بررسي خلاقيت دانش آموزان با نگرشهاي فرزند پروري والدين در مدارس مقطع راهنمائي پسرانه و دخترانه استعدادهاي درخشان شهر اروميه
آنکه پژوهش را استمرار نمی بخشد از درک دانش بی نصیب است (حضرت علی (ع)).
تقديم به :
معلمان عزيزي كه نه تنها با آموختن علم ، بلكه با آموزش روش درست و آزاد انديشيدن و پاي بندي به اصول اخلاق حرفه اي ، همواره انسانها را از آسيب كج فهمي ، تعصب و گمراهي دور نگه داشته و راه زندگي درست و آزادگي را مي آموزند . من همواره خود را به چنين معلمان ارزشمندي مديون دانسته و با استفاده از اين فرصت به ساحت آنان اداي احترام مي كنم .
و تقديم به :
همسر و فرزندان عزيزم سعيد و مهدي كه مايه اميد و سرمايه زندگيم هستند .
تقدير و تشكر:
حمد وسپاس بي كران شايسته الطاف واسعه خدائي است كه توفيق سلامتي ، تحصيل علم و تحقيق در رشته مورد علاقه ام را به من عطا فرمود .
ابتدا لازم مي دانم از كليه اساتيد محترم به ويژه جناب آقاي پروفسور ميرمحمد سيدعباس زاده كه در طول دوره آموزش و تحقيق ، مرا از دانش ، تجربه و راهنمائيهاي ارزنده خويش بهره مند ساخته اند و همچنين ازجناب آقاي دكترحسين پور ( رئيس گروه علوم تربيتي) كه در مراحل انتخاب موضوع و اجراي پروژه مرا ياري نموده و بهمراه جناب آقاي دكتر عيسي زادگان زحمت اصلاح و داوري پايان نامه را عهده دار شدند صميمانه قدرداني و تشكر مي نمايم . همچنين از زحمات جناب آقاي دكتر بيات كه به نمايندگي از طرف مركز آموزشهاي نيمه حضوري ( تحصيلات تكميلي ) متحمل زحمت شده اند سپاسگزاري مي نمايم .
در عين حال بر من فرض است زحمات و همكاريهاي جناب آقاي شيخي كه در جهت استخراج، جمعبندي و تحليل نتايج آماري پرسشنامه ها و جناب آقاي مجرد همكار مركز آموزشهاي غير حضوري كه با هماهنگي امورات دوره و در اختيار گذاشتن منابع و همچنين مديران و معاونين محترم مدارس راهنمائي پسرانه و دخترانه استعدادهاي درخشان اروميه را ارج نهاده و قدردان باشم .

عباس رمضاني
بهار 1388

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : طرح تحقيق
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………..
بيان مسئله تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………
اهميت و ضرورت تحقيق ……………………………………………………………………………………………….
اهداف تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………….
نمونه و جامعه آماري تحقيق ………………………………………………………………………………………..
روشهاي آماري تحقيق ………………………………………………………………………………………………
فرضيه هاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………
تعاريف اصطلاحات و متغييرها ……………………………………………………………………………….
فصل دوم : مباني نظري و ادبيات تحقيق
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………….
معنا و مفهوم خلاقيت ………………………………………………………………………………………………….
تعريف خلاقيت ………………………………………………………………………………………………………
نظريه هاي خلاقيت …………………………………………………………………………………………….
تفاوت خلاقيت با نوآوري …………………………………………………………………………………
ارتباط خلاقيت با هوش ………………………………………………………………………………….
خلاقیت و عملکرد نیمکره های مغز ………………………………………………………………..
ويژگيهاي شخصيتي و خصوصيات افراد خلاق …………………………………………………
تخيل بستر خلاقيت …………………………………………………………………………………………
خلاقيت در موج سوم ………………………………………………………………………………………
خلاقيت به عنوان فرآيند ………………………………………………………………………………………..
خلاقیت استعدادی برای تمام عمر ……………………………………………………………………………………
نقش ويژه مدارس در پرورش خلاقيت ………………………………………………………………….
تاثير متقابل معلمان – شاگردان و خلاقيت …………………………………………………………..
راههاي آموزش و پرورش خلاقيت ………………………………………………………………………….
خلاقيت و مقاوت سازمانهاي آموزشي ……………………………………………………………………………
عوامل بازدارنده خلاقيت ( كشنده هاي خلاقيت ) …………………………………………………………………………..
تاثير فرهنگ و محيط بر خلاقيت ……………………………………………………………………………………………
سبكهاي فرزند پروري و خلاقيت ……………………………………………………………………………………….
سلطه جويي والدين مانع بروز خلاقيت فرزندان …………………………………………………………………..
تنوع فرهنگي در رابطه با فرزند پروري ………………………………………………………………………………
تحقيقات داخلي ………………………………………………………………………………………………………………..
تحقيقات خارجي …………………………………………………………………………………………………………..
فصل سوم : روش تحقيق و جمع آوري اطلاعات
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………..
روش تحقيق ( روش اجراي تحقيق ) ……………………………………………………………………….
روشهاي جمع آوري اطلاعات و داده هاي تحقيق ………………………………………………………………………….
جامعه آماري تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………
برآورد حجم نمونه تحقيق ……………………………………………………………………………………………
متغييرهاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………
ابزارهاي اندازه گيري تحقيق ( مشخصات پرسشنامه ها ) ……………………………………………..
روايي ابزارهاي اندازه گيري تحقيق …………………………………………………………………………..
پايائي ايزارهاي اندازه گيري تحقيق ……………………………………………………………………………..
روشهاي آماري تجزيه و تحليل داده هاي تحقيق ……………………………………………………………….
فصل چهارم : يافته هاي تحقيق و تجزيه وتحليل داده ها
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………
يافته هاي توصيفي تحقيق……………………………………………………………………………………………
يافته هاي استنباطي تحقيق ……………………………………………………………………………………………..
فصل پنجم : بحث ونتیجه گیری
مقدمه …………………………………………………………………………………………………….
نتيجه گيري تحقيق ………………………………………………………………………………………………..
يافته هاي تحقيق …………………………………………………………………………………………………..
پيشنهادات تحقيق …………………………………………………………………………………………………………
محدوديت ها ، مشكلات و موانع تحقيق ……………………………………………………………………………
فهرست منابع فارسي ………………………………………………………………………………………………………….
فهرست منابع انگليسي ……………………………………………………………………………………………………..
ضمائم
1- پرسشنامه آزمون مداد کاغذی چند جوابی سنجش خلاقیت
2- پرسشنامه ارزشیابی نگرش والدین
3- پرسشنامه ارزشیابی میزان خلاقیت دانش آموزان توسط معلمان
فهرست جداول
جدول 1-4 : توزیع فراوانی ، فراوانی نسبی پایه تحصیلی فرزندان ………………………………….
جدول 2-4 : توزیع فراوانی , فراوانی نسبی جنسیت فرزندان ……………………………………….
جدول 3-4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی وضعیت رفاهی خانواده پاسخگویان ……………
جدول 4- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی وضعیت منزل مسکونی خانواده پاسخگویان …
جدول 5- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری براساس توزیع تحصیلی پدر دانش آموزان
جدول 6- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس توزیع تحصیلی مادران دانش آموزان …
جدول 7- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس شغل پدران ………………………………
جدول 8- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس شغل مادران ………………………………
جدول 9-4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی میزان نگرش رفتار والدین نسبت به فرزندان ……………………..
جدول 10- 4 : توزیع فراوانی نسبی میزان خلاقیت کلی تورنس دانش آموزان …………………………………..
جدول 11- 4 : رابطه خلاقیت با میزان نگرش ………………………………………………………………………………
جدول 12- 4 : مقایسه میانگین میزان خلاقیت بین دختران و پسران …………………………………………..
جدول 13- 4 : مقایسه میزان خلاقیت بین پایه های تحصیلی ………………………………………………..
جدول 14- 4 : مقایسه وضعیت رفاهی خانواده ها و خلاقیت دانش آموزان ………………………………
جدول 15- 4 : مقایسه میزان خلاقیت با میزان نگرش والدین …………………………………………………….
جدول 16- 4 : مقایسه میزان همبستگی انواع نگرش والدین با خلاقیت فرزندان ……………………………
فهرست نمودارها
نمودار 1-4 : توزیع فراوانی ، فراوانی نسبی پایه تحصیلی فرزندان ………………………………….
نمودار 2-4 : توزیع فراوانی , فراوانی نسبی جنسیت فرزندان ……………………………………….
نمودار 3-4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی وضعیت رفاهی خانواده پاسخگویان ……………
نمودار 4- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی وضعیت منزل مسکونی خانواده پاسخگویان …
نمودار 5- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری براساس توزیع تحصیلی پدر دانش آموزان
نمودار 6- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس توزیع تحصیلی مادران دانش آموزان …
نمودار 7- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس شغل پدران ………………………………
نمودار 8- 4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی نمونه آماری بر اساس شغل مادران ………………………………
نمودار 9-4 : توزیع فراوانی و فراوانی نسبی میزان نگرش رفتار والدین نسبت به فرزندان ……………………..
نمودار 10- 4 : توزیع فراوانی نسبی میزان خلاقیت کلی تورنس دانش آموزان …………………………………..

چكيده
بررسي خلاقيت دانش آموزان با نگرشهاي فرزند پروري والدين در مدارس مقطع راهنمائي پسرانه و دخترانه استعدادهاي درخشان شهر اروميه
هدف اساسي از انتخاب موضوع و انجام تحقيق در زمينه خلاقيت دانش آموزان و نگرشهاي فرزند پروري والدين ، دستيابي به نتايجي است كه احتمالا حاكي از ارتباط برخي از عوامل بين آنهاست . فرضيه اصلي تحقيق عبارت است از ” بين نگرشهاي فرزند پروري والدين و رشد خلاقيت دانش آموزان رابطه وجود دارد “. در فرضيه هاي فرعي ، بررسي رابطه خلاقيت با جنسيت ، پايه هاي تحصيلي ، متغييرهاي دموگرافيك و… مد نظر بوده است . براي انجام پژوهش از روش توصيفي ( پيمايشي ) استفاده شده است. نوع نگرش فرزند پروري والدين به عنوان متغيير مستقل و ميزان خلاقيت دانش آموزان به عنوان متغيير وابسته در نظر گرفته شده است . به منظور آزمون فرضيه هاي تحقيق ، اطلاعات مورد نياز از طريق اجراي دو پرسشنامه به شرح زير جمع آوري شده است.
1- آزمون زمينه يابي مداد كاغذي چند جوابي سنجش خلاقيت
2- پرسشنامه زمينه يابي ارزشيابي نگرش والدين
اجراي هر دو پرسشنامه به روش سرشماري انجام گرفته است . جامعه و نمونه آماري را 209 نفر پسر و 218 دختر ( جمعا 427 نفر ) و والدين آنها تشكيل داده است. تجزيه و تحليل نتايج و داده ها با استفاده از روشهاي آماري توصيفي و استنباطي مثل فراواني ، ميانگين ، ضريب همبستگي پيرسون ، انحراف معيار ، آزمونt ، تحليل واريانس و… به وسيله بسته نرم افزار آماري SPSS13 صورت گرفته است . نتايج تحقيق حاكي است 6/11 % دانش آموزان خلاقيت بسيار زياد ، 2/42 % خلاقيت زياد ، 7/28 % خلاقيت كم و 5/17% خلاقيت بسيار كم از خود نشان دادند كه 8/53% بالاتر از حد متوسط و 2/46% نيز پائين تر از حد متوسط مي باشد . اكثريت والدين (5/92% ) نيز نگرش حد متوسطي به رشد خلاقيت فرزندان دارند. از نظر شيوه هاي فرزند پروري و ميزان خلاقيت دانش آموزان رابطه آماري معني داري بدست نيامده است (20% r= ) . يعني والدين ديدگاههاي تربيتي روشن و جهت داري كه بتواند رشد قوه ابتكار و نوآوري كودكان را پشتيباني و حمايت كند نداشته و در تربيت فرزندان گرايشات شديدا محافظه كارانه اي دارند كه احتمالا مي تواند دليلي بر تقدم و اهميت موفقيت تحصيلي بر رشد خلاقيت باشد . ارتباط برخي از عوامل تشكيل دهنده خلاقيت با نگرشهاي والدين ، جنسيت دانش آموزان ، تحصيلات و شغل والدين ، وضيت رفاهي خانواده ها و… كه مربوط به فرضيه هاي فرعي تحقيق مي باشد قابل توجه است . توزيع فراواني ميزان خلاقيت دانش آموزان نيز به ترتيب براي بسياركم ، كم ، زياد و بسيار زياد 5/17 % ، 7/28% ، 2/42% و 6/16% مي باشد. تفاوت معني داري از نظر ميزان خلاقيت دربين پايه هاي مختلف تحصيلي مشاهده نگرديد. در مقام مقايسه ، ميزان خلاقيت كلي و عوامل چهارگانه خلاقيت (بسط ، سيالي، ابتكار و انعطاف پذيري ) دردختران بيشتر از پسران است . در مورد متغيرهاي دموگرافيك ، نتايج حاكي است : 1- خلاقيت سيالي فرزندان خانواده هاي مرفه كمتر است. 2 – اكثريت پدران (5/61% ) و مادران (9/47%) دانش آموزان داراي تحصيلات عالي ليسانس و بالاتر هستند. شغل اغلب مادران را خانه داري (46% ) و معلمي ( 3/25% ) و شغل اغلب پدران را كارمندي(3/38%) و آزاد( 27%) تشكيل مي دهد . بنابراين نتايج آزمون ، فرضيه اصلي و فرضيه فرعي 2 تحقيق را تائيد نمي كند اما فرضيه هاي فرعي1 و3 و 4 مورد تائيد هستند .
واژه هاي كليدي : خلاقيت ( سيالي ، ابتكار ، انعطاف پذيري ، بسط ) ، سبكهاي فرزند پروري ( سلطه گري ، وابستگي شديد ، سهل انگاري ) نگرش ، استعدادهاي درخشان
فصل اول : طرح تحقيق
– مقدمه
– بيان مسئله تحقيق
– اهميت و ضرورت تحقيق
– اهداف تحقيق
– نمونه و جامعه آماري تحقيق
– روشهاي آماري تحقيق
– فرضيه هاي تحقيق
– تعاريف اصطلاحات ، متغييرها و كليد واژه ها
مقدمه
ادوارد دوبونو1 ( 1992) دركتاب خلاقيت كارآمد مي گويد ” هيچ چيز سودمندتر و باشكوهتر از اين نيست كه ايده ي جديد و ثمربخشي اهداف شما را برآورده سازد “( قاسمي ، 1376، ص 20). خلق فکر ، ایده و مفاهیم نو همواره اساس اختراعات ، اکتشافات و پیدایش راههای مناسب برای حل مسائل و مشکلات در زندگی انسان به شمار می آیند . جوامع پیشرفته و متمدن گذشته وحال پیوسته به ارزش و اهمیت این جنبه از توانائیها ی ذهنی و فکری انسان توجه نموده و در صدد تقویت آن برآمده و از این طریق به توسعه ، رفاه ، ترقی و خوشبختی نائل آمده اند. چراکه بقول ارسطو ” ابتکار یگانه عامل موثر در پیشرفت انسان به شمار مي آيد “(موید نیا ، 1384، ص 165). به این ترتیب ضعیف بودن فرآيند بروز خلاقيت ها در جوامع عقب مانده نیز موجب بدبختی ، فقر و فلاکت خواهد بود . در دنياي پيچيده كنوني كه شاهد رقابتهاي بسيار فشرده جوامع مختلف براي دستيابي به جديدترين تكنولوژيها و منابع قدرت هستيم ، افراد تيزهوش ، خلاق و صاحبان انديشه هاي نو و مبتكرانه ، همانند گرانبهاترين سرمايه ها، از جايگاه بسيار والا و ارزشمندي برخوردار هستند بطوريكه بقول توين بي2 شانس بدست آوردن خلاقيت بالقوه ، مي تواند موضوع زندگي و مرگ هرجامعه اي باشد( كفايت ، 1373، ص 3). بی مبالغه می توان گفت که وجه مشخص و بارز جهان امروز ، همانا تغییر و تحول است که هیچ زمینه ای بدون تاثیر آن باقی نیست چرا كه بقول هراکلیتوس در حیات چیزی پایدار نیست مگر دگرگونی. براین اساس امرسون ثبات احمقانه را زائیده مغزهای کوچک می شمارد (مویدنیا،1384،ص 164). صرف تغییر ارزش تلقی شده و عاملان تغییر نوآوران ارزشمند محسوب می شوند که دگرگونی ها را با امید به بهبودی هرچه بیشتر و بیشتر سبب می شوند از این رو هرگونه اختراع ، اکتشاف ، ابداع و ابتکار خود اشکال تحول بوده و موجب تغییرند ( غنی زاده، به نقل از سیدعباس زاده ، 1387 ، ص 1).
بدیهی است خلاقیت صرفا مشتمل بر تفکر و عملکرد ذهنی افراد خاص و عرصه های ویژه زندگی نیست بلکه تقریبا تمامی افراد اعم از دانش آموز ، دانشجو ، کارمند ، کشاورز ، خانه دار و… در مدرسه ، محيط كار و مزرعه حتی با دارا بودن حد متوسط بهره هوشی مي توانند دارای عملکرد خلاقانه در زمینه های مختلف زندگی باشند . تحقيقات اخير تورنس3 ( 1973) و پارنز ( 1963) و ديگران نشان داده است كه خلاقيت در تمام فعاليتهاي فردي و گروهي مشاهده شده و با شدت و ضعف بالقوه قابل پرورش ، در همه انسانها وجود دارد ( همتي ، 1387،ص 12). تورنس و تورنس ( به نقل از اونیل، عابدی و اسپیل برگر4، 1994) اشاره می کنند که طی 15 سال تجربه مطالعاتی و آموزش تفکرات خلاق ، شواهدی را یافته اند که نشان می دهند خلاقیت را می توان آموزش داد براین اساس است که طی سالهای اخیر پژوهش و ساخت آزمونهای خلاقیت رونق پيدا کرده است ( دائمی و مقیمی ، 1383).
نوآوري و خلاقيت بعنوان ويژگي شگرف انساني نه تنها در دوران كودكي و جواني ، بلكه درتمامي طول عمر قابل ظهور است . در واقع توانايي شخص براي خلاق و نوآور بودن ممكن است در مراحلي بصورت كمون باقي بماند اما مي توان آنرا دوباره احياء كرد ( ساعتچي ، 1371،ص 124). پس همه ما ذاتا واجد توانائي تفكر و عملكرد خلاقانه هستيم لكن به واسطه شرائط محيطي به جاي آنكه راههاي بروز آنرا ياد بگيريم چگونگي سركوب آنرا فرا مي گيريم يعني مي آموزيم كه چگونه خلاق نباشيم ( همتي ، 1378،ص 1) چنين برخوردي با خلاقيت نياز مسلم جوامع ، خانواده ها ، محيطهاي آموزشي و كاري سنتي است . در محيطهاي سنتي روياروئي با مسائل ، مشكلات و پديده ها ، واكنشهاي قالبي و راههاي تجربه و تائيد شده را مي طلبد( آقايي فيشاني ، 1377، ص 158) . برعکس برخی جوامع توسعه یافته فضای بسیار مساعدی برای بروز و رشد خلاقیت دارند مثلا امروزه در ایالات متحده آمريكا، خلاقیت در زمینه های علمی و تکنولوژی ، بالاترین پاداشها را دریافت می دارد( کلمن5 ، 1960 ) بنابراین بی جهت نیست که حدود یک سوم اختراعات مهم جهان بنام آمریکا ثبت شده است.
هرچند فرض است که خلاقیت به عنوان توانائی ذهنی ابداع و نوآوری از ابتدای زندگی بشر وجود داشته و همواره نيز ارزشمند بوده است لکن توجه به آن در طول تاریخ ، بیشتر به عنوان نتیجه طبیعی عملکرد ذهنی افراد با هوش و مستعد تلقی گرديده و تا یک قرن پیش مطالعه اختصاصی در مورد آن صورت نگرفته بود. اما خوشبختانه امروزه دانشمندان ، متخصصان ، کتابها ، مجلات ، تست ها و… زیادی وجود دارند که اختصاصا به بحث خلاقیت می پردازند . با وجود این ، توجه علمی به بحث خلاقیت عمر چندان طولانی ندارد در واقع تاریخچه مطالعات علمی در مورد خلاقیت و عناصر تشکیل دهنده آن به بیش از یک قرن نمی رسد. موضوع خلاقیت ابتداء مورد توجه دانشمندان علوم اجتماعی و روانشناسی قرار گرفته و برای اولین بار دانشمندی بنام گیلفورد6 درسال 1950 میلادی تحقیقات علمی خود را در مورد ماهیت ، عناصر تشکیل دهنده و کارکرد تفکر خلاق شروع نموده است(طالب زاده ،1375،ص 1و2). با فرض اينكه والدين و مربيان از مهم ترين عوامل حمايت كننده بروز خلاقيت كودكان هستند ضروري خواهد بود كه برنامه آگاه سازي خانواده ها ، معلمين و مسئولان آموزشي كشور در اين خصوص با اهميت تلقي گرديده و شناخت شيوه هاي تقويت بروز خلاقيت كودكان و نوجوانان مد نظر قرار گيرد. پژوهش حاضر هدف شناخت ماهيت خلاقيت ، تاثير رفتار متقابل والدين و مربيان با دانش آموزان و ارائه پيشنهادهاي لازم به آنان را در نظر دارد .
بیان مسئله تحقيق
ويليام جيمز7( 1911) ميگويد”نیروی ابتکار مخترعان بزرگ و کوچک است که بشریت را تکان داده ، دیگران
فقط تقليد مي كنند ابتکار یگانه عامل موثر در پیشرفت انسان است نوابغ راه را نشان میدهند و طرحهائی تنظیم میکنندکه عامه مردم می پذیرند و از آنها پیروی میکنند ” (ميناكاري، 1368، ص71) . به نظر پستالوژی برترین مقصد تربیت آماده کردن انسان برای استفاده از توانائیهای خدادی است (مویدنیا،1384،ص 163). به عقیده سی تی مورگان و همکارانش ، خلاقیت و نوآوری و توانائي حل مسئله در بالاترین سطح فعالیتهای شناختی انسان قرار دارند و ایجاد توان خلاقیت و حل مسئله در یادگیرندگان از ارزشمندترین غایتهای پرورشی و فرهنگی می باشد زیرا تنها از راه ایجاد این توانائیهاست که می توان افراد را برای مقابله با شرائط سخت و متغییر زندگی و موقعیتهای جدید که مرتبا با آن روبرو می شوند ، آماده کرد . با درک چنین حقیقتی است که کوفی عنان دبیرکل وقت سازمان ملل متحد می گوید ” هیچ چیز باشکوهتر از فراهم آوردن شرایط بهبود زندگی انسانها نیست این مهم میسر نیست مگر با ابتکار. یا بقول اوپنهامیر تنها راه سازگاری موثر در زندگی ، استفاده حداکثر از نیروی آفرینندگی است ( مویدنیا ،ص 33) . بی تردید می توان گفت فرهنگ و تمدن بشری بیش از هر چیز دیگر مدیون فکر و اندیشه انسان به ویژه جنبه خلاقانه آن است . به عبارتی شاید بتوان گفت بدون خلاقیت ، اصولا یا فرهنگ و تمدنی وجود نداشت ویا اینکه ارزشمندی و سودمندی آن هرگز به این گستردگی و جذابیت نبود ، بنابراین امکانات، رفاه و قدرت انسان نیز بسیار محدود می شد . در واقع بسیاری از دست آوردهای جالب توجه زندگی انسان در هرزمان اعم از مادی و معنوی مثل خلق آثارتاریخی ، اختراع ماشین ، ارائه نظریات علمی ، آفرینش آثار ادبی و هنری و… چیزی جز نتیجه فرآیند تفکر خلاقانه نمی باشد. بسیار جالب خواهد بود درصورتیکه ما یک نوع زندگی برای انسان تصور نمائیم که در آن خبری از خلاقیت و نوآوری نباشد طبیعی است در آن صورت دنیای ما بسیار سرد ، ساده ، ساکت ، بدون شور و شاید کم و بیش شبیه دنیای سایر موجودات زنده ( مثل دنیای حیوانات ) می بود، حتی اگر همین مقدارهوش ، توانائی و استعداد انسانی نیز وجود می داشت . بنا براين به قول شكسپير ” ابتكار انسان را برتر از حيوانات قرار مي دهد” ( مويد نيا ، 1384، ص 163). به عبارت ديگر مي توان گفت اگر زندگي انسان بدون خلاقيت و نوآوري بود بي شك كشتي هستي در درياي متلاطم مسايل ، مشكلات ، نيازها ، محدوديتها و… توان شناوري نمي يافت . بنابراین ، افتخار داشتن قدرت خلاقیت و نتایج فوق العاده شکوهمند و هیجان انگیز آن به عنوان موهبت اللهی اختصاص به نوع بشر داشته و تقريبا سایرموجودات از آن محروم هستند.
بطورکلی پرداختن به موضوع خلاقیت از آن جهت مهم به نظرمیرسد که واقعا سهم بزرگی از جریان پیشرفت های علمی – صنعتی در دنیا ، دست آوردهای تمدن بشری ، آسایش و شکوه زندگی انسان محصول تفکر خلاقانه محسوب می شود ، زيرا بدون ابداع و نوآوری عرصه زندگی برای همه به اندازه کافی سرد و بی تحرک بوده و حیات بشر نیز خیلی بیش از این ساده و همراه با رنج و زحمت همراه مي شد . فلذا توجه به چنین امر خطیری ، دقیقا به معنی توجه به سرنوشت زندگی اجتماعی بشر و آینده جوامع است . امروزه اندیشمندان بزرگی چون الوين تافلر(1980) از نتیجه محرومیت اجتماعی خلاقیت که می تواند ناشی از ناکارآمدی نهاد آموزش و پرورش باشد یاد کرده و تصریح می کند این وظیفه مهم وخطیر نهاد آموزش وپرورش است که بتواند تعادلی مطلوب بین ثبات و تغییرات مطلوب در جامعه ایجاد نماید و گرنه دچار ” شوک آینده8 ” خواهیم شد(الوين تافلر9، 1373، ص 500) . طبیعی است جوامع توسعه نیافته و درحال توسعه ، نه تنها سهم قابل توجهی از جریان تولید فکر و آثار عینی خلاقیت بشری ندارند بلکه بیشتر مصرف کننده محصول خلاقیت دیگران هستند البته این ادعا به معنی نفی مطلق وجود خلاقیت درچنین جوامعی نیست بلکه مراد آن است که برآیند کلی موضوع در مجموع دست آورد قابل توجه و جالبی درمقام مقایسه ندارد. بنابراین اتخاذ سیاست ها وتنظیم برنامه های آموزشی مبتنی بر رشد خلاقیت فکری و عملی یادگیرندگان باید از اهم الویت های نظام آموزشی کشورهای مذکور مثل کشور ما باشد.
برخي كودكان به خاطر راهنمائي و تشويق والدين و معلم هايشان ، قدرت خلاقه خود را بسط وتكامل مي بخشند و برخي ديگر در حاليكه همان قدرت خلاقه را دارند از اين تكامل محروم مي مانند (رواندوست ، 1364، ص 45). علماي تعليم و تربيت به يقين دريافته اند كه اثرات منفي آموزش تحميلي بسته و يكنواخت در مدارس در حدي است كه استعدادها و قدرتها را از بين مي برد . نقش مدرسه به هيچ وجه اين نيست كه نوارهاي ضبط صوت توليد كند ، بلكه بزرگترين وظيفه آن پرورش و توسعه قدرت تفكر ، خلاقيت و مهارتهاي يادگيري در انسان است (خمارلو، 1370، ص 7). بنابراين مهارتهاي تفكر خلاق بايد به عنوان مهم ترين مهارتهاي سازگاري و قابليت انطباق شناخته شود . چنين مهارتهائي بايد براي مواد درسي مدارس ، خانواده ها ، صنعت و سايرموسسات ، اساسي و ضروري تلقي گردد( تورنس ، 1979 ، ص 24). کلیات رئوس برنامه های آموزشی و مفاد درسی در نظام آموزشی کشورمان تقریبا به صورتی تنظیم شده است که عمدتا از قبل همه پاسخ ها و روش ها ی حل مسائل مشخص بوده و نقش معلم و دانش آموز نیز براساس الگوهای معین تدریس وآموزش تعیین شده است بنابراین فرصت بروز خلاقیت براي دانش آموزان و معلمین یا وجود ندارد و یا اعتنای کافی به آن نمی شود . حتی ممکن است در برخی شرائط ، بروز پاسخ ها و عملکردهاي خلاقانه دانش آموزان توسط معلمین ، والدین و اولیاء مدارس سرکوب نیز بشود. درنظام آموزشی ما که نهایتا دانش آموزان با نمره عددی مورد ارزیابی قرار گرفته ، آزمون وامتحان اساس ارزيابي پيشرفت تحصيلي محسوب می شود رشد خلاقيت چندان جدي گرفته نمي شود در حالیکه اصولا می بایست آموزش براساس رشد خلاقیت جایگزین آن باشد .
تجاربي كه ما در سالهاي اوليه در اختيار كودكان خود قرار مي دهيم در رشد آتي آنان تاثيرات بسيارحياتي دارد . هرقدر اين تجارب غني تر باشند كودكان فرصت هاي بيشتري براي رشد و آمادگي براي درك آن چيزهايي پيدا مي كنند كه درزمان حال و آينده به آن نياز دارند ( دافي ، برنادت ، 1380،ص 35) بسیاری از مربیان تعلیم و تربیت خود به خود از طیف گسترده کاربردهای مفید الگوهائیکه تفکر واگرا10 و خلاقیت را ایجاد کنند آگاهی ندارند همانطوريكه گوردون عقيده دارد خلاقيت را مي توان با يك سري تمرين هاي گروهي افزايش داد . نوآوري معمولا با ترس ونگراني دنبال مي شود در وافع والدين مي خواهند كودكانشان همان راه آموزشي را بروند كه خودشان طي كرده اند بنابراين اغلب مردم در خصوص نوآوري آموزشي محتاط هستند. مردم هرقدر هم از مدارس قديمي انتقاد نمايند. در عين حال به علت آشنائي آنرا انتخاب مي نمايند . نوآوريها در مدارس کاها به عنوان پائين آمدن استانداردها تعبير مي شود( جویس ، ویل و کالهون ، 1384،ص 239و241) . فرض است كودكان ذاتا خلاق به دنيا مي آيند و شرط ظهور استعدادهاي خلاقانه نيز وجود شرايط مناسب محيطي در خانه ، مدرسه و… است كودكان تخيلات ، ايده ها و افكار خود را با به كار گرفتن روشهاي گوناگون و خاص خود تعيين مي كنند آنها نقاشي مي كنند ، داستان مي نويسند ، نقش بازي مي كنند ، كاردستي درست مي كنند ، خميربازي مي كنند ، چيستان درست مي كنند ، موسيقي مي نوازند ، مسئله مي سازند و… براي همه اين كارها ، كودكان نياز به ايده ها و اطلاعات خاص دارند تا با تركيب كردن آنها بتوانند قوه ابتكار و نوآوريشان را نمايش دهند . كتاب ، بازيها ، اسباب بازيها ، تجارب غني محيطي و بسته هاي آموزشي و… ابزارهاي مورد نياز، براي ظهور خلاقيت كودكان است .
کاربرد تفکر خلاق به حوزه هایی چون علوم وهنر محدود نیست . تفکر خلاق در هر عرصه ای در زندگی مفید است ( برونو ، 1370 ص 82 ) عموم مردم تصور می کنند که خلاقیت عمدتا دربستر هنرها متجلی می شود در حالیکه در تمام زمینه ها ، این امر محقق می شود مثلا در زمینه مهندسی که نتیجه آن اختراع نامیده می شود . خلاقیت چه در علم ، ادبیات ، موسیقی ، نقاشی و یا هر زمينه دیگر در زندگی باشد همواره چون رازی جالب باقی مانده است با وجود این واقعیت ، توجه روانشناسان هر روز به این موضوع افزایش می یابد ( فینک ، وارد و اسمیت ، 1992). بنابراین زمینه بروز خلاقیت می تواند شامل همه مفاد درسی ، تمام عرصه های زندگی ، کلیه رشته های تحصیلی و حتی سنین مختلف نيز بشود هرچند اثرات آن در مورد دانش آموزان ، دانشجویان و سنین پائین با اهمیت تر است . یعنی از روش حل یک مسئله خشک ریاضی گرفته تا نگارش انشاء ، ترسیم نقاشی ، آزمایش فیزیک و شیمی و… عرصه های بروز خلاقیت هستند . به شرطی که نحوه تعامل معلم ، والدین و اولیاء مدرسه نیز سازنده ، مولد و خلاقانه باشد . دلیل ما بر این ادعا نه تنها شرح وحال زندگی و تجارب عملی مشاهیر و مخترعان بزرگ ، بلکه شیوه برخورد های نقض کننده عوامل موثر در آموزش و پرورش خلاقيت کودکان است .
این تحقیق در صدد دستیابی به اين هدف است كه نگرشها و شيوه هاي فرزند پروري والدين ، تا چه اندازه در بروز ، رشد و شكوفائي خلاقيت دانش آموزان تاثیر دارد ؟ به عبارت ديگر مي خواهيم روشن سازيم كه روشهاي تربيتي و نظام ارزشهاي اجتماعي منجر به ايجاد محيط مناسب رشد خلاقيت و يا مانع بروز آن كدامند؟ تا براساس یافته ها ونتایج تحقیق توصیه های لازم آموزشی و تربیتی را به والدین ، مسئولين آموزشي و مربیان ارائه شود . فرض اساسی ما این است که خلاقیت دانش آموزان ارتباط زیادی با رشد وتوسعه جوامع ، موفقیت تحصیلی ، موفقیت شغلی و ارتقاء سطح رفاه انسانها دارد. از طرف دیگر فرض است که میزان بهره هوشی و زمینه های بروز خلاقیت در میان دانش آموزان و افراد جامعه ما از حد متوسط جهانی کمتر نیست. لکن نحوه برخورد و نگرش والدین و مربیان و حتی مسئولین کشوری با این جنبه از توانائی ذهنی دانش آموزان جامعه بطوریکه در جریان تربیت و آموزش ، نتایج به بروز و تقویت تفکر و عمل خلاقانه منجر گردد زیر سوال است .
نیل به این هدف مهم جزء با تغییر نگرش ها و روشها که در محتوی برنامه ها و شیوه های تربیتی – آموزشی محیط های غیررسمی ( خانواده ، اجتماع ) و محیط های رسمی ( آموزشگاهها ، مدارس ، دانشگاهها و…) میسر نیست . چنين هدفي که به عنوان یک مساله مورد توجه پژوهش حاضر قرار گرفته در درجه اول نیاز به بررسی نگرشها ، برخورد ها ي والدین و برداشتهاي ذهني معلمان از خلاقیت دانش آموزان دارد .
اهمیت و ضرورت تحقيق
هیلارد( 2004) حرف جالبی در مورد خلاقیت دارد او می گوید ” خلاقیت هرچه باشد خیلی مهم ولازم است چون باعث تمامی پیشرفتهای بشری است” (همتی ، 1378، ص 9). جهاني كه در آن زندگي مي كنيم به سرعت در حال تغيير است بطوريكه سرعت تغييرات هرگز به اين تندي نبوده است . ما نمي دانيم فرزندان ما در بزرگسالي با چه مسائلي روبرو خواهند شد ولي اين را مي دانيم براي اينكه بتوانند با مسائل روبرو شوند بايد خلاق و اهل تخيل باشند ( دافي ، 1380، ص21) پيوسته بايد به ياد داشته باشيم كه رمز ماندگاري ،‌ پيشرفت و توسعه جوامع ، سازمانها و حتي افراد در گرو نحوه سازگاري موثرشان با محيط و الزامات آن است . بدون درك اين نوع سازگاري ضروري ، در واقع جريان حيات جامعه ، سازمان و فرد به سوي ركود ، عقب ماندگي و مرگ به پيش خواهد رفت. آلبرت انيشتين11 سخن ارزشمندي در اين باره دارد او مي گويد ” خلاقيت مهم تر از دانش است ” . بنابراين نوآوري و خلاقيت در مورد جوامع ، سازمانها و افراد نقش حياتي داشته و برنامه ریزی برای پرورش آن از مهم ترین مسائل در قلمرو روانشناسی آموزشگاهی و روشهای تربیت خانوادگی است . بديهي است بيش از هر چيز بسترهاي محيطي مهم بروز خلاقيت همانا درخانه و مدرسه نهفته است . مثلا معلمان انديشمند و خلاق هستند كه مي توانند نهاد آموزش و پرورش را قدرتمند و قوي سازند(يارمحمدزاده، 1385، ص4). یا اینکه محیط خانوادگی افراد خلاق چیزی سوای محیط خانوادگی افراد غیر خلاق است. مثلا شیفر12 (1970) طی پژوهشی دریافت خانواده افراد خلاق سخت گیری کمتری داشته اند( کفایت ، 1373،ص5 ) .
اصل بیست و پنجم کلیات نظام آموزش و پرورش مصوب شورای تغییر بنیادی آموزش و پرورش كشورمان (1367) تصریح دارد ” در تدوین و اجرای برنامه های آموزشی و پرورشی باید از شیوه هایی استفاده شود که توان تفکر ، تحلیل ، ابتکار ، خلاقیت ، نقد و تحقیق را تقویت کند و زمینه خودآموزی آنان را فراهم نماید “. براساس چنين ضرورتهايي است كه اداره كل خاصي در ارتباط با رشد خلاقيت دانش آموزان در سيستم وزارت آموزش و پرورش پيش بيني شده است. بنابراین توجه به خلاقیت و نوآوری در سازمانهای آموزشی جزو رسالتهای اصلی بوده و اهمیت مضاعفی دارد.
طرح این موضوعات برای جامعه در حال توسعه ما از آن جهت مهم است که بدون توجه به آن هرگز به رشد ، توسعه و رفاه واقعی دست نخواهیم یافت . در این رابطه سخنان ارزشمند توشیودوکو( 1960) رئیس فدراسیون ملی صنایع ژاپن بسیار راهگشاست ” … ما نه هیچ منبع طبیعی داریم ونه هیچ قدرت نظامی ، ما فقط یک منبع در اختیارداریم ، ظرفیت ” ابداع مغزهایمان ” این همان منبع پایان ناپذیر است ، باید آنرا بسط داد ، تربیت کرد ، تمرین داد و مجهز ساخت این قدرت دماغی خواه ناخواه در آینده نزدیک به صورت گرانبهاترین ثروت مشترک بشریت در خواهد آمد ( کفایت ، 1373، ص 42). بدیهی است صرف تقلید ازعلوم و نتایج یافته های دیگران ، واردات تکنولوژی ، تجهیزات و حتی تئوریهای علمی ( بصورت ترجمه و…) کمتر به تولید فکر و ابداع منجر می گردد. فلذا با داشتن آهنگ ضعیف توسعه ناشی از تقلید و سفارش علم و تکنولوژی همواره فرسنگ ها از قافله شتابان پیشرفت بشری عقب خواهیم افتاد . متاسفانه تاکنون نیز کم وبیش به چنین سرنوشتی دچار بوده ایم . کل کشورهای جهان سوم وحتی جوامع در حال توسعه و ما نیز بسیاری از مفاخر علمی ، فلسفی ، ادبی و… خود را بی جهت واجد افتخاراتمان تلقی می کنیم آنها در واقع مقلد ، مترجم و یا حداکثر شارحان نظریات دیگران بوده اند. اغلب کسانی که به عنوان فیلسوف، دانشمند و… شرقی و ایرانی شناخته می شوند در واقع خالق نظريه و پدیده جدیدی نبوده اند بلکه نتیجه کار و خلاقیت دیگران را توضیح داده ، ترجمه کرده و یا به عاریت گرفته اند براین اساس است که کل کشورهای عقب مانده جهان سهم بسیار اندکی از تولید دانش بشری و اختراعات دارند تا حدي كه از مجموع یکصد اختراع مهم در دنیا حتی یک مورد آن به این قبیل کشورها تعلق ندارد .
ما بیش آز آنکه برای تلاش ، سخت گوشی ، ابداع ، تفکر، تعمق و مسئولیت اهمیت بدهیم به شانس ، راحت طلبی ، کپی برداری ، تقلید ، میانبر رفتن ، توجیه و…علاقمند هستیم . بنابراین نظام آموزشی ، اجتماعی ، اداری و حتی خانوادگی ما نیاز مبرم به تجدید نظر در شیوه های زندگی و باورهای خود بصورت تدوین روشهای مبتنی بر حمایت از خلاقیت دارد . بعبارت دیگر ما بیش از آنکه به یک دانش آموز و کارمند منضبط، دقیق و وظیفه شناس نیاز داشته باشیم به دانش آموز و کارمند مبتکر و خلاق نیاز داریم . در دوره كودكي و نوجواني پرداختن به فعاليتهايي چون هنر، موسيقي، و ميل به زير و رو كردن ابزار مورد علاقه همه است فلذا مربي بايد دانش آموزان را به شركت فعال در ترسيم ، نقاشي ، درست كردن مدل و غيره ترغيب نمايد بديهي است كه چنين فعاليتهايي كسب مهارتهاي ساختي و پرورش خلاقيت از طريق ساختن و درست كردن چيزهاي نو و بديع بهتر از رونوشت برداري از چيزهايي است كه قبلا ديگران ساخته اند( پورظهير، 1384، ص 174) بنابراین نوع برخورد و توجه رهبران جامعه ، سیاستگزاران ، برنامه ریزان آموزشی و اداری کشور و حتی خانواده ها با مقوله خلاقیت که آنرا در کودکان ، دانش آموزان ، دانشجویان ، محققین و کارکنان تقویت و یا تضعیف می نماید بسیارمهم و اساسی خواهد بود . بقول مرحوم پروفسور حسابی ” زندگی چیزی جز پژوهش و فهمیدن جدید نیست (موید نیا ، 1384، ص 163). البته همانطوريكه ذكر شد صرف تاکید و تحسین از خلاقیت به حال جامعه سودمند نیست. نیاز مبرم وجود دارد که ماهیت موضوع ، روشهای پرورش وسیاست های حمایتی آن شناسائی و مورد توجه قرار گیرند . دستیابی به این هدف جز با انجام تحقیقات علمی و بکارگیری نتایج آن میسور نیست. جامعه مطلوب جامعه ای است که که همواره سعی دارد تا برای یکا یک اعضای خود فرصت شکوفائی استعدادها را با ایجاد حداکثر امکانات و تسهیلات فراهم آورد . معلمان و مربیان آموزشی می بایست دانش آموزان تیز هوش را در شکوفائی استعدادها و توانائیهایشان کمک نمایند (افروز ، 1364، ص 179). احترام و ارزش قائل شدن به افكار و سوالات كودكان ( هرچند ظاهرا غير عادي و كم اهميت باشند ) ، ايجاد حس اعتماد به نفس، دادن آزادي عمل و فرصت تجربه ( هرجند همراه با آزمايش و خطا باشد) تشويق كنجكاوي و فاصله گرفتن از عادات و الگوهاي ثابت تفكر و عمل نمونه اي از عناوين الزامات مربوط به رشد قواي خلاقانه كودكان محسوب مي گردد. بنا براین برآنیم جهت نیل به این هدف مهم اجتماعی ، دست به انجام تحقیق محدود در خصوص این موضوع بزنیم. در مورد ضرورت تحقیق حاضر بطور خلاصه می توان چنین گفت :
1- با تقویت تفکر خلاقانه هزینه های آموزشی- اداری کاهش یافته ، روند انجام اموراصلاح شده وهمچنین در مورد موضوع مهم وقت به عنوان مشکل اساسی بشردر آینده صرفه جویی مي شود.
2- با ابداع روشهای نو و دست آوردهای جدید ، شیوه های سخت انجام کارها کنار گذاشته شده وسطح رفاه وآسایش عمومي جامعه ارتقاء می یابد.
3- در رشد وتعالی فرهنگ و تمدن ملل، افراد خلاق و تیز هوش نقش اساسی دارند و به موازات بروز خلاقیت نیز اعتماد به نفس واحساس شکوهمندی زندگی انسانها و احساس افتخار ملی افزایش می یابد.
4- بدون داشتن تفکرات بدیع و نوآورانه، جامعه پیوسته در حال تقلید ، مصرف ، رخوت و وابستگی به سر خواهد برد بنا براین جامعه جهت رسیدن به تولید ، سرزندگی و استقلال نیاز به خلاقیت دارد .
5- ایجاد شرائط بروز خلاقیت و شکوفائی استعدادها از ضروریات جامعه آزاد است . گاهش فاصله توسعه جوامع نیز بیش از هرچیز با میزان دست آوردها ، تکنولوژی و اندیشه های بدیع ارتباط دارد فلذا کشور در حال توسعه ما نیز به اتخاذ سیاستهای اجرائی و روشهای آموزشی و تربیتی خلاقانه نياز دارد.
6- احتمال سازگاری و موفقیت افراد خلاق در شرائط دشوار زندگی ، نسبت به افراد معمولی بیشتر است آنان راههای مختلف حل مشکلات را دانسته و کمتر دچار شکست می شوند در نظر آنان راه موفقیت درزندگی فقط محدود به موفقیت تحصیلی نیست بنابراین با تقویت خلاقیت دانش آموزان و افراد جامعه در واقع آنان برای موفقیت زندگی آینده آماده می شوند.
7- در صورت حصول نتایج مطلوب از تحقیق ، می توان دامنه اجرا ي آنرا به سطوح مختلف آموزشی و جامعه های بزرگتر گسترش داد.

اهداف تحقيق
هدف اصلي
هدف اصلي پژوهش حاضر عبارت از تحقیق در خصوص” بررسي خلاقیت فرزندان با نگرشهاي فرزند پروري والدين بر روی دانش آموزان مدارس راهنمائي پسرانه و دخترانه استعدادهاي درخشان شهر ارومیه ” می باشد .
اهداف فرعي
این تحقیق در نظر دارد با انجام اهداف فرعي زیر، به هدف اصلي فوق نائل آید .
1- سنجش میزان و تفاوت خلاقیت دانش آموزان دختر و پسر مدارس استعداد های درخشان
2- سنجش میزان و تفاوت نگرش والدین نسبت به رفتار دانش آموزان دختر و پسر
3- سنجش اثر متقابل و تفاوت نگرشهاي والدين در ارتباط با رشد خلاقيت دانش آموزان دختر و پسر
4- سنجش ميزان ارتباط خلاقيت دانش آموزان با ميزان تحصيلات ، شغل و سطح رفاهي خانواده ها
5- سنجش تفاوت نگرشها و شيوه هاي فرزند پروري والدين نسبت به دختران و پسران
6- سنجش تفاوت جنسيت در ميزان خلاقيت دانش آموزان پايه هاي مختلف تحصيلي
فرضيه هاي13 تحقيق
فرضیه اصلی تحقیق
بين نگرشهای فرزند پروری والدین و رشد خلاقیت دانش آموزان رابطه وجود دارد .
فرضیه های فرعی تحقیق
1- نگرشهاي فرزند پروري منجر به رشد خلاقيت والدين در مورد دانش آموزان پسر و دختر متفاوت است .
2- ميزان خلاقيت دانش آموزان در بين پايه هاي مختلف تحصيلي متفاوت است .
3- ميزان خلاقيت دانش آموزان با برخي متغييرهاي دموگرافيك پاسخگويان مثل سطح تحصيلات ، وضعيت رفاهي و شغل والدين ارتباط معني داري دارد.
4- رابطه بين ميزان عوامل مختلف خلاقيت دانش آموزان ( سيالي ، بسط ، ابتكار و انعطاف پذيري ) و ميزان نگرشهاي فرزند پروري والدين ( سلطه گري ، سهل انگاري و وابستگي شديد ) متفاوت است .

تعاریف اصطلاحات و متغييرها
الف : تعریف نظری
خلاقيت14 : گيلفورد(1960) “خلاقيت عبارت است از مجموعه توانائيها و خصيصه هاي كه منجر به تولید آثار منحصربه فرد مي شود مهم ترین این ویژگیها تفکر واگراست”( حسيني ،1378ص 49).
خلاقيت در واقع از چهار عنصر سيالي ، انعطاف پذيري ، ابتكار و بسط به شرح زیر تشکیل شده است (گیلفورد ، به نقل از کفایت ، 1373، ص 69).
خلاقيت سيالي15 : عبارت از توانائي فرد به ايجاد و خلق تعداد زيادي ايده ، پاسخ و راه حل درقالب تصوير يا فرض، در يك حيطه خاص . دراين حالت ذهن فرد خلاق در يك حيطه خاص فكري به ارائه عقايدي مي پردازد و مشتمل است بر تعداد ي پاسخ و عقايد ممكن
خلاقيت بسط16 : عبارت است از توانائي فرد در جهت پرداختن به جزئيات . در اين حالت فرد خلاق توانائي تكميل يك ايده و افزودن جزئيات بيشتر و همچنين تكميل ايده هاي تصويري مربوط به آنرا دارد.
خلاقيت ابتكار17 : عبارت است از توانائي فرد براي ايجاد و خلق ايده هاي نو ، منحصر به فرد ، غيرمعمول و هوشمندانه براي حل يك مسئله ، كه در هرحال با ايده هاي عادي و رايج متفاوت است . در اين حالت فرد خلاق توانائي توليد ايده هاي نو و جديد را دارد.
خلاقيت انعطاف پذيري18 : عبارت است از توانائي فرد براي ايجاد و خلق ايده هاي متفاوت در صورت تغيير مشكل. در اين حالت فرد خلاق در صورت تغيير مشكل و يا مطرح شدن آن از بعد ديگر ، قدرت و توانائي لازم را براي تغيير جهت فكر خود دارا مي باشد .
نگرش19 : منظور از نگرش، عقاید آگاهانه و تمایلات فکری کم وبیش ثابت فرد به آدمها یا اشیاء است . نگرش شامل سه ویژگی شناختی ، هیجانی و رفتاری است . در اینجا فرض است که ریشه رفتار و نحوه برخورد والدین از نگرشهای آنان نشات می گیرد. ( هلیگارد و اتکینسون ، 1983 )
شیوه های فرزند پروری20 : عبارت از روشهایی است که والدین در تربیت فرزندان خود به خصوص در مورد شکوفائی استعداد ها و بروز خلاقیت بکار می برند. این روشها عمدتا شامل سلطه گری21 ، وابستگی شدید22 و سهل انگاری23 است . ( کفایت ، 1373، ص 104).
سلطه گری24 : این روش شامل ایجاد محدودیتهای زیاد در رفتار ، گفتار و کردار فرزند در زمینه رعایت نظافت ، مراقبت از وسایل ، سکوت ، اطاعت ، بروز احساسات و… است والدین سلطه گر ممکن است حتی با بی تفاوتی و آرامش، خواسته های خود را به فرزندان تحمیل نمایند و یا روش هیجان آمیزی در پیش بگیرند.
وابستگی شدید25 : در این روش والدین خود را فدای فرزندان کرده و در هرحال آنها را نیازمند خود بار می آورند . این قبیل والدین قطع رابطه عاطفی با فرزندان را به تاخیر انداخته ، مراقبت و نظارت کامل و مدام را ضروری می دانند. یعنی درهمه حال ، حتی در بزرگسالی فرزندان را نیازمند حمایت ، راهنمائی و کنترل می دانند .
سهل انگاری26 : والدین سهل انگار نه تنها کنترل و فشاری بر روی فرزندان خود ، بلکه انتظارتوقعی خاص هم ازآنان ندارند آنان در دادن پاداش و اعمال تنبیه چندان جدی نیستند. در انجام امور شخصی ، نظافت و تکالیف درسی فرزندان با مسامحه برخورد می کنند معمولا وقتی برای در کنار فرزندان بودن اختصاص نمی دهند و انتظار دارند فرزندانشان درد سر و مشکلی برای آنان درست نکنند .
ب : تعریف عملی
خلاقيت کلی: در این پژوهش برای سنجش خلاقیت کلی و چهار عنصر سيالي ، انعطاف پذيري ، ابتكار و بسط از آزمون زمينه يابي مداد كاغذي چند جوابي سنجش خلاقيت ( MPPT) تورنس که توسط دکتر عابدی در سال 1363 استاندارد و معرفی گردیده استفاده شده است (دائمی ، 1383، ص 3) . این آزمون 60 از سوال و هر سوال از سه گزينه كه ذيلا توضيح داده مي شود تشكيل شده است . نمره صفر براي فقدان خلاقيت ، 1 براي خلاقيت متوسط و 2 براي خلاقيت زياد منظور می شود . حداقل نمرات صفر و حداكثر نمره فرد در کل آزمون 120 خواهد بود . كه دامنه خلاقيت فرد در كل آزمون به شرح ذيل خواهد بود ( بخشی ، 1385، ص 1).
– خلاقيت بسيار زياد : امتياز 120 الی 100
– خلاقيت زياد : امتياز100 الي 85
– خلاقيت متوسط : امتياز 85 الي 75
– خلاقیت کم : امتیاز 75 الی 50
– خلاقيت بسيار كم : امتياز 50 و پائين تر
خلاقیت سیالی : سوالهای 1تا 22 پرسشنامه عامل سیالی را می سنجد .
خلاقیت بسط : سوالهاي 23 تا 33 پرسشنامه عامل بسط را مي سنجند .
خلاقیت ابتکار : سوالهاي 34 تا 49 پرسشنامه عامل ابتكار را مي سنجند.
خلاقیت انطاف پذیری : سوالهای 50 تا 60 پرسشنامه عامل انعطاف پذیری را می سنجد ( دائمی ، 1383، ص 3).
شیوه های فرزند پروری : منظور ایده ها و روشهایی است که والدین در تربیت فرزندان خود به خصوص در مورد شکوفایی استعدادها و بروز خلاقیت بکار می برند . این روشها که عمدتا شامل سلطه گری ، وابستگی شدید و سهل انگاری است از طریق پرسشنامه زمينه يابي ارزشيابي نگرش والدين (PAS ) دروز و تی هن ( 1957) مورد سنجش قرار گرفته است. در این پرسشنامه سوالهای 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 9 ، 10 ، 14 ، 17 ، 18 و 21 عامل سلطه گری ، سوالهای 1 ، 2 ، 7 ، 8 ، 16 ، 20 ، 25 ، 26 ، 29 و30 عامل وابستگی شدید و سوالهای 11 ، 12 ، 13 ، 15 ، 19 ، 22 ، 23 ، 24 ، 27 ، و 28 عامل سهل انگاری را می سنجند .
نحوه برخورد : منظور واكنشهاي رفتاري و كلامي مربوط به تشويق و تنبيه دانش



قیمت: تومان

دسته بندی : مقاله و پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید