5-3-4- بررسي مزيت نسبي در توليد فرش دستباف در استان قم :
1-5-3-4- پيشينة قاليبافي در قم :
صنعت قاليبافي از ديرباز بين عشاير و روستائيان قم رايج بوده است ، ليكن سابقة قاليبافي در قم با شيوة فعلي به اواخر دهة دوم قرن بيستم ميلادي يعني حدود 80 سال پيش مي رسد . در اين دوران كه مواجه با سالهاي قبل از شروع جنگ جهاني دوم بوده است ، توجه زيادي به فرشهاي دستباف ايران در بازارهاي اروپا و آمريكا مبذول مي گرديد . به همين لحاظ مردم شهرستان قم براي توسعة امور اقتصادي شهر تصميم به ايجاد كارگاههاي قاليبافي گرفتند . به اين منظور اساتيدي از شهرستان كاشان به قم دعوت شده و شروع به تعليم حرفة قاليبافي در اين شهر نمودند . اين صنعت به سرعت در شهر قم معمول و رايج شده و به تدريج به روستاهاي اطراف نيز گسترش يافت ، اگرچه صنعت قاليبافي در بين عشاير شاهسون منطقه از قبل به شيوة ذهني بافي معمول بوده است .
فرشهاي قم ابتدا با استفاده از پشم هاي نه چندان ظريف وارد بازار مي شدند ، ليكن به زودي فرشهاي نفيسي با بكارگيري نخهاي پشمي ظريف و نخهاي ابريشمي ، تحت عنوان «گل ابريشم» در اين شهرستان بافته شده و به بازار عرضه گرديد . در سالهاي بعد هنرمندان قاليباف قم سير تحول قاليبافي را به حد تكامل رسانيده و با مهارت و توانايي خاصي مبادرت به بافت فرشهاي تمام ابريشم با رجشمار بسيار بالايي نمودند .
براساس آمارگيري صنعت و معدن كه در سال 1373 هجري شمسي انجام شده است ، در استان قم 3163 واحد كارگاه قاليبافي داير مي باشد . اكثريت اين كارگاهها در مركز استان مستقر بوده و تعداد محدودي نيز در بخشهاي تابعه مشغول فعاليت هستند .
كارگاههاي قاليبافي اين استان با آن كه بين يك تا سه نفر قاليباف دارند ، ليكن نظام كارگاهي آنها با روشهاي كارگاههاي بزرگ قاليبافي برابري مي كند . علاوه براين واحدها ، كارگاههاي خانگي زيادي نيز در شهرستان قم و روستاهاي اطراف آن وجود دارند كه امروزه فرش قم در بازارهاي جهاني به بافت ظريف و طرح اصل و رنگ آميزي متين و زيبا شهرت يافته است . شهرت و مقبوليت فرش قم به گونه اي است كه حتي قاليبافان كشورهايي نظير هند و پاكستان و چين از طرح هاي آن اقتباس نموده و فرشهاي كپي شده را روانة بازار نموده اند .
2-5-3-4- ويژگي هاي فني بافت در قاليهاي قم :
در استان قم همانند ساير مناطق فارسي باف ايران ، چله ها قبلاً آماده شده و سپس بر روي دار منتقل مي گردند . اين كار توسط اشخاصي كه در اين زمينه تبحر دارند با در نظر گرفتن ابعاد و رجشمار فرش انجام مي گيرد . دارهاي قاليبافي قم عمدتاً از نوع دارهاي گردان فارسي هستند .
پس از چله كشي ، قاليبافان شروع به بافت فرش نموده و پس از چند رج گليم بافي ، بافت اصلي فرش را با توجه به نقشه اي كه در اختيار دارند آغاز مي نمايند .
گره هايي كه توسط بافندگان در استان قم زده مي شود از نوع فارسي است . براي بستن اين نوع گره كه به گره نامتقارن نيز مشهور است ، خامه يا نخ پرز را از زير يك تار حركت داده و به دور تار بعدي مي پيچانند .
بافت فرشهاي اولية قم با رجشماري برابر 40 گره در هر 5/6 سانتيمتر انجام مي گرفت . در حال حاضر فرشهاي ظريفي با رجشمار 60 و بالاتر نيز بافته مي شود .
پس از بافته شدن هر رج ، عمل پودگذاري به منظور نگهداري گره ها و محكم كردن بافت و نيز يكنواخت نمودن گره ها و ايجاد ظرافت در فرش انجام مي گردد .
در بافت فرشهاي قم از دو پود زير و رو استفاده مي گردد . پود زير غالباً از نخ پنبه اي ضخيم و پود رو از نخ پنبه اي ظريف تشكيل شده است . براي استقرار و استحكام بافت ، نخ هاي پود به وسيلة ابزاري بنام شانه كوبيده مي شود . پس از اتمام بافت فرش و جداسازي آن از دار قاليبافي ، عمليات پرداخت و شستشوي فرش انجام مي شود . به منظور حفظ مرغوبيت و كيفيت فرشهاي قم ، در كلية مراحل بافت فرش ، كارشناسان و استادكاراني بر كار قاليبافان نظارت مي نمايند . اين استادكاران با تنظيم دار قاليبافي و اندازه گيري مكرر سطح بافت فرش و نيز بررسي صحت گره ها و رنگ ها و نقش ها ، كيفيت بافت قالي را كنترل مي كنند . اين فرشها در اندازه هاي قالي، كناره ، قاليچه ، پشتي و پادري به بازار عرضه مي شوند .
3-5-3-4- ويژگيهاي ظاهري قاليهاي قم :
طرح و نقشه : طرحهاي فرش قم همانند رنگهاي آن از تنوع زياد و گستردگي خاصي برخوردار است . زيبايي و جاذبه اين طرحها همواره مورد توجه دوستداران فرش دستباف بوده و دقت و مهارت طراحان قم زبانزد خاص و عام مي باشد . طرحهايي نظير شاه عباسي ، گل فرنگ ، بته جقه ، درختي ، شكارگاه ، محتشم و خشتي از جمله طرحهاي اصيل و كلاسيك فرش قم مي باشند كه همواره با مختصر تغييراتي مورد استفاده طراحان فرش اين شهرستان قرار گرفته اند . بهره گيري از نقش مايه هاي اصيل ايراني ، تكرار نقش و رعايت هماهنگي در اجراي طرح از ويژگيهاي طرحهاي فوق به شمار مي روند .
در سالهاي اخير طراحان فرش قم با ابتكار و خلاقيت فوق العاده ، دست به طراحي نقشه هاي جديد در سبك هاي اسليمي ، هراتي ، هندسي و نيمه هندسي زده و تنوع زيادي در نقشه هاي فرش قم ايجاد نموده اند . امروزه دامنة اين تحولات و نوآوريها با استفاده از ختايي ها و ابرها و تلفيق طرح هاي مختلف ، گسترش چشمگيري يافته و فرش قم را به سر حد كمال و زيبايي رسانده است .
رنگ : صنعت فرش قم همواره به استفاده از رنگهاي زيبا و چشم نواز مشهور بوده است . كارگاههاي رنگرزي اين شهرستان سابقاً كليه رنگهاي مورد نياز خود را از گياهان رنگزاي محلي نظير پوست انار ، پوست گردو ، برگ مو ، كاه ، سماق ، پوست درخت بلوط و اسپرك تأمين نموده و بعضاً نيز از مواد طبيعي ديگري مانند نيل ، قرمزدانه و روناس كه در منطقه بعمل نمي آمد استفاده مي نمودند .
تعداد رنگهاي مصرفي در فرش قم ، ابتدا محدود به چهار الي شش رنگ بوده است اما به موازات تكامل طرح هاي اوليه فرش ، تعداد رنگها نيز در فرش قم افزايش يافته است . در سالهاي اخير رنگهاي اصلي فرش قم را 16 رنگ به شرح ذيل تشكيل داده اند : لاكي روشن و تيره ، سرمه اي ، كرم روشن و تيره ، نخودي ، بژ ، قهوه اي سوخته و روشن ، آبي روشن و سير ، مشكي ، خاكي ، طلايي و مسي .
افزايش تنوع در طرح هاي فرش قم و تحولاتي كه اخيراً در طراحي فرش اين استان به وقوع پيوسته است ، تعداد رنگهاي مصرفي در فرشهاي قم را به ميزان قابل ملاحظه اي افزايش داده است . به گونه اي كه در حال حاضر فرشهايي با بيشتر از 40 رنگ مشخص و متمايز طراحي و بافته مي شوند .
كارگاههاي رنگرزي خامة فرش قم در سالهاي اخير علاوه بر بكارگيري مواد اوليه طبيعي و گياهان رنگزا از رنگهاي شيميايي كرمي ، اسيدي راكتيو و ساير رنگهاي مرغوب و مقاوم نيز به شيوة علمي استفاده مي نمايند .
4-5-3-4- آناليز قيمت تمام شدة توليـد فرش دستباف در استان قم :
صنعت قالي بافي قم ، با پيشينة تاريخي ، خصوصيات ظاهري و ويژگي بافت منحصر به فرد خود ، در حال حاضر فرشهاي 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك را به عنوان فرش برتر توليدي – صادراتي معرفي نموده است . براي بافت يك تخته فرش 12 متري از نوع مذكور به طور متوسط از 48 كيلوگرم كرك ،12 كيلوگرم ابريشم (2/4 كيلوگرم ابريشم چله و 8/7 كيلوگرم ابريشم گل) ، 8/1 كيلوگرم پود نازك و 4/5 كيلوگرم پود كلفت استفاده مي‌شود . بافت اين نوع فرش به طور متوسط 12 ماه به طول مي انجامد . جدول شماره (7 – 4) آناليز هزينة توليد يك مترمربع فرش دستباف ابريشمي 60 رج در استان قم را نشان مي دهد . همان گونه كه ملاحظه مي شود هزينة نيروي كار (دستمزد و بيمه) رقمي معادل 49/69 درصد از كل هزينه را به خود اختصاص داده است . بدين ترتيب قيمت تمام شدة هر مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان قم معادل 4114630 ريال قابل محاسبه مي باشد .
جدول شماره (7 – 4 ) : آناليز هزينه توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان قم (ارقام به ريال)
اقلام هزينه اي هزينه در واحد خاص هزينة هر مترمربع سهم از كل هزينه
هزينة نيروي كار دستمزد بافت (هر متر مربع) 2800000 2800000 04/68
بيمة كارگري (هر ماه) 60000 60000 45/1
هزينة مواد اوليه كرك (هر كيلوگرم) 50000 200000 86/4
خامة ابريشمي ( هر مثقال) 1150 161480 92/3
رنگرزي طبيعي (هر كيلوگرم) 25000 100000 43/2
تار (چلة ابريشم) (هر كيلوگرم) 320000 112000 73/2
پود نازك (هركيلوگرم) 75000 11250 27/0
كلفت (هركيلوگرم) 15000 6750 16/0
هزينة تجهيزات و ابزار طرح و نقشه (هر 12 متر مربع) 3600000 300000 3/7
دار قالي (هر عدد) 1500000 125000 05/3
دفتين ، قلاب يا كارد ، قيچي و … (هر 12 مترمربع) 57000 4750 11/0
هزينة بالاسري (اجاره ، برق ، آب و … ) ( هرماه ) 150000 150000 65/3
هزينة چله كشي و عمليات تكميل فرش ( هر 12 مترمربع) 1000000 83400 03/2
قيمت تمام شدة يك مترمربع فرش دستباف 4114630 100
5-5-3-4- محاسبه مزيت نسبي توليد فرش دستباف در استان قم :
آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان قم ، در جدول (8-4) ارائه شده است . در اين جدول قيمت سايه اي مواد اولية داخلي توليد براساس توضيحات ذيل قسمت ( 1-2-3-4 ) و همچنين قيمت سايه اي نهاده هاي قابل تجارت براساس توضيحات قسمت (2-2-3-4 ) و نرخ ارز سايه اي هر دلار معادل 11000 ريال محاسبه شده است .
جدول شماره ( 8 –4 ) : آناليز قيمت سايه اي اقلام هزينه اي توليد يك مترمربع فرش دستباف 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك در استان قم (ارقام به ريال)
اقلام هزينه اي هزينة هر مترمربع به تفكيك ريز اقلام هزينة هر مترمربع به تفكيك اقلام عمده
قيمت سايه اي
مواد اوليه داخلي نيروي كار 2860000 3344420
فرايندهاي تخصصي 183400 كالاهاي
سرمايه اي نقشه 103200 دار قالي 43000 ابزار 4820 بالا سري 150000 قيمت سايه‌اي نهاده هاي قابل تجارت خامة ابريشمي 235950 761530
چلة ابريشمي 146300 نخ پنبه 18480 كرك 360800 مأخذ : محاسبات تحقيق
براساس برآوردهاي كارشناسي متوسط قيمت فوب يك مترمربع فرش 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك قم معادل 850 دلار تخمين زده شده است . با در نظر گرفتن نرخ ارز سايه اي ، درآمد حاصل از فروش هر مترمربع فرش مذكور معادل 9350000 ريال برآورد مي گردد . با استفاده از فرمول كاربردي DRC براي تعيين مزيت نسبي فرش دستباف در قسمت (1-3-4) و با توجه به قيمت هاي سايه اي بدست آمده ، مقدار DRC برابر با 39/0 محاسبه مي شود . بنابراين استان قم با DRC كوچكتر از يك در توليد فرش مذكور داراي مزيت نسبي مي باشد . مقدار DRC برابر با 39/0 در واقع مزيت نسبي بالفعل حقيقي استان قم را نشان مي دهد . انجام محاسبات مذكور براساس نرخ ارز اسمي كشور در سال 1382 (متوسط نرخ ارز رسمي و غيررسمي در كشور 8100 ريال بوده است) ، بيانگر آنست كه مقدارDRC به 53/0 افزايش مي يابد. چنانچه ملاحظه مي شود در شرايط نرخ ارز اسمي كشور ، مزيت نسبي استان در توليد فرش دستباف كاهش يافته است . با اين وجود استان قم كماكان از مزيت نسبي بالفعل اسمي نيز در توليد فرش 65 رج چله ابريشمي گل ابريشم كرك برخوردار مي باشد .



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید