه سرهنگ حسن رياحي . از تجار قديمي ميتوان مسيوابله دوران ، حاج احمد صناعي همايوني ، محمد شفيع مقتدر ، خان احمدي و حاج هادي كشاورزي و يوسف زنجاني ( كه از پايه گذاران فرش شهري باف و معاصر همدان بود ) را نام برد . همچنين حاج غلامرضا سرفراز ، ابراهيم كشميري ، حاج غلامرضا يزدي و… را ميتوان از پيشكسوتان فرش معاصر و شهري باف همدان دانست . امروزه در همدان فرشبافي به روستاها منتقل شده است . بالاترين رقم حكايت از وجود 500 دستگاه دار قاليبافي درون شهري دارد كه غالباً مربوط به فرشهاي بزرگ است . قاليهاي قديم منطقه در جزين از توابع رزن داراي شهرت خاصي در بازار فرش همدان بوده است كه به ترتيب شامل روستاهاي سوزن ، سايان ، كاج و سليلك مي باشد . روستاي سوزن در گذشته يكي از بهترين روستاهاي توليد كننده قالي همداني بوده است . در حال حاضر آن دسته از توليدات در جزين كه هم اكنون در بازار فرش همدان موجود است يا متعلق به روستاها و مناطق دورتر مي باشد كه به نام در جزين بفروش مي رسد و يا از توليدات سالهاي گذشته اين منطقه است . روستاي بزچلو در جنوب منطقه در جزين قرار دارد و توليدات آن به نسبت منطقه مهربان و در جزين از شهرت كمتري برخوردار است . اين روستا در گذشته تهيه كنندة فرشهاي دو ذرعي زيبايي با طرح هراتي و سرخ رنگ يا نخودي بوده است و از معدود نقاطي بوده كه از طرح هاي گردان تحت تأثير قاليبافي اراك استفاده مي كرده است . حتي برخي اين روستا را از لحاظ قاليبافي درمنطقه اراك معرفي مي نمايند . روستاي انجلاس كه در 15 كيلومتري جنوب شرقي همدان قرار دارد از ديگر مناطق شناخته شده بوده است كه قاليچه هاي آن بسيار زيبا و معمولاً در ابعاد كوچك و به صورت يك پود بافته مي شده اند . طرح شاخص آنها بوته اي و ماهي درهم بوده است . اما امروز اين روستا خالي از سكنه است .
روستاهاي زاغه و تاج‌ آباد نيز كه در نزديكي يك ديگر قرار گرفته در ميانه راه همدان به اسدآباد قرار دارند . توليدات اين دو روستا تشابه زيادي از نظر رنگ و طرح و ابعاد دارند . رجشمار آنها در حدود 20 الي 25 رج مي باشد . از ديگر مناطقي كه در اطراف همدان قرار دارند مي توان به بيوك آباد و كبوتر آهنگ اشاره نمود .
نوع توليدات روستاي بيوك آباد همگي يك پود بوده و نقشه آن از گذشته تا به حال عمدتاً ماهي درهم مي باشد . فرش هاي منطقه كبوتر آهنگ نيز معمولاً با زمينه شتري يا قرمز و طرحهاي كوچك تكراري گل و بوته پوشيده است و داراي زيبايي و سادگي ميباشند. ترنج آن معمولاً آبي سير كه گاهي با گلهاي آبي متن هماهنگ است . درشت بافي و سنگيني وزن از ويژگي هاي توليدات اين منطقه است كه نمونه هاي آن به صورت يك پود بافته مي شدند .
2-8-3-4- ويژگيهاي ظاهري قاليهاي همدان :
طـرح : قاليبافان شهر همدان طي يكصد سال گذشته از انواع طرح هاي رايج ايران نظير افشان شاه عباسي ، لچك و ترنج شاه عباسي و… استفاده كرده اند . اما دو طرح معروف پر طاووسي و خوشه انگوري همدان درطي دهه هاي اخير شهرت بيشتري داشته است . اما روستاهاي حومة شهر همدان داراي طرح هاي خاصي بوده اند كه عموماً به صورت ذهني بافته مي شدند . طرح ماهي درهم از اهم طرح هاي محلي همدان است و در كنار آن انواع ديگر از لچك و ترنج هاي محلي زيبا را مي توان ديد .
رنگ : از لحاظ رنگ آميزي مي توان فرش قديم و محلي همدان را از زيباترين و شادترين فرش هاي ايران نام برد كه هماهنگي در رنگ هاي متنوع و شاد حتي در فرش امروز آن ديده مي شود . اما كاهش كيفيت مواد اوليه و بافت و دخل و تصرف در طرح هاي محلي و يا فراموشي آنها تا حد زيادي از مرغوبيت آن كاسته است . در خصوص مواد اوليه ، پشم براي پرز فرش و نخ پنبه براي تار وپود در قاليهاي معاصر همدان مورد استفاده قرار گرفته اند . قالي محلي همدان عموماً در اندازه كوچك و حداكثر دو زرع بوده است . اما فرشهاي شهري باف معاصر همدان داراي ابعاد بزرگ مانند 6 و 9 و 12 و حتي در نمونه هايي با ابعاد بزرگتر هستند . كناره هاي اين منطقه نيز عموماً در روستاها بافته مي شود نه شهر همدان كه مشهورترين آنها اخيراً در روستاهاي زاغه وتاج آباد عرضه مي شدند .
3-8-3-4- ويژگيهاي فني بافت درقاليهاي همدان :
رجشمار : قالي محلي همدان داراي رجشماري بين 15 وحداكثر 25 مي باشد . اما قالي شهري آن در رجشماري بين 30 و حداكثر 40 رج است . كليه قالي هاي محلي و شهري همدان هنگام بافت شيرازه ميشوند و اغلب بافندگان از گره تركي استفاده مينمايند . دارها همگي عمودي وثابت هستند و نوع چله كشي به شيوه تركي رواج بيشتري دارد . بسياري از قالي هاي شهري باف همدان پس از اتمام بافت و قاليچه هاي محلي هنگام بافت پرداخت مي شوند . درخصوص پودكشي ، قالي اصيل و محلي همدان از نوع يك پود (يك پود ضخيم ) است اما قالي جديد آن به ويژه نوع شهري باف به صورت دو پود با گرايش لول باف است . گليم بافي در اين استان به سبك فارسي انجام مي شود .
نگاهي به ويژگي هاي ظاهري و فني بافت در قالي تويسركان :
به طور كلي فرش بافي در تويسركان عمدتاً روستايي است . گره فرش از نوع تركي و با
دست زده ميشوند . اين فرش ها داراي اشكال ساده و ابتدايي مي باشند كه در آنها پرنده و حيوانات نيز ديده مي شوند ، قالي ها درشت بافت و داراي پرز بلند بوده و غالباً يك پود ضخيم هستند . معروفترين نقشه تويسركان كه همگي محلي هستند با نامهاي آصادقي (آقا صادقي) ، ماليچه (اژدر) و زاغه شناخته مي شوند . فرش هاي توليدي داراي ابعاد مختلفي هستند اما اندازه هاي ذرع و نيم و حداكثر 6 متري متداول تر است . در سالهاي اخير به طور محدود سبك قالي ناييني نيز رواج يافته اما چندان شهرتي به دست نياورده است .
نگاهي به ويژگيهاي ظاهري و فني بافت قالي نهاوند :
معروفترين نقش اين شهر و روستاهاي اطراف آن به سه گل يا سه كله مي باشد كه بهترين نوع آن در روستاهاي عشوند و زرامين كه اولي در شرق و دومي در جنوب نهاوند قرار دارد بافته ميشوند . نوع گرة مورد استفاده علاوه بر تركي ، از نوع فارسي نيز مي‌باشد. فرشهاي قديمي و اصيل از نوع يك پود ضخيم و بسيار پر گوشت و نسبتاً پرز بلند بوده‌اند، اما در حال حاضر دو پودبافي نيز رواج يافته است . حداكثر رجشمار فرشهاي نهاوند 30 مي باشد . ابعاد توليدي عموماً ذرع و نيم و دو ذرع و حداكثر 6 متري و ابعاد بزرگتر بسيار نادر است . قالي نهاوند در بازار داخلي و خارجي با نام موصل نيز شناخته مي شود .
دهستان مهربان ، مهمترين بخش از شهرستان كبوتر آهنگ است كه ظاهراً در زمان سفر سيسيل ادواردز ، منطقة معروفي در قاليبافي بوده است . فرش منطقة مهربان متأثر از حضور دو گروه ترك نشين و كردنشين است . فرش مناطق كردنشين تحت تأثير قاليبافي منطقة بيجار قرار گرفته و بافت محكم و غالباً دو پود دارد . در حاليكه فرش مناطق ترك نشين كيفيت عمومي فرشهاي روستاهاي همدان را داشته و غالباً درشت باف و در برخي موارد يك پود است .
نگاهي به ويژگيهاي ظاهري و فني بافت قالي ملاير :
ملاير يا همان دولت آباد قديم از جمله مراكز مهم فرشبافي در سبك روستايي ايران بوده است كه در دهه هاي اخير تحولات زيادي را بر خود ديده است . هم اكنون مي توان مراكز عمدة فرشبافي حومة آن را به دو گروه تقسيم بندي نمود .
گروه اول ، روستاهاي شمال ملاير نظير حسين آباد ، ازندريان ، كسب و ننج . اين مناطق هنوز هم به شيوة قديم و روستايي ملاير به توليد اشتغال دارند . اما كيفيت و طرح و رنگ آنها به شدت تنزل يافته است. شايد بتوان گفت بافت يك پود ( يك پود ضخيم ) از معدود يادگارهاي باقيمانده از فرش قديم اين مناطق است . همچنين طرح ماهي درهم و چهارچنگ نيز يادگارهايي از آن زمان مي باشند كه البته نسخه هاي اصيل تفاوتهاي بسيار دارند .
گروه دوم ، روستاهاي شرق و جنوب شرقي ملاير هستند كه عمدتاً تحولات آنها در جهت شيوه هاي شهري باف نظير نقوش گردان و به كارگيري شيوة دو پودبافي (دو پود ضخيم و نازك) با گرايش لول باف بوده است . روستاهاي جوزان ، مانيزان ، ميشن ، پري ، توسك سفلي و عليا ، زنگنه ، طايمه و بيغش از مهمترين اين روستاها هستند . در سالهاي اخير طرح مشهور گل سرخي كه متأثر از طرح گل سرخي بيجار است به شدت فرش ملاير را تحت تأثير قرار داده است .
از جمله ويژگيهاي فرش ملاير مي توان به نوع گرة تركي ، شيرازه بافي هم زمان با بافت، گليم بافي به سبك فارسي اشاره نمود .
گرايش به ابعاد كوچك نظير قاليچه هاي ذرع و نيم و دو ذرع بيشتر است . كناره نيز ار ابعاد بسيار مشهور قديم آن بوده است . رجشمار قالي قديم آن بين 20 و حداكثر 30 رج متغير بوده است . اما در حال حاضر تا رجشمار 40 نيز ديده مي شود .
نوع چله كشي نيز اغلب به شيوة تركي است و به عنوان مواد اولية مصرفي ، همواره از پشم براي پرز و پنبه براي تار و پود استفاده شده است . از مشهور ترين طرح هاي قديم و امروز ملاير مي توان به نقش پيچ جوزان اشاره كرد كه هم اكنون در كنار طرح گل سرخي و ماهي درهم مورد استفادة اغلب بافندگان است . طرح هاي لچك و ترنج شاه عباسي و گل فرنگ نيز در دهه هاي اخير در فرش ملاير راه يافته . به طور كلي انواع طرح هاي نيمه هندسي و بسيار متنوع در فرش اصيل ملاير وجود داشته كه امروز اثري از آنها نيست .

4-8-3-4- آناليز قيمت تمام شدة توليـد فرش دستباف در استان همدان :
صنعت قالي بافي همدان ، با پيشينة تاريخي ، خصوصيات ظاهري و ويژگيهاي بافت منحصر به فرد خود ، در حال حاضر فرشهاي درشت باف 30 رج را به عنوان فرش برتر توليدي – صادراتي معرفي نموده است . براي بافت يك تخته فرش 6 متري از نوع مذكور به طور متوسط از 33 كيلوگرم پشم ، 4/5 كيلوگرم تار ، 2/1 كيلوگرم پود نازك و 2/4 كيلوگرم پود كلفت استفاده مي شود . بافت اين نوع فرش به طور متوسط 6 ماه به طول مي‌انجامد . جدول شماره (13-4) آناليز هزينة توليد يك مترمربع فرش دستباف 30 رج در استان همدان را ارائه مي دهد . چنانچه ملاحظه مي شود هزينة نيروي كار (دستمزد و بيمه‌) رقمي معادل 69/29 درصد از كل هزينه را به خود اختصاص داده است . هزينة طرح و نقشه با 75/18 درصد از كل هزينه در رتبة بعدي قرار دارد . بدين ترتيب قيمت تمام شدة هر مترمربع فرش درشت باف 30 رج در استان همدان معادل 906240ريال قابل محاسبه مي باشد .
جدول شماره ( 13 – 4 ) : آناليز هزينه توليد يك مترمربع فرش دستباف 30 رج در استان همدان
( ارقام به ريال )
اقلام هزينه اي هزينه در واحد خاص هزينه هر مترمربع سهم از كل هزينه
هزينة نيروي كار دستمزد بافت (هرمقاط) 11000 209000 06/23
بيمة كارگري (هر ماه) 60000 60000 62/6
هزينة مواد اوليه پشم ( هر كيلوگرم) 25000 137500 18/15
رنگرزي طبيعي (هر كيلوگرم) 10000 55000 1/6
تار (هر كيلوگرم) 20000 18000 98/1
پود نازك (هركيلوگرم) 17000 3400 37/0
كلفت (هركيلوگرم) 15000 10500 16/1
هزينة تجهيزات و ابزار طرح و نقشه ( هر 6 مترمربع) 1020000 170000 75/18
دار قالي (هر عدد) 600000 100000 03/11
كركيت ، قلاب يا كارد ، قيچي و … (هر 6 مترمربع) 57000 9500 05/1
هزينة بالاسري (اجاره ، برق ، آب و … ) ( هرماه ) 100000 100000 03/11
هزينة چله كشي و عمليات تكميل فرش ( هر 6 مترمربع) 200000 33340 67/3
قيمت تمام شدة يك مترمربع فرش دستباف 906240 100
5-8-3-4- محاسبه مزيت نسبي توليد فرش دستباف در استان همدان :
جدول شماره ( 14 – 4 ) آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش درشت باف 30 رج در استان همدان را ارائه مي دهد . در اين جدول قيمت سايه اي مواد اولية داخلي توليد مطابق توضيحات قسمت (1-2-3-4 ) و قيمت سايه اي نهاده هاي قابل تجارت براساس نرخ ارز سايه اي هر دلار معادل 11000 ريال و مطابق توضيحات قسمت (2-2-3-4 ) محاسبه شده است .
جدول شماره ( 14 – 4 ) : آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش دستباف 30 رج همدان ( ارقام به ريال )
اقلام هزينه اي هزينة هر مترمربع به تفكيك ريز اقلام هزينة هر مترمربع به تفكيك اقلام عمده
قيمت سايه اي
مواد اوليه داخلي نيروي كار 269000 559850
فرايندهاي تخصصي 88340 كالاهاي
سرمايه اي نقشه 58480 دار قالي 34400 ابزار 9630 بالا سري 100000 قيمت سايه اي نهاده هاي قابل تجارت پشم 381150 436590
نخ پنبه 55440 مأخذ : محاسبات تحقيق
براساس برآوردهاي كارشناسي متوسط قيمت فوب يك مترمربع فرش 30 رج استان همدان معادل 120 دلار تخمين زده شده است . كه با در نظر گرفتن نرخ ارز سايه اي ، درآمد حاصل از فروش هر مترمربع فرش مذكور معادل 1320000 ريال برآورد مي گردد .
با در نظر گرفتن فرمول كاربردي DRC براي تعيين مزيت نسبي توليد فرش دستباف در قسمت ( 1-3-4 ) ، و با در نظر گرفتن قيمتهاي سايه اي بدست آمده ، مقدار DRC برابر با 63/0 محاسبه مي شود . بنابراين استان همدان در توليد فرشهاي 30 رج درشت باف از مزيت نسبي برخوردار است كه البته اين وضعيت مزيت نسبي بالفعل حقيقي اين استان را نشان مي دهد . با در نظر گرفتن نرخ ارز اسمي كشور در سال 1382 ( معادل 8100 ريال)، مقدار DRC برابر با 86/0 مي شود و نشان دهندة كاهش وضعيت مزيت نسبي استان است . با اين وجود استان همدان كماكان از مزيت نسبي بالفعل اسمي در توليد فرش دستباف 30 رج نيز برخوردار است .



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید